prace licencjackie

prace licencjackie z ekonomii

Rodzaje podatków lokalnych

5/5 - (1 vote)

Zbiór wszystkich podatków i związane z nimi przepisy obowiązujące w danym kraju nazywamy systemem podatkowym. Kształt tego systemu, a zatem liczba podatków, ich konstrukcja i wzajemne powiązania między nimi mają duży wpływ na warunki prowadzenia działalności gospodarczej, możliwości rozwoju gospodarczego kraju i w rezultacie na warunki życia wszystkich obywateli.
Obecnie obowiązuje w Polsce 8 ustaw nakładających obowiązki podatkowe; jeśli wliczyć wpłaty z zysku i opłatę skarbową – to regulacji jest 10. Konstytucja nakazuje, aby podatki były nakładane wyłącznie w drodze ustawy.

Zasady funkcjonowania systemu podatkowego (procedury, informacja, ochrona tajemnicy itp.) reguluje uchwalona w sierpniu 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Na prawną infrastrukturę systemu podatkowego składają się też ustawy przyznające podatnikom przywileje, w tym tzw. ustawy związkowe; umowy międzynarodowe, w tym 63 umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz – wskazane ustawami – rozporządzenia wykonawcze.

Uchwalona w 1997 r. Konstytucja RP ostatecznie potwierdziła, że do przepisów prawa podatkowego nie zalicza się wszelkiego rodzaju zarządzeń, obwieszczeń, okólników czy pism wyjaśniających. Obowiązują one wyłącznie jednostki podległe wydającemu zarządzenie, a nie podatników.

Na polski system podatkowy składa się dziś 11 tytułów podatkowych, czyli rodzajów podatków. Dochodami budżetów gminnych są także 4 rodzaje opłat, które co prawda nie noszą wszystkich cech podatku, jednak stosuje się do nich przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Do elementów polskiego systemu podatkowego trzeba też zaliczyć quasi-podatki, nazywane składkami, a w tym przede wszystkim składkę na ubezpieczenie społeczne (ZUS).

Z punktu widzenia podatnika, najistotniejszy jest podział podatków na dwie grupy: podatki bezpośrednie, czyli takie, które są obliczane od indywidualnego dochodu, przychodu, czy majątku.

Do głównych podatków bezpośrednich zaliczamy:

  • podatek dochodowy od osób fizycznych (z ang. PIT),
  • podatek dochodowy od osób prawnych (z ang. CIT),
  • podatek od spadków i darowizn,
  • podatek rolny,
  • podatek leśny,
  • podatek od nieruchomości,
  • podatek od środków transportu,
  • podatek od posiadania psów.
  • podatki pośrednie, czyli takie, które są wliczane w cenę towaru lub usługi. Płatnikiem tych
  • podatków są sprzedawcy, jednak faktycznie obciążają one ostatecznego konsumenta.

Do tej kategorii zaliczamy:

  • podatek od towarów i usług, zwany także podatkiem od wartości dodanej (z ang. VAT),
  • podatek akcyzowy,
  • podatek od gier.

Opłaty, które w pełni stanowią dochód gmin, a są ponoszone przez przedsiębiorstwa i osoby fizyczne, to:

  • opłata skarbowa, czyli należność pobierana przy załatwianiu spraw przez organy administracji rządowej i samorządowej, oraz od niektórych czynności cywilnoprawnych;
  • opłata targowa, według stawek i reguł określonych przez gminę,
  • opłata administracyjna, czyli rodzaj lokalnej opłaty skarbowej,
  • opłata miejscowa, zwana też turystyczną, czy klimatyczną, bywa wprowadzana – za zgodą wojewody -w niektórych gminach o szczególnych walorach naturalnych.

Podstawową grupę dochodów własnych stanowią podatki i opłaty lokalne. Podatki lokalne możemy podzielić na regulowane przez państwo i ustalone przez samorządy terytorialne. Metody regulowania podatków lokalnych przez państwo mogą być rozmaite. Organy państwowe dokonują doboru podatków, które mogą wpływać do budżetów samorządowych, co znajduje wyraz w ustawach.

Mają one charakter w pełni obligatoryjny lub też organy samorządowe wybierają z „listy” ustalonej przez państwo te podatki, które są ze względu na warunki danego samorządu terytorialnego – najbardziej dogodne. Podatki lokalne regulowane przez organy państwowe są nadal – mimo oddania ich do dyspozycji samorządów – instrumentem polityki finansowej państwa wobec jednostek gospodarczych, gdy wpływy z tych tytułów są ustalone w oparciu o elementy techniki podatkowej określane ogólnie obowiązującymi przepisami prawnymi. Nie są to więc dochody swobodnie kształtowane przez organy samorządowe. Samorządy mogą jednak wpływać na ich wysokość, szczególnie, gdy pozostawia się im swobodę doboru stawek lub możliwość wyboru stawek w granicach ustalonych przez państwo, decyzje dotyczące ulg i zwolnień itp.

Ponadto organy samorządowe mogą pośrednio wpływać na wysokość dochodów z tytułu omawianych podatków i opłat przez oddziaływanie na rozwój procesów społeczno – gospodarczych, kształtujących podstawę opodatkowania. Podatki ustalone przez samorządy terytorialne charakteryzują się tym, że o ich rodzaju, konstrukcji i wprowadzeniu decydują same samorządy, Opłaty lokalne typu publicznoprawnego charakteryzują się tym, ich rodzaje i konstrukcja są ustalone albo przez państwo w sposób jednolity dla wszystkich samorządów terytorialnych, albo rodzaje opłat ustala państwo, a samorząd terytorialny decyduje o stawkach lub też samorząd ustala zarówno ich rodzaje, jak i konstrukcję. W dwóch ostatnich przypadkach wpływy z opłat mogą kształtować się rozmaicie w przekroju poszczególnych samorządów.

Omawiając problematykę dochodów i opłat lokalnych, należałoby precyzyjnie określić co rozumiemy pod pojęciem „dochodu podatkowego gmin”. Otóż dochodem podatkowym gmin należałoby określić przymusowe świadczenie pieniężne o charakterze ogólnym, bezzwrotnym, nieodpłatnym, pobierane przez jednostki samorządu terytorialnego w całości lub w części. Świadczenia takie nakładane są na podstawie aktów normatywnych o charakterze ustawowym oraz w trybie samoopodatkowania mieszkańców. Dochody podatkowe gmin można klasyfikować w różny sposób, na podstawie zróżnicowanych kryteriów. Podziałem dochodów podatkowych gmin ze względu na kryterium prawne – ich związku z budżetem gmin w całości lub w części jest ich podział na podatki samorządowe i udziały w podatkach państwowych. Dokonując podziału według charakteru ekonomicznego podatków, dzieli się je na ogół na grupy zbliżone swą konstrukcją, umieszczając je:

  • po pierwsze, w grupie podatków bezpośrednich lub pośrednich wyróżnionych z punktu widzenia tożsamości osoby podatnika formalnego i rzeczywistego,[1])
  • po drugie, dzieląc je według przedmiotu opodatkowania na przychodowe, dochodowe, majątkowe, od wydatków.

Mniejsze znaczenie odgrywają inne podziały – np. podatki zwyczajne, którymi jest większość podatków samorządowych i nadzwyczajne lub obligatoryjne i rzadziej występujące w systemach podatkowych- fakultatywne. Ze względu na osobę podatnika można z kolei wyróżnić podatki pobierane od osób fizycznych i osób prawnych. Podstawowym (wymienionym wyżej) podziałem podatków, który odnosi się do wszystkich podatków, w tym także do podatków lokalnych jest ich podział na podatki bezpośrednie i pośrednie. Bowiem podatki bezpośrednie są związane z wysokością osiąganych dochodów i wynagrodzeń oraz z wysokością istniejącego majątku.

Do podatków tych zaliczamy podatki dochodowe, przychodowe, podatki gruntowe i majątkowe. Podatkami pośrednimi są podatki, które w sposób wtórny wskazują na domniemane istnienie dochodu i są one pobierane od dokonywanych dochodów. Zaliczamy do nich również podatki przychodowe, konsumpcyjne i obciążenia akcyzowe. Z punktu widzenia techniki poboru, podatkami bezpośrednimi są te podatki, które płacone są przez osoby bezpośrednio zobowiązane do tego przez istniejące przepisy prawne, natomiast podatki pośrednie płacą osoby nie zobowiązane bezpośrednio do ich płacenia. Z punktu widzenia przerzucania podatków – do bezpośrednich zalicza się te podatki, które nie mogą być przerzucane na inne osoby, lub przerzucane być nie powinny. Podatki pośrednie natomiast mogą być przerzucane. Wśród dochodów podatkowych gmin gminy przeważają podatki bezpośrednie.

1) Elżbieta Hojna-Dudek op. cit. str. 14

Międzynarodowy problem podwójnego opodatkowania

5/5 - (1 vote)

W skali międzynarodowej PODWÓJNE OPODATKOWANIE występuje wówczas, gdy osoba fizyczna lub prawna zobowiązana jest, na mocy przepisów, do uiszczenia podatków dotyczących tego samego podmiotu, w tym samym okresie, w co najmniej dwu krajach. Międzynarodowe podwójne opodatkowanie spowodowane jest głównie uzyskiwaniem dochodów za granicą.

Podwójne opodatkowanie wiąże się najczęściej z podatkiem dochodowym i majątkowym, które to podatki obciążają wpływ z pracy lub kapitału. Podatnym gruntem dla podwójnego opodatkowania jest przepływ siły roboczej lub kapitału. Roszczenia podatkowe mogą być zgłaszane przez organy podatkowe krajów, które są miejscem zamieszkania osób fizycznych lub siedzibą osób prawnych, uzyskujących owe dochody. Zgodnie z normami międzynarodowymi, rządy powinny chronić własny rynek pracy przed nielegalnym zatrudnianiem cudzoziemców, a jednocześnie muszą zapewnić cudzoziemskim pracownikom maksimum praw i ochrony porównywalnej z sytuacją obywateli własnych krajów.

Niektóre kraje stosują zasadę terytorialności i nakładają podatki na dochody uzyskiwane na ich obszarze. Zwalniają natomiast od podatków dochody swych rezydentów pochodzące z zagranicy i to zarówno z pracy, jak i z kapitału. Inne państwa przestrzegają natomiast zasady kraju – siedziby lub miejsca zamieszkania i obciążają podatkiem cały dochód, a więc pochodzący zarówno z kraju, jak i z zagranicy. Ta druga grupa państw opodatkowuje ponadto dochody nie – rezydentów pochodzących z zagranicy.

Skutki podwójnego opodatkowania mogą wywierać wpływ na osoby fizyczne, przedsiębiorstwa, budżet i gospodarkę narodową jako całość.

Podwójne opodatkowanie osób fizycznych i przedsiębiorstw zmniejsza ich zyski. Z punktu widzenia gospodarki budżetowej podwójne opodatkowanie jest źródłem dochodów każdego z krajów ściągających podatki. I wreszcie z punktu widzenia gospodarki narodowej podwójne opodatkowanie różnicuje zdolność konkurencyjną obciążonych podmiotów.

Z prawnego punktu widzenia podwójne opodatkowanie w skali międzynarodowej stanowi rezultat kolizji przepisów podatkowych dwu lub większej liczby krajów.

Istnieje kilka sposobów zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu. Można:

§  jednostronnie, częściowo lub w pełni zrzec się przysługujących praw do ściągania podatku;
§  zawrzeć umowy dwustronne w sprawie podwójnego opodatkowania, które w znacznym stopniu eliminują podwójne opodatkowanie o charakterze ekonomicznym i prawnym;
§  zawierać umowy wielostronne, które muszą uwzględniać skomplikowane różnice systemów podatkowych.
Wszystkie wymienione sposoby eliminowania podwójnego opodatkowania opierają się na technice podatkowej i obejmują formy zwolnień, ryczałtu, potrąceń oraz kredytu podatkowego. W praktyce dominują kredyt i zwolnienia.

Zwolnienia podatkowe dotyczą  przede wszystkim dyplomatów i obejmują wszystkie podatki lokalne i państwowe. Od podatków zwolnione są też należności pobierane przez misje dyplomatyczne przy wykonywaniu ich funkcji.

Mimo podejmowania uwieńczonych częściowym sukcesem prób zawierania umów wielostronnych, nadal najbardziej przydatnym sposobem uniknięcia podwójnego opodatkowania w skali światowej pozostają umowy dwustronne.

Należy przy tym powiedzieć, że międzynarodowe umowy w sprawie zapobieganiu podwójnemu opodatkowaniu ograniczają prawa państwa  – strony umowy do ściągania podatków od osób, które im podlegają na mocy wewnętrznego prawa podatkowego. Tym samym międzynarodowe umowy podatkowe zawężają stosowanie wewnętrznych przepisów prawa podatkowego.

DWUSTRONNE UMOWY O UNIKANIU PODWÓJNEGO OPODATKOWANIA

Największa częstotliwość zawierana umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w Polsce nastąpiła w latach 70 – tych.
Treść umów dwustronnych o unikaniu podwójnego opodatkowania opiera się, w zdecydowanej części –  od 1977 roku – na konwencji modelowej OECD.  [1]
Wszystkie zawarte przez Polskę umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (zwane umowami o UPO) znajdują zastosowanie do podatków od dochodu (i majątku), które pobiera się na rzecz każdego umawiającego się państwa, jego jednostki terytorialnej lub władzy lokalnej, bez względu na sposób ich poboru.

[1]„Oazy podatkowe a problem podwójnego opodatkowania”, Głuchowski, str. 89 – 93.

Ogólna charakterystyka spółki z o.o.

5/5 - (2 votes)

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jako nowa forma prawna po raz pierwszy znalazła zastosowanie w Niemczech w końcu XIX wieku[1].

Regulacja prawna spółki z o.o. znalazła się następnie w prawie austriackim (1906 r.), angielskim (1907 r.) oraz w prawie francuskim (1925 r.). 8 lutego 1919 roku spółka z o.o. została po raz pierwszy uregulowana w prawie polskim.

Przepisy regulujące jej funkcjonowanie znajdują się w Tytule III dziale I kodeksu spółek handlowych. Spółka z o.o. jest spółką handlową i ma zastosowanie zarówno w stosunkach krajowego obrotu gospodarczego jak i handlu zagranicznym. W praktyce jest to podstawowa forma prawna spółki handlowej, najczęściej stosowana do prowadzenia małych i średnich przedsiębiorstw produkcyjnych, handlowych i usługowych, ale może być przyjmowana dla dużego przedsiębiorstwa lub przedsiębiorstwa wiodącego w wielkich koncernach przemysłowo- handlowych.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością należy do kategorii spółek kapitałowych i stanowi połączenie kapitałów, a nie tworzących ją osób. Jest odrębnym od wspólników podmiotem prawnym, wyposażonym w kapitał zakładowy, powstały z wkładów wspólników. Istnieje możliwość zawiązania spółki z o.o. przez jedną lub wiele osób, z tym, że do spółek jednoosobowych nie znajdują zastosowania niektóre przepisy kodeksu spółek handlowych. Istnieją tez spółki z o.o., w których uczestniczy kilkudziesięciu i więcej wspólników. W takiej sytuacji regulacja prawna zawiera z reguły pewne elementy regulacji przyjęte ze spółki akcyjnej.

Nazwa spółki oznacza ograniczenie odpowiedzialności wspólników za działalność spółki. Za zobowiązania spółka odpowiada całym swoim majątkiem osobistym bez ograniczeń, a wspólnicy ryzykują jedynie utratę wkładów wniesionych do spółki, co jest jedną z głównych przyczyn, ze jest ona najbardziej rozpowszechniona formą prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka z o.o. jako spółka kapitałowa działa na zasadzie kolektywistycznej, co znaczy, że wspólnicy zarządzają spółką przez specjalnie do tego celu powołane organy, którymi są: zarząd, rada nadzorcza, zgromadzenie wspólników.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością posiada również cechy spółki osobowej. Elementy osobowe spółki z o.o. są dwojakiego rodzaju.

Pierwsza grupa to zgodnie z postanowieniami kodeksu spółek handlowych takie elementy, które są niezależne od woli wspólników, np.:

  • zakaz wystawiania na udziały lub prawa do zysków w spółce dokumentów na okaziciela i dokumentów na zlecenie (art. 174 § 6)
  • przyznanie prawa kontroli spółki każdemu wspólnikowi (art. 212 § 1)
  • możliwość podejmowania uchwał bez odbycia zgromadzenia wspólników, jeżeli wszyscy wspólnicy wyrażą na piśmie zgodę na postanowienie, które ma być powzięte albo na pisemne głosowanie (art. 227 § 2)
  • przyznanie w określonej sytuacji wspólnikowi prawa żądania rozwiązania spółki przez sąd (art. 271)
  • możliwość żądania wyłączenia wspólnika przez wszystkich pozostałych wspólników reprezentujących ponad połowę kapitału zakładowego w sytuacji przewidzianej w art. 266 § 1.

Natomiast druga grupa elementów to przewidziane w kodeksie spółek handlowych odchylenia, które zależą od woli wspólników wyrażonej w odpowiednich postanowieniach umowy spółki:

  • zobowiązania wspólników przez umowę spółki do dopłat (art. 177),
  • wprowadzenia ograniczeń w zbywaniu lub zastawianiu udziałów w umowie spółki (art. 182),
  • także w przypadku egzekucji prowadzonej w stosunku do tego udziału (art. 185),
  • wprowadzenia ograniczeń lub nawet wyłączenia spadkobierców na miejsce zmarłego wspólnika (art. 183),
  • żądania wyłączenia wspólnika przez mniejszą – niż wszyscy pozostali – część wspólników
  • reprezentujących ponad połowę kapitału zakładowego w sytuacji przewidzianej w art. 266 § 2 [2].

Osobowość prawna, odpowiedzialność za zobowiązania we własnym majątku spółki i działanie za pośrednictwem organów to cechy świadczące o kapitałowym charakterze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Spółka z o.o. jest więc typem pośrednim między spółką akcyjną, a spółką jawną i powstaje jako przeciwstawienie się bezosobowemu charakterowi spółki akcyjnej i zbyt krępującym sposobom jej powstawania z jednej strony, a zbyt surowej odpowiedzialności wspólników w spółce jawnej.

Spółkę z o.o. można zawiązywać w każdym celu prawnie dopuszczalnym, chyba że ustawa stanowi inaczej – art. 151 § 1 kodeksu spółek handlowych.

[1] Por. S. Janczewski, Prawo handlowe, wekslowe, czekowe, Warszawa 1946r., s. 219 i nast.

[2] I. Weiss [w:] W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek, Bydgoszcz 1998r., s. 194,195.

Dochody niepodatkowe budżetu państwa

5/5 - (2 votes)

Dochody niepodatkowe budżetu państwa to środki pochodzące z różnych źródeł, które nie są uzyskane w formie podatków. Mogą one pochodzić z różnych źródeł, takich jak opłaty za usługi publiczne, opłaty za użytkowanie wodne, opłaty za korzystanie z mienia, opłaty za użytkowanie własności intelektualnej, cła, a także zyski z działalności gospodarczej państwowych przedsiębiorstw. Te środki stanowią ważne źródło finansowania dla budżetu państwa i pomagają w realizacji jego celów i zadań.

Do dochodów niepodatkowych zaliczamy:

  • wpływy z ceł,
  • wpływy ze sprzedaży obligacji i bonów skarbowych,
  • pożyczki i kredyty.
  • wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego,
  • wpłaty państwowych jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, państwowych funduszów celowych,
  • wpłaty gmin,
  • dochody ze sprzedaży, najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa,
  • dochody zagraniczne,
  • dochody z prywatyzacji,
  • odsetki od środków na rachunkach bankowych oraz odsetki od udzielonych pożyczek krajowych i zagranicznych,
  • pieniężne darowizny, spadki i zapisy na rzecz Skarbu Państwa,
  • dywidendy,
  • przymusowe składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Dochody niepodatkowe budżetu państwa to źródła finansowania, które nie są związane z opodatkowaniem dochodów i majątku obywateli i przedsiębiorstw. Są one niezbędne do pokrycia wydatków państwa i realizacji różnych polityk publicznych. W Polsce dochody niepodatkowe stanowią ok. 10-15% całości dochodów budżetu państwa.

Głównymi źródłami dochodów niepodatkowych w Polsce są: opłaty skarbowe, opłaty za korzystanie z państwowych zasobów naturalnych (np. za wydobycie węgla czy gazu), dochody z nieruchomości państwowych, wpływy z tytułu udzielania pożyczek, dochody z emisji obligacji oraz wpływy z tytułu udzielania gwarancji kredytowych.

Dochody niepodatkowe są niezwykle ważne dla stabilności finansów państwa, ponieważ nie są one uzależnione od koniunktury gospodarczej i poziomu dochodów obywateli i przedsiębiorstw. Mogą one być również lepiej kontrolowane przez państwo niż dochody podatkowe, które zależą od wielu czynników zewnętrznych.

Podsumowując, dochody niepodatkowe są ważnym elementem budżetu państwa i stanowią cenny dodatek do dochodów podatkowych. Władze powinny dążyć do ich stabilizacji i wzrostu, co wpłynie pozytywnie na sytuację finansów państwa i umożliwi realizację różnych polityk publicznych.

Geneza podatku dochodowego od osób fizycznych

5/5 - (2 votes)

Po odzyskaniu niepodległości po I wojnie światowej jako jedną z pierwszych konstrukcji podatkowych obowiązujących w całym kraju był podatek dochodowy unormowany w ustawie z dnia 15.07.1920r. o państwowym podatku dochodowym. Podatek ten obowiązywał osoby fizyczne i prawne. W pierwszym polskim podatku dochodowym wzorowano się na pruskim podatku dochodowym, który oparty był na przyroście czystego majątku. Pod uwagę były brane dochody fundowane (osiągane przez osoby fizyczne i prawne z przedsiębiorstwa, nieruchomości oraz innego rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej na własny rachunek), a także (pochodziły z wynagrodzeń za pracę, emerytów, rent itp.). Podatek ten pobierany był według stawki progresywnej, ale z oddzielną taryfą dla obu rodzajów dochodów.

”Udział dochodów fundowanych i nie fundowanych, w całości dochodów najpierw był z przewagą dochodów fundowanych, a pod koniec lat 30-tych dochodów nie fundowanych.”[1]

Po wojnie na kształtowanie się konstrukcji prawnych podatków typu dochodowego, istotny wpływ miał ustrój polityczny, chodzi tu o gospodarkę centralnie planowaną, z dominacją własności państwowej. Przy podatku dochodowym miało to odzwierciedlenie w odrębnych konstrukcjach regulujących opodatkowanie gospodarki uspołecznionej, nieuspołecznionej a także ludności.
Dalsze zmiany konstrukcji prawnych podatków polegały na wyodrębnieniu z ogólnego podatku dochodowego wynagrodzeń ze stosunku pracy i oddzielnym opodatkowaniu dochodów podmiotów gospodarki nieuspołecznionej. Gospodarka uspołeczniona była opodatkowana podatkiem dochodowym od spółdzielczości, natomiast przedsiębiorstwa państwowe wpłatami z zysku.

Do klasycznego podatku dochodowego najbardziej podobny był podatek obciążający podmioty gospodarki nieuspołecznionej. Przedmiot opodatkowania stanowił dochód cząstkowy, powiązany z określonymi grupami przychodów, a ponadto dochód ogólny, jako suma dochodów cząstkowych, po potrąceniu niedoborów z tych źródeł przychodów. Stawka progresywna stosowana była do obliczeń tego podatku.

W roku 1972 ,, rodzi ”się ustawa, która poprzestaje na dochodzie ogólnym. Zachowanie jednej, czterech a potem trzech taryf podatkowych odnoszącym się do konkretnych źródeł uzyskania świadczy o nawiązaniu do elementów podatku w zależności od źródeł ich uzyskania (typ angielski).

Podatek od wynagrodzeń. Konstrukcja tego podatku nawiązywała w pewnym stopniu do rozwiązań międzywojennych. Obciążał tylko dochody osób fizycznych, gdzie uwzględniono sytuację osobistą podatnika (zwłaszcza związaną z jego stanem rodzinnym). Podatek od wynagrodzeń przez wiele lat był podstawowym podatkiem, który obciążał dochody ludności. Jako podstawę opodatkowania przyjmuje się łączną sumę wynagrodzeń otrzymanych w danym okresie od jednego pracodawcy – będącego płatnikiem tego podatku – do którego stosowano stawki progresywne. Podatek od wynagrodzeń w czasie obowiązywania ulegał licznym zmianom, które polegały na rozszerzeniu jego zakresu – wprowadzeniu wielu ulg i zwolnień o charakterze przedmiotowym i podmiotowym.

Z biegiem czasu stosunkowo prosta konstrukcja prawna podatku stawała się coraz bardziej skomplikowana, natomiast funkcjonowanie jej było coraz bardziej zdominowane fiskalnymi celami opodatkowania. Po 1956 roku podatek od wynagrodzeń stracił na znaczeniu. Jego eliminacja z polskiego systemu polegała na podwyższeniu minimum wolnego od opodatkowania oraz zwalnianiu coraz liczniejszych grup podatników z obowiązku podatkowego. W rezultacie w 1976 roku zwolniono z niego pracowników gospodarki uspołecznionej co w praktyce oznaczało wyeliminowanie go z polskiego systemu podatkowego.

Ustawą z dnia 13 grudnia 1957 roku do polskiego systemu podatkowego wprowadzony został podatek wyrównawczy – specyficzna odmiana podatku od wynagrodzeń Obejmował on osoby fizyczne i prawne gospodarki uspołecznionej. Obejmował on osoby fizyczne i prawne gospodarki uspołecznionej. Obowiązek podatkowy powstał wtedy, gdy dochody podlegające podatkowi dochodowemu lub od wynagrodzeń przekraczały określona granicę, a podstawę opodatkowania stanowiła nadwyżka ponad kwotę stanowiącą tę granicę W tym podatku stosowano progresywną stawkę podatkową. Po kolejnych nowelizacjach podatek wyrównawczy stawał się coraz bardziej samodzielnym podatkiem, podlegały mu wszelkiego rodzaju dochody s. pieniężne i w naturze, osiągane przez osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania na terenie Polski. Podatek ten obowiązywał do 1992 roku [2].

Podatek dochodowy od spółdzielczości był zbliżony do rozwiązań prawnych stosowanych wobec podmiotów gospodarki nieuspołecznionej. Jako dochód przyjęto sumę przychodów osiągniętych w roku podatkowym po potrąceniu kosztów ich uzyskania. Z biegiem czasu podstawą opodatkowania został zysk bilansowy, a sama konstrukcja podatku dochodowego od spółdzielni jest coraz bardziej skomplikowana np. przez przyjmowanie w niej określonych elementów opodatkowania przedsiębiorstw państwowych. W rezultacie przekształca się w świadczenie na rzecz budżetu.
Rozpoczęta w latach 80-tych reforma polskiego systemu podatkowego została podporządkowana transformacji gospodarki etatystycznej w gospodarkę rynkową. Realizowany program przekształceń systemowych, w myśl której to nie państwo, lecz rynek tworzy warunki do rozwoju przedsiębiorczości i umożliwia wzrost konkurencji, zakładał równouprawnienie sektorów, a w związku z tym ujednolicenie opodatkowania w zależności od formy własności.

,,Zasadniczym problemem w wyborze kierunku reformy podatkowej zapoczątkowanej w 1989 roku było to, że powinna ona równocześnie służyć realizacji procesów przekształceń gospodarki i jej stabilizowaniu. W realizacji tych celów często występuje sprzeczność, ponieważ procesy transformacji gospodarczej wymagają ożywienia gospodarczego, które nie powinno być hamowane nadmiernym fiskalizmem, podczas gdy program stabilizacji gospodarczej narzuca restrykcyjność polityki podatkowej.”[3]

W roku 1991 weszła ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, jest ona podstawowym aktem prawnym, który reguluje opodatkowanie dochodów osób fizycznych uzyskiwanych z działalności gospodarczej prowadzonej na własny rachunek, jak i z wynagrodzeń, rent i emerytur czy nieregularnych źródeł przychodów. Ustawa obejmuje wszystkie osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania w Polsce, a także dotyczy wszystkich przychodów osiąganych przez podatników. Powszechny podatek dochodowy od osób fizycznych obowiązuje w naszym kraju od 1 stycznia 1992 roku. Tak więc rok 2002 – to jedenasty rok obowiązywania w naszym kraju tego podatku. Ustawą z dnia 26 lipca 1991 roku wszyscy mieszkańcy naszego kraju stali się podatnikami tego podatku.[4]

[1] T. Cholewicki Podatki – ogólne zarysy tematyki podatkowej, s. 20 ;

[2] T. Cholewicki Podatki s. 21 ;

[3] cyt. W. Pomykało Encyklopedia Biznesu s. 620 ;

[4] T. Kosakowski