pisanie prac

pisanie prac

Płatnik podatku

5/5 - (2 votes)

Według ustawy sektora finansów publicznych dla zapewnienia funkcjonowania sektora publicznego istotne i priorytetowe są zjawiska oraz procesy związane z gromadzeniem i rozdysponowywaniem pieniężnych środków publicznych.

Do sektora finansów publicznych można zaliczyć między innymi środki publiczne na które składają się przede wszystkim dochody publiczne. Najbardziej powszechnym dochodem publicznym jest podatek.

Podatek to pieniężne, przymusowe, ogólne, nieekwiwalentne i bezzwrotne świadczenie na rzecz państwa i innych związków publicznoprawnych. Do obliczania i egzekwowania należności podatkowych służy technika podatkowa. Elementem tej techniki jest między innymi podmiot opodatkowania.

W stosunku podatkowym występują dwa podmioty: czynny i bierny.

Podmiotem czynnym jest z reguły państwo, z tym zastrzeżeniem, że wymiar i pobór może być dokonywany przez różne organy finansowe.

Natomiast w pojęciu podmiotu biernego można wyróżnić pojęcie podatnika i płatnika. Podmiot zobowiązany, w zależności od treści  tego zobowiązania, może wystąpić bądź jako płatnik(…).
Płatnikiem jest osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej obowiązania do obliczenia  i pobrania podatku od podatnika i do wpłacenia go na właściwy rachunek. Płatnik oblicza, pobiera i przekazuje pobrany podatek na rachunek właściwego organu podatkowego. Ustanowienie płatnika może nastąpić albo na podstawie ustawy, albo na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów[1].

Płatnik jest zdefiniowany poprzez swoje obowiązki wynikające z przepisów prawa podatkowego. Jest on obowiązany do:

  • obliczenia podatku (zaliczki, przedpłaty, raty), który jest należny od podatnika, względnie stwierdzenia, że zobowiązanie podatkowe nie powstało,
  • pobrania obliczonej w powyższy sposób kwoty podatku,
  • wpłacenia jej w obowiązującym terminie organowi podatkowemu.

Wyłączną podstawę nadania danemu podmiotowi statusu prawnego płatnika jest przepis prawa podatkowego. Prawo nie przewiduje z zasady dobrowolnego nadania tego statusu na mocy umowy zawartej między podatnikami, z także decyzji organu podatkowego.

Płatnik nie może zrezygnować ze swoich obowiązków; dotyczy to także właściwego organu podatkowego. Pierwszy wyłom w tej zasadzie uczynił art. 22 § 2 pkt. 2 Ordynacji podatkowej, który dopuszcza zwolnienie płatnika z obowiązku pobrania podatku lub zaliczki na podatek mocą decyzji organu podatkowego. Organ ten może wydać tę decyzję wyłącznie na wniosek podatnika.
Z tytułu poboru podatków na rzecz budżetu państwa może przysługiwać płatnikowi wynagrodzenie. W przypadku podatków pobieranych na rzecz budżetów samorządowych – wynagrodzenie to może być wprowadzone uchwałą gminy.

Zasadą jest, że płatnik jest obowiązany obliczyć, pobrać i wpłacić podatek (zaliczkę na podatek, ratę  podatku) od podatnika, którym jest inny podmiot niż płatnik. Wyjątkiem jest przypadek podatku o grupowym charakterze podatnika, gdzie płatnik ma obowiązek obliczyć, pobrać i wpłacić podatek, który z innego tytułu ciąży na tym podmiocie jako podatniku.
Definicja płatnika na gruncie ustawy o zobowiązaniach podatkowych budziła zastrzeżenia, gdyż – poza niejasnym sformułowaniem strony podmiotowej – nie definiowała tytułu prawnego, na podstawie którego płatnik wykonywał swoje obowiązki i uprawnienia[2].

Ordynacja podatkowa definiując w sposób precyzyjny to pojęcie, wskazuje na podmioty mogące być płatnikiem (osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej), analogicznie jak w przypadku definicja podatnika. Przede wszystkim jednak wskazuje na tytuł prawny jego statusu: płatnik wykonuje swe obowiązki tylko na podstawie przepisu prawa podatkowego[3].

Płatnik odpowiada całym swoim majątkiem za niepobranie podatku lub pobranie go w wysokości niższej od należnej a także za niewpłacenie w terminie pobranych podatków (art. 27 § 1 u.o.p.). Łączona jest zatem ta odpowiedzialność z obowiązkami nałożonymi na niego przez przepisy art. 8 Ordynacji. Obowiązki płatnika wynikają z przyjęcia przez pracodawcę techniki postępowania podatkowego opartej na poborze podatku „u źródła”. Powinna być ona stosowana jedynie, gdy podmiot, któremu prawo wyznacza rolę płatnika, ma realne możliwości jej wypełnienia. Podatnik nie ma żadnego wpływu na wybór przez ustawodawcę określonych podmiotów jako zobowiązanych do obliczania i poboru podatków. Nie może on zatem odpowiadać za nienależyte wypełnianie obowiązków proceduralnych przez płatnika, chyba że własnymi działaniami przyczynił się do tego.

Powinno to być kryterium ograniczające odpowiedzialność płatnika za zobowiązania podatkowe. Ta generalna zasada przyjęta jest w Ordynacji. Zgodnie z treścią art. 30 u.o.p. w razie niedopełnienia przez płatnika nałożonych na niego obowiązków organ podatkowy wydaje decyzje o odpowiedzialności płatnika, w której określa wysokość nie pobranego lub pobranego w nie wpłaconego podatku. Przepisu tego nie stosuje się jednak nie tylko w przypadku, jeżeli podatek nie został pobrany z winy podatnika, lecz także gdy tak stanowią odrębne przepisy (zgodne z przepisami ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym – Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm. – w przypadku gdy organy celne jako płatnicy nie spełniają obowiązków nałożonych na nich przez prawo zobowiązanym do zapłaty podatku pozostaje podatnik). Wreszcie według art. 30 § 3 i 4 u.o.p. płatnikowi w terminie roku od dokonania wpłaty podatku na podstawie decyzji organu podatkowego przysługuje  – dochodzone przed sądem powszechnym – roszczenie w stosunku do podatnika o zapłatę równowartości nie pobranego podatku[4].

Analizując problematykę roszczenia stosunku prawnopodatkowego na podmiot nie realizujący podatkowego stanu faktycznego, warto zwrócić uwagę na konstrukcje opodatkowania dochodów małoletnich dzieci, zawartą w art. 7 ust. 1 i2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten stanowi, że dochody osiągnięte przez małoletnich podlegają doliczeniu do dochodów ich rodziców lub rodzica.

Wyjątkiem od tej reguły obejmuje cztery sytuacje, w których małoletnie dziecko rozliczne jest z podatku dochodowego według ogólnych zasad[5].[6]

Dopuszczenie możliwości dochodzenia roszczenia pieniężnego przez płatnika w stosunku do podatnika w sytuacji gdy płatnik nie wypełnił obowiązków nałożonych na niego przez prawo, nie tylko prowadzi do pomieszania dwóch zasadniczo różnych rodzajów odpowiedzialności – odpowiedzialności publicznoprawnej za obowiązania podatkowe oraz odpowiedzialności z dziedziny prawa cywilnego (prywatnego), lecz przede wszystkim przerzuca na podatnika odpowiedzialność za niewłaściwy wybór przez pracodawcę podmiotów pełniących rolę płatnika, w szczególności gdy podmioty te nie mają obiektywnych możliwości wypełniania zadań nałożonych na nich przez prawo.

Odpowiedzialność płatnika jest niezależna od odpowiedzialności podatnika i wiąże się z nałożonymi na niego przez prawo obowiązkami w zakresie ustalania i poboru należności podatkowej.
(…) Płatnik odpowiada nie tylko za niepobranie podatku lub pobranie  w wysokości niższej od należnej, lecz również za wpłacenie go w terminie na rachunek właściwego organu podatkowego. [7]
Ordynacja podatkowa również nie wprowadziła odpowiedzialności solidarnej płatnika i podatnika ani odpowiedzialności in solidum tych dwóch podmiotów. Należy więc uznać, że jeżeli przepisy ordynacji podatkowej albo przepisy szczególne nie przewidują ponoszenia odpowiedzialności przez podatnika, to wyłącznie odpowiedzialnym jest płatnik. Taki wniosek wynika wprost z art. 30 ordynacji, który wprowadzając odpowiedzialność płatnika (§ 1 ), wyłącza ją tylko w przypadkach określonych w § 2. Jednocześnie wprowadzenie regulacji odnoszących się do roszczenia regresowego w stosunku do podatnika za uiszczony podatek przez płatnika z tytułu ponoszenia przez niego odpowiedzialności (art. 30 § 3 i 4 ordynacji) nie pozostawia już żadnych wątpliwości, że ustawodawca w sposób zamierzony ukształtował zasady tej odpowiedzialności, nie opierając się na odpowiedzialności solidarnej lub in solidum.[8]

Samodzielną odpowiedzialność ponosi, z ewentualnym roszczeniem regresowym, albo płatnik, albo podatnik, Należy więc uznać, że w przypadku, kiedy odpowiedzialność ponosi płatnik, a podatek uiścił podatnik, powstaje nadpłata, nie był on bowiem zobowiązany do zapłaty tego podatku (art. 72 § 1 pkt. 1 ordynacji).[9]

Płatnikom przysługuje zryczałtowane wynagrodzenie z tytułu terminowego wpłacania podatków pobranych na rzecz budżetu państwa (art. 28 § 1 u.o.p.). Ordynacja nie przyznaje takiego wynagrodzenia płatnikom z tytułu poboru podatków stanowiących dochody samorządowe, dopuszczając jedynie możliwość przyznania przez rady gminy, powiatu oraz sejmik wojewódzki tego rodzaju wynagrodzenia. Takie zróżnicowanie sytuacji prawnej płatników nie znajduje uzasadnienia merytorycznego, a podyktowane jest co najwyżej niewłaściwie rozumianym względami fiskalnymi.

Wynagrodzenie płatnika ustalane jest w stosunku procentowym do wysokości pobranych podatków i ma charakter zryczałtowany, a jego realizacja następuje w drodze potrącenia należnych kwot z pobranych podatków. Podmioty uprawnione do takiego wynagrodzenia mogą z niego zrezygnować.

Wynagrodzenie, które uzyskują płatnicy jest przychodem podlegającym opodatkowaniu dochodowym (od osób fizycznych albo osób prawnych). Pobiera się go w momencie dokonywania wpłaty na rzecz budżetu państwa (budżetu samorządowego) a powstanie obowiązku podatkowego płatnika łącznie jest z pobraniem należności podatkowej obciążającej podatnika. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z 4 maja 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 40, poz. 463) płatnik, który pobrał podatek nienależnie lub w wysokości wyżej od należnej, jest obowiązany dokonać zwrotu wynagrodzenia na rachunek właściwego urzędu skarbowego, wraz z odsetkami za zwłokę.[10]

Literatura:

  1. Alina Majchrzycka-Gmowska, „Finanse i Prawo Finansowe”, Wydawnictwo prawnicze LexisNexisä, Warszawa 2002.
  2. A. Mariański „Prawo i obowiązki następców prawnym w prawie podatkowym”, Wydawnictwo prawnicze LexisNexisä, Warszawa 2001.
  3. R. Mastalski, S. Zubrzycki „Ordynacja podatkowa”- komentarz, oficyna wydawnicza UNIMEX, Wrocław 2002.
  4. W. Modzelewski, „Prawo podatkowe – wstęp do nauki polskiego prawa podatkowe”, Instytut studiów podatkowych, Modzelewscy i Wspólnicy, Warszawa 2001.
  5. Adam Nite, „Stosunek prawnopodatkowy – obowiązki i zobowiązania podatkowe”, Kantor wydawniczy ZAKAMYCZE, Zakamycze 1999.

[1] Alina Majchrzycka-Gmowska, „Finanse i Prawo finansowe”, Wydawnictwo prawnicze LexisNexisä, W-wa 2002, s. 100.
[2] Zgodnie z art. 3 ust, 4 tej ustawy płatnikiem byłaby osoba obowiązana do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i do wpłacenia go „na właściwy rachunek”.
[3] Witold Modzelewski, „Prawo podatkowe – wstęp do nauki polskiego prawa podatkowego”, Instytut studiów podatkowych Modzelewski i Wspólnicy, wydanie trzecie, Warszawa 2001, s. 58-60.
[4] R. Mastalski, S. Zubrzycki, „Ordynacja podatkowa” – komentarz, Unimex – oficyna wydawnicza, W-w 2002, s.56-57.
[5] Następuje to w sytuacji, gdy małoletni osiąga dochody z pracy, stypendiów, przedmiotów oddanych mu do swobodnego użytku, a także wówczas gdy rodzicom nie przysługuje prawo do pobierania pożytków ze źródeł przychodów dziecka.
[6] Adam Nite, „Stosunek prawnopodatkowy – obowiązki i zobowiązania podatkowe”, Kantor wydawniczy ZAKAMYCZE, zakamycze 1999, s. 63.
[7] R. Mastalski, S. Zubrzycki, „Ordynacja podatkowa” – komentarz, Unimex – oficyna wydawnicza, W-w 2002, s.57.
[8] Inaczej ujmuje tę kwestię B. Brzeziński: Pozycja prawna płatnika w świetle przepisów ordynacji podatkowej. W: Księga pamiątkowa ku czci Docenta Eligiusza Drgasa. Studia z zakresu ordynacji podatkowej. Toruń 1998, s.20.
[9] Adam Mariański, „Prawo i obowiązki następców prawnych w prawie podatkowym”, Wydawnictwo prawnicze LexisNexiaä, W-wa 2001, s. 48-49.
[10] R. Mastalski, S. Zubrzycki, „Ordynacja podatkowa” – komentarz, Unimex – oficyna wydawnicza, W-w 2002, s.58.

Wady i zalety opodatkowania ryczałtem

5/5 - (2 votes)

Zasady opodatkowania przychodów z działalności gospodarczej w formie ryczałtu od podatków ewidencjonowanych reguluje ustawa z dnia 20.XI.1997r. z zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Opodatkowaniu tym podatkiem podlegają przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskane przez osoby fizyczne i spółki cywilne osób fizycznych.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych jest obliczany wg stawek procentowych od osiągniętego przychodu. Stawki są zróżnicowane i uzależnione od rodzaju wykonywanej działalności.

Wynoszą:
·         8,5 procent
·         5,5 procent
·         3,0 procent

Podatnicy ryczałtu mają prawo do korzystania z ulg i odliczeń. Miesięczne przychody pomniejszają o zapłaconą kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe, następnie obliczają za każdy miesiąc podatek zryczałtowany wg określonej stawki. Naliczony podatek ulega obniżeniu o kwotę składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne podatnika i osób z nim współpracujących.

Mimo obligatoryjności płacenia ryczałtu przez podatników, których przychody w roku 1999 były niższe niż 426.400 PLN, niektóre grupy podatkowe wyłączono z tej formy opodatkowania, bez względu na wysokość przychodu.

Ryczałt jest fakultatywną formą opodatkowania, gdyż podatnik może się go zrzec niezależnie od rodzaju wykonywanej działalności objętej ryczałtem oraz rozmiarów prowadzonej działalności (wysokości przychodów przewidywanych na dany rok podatkowy).

Zrzeczenie się ryczałtu następuje poprzez złożenie oświadczenia o tym fakcie właściwemu urzędowi skarbowemu, nie później niż do dnia 20 stycznia roku podatkowego lub do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia działalności, jeżeli podatnik rozpoczyna działalność w ciągu roku.

Należny podatek po uwzględnieniu przysługujących odliczeń podatnicy obowiązani są wpłacać do dnia 20-go następnego miesiąca, a za miesiąc grudzień do 31-go stycznia następnego roku na rachunek właściwego urzędu skarbowego.

Rodzaje ryczałtów

W 2000 roku stosowane są następujące formy zryczałtowanego opodatkowania:
·         ryczałt od przychodów ewidencjonowanych,
·         karta podatkowa,
·         zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów osób duchownych.

Przedmiot i podmiot opodatkowania.

Opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych podlegają przychody uzyskane przez osoby fizyczne i spółki cywilne osób fizycznych z działalności gospodarczej.

Ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych mogą być opodatkowani podatnicy:

·         rozpoczynający działalność gospodarczą w roku podatkowym pod warunkiem, że nie wybiorą innej formy opodatkowania,
·         uzyskujący przychody z działalności gospodarczej, jeżeli przychody uzyskane w roku podatkowym nie przekroczyły kwoty określonej w rozporządzeniu [za rok 1999 jest to kwota 426.400 PLN],
·         podatnicy, którzy w roku poprzedzającym rok podatkowy prowadzili działalność samodzielnie lub w formie spółki, z której przychody były opodatkowane wyłącznie w formie karty podatkowej, lub za część roku były opodatkowane wyłącznie w formie karty podatkowej i za część roku na ogólnych zasadach, a łącznie ich przychody w roku 1999 nie przekroczyły 426.400 (przychody opodatkowane w formie karty podatkowej oblicza się wyłącznie na podstawie wystawionych faktur i rachunków).[1]

Należy zwrócić uwagę, że nie wszyscy podatnicy mogą być opodatkowani w tej formie. Przepisy ustawy zawierają katalog wyłączeń z ryczałtu bez względu na wysokość przychodu:

1.    przychody z tytułu prowadzenia aptek, działalności w zakresie udzielania pożyczek pod zastaw (prowadzenie lombardu), z działalności w zakresie kupna i sprzedaży wartości dewizowych, z wykonywania wolnych zawodów oraz świadczenia usług,

2.    opłacający podatek w formie karty podatkowej,

3.    wytwarzanie wyrobów opodatkowanych podatkiem akcyzowym,

4.    podatnicy podejmujący wykonywanie działalności w roku podatkowym:

  • po zmianie działalności wykonywanej samodzielnie na działalność prowadzoną na imię obojga małżonków, w tym także w formie spółki z małżonkiem,
  • po zmianie działalności wykonywanej na imię obojga małżonków, w tym także w formie spółki z małżonkiem, na działalność prowadzoną samodzielnie przez jednego lub każdego z małżonków,
  • po zmianie działalności wykonywanej samodzielnie przez jednego małżonka na działalność prowadzoną samodzielnie przez drugiego małżonka,
  • jeżeli małżonek lub małżonkowie, na imię których prowadzona była działalność przed zmianą, opłacali z tej działalności podatek dochodowy na ogólnych zasadach.[2]

Opodatkowania w formie ryczałtu ewidencjonowanego nie stosuje się także do podatników rozpoczynających działalność samodzielnie lub w formie spółki, jeżeli podatnik lub co najmniej jeden ze wspólników, przed rozpoczęciem działalności w roku podatkowym lub w roku poprzedzającym rok podatkowy, wykonywał w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres działalności podatnika lub spółki. Jeżeli jednak podatnicy ci nie zamierzają wykonywać działalności na rzecz byłych lub obecnych pracodawców, mogą do dnia rozpoczęcia działalności zawiadomić urząd skarbowy o korzystaniu z opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. W przypadku, gdy podatnik lub spółka dokona sprzedaży towarów handlowych lub uzyska przychody ze świadczenia usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, traci prawo do ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych i poczynając od dnia uzyskania tego przychodu do końca roku podatkowego opłaca podatek dochodowy na ogólnych zasadach.

Każdy rozpoczynając działalność gospodarczą musi mieć świadomość, jakie ma możliwości wyboru formy opodatkowania swoich dochodów z tejże działalności. Przyszły podatnik powinien dowiedzieć się, czy ma pełną możliwość wyboru tzn. czy działalność jaką zamierza wykonywać może być opodatkowana  we wszystkich przewidzianych przepisami formach, czy wybrana przez niego forma opodatkowania będzie najkorzystniejszą dla jego rodzaju działalności.

Dla podatników zamierzających inwestować w prowadzoną działalność, u których koszty uzyskania przychodu są wysokie, najkorzystniejszą formą opodatkowania są zasady ogólne. Wysokość podatku dochodowego płaconego na zasadach ogólnych w odróżnieniu od zryczałtowanych form opodatkowania, zależy od faktycznie uzyskanych dochodów opodatkowanych według skali podatkowej. Podatnicy opodatkowani na zasadach ogólnych obowiązani są opłacać zaliczki miesięczne od uzyskanego dochodu do 20-go każdego miesiąca, składając deklaracje miesięczne PIT-5. Podatnicy ci mają również obowiązek prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów bądź ksiąg rachunkowych, na podstawie których odbywa się ustalenie dochodu.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych przewiduje prowadzenie uproszczonej dokumentacji podatkowej. Na wysokość obciążenia podatkiem dochodowym przy tej formie opodatkowania ma wpływ wysokość uzyskanego przychodu i rodzaju wykonywanej działalności, warunkującej wysokość stawki ryczałtu ewidencjonowanego, natomiast nie ma wpływu wysokość ponoszonych kosztów w sytuacji, gdy w danym miesiącu koszty przeważają przychód. Podatek również trzeba zapłacić, gdyż naliczany on jest od wysokości przychodu, dlatego ta forma opodatkowania jest korzystna dla podatników ponoszących niskie koszty uzyskania przychodu.

Najprostszą formą opodatkowania jest karta podatkowa, zwalniająca z prowadzenia dokumentacji podatkowej (z wyjątkiem przypadku zatrudniania pracowników), a także ze składania deklaracji i zeznań podatkowych.

Wysokość opłaty za kartę podatkową jest stała, ustalona przez urząd skarbowy w zależności od rodzaju wykonywanej działalności, liczby mieszkańców w miejscowości, gdzie wykonywana jest działalność i ilości zatrudnionych pracowników. Stała wysokość opłaty ma swoje dobre i złe strony. Dobrą stroną jest jej stabilny i niezmienny charakter, z drugiej strony oznacza to, iż nawet gdy podatnik nie uzyska żadnego dochodu, podatek należy zapłacić.

Niejednokrotnie podatnicy wybierający opodatkowanie w tej formie w zamian za to, że nie muszą prowadzić dokumentacji podatkowej, godzą się na kartę podatkową wyższą niż podatek, jaki płaciliby będąc opodatkowanymi na innych zasadach.

Osoby rozpoczynające działalność gospodarczą nie wiedzą, że mają możliwość wyboru formy opodatkowania , bądź też która forma byłaby dla nich najkorzystniejszą, dlatego przed uruchomieniem działalności gospodarczej warto zapoznać się bliżej z charakterystyką i cechami poszczególnych form opodatkowania z działalności gospodarczej.

[1] Vademecum podatnika, DUFIN, Warszawa 1992.

[2] Ustawa z dnia 20.XI.1998r. z zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz.930).

Równowaga na rynku towarowym (krzywa IS)

5/5 - (1 vote)

Równowaga rynku towarowego sprowadza się do równości między ilością dóbr jaką nabywcy chcą nabyć, a ilością jaką ich dostawcy chcą sprzedać. Teoria ekonomii formułuje określone warunki, aby taka sytuacja mogła zaistnieć. Przyjmują one różną postać w zależności od stopnia przybliżenia rzeczywistości gospodarczej w modelu ekonomicznym. Dla gospodarki otwartej z udziałem państwa ten warunek prezentuje się następująco:

Y = C+I+G+X

gdzie: Y – dochód narodowy, C – wydatki konsumpcyjne, I – planowane inwestycje, G – wydatki rządowe, X – eksport netto[1].

Wydatki konsumpcyjne, w myśl teorii ekonomii, stanowiące część dochodu do dyspozycji są rosnącą funkcją rozporządzalnego dochodu (dochodu pomniejszonego o podatki) powiększoną o pewną stałą wielkość niezależną od poziomu dochodu do dyspozycji[2]. Daje się to łatwo wytłumaczyć, gdyż ludzie zawsze dokonuj ą pewnych zakupów, choćby na podstawowe potrzeby jak jedzenie czy czynsz nawet gdy nie otrzymują dochodu. Pokrycie tych wydatków następuje poprzez zadłużenie bądź zmniejszenie oszczędności. Wzrost dochodu daje natomiast możliwość większych wydatków. Algebraiczne te zależności można zapisać następująco:

C = Ca+ksk(1-t)Y

gdzie: Ca – konsumpcja autonomiczna, ksk – krańcowa skłonność do konsumpcji, t – stopa opodatkowania.

W ekonomii przyjmuje się, że planowane inwestycje są malejącą funkcją stopy procentowej. Taki związek tłumaczy się tym, że wysoka stopa procentowa oznacza drogi kredyt, a więc zmniejszają się zasoby na inwestycje, a z drugiej strony wysoka stopa zachęca do lokowania swych zasobów nie w inwestycjach, a w bankowych depozytach.

Niezależnie jednak od stopy procentowej w gospodarce zawsze dokonuje się pewnych inwestycji[3].

Algebraiczny zapis tych zależności przedstawiony jest poniżej:

I = Ia-wir

gdzie: Ia – inwestycje autonomiczne, wi – wskaźnik wrażliwości inwestycji na zmiany stopy procentowej.

Wielkość eksportu netto uzależnia się od dwóch wielkości: dochodu narodowego i stopy procentowej. W obydwu przypadkach jest to zależność ujemna. Gdy wzrastają dochody społeczeństwa wzrastają zarówno zakupy krajowe jak i zagraniczne, a więc eksport netto będący różnicą między eksportem i importem zmniejsza się. Wyższa stopa procentowa zaś przyciąga do kraju kapitał zagraniczny co w efekcie pociąga za sobą aprecjację waluty krajowej. Oznacza to, że towary importowane stały się dla relatywnie tańsze, zaś opłacalność eksportu spadła[4].

W gospodarkach otwartych następuje zawsze jakaś wymiana towarowa z zagranicą niezależna od dochodu i stopy procentowej. Można to wyrazić za pomocą matematycznego wzoru w następujący sposób:

X = Xa-ksiY-wxr

gdzie: X – eksport autonomiczny, ksi – krańcowa skłonność do importu, wx- wrażliwość importu na zmiany stopy procentowej.

Wydatki rządowe zgodnie z założeniem modelu kształtuj ą się poza nim w związku z czym są wartością daną (G = Go).

Y =1
1 – ksk(1 + t) + ks
-• [Ca + Ia + G0 + Xa – (wi + wx)rL

Po podstawieniu do wzoru równowagi towarowej powyższych algebraicznych zapisów i ich uproszczeniu otrzymuje się wzór na krzywą równowagi towarowej (wzór na krzywą IS) postaci:
Ze względu na to, że występują tu dwie zmienne endogeniczne rozwiązanie jednoznaczne nie występuje, lecz tworzy zestaw różnych kombinacji dochodu i stopy procentowej dla których następuje równowaga na rynku towarowym. Graficznym tego wyrazem jest krzywa IS.

Stan równowagi jest reprezentowany tylko przez krzywą IS. Wszystkie punkty które znalazłyby się nad krzywą odzwierciedlałyby nadwyżkę podaży dóbr nad popytem, zaś te które leżałyby pod krzywą nadwyżkę popytu nad podażą na rynku towarowym.

Krzywa IS jest opadająca (świadczy o tym również znak minus przed zmienną r we wzorze na krzywą IS) co oznacza, że niższym wielkościom stopy procentowej odpowiadają wyższe poziomy dochodu narodowego. Do takiej sytuacji dochodzi ponieważ niższej stopie procentowej odpowiada wyższy poziom inwestycji i eksportu netto daj ąc w sposób mnożnikowy większy dochód narodowy (rys. 2). Siła zmian dochodu przy danej zmianie stopy procentowej jest określana przez nachylenie krzywej, które można wyznaczyć przez zróżniczkowanie równania krzywej IS względem stopy procentowej47. Dla wyprowadzonego wzoru otrzymuje się wyrażenie:

= -(wi + wx) •
dY        w + w,,                      ,       _     ,                1
1 – ksk(1 + t) + ks
1 – ksk(1 + t) + ks

Rys. 1 Krzywa równowagi na rynku towarowym – krzywa IS

Źródło: Opracowanie własne na podstawie E. Kwiatkowski, Model IS-LM. Podsumowanie polityki ekonomicznej [w] Podstawy ekonomii pod red. R. Milewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s. 616, rys. 19.2.

Jak widać nachylenie zależy od wrażliwości inwestycji (wi) i eksportu netto (wx) na zmiany stopy procentowej oraz mnożnika, który kształtuje się pod wpływem krańcowych stóp do konsumpcji (ksk) i importu (ksi) oraz stopy opodatkowania (t). Krzywa IS jest bardziej płaska im większe są współczynniki: wi, wx, kskoraz im mniejsze są ksi i t. Mniejsze nachylenie krzywej IS powoduje silniejsze zmiany dochodu narodowego na skutek danej zmiany stopy procentowej.

Rys. 2 Graficzne wyprowadzenie krzywej IS

wydatki (AD)

Górny wykres (tzw. krzyż keynesowski) pokazuje poziom dochodu narodowego w stanie równowagi. Na dolnej części wyznaczona jest krzywa IS. Proces ten przebiega następująco, wzrost stopy procentowej z ri do r2 zmniejsza poziom inwestycji i eksportu netto ujemnie skorelowanych ze stopą procentową. Skutkiem tego jest zmniejszenie się zagregowanych wydatków z AD(ri) do AD(r2). To zmniejszenie wydatków ma swoje reperkusje w postaci mnożnikowego spadku dochodu narodowego z Y1 do Y2. Po połączeniu punktów obrazujących kombinacje stopy procentowej i dochodu narodowego, przy których istnieje równowaga na rynku dóbr i usług otrzymano krzywą IS.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie R. E. Hall, J. B Taylor, Makroekonomia. Teoria, funkcjonowanie i polityka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995, s. 168, rys. 7.3.

Położenie krzywej w układzie również ma doniosłe znaczenie, gdyż krzywa wysunięta bardziej w prawo oznacza większy dochód narodowy przy tej samej stopie procentowej. Analiza wzoru krzywej IS doprowadza do wniosku, że jej położenie implikowane jest przez sumę wydatków autonomicznych i wydatków rządowych. Wzrost wydatków powiększa dochód, a więc przesuwa krzywą w prawą stronę.

[1] E. Kwiatkowski, Determinanty dochodu narodowego. Analiza krótkookresowa [w:] Podstawy ekonomii pod red. R. Milewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s. 382.

[2]  R. E. Hall, J. B Taylor, dz. cyt., s. 168.

Okresy przejściowe

5/5 - (1 vote)

Polska zostając członkiem Wspólnoty musi przyjąć cały dorobek prawny Unii Europejskiej. Wspólnotowy dorobek prawny w sektorze rolnym stanowi około 40% czyli około 3 tys. aktów prawnych. W związku z ogromnymi kosztami związanymi z przejmowaniem prawa wspólnotowego udało nam się wynegocjować liczne okresy przejściowe pozwalające na rozłożenie w czasie niezbędnych dostosowań i wydatków. Okresy przejściowe ułatwią polskim rolnikom oraz zakładom przetwórstwa żywności włączenie się do mechanizmów funkcjonujących w ramach Jednolitego Rynku Unii Europejskiej, jak i osiągnięcie jak najlepszej harmonizacji z prawem wspólnotowym.

Bardzo istotnym było uzyskanie przez Polskę okresów przejściowych na dostosowanie w ramach niektórych rynkach rolnych. Ostatecznie wynegocjowano następujące okresy przejściowe:

–     5-letni okres przejściowy w zakresie spełnienia wymogów tworzenia organizacji producentów,

–     1-roczny okres przejściowy na ustalenie indywidualnych kwot dla producentów surowca mlecznego,

–     do 31 marca 2005 okres przejściowy dotyczący przestrzegania mechanizmów zarządzania kwotą mleczną,

–     3-letni okres przejściowy na określenie minimalnej partii towaru podlegającej skupowi interwencyjnemu,

–     5-letni okres przejściowy na zawartość tłuszczu w mleku pitnym,

–     5-letni okres przejściowy na minimalną wielkość produkowanego surowca tytoniowego wymaganego dla uznania grup producentów,

–     5- letni okres przejściowy na spełnienie wymogów uznania grup producentów,

–     3- letni okres przejściowy na kwalifikowanie ras mających prawo do premii dla krów mamek,

–     do 31 grudnia 2009 r. na dostosowanie parametrów baterii dla kur niosek,

–     dochodzenie do pełnej stawki dopłat bezpośrednich stopniowo do 2012 roku,

–     do 31 grudnia 2006 roku dla możliwości skupu i przerabiania mleka nie spełniającego standardów UE, mleko będzie kierowane wyłącznie na rynek krajowy i nie będzie mogło być sprzedawane do krajów UE,

–     do 31 grudnia 2006 roku na dostosowanie strukturalne dla 113 mleczarni jak i gospodarstw mleczarskich,

–     do 31 grudnia 2007 roku dla dostosowania 332 zakładów przetwórstwa mięsnego ,

–     do 31 grudnia 2006 roku dla dostosowania 40 zakładów przetwórstwa rybnego,

–     do 31 grudnia 2009 roku na dostosowanie warunków bytowych zwierząt,

–     3-letni okres czasu dla spełnienia minimalnych wymogów wstępnego uznania organizacji producentów owoców i warzyw,

–     do końca 2006 roku na wydłużenie terminu dostosowania dokumentacji rejestracyjnej 4 subwencji używanych w produkcji środków ochrony roślin,

–     10-letni okres przejściowy, podczas którego możliwa będzie uprawa w Polsce wyłącznie odmian ziemniaków odpornych na raka ziemniaka,

–     12-letni okres przejściowy na zakup nieruchomości rolnych i leśnych przez obywateli UE oraz 5-letni okres na nabycie tzw. drugiego domu.[1]

Kolejny okres przejściowy dotyczy zachowania obniżonej stawki VAT w rolnictwie. Do 30 kwietnia 2008 roku do opodatkowania wszelkich czynności związanych z rolnictwem oraz produkcją rolną będzie mogła być stosowana dotychczasowa stawka 3%. Jest ona niższa od minimalnej stawki unijnej, która wynosi 5%. Stawka 3% nie będzie obejmować we wewnątrz wspólnotowej dostawy tych towarów oraz ich eksportu. Tutaj zgodnie z ogólnymi zasadami będzie zazwyczaj obowiązywać stawka 0%.

,,W sumie Polska uzyskała kilkadziesiąt okresów przejściowych. Ten wynik z jednej strony odzwierciedla fakt, iż Polska, kraj o największej gospodarce, miała siłą rzeczy najwięcej przesłanek do ubiegania się o odstępstwa od acquis. Z drugiej strony trzeba pamiętać, że okresy przejściowe są potrzebne, gdy kandydat ,,nie pasuje” do reguł integracji, a zatem duża ich liczba może być dowodem, że proces restrukturyzacji gospodarki i zmian ustrojowych opóźnia się w porównaniu do postępu poczynionego w innych krajach Europy Środkowej i Wschodniej.”[2]

[1]  Raport na temat rezultatów negocjacji o członkostwie Rzeczy pospolitej Polskiej w UE, Rada Ministrów, Warszawa 2002.

[2]  A. Marszałek, Integracja Europejska, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2004, rozdz. 30, str. 505.

Taryfy dla ciepła

5/5 - (2 votes)

Według stanu na dzień 31 grudnia 2001 r., koncesje na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie zaopatrzenia w ciepło posiadało 911 przedsiębiorstw energetycznych, przy czym 631 przedsiębiorstw (ok. 69%) posiadało taryfy zatwierdzone w roku 2001.

Tabela 9. Liczba taryf dla ciepła zatwierdzonych w latach 1999-2001

Lp. Rok Liczba zatwierdzonych taryf
ogółem
1 1999 406
2 2000 413
3 2001 631
razem 1 450

W 2001 r. wpłynęły do URE 834 wnioski o zatwierdzenie taryfy i 260 wniosków o zmianę taryfy dla ciepła, z czego 631 taryf zostało zatwierdzonych, w 44 przypadkach stwierdzono niezgodność taryfy z postanowieniami art. 45 ustawy – Prawo energetyczne oraz przepisami rozporządzenia taryfowego dla ciepła, w związku z czym odmówiono zatwierdzenia taryfy. Na koniec 2001 r., postępowanie administracyjne było zawieszone w 13 przypadkach, umorzone w 73 przypadkach, a kontynuowane w odniesieniu do 65 wniosków. Pozostałe wnioski (8) pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na ich braki formalne.

Spośród 631 zatwierdzonych w 2001 r. taryf, 49 (ok. 8%) będzie stosowanych przez okres równy lub dłuższy niż 24 miesiące. Przedsiębiorstwa energetyczne, które stosują taryfy dla ciepła zatwierdzone na okres nie krótszy niż dwa lata, mogą po upływie 12 miesięcy od wprowadzenia cen i stawek opłat (nie częściej niż co 12 miesięcy), dostosowywać ceny i stawki opłat do zmieniających się warunków prowadzenia działalności gospodarczej, zgodnie z zasadami określonymi w § 28 rozporządzenia taryfowego dla ciepła, bez potrzeby występowania do Prezesa URE z wnioskiem o zmianę taryfy.

Podstawowymi kryteriami warunkującymi zatwierdzenie taryfy dla ciepła na okres równy lub dłuższy niż 24 miesiące, są w szczególności:

  • dostosowanie ewidencji kosztów do potrzeb kalkulacji taryf dla ciepła i jej prowadzenie zgodnie z wymaganiami określonymi w obowiązujących przepisach,
  • doprowadzenie do wyeliminowania subsydiowania skrośnego między poszczególnymi rodzajami prowadzonej działalności gospodarczej i grupami odbiorców,
  • stabilna sytuacja finansowa przedsiębiorstwa, pozwalająca na pokrycie kosztów bieżącej eksploatacji i prowadzenie racjonalnej strategii w zakresie rozwoju i modernizacji oraz ochrony środowiska,
  • zapewnienie ochrony interesów odbiorców.

Niezależnie od toczącego się procesu zatwierdzania taryf, przedsiębiorstwa ciepłownicze występowały równocześnie z wnioskami o zmianę obowiązujących taryf.

Do Oddziałów URE wpłynęło 260 wniosków w sprawie zmiany decyzji zatwierdzającej taryfę, bądź w sprawie korekty taryfy. W wyniku przeprowadzonych postępowań administracyjnych w 211 przypadkach uwzględniono wnioski, w tym ok. 82% (172) związanych było z przedłużeniem terminu obowiązywania taryfy. W 25 przypadkach odmówiono zatwierdzenia zmiany taryfy, w 15 przypadkach umorzono postępowanie, a 9 postępowań nie zostało zakończonych przed upływem 2001 r.

Tabela 10. Decyzje zatwierdzające korekty taryfy dla ciepła w 2001 r.

Lp. Oddziały terenowe URE Ogółem
1 Oddział Centralny z siedzibą w Warszawie 5
2 Północno-Zachodni OT z siedzibą w Szczecinie 24
3 Północny OT z siedzibą w Gdańsku 59
4 Zachodni OT z siedzibą w Poznaniu 4
5 Wschodni OT z siedzibą w Lublinie 15
6 Środkowozachodni OT z siedzibą w Łodzi 24
7 Południowo-Zachodni OT z siedzibą we Wrocławiu 8
8 Południowy OT z siedzibą w Katowicach 23
9 Południowo-Wschodni OT z siedzibą w Krakowie 49
razem 211

Pomimo ponad czteroletniego okresu zatwierdzania taryf dla ciepła napływające wnioski wymagają wciąż wielu korekt i uzupełnień, powodując wydłużanie się procesu zatwierdzania taryf dla ciepła. Wiele przedsiębiorstw ciepłowniczych miało poważne problemy z właściwą interpretacją przepisów i z prawidłowym sporządzeniem wniosku taryfowego.

Taryfy przedsiębiorstw wytwarzających ciepło zawierają ceny za zamówioną moc cieplną, ceny ciepła i ceny nośnika ciepła. Ich ceny są nieporównywalne ze względu na różne jednostki odniesienia (zł/MW, zł/GJ i zł/m3). Aby określać skutki zmiany tych cen dla odbiorców, prawo określa formuły obliczania średnich wskaźnikowych cen ciepła. Ściśle ustalone są także reguły dla określenia średnich wskaźnikowych stawek opłat za usługi przesyłowe.

Dla celów porównawczych w skali makro, tj. całego kraju i w skali województw przyjęte zostały średnioważone ceny ciepła i średnioważone stawki opłat za usługi przesyłowe261, które obliczono na podstawie zatwierdzonych w 2001 r. taryf dla ciepła. W ten sposób ustalony został średni poziom cen ciepła i stawek opłat za usługi przesyłowe: 261 wskaźniki te należy traktować wyłącznie jako orientacyjne wskaźnikowe ceny i stawki opłat (służące do porównań w skali makro).

Tabela 11. Średni poziom cen ciepła i stawek opłat za usługi przesyłowe

Lp Województwo Średnioważona cena ciepła [zł/GJ] Średnioważona stawka opłaty za usługi przesyłowe [zł/GJ]
1 Mazowieckie 21,53 8,43
2 Dolnośląskie 23,23 9,99
3 Opolskie 25,18 9,62
4 Kujawsko-pomorskie 24,91 10,83
5 Wielkopolskie 23,73 8,31
6 Pomorskie 22,27 13,08
7 Warmińsko-mazurskie 25,64 9,15
8 Małopolskie 20,65 10,98
9 Podkarpackie 26,50 9,48
10 Śląskie 22,01 9,05
11 Łódzkie 22,43 8,41
12 Świętokrzyskie 22,84 8,68
13 Zachodniopomorskie 28,00 8,14
14 Lubuskie 28,02 5,92
15 Lubelskie 23,47 9,15
16 Podlaskie 22,95 10,20
Ogółem kraj 23,01 9,30

Średni wzrost przychodów ze sprzedaży ciepła pozwala na ocenę wzrostu opłat z tytułu zaopatrzenia w ciepło w województwach i w kraju oraz stanowi syntetyczny wskaźnik, służący do porównań makroekonomicznych. Wzrost ten wynosi średnio 8,11%. Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę, że udział przychodów z tytułu świadczenia usług przesyłowych stanowi w skali kraju ok. 26% łącznych przychodów, planowanych na pierwszy rok obowiązywania taryf zatwierdzonych w 2001 r., a więc jest prawie 3-krotnie mniejszy od planowanych w tym samym czasie przychodów z działalności gospodarczej związanej z wytwarzaniem ciepła. Tak więc wzrost stawek opłat za usługi przesyłowe powoduje znacznie mniejszy wzrost opłat dla odbiorców niż wzrost cen ciepła.

Warto podkreślić, że ostateczne wzrosty płatności za ciepło, w przypadku większości przedsiębiorstw energetycznych są niższe od proponowanych przez te przedsiębiorstwa w pierwszych wersjach wniosków o zatwierdzenie taryfy. Analiza kosztów przyjmowanych przez te przedsiębiorstwa jako uzasadnione do ustalenia cen i stawek opłat, prowadziła do weryfikacji i zmniejszenia tych kosztów, a w konsekwencji do obniżenia cen i stawek opłat dla odbiorców końcowych.