prace

Okresy przejściowe

5/5 - (1 vote)

Polska zostając członkiem Wspólnoty musi przyjąć cały dorobek prawny Unii Europejskiej. Wspólnotowy dorobek prawny w sektorze rolnym stanowi około 40% czyli około 3 tys. aktów prawnych. W związku z ogromnymi kosztami związanymi z przejmowaniem prawa wspólnotowego udało nam się wynegocjować liczne okresy przejściowe pozwalające na rozłożenie w czasie niezbędnych dostosowań i wydatków. Okresy przejściowe ułatwią polskim rolnikom oraz zakładom przetwórstwa żywności włączenie się do mechanizmów funkcjonujących w ramach Jednolitego Rynku Unii Europejskiej, jak i osiągnięcie jak najlepszej harmonizacji z prawem wspólnotowym.

Bardzo istotnym było uzyskanie przez Polskę okresów przejściowych na dostosowanie w ramach niektórych rynkach rolnych. Ostatecznie wynegocjowano następujące okresy przejściowe:

–     5-letni okres przejściowy w zakresie spełnienia wymogów tworzenia organizacji producentów,

–     1-roczny okres przejściowy na ustalenie indywidualnych kwot dla producentów surowca mlecznego,

–     do 31 marca 2005 okres przejściowy dotyczący przestrzegania mechanizmów zarządzania kwotą mleczną,

–     3-letni okres przejściowy na określenie minimalnej partii towaru podlegającej skupowi interwencyjnemu,

–     5-letni okres przejściowy na zawartość tłuszczu w mleku pitnym,

–     5-letni okres przejściowy na minimalną wielkość produkowanego surowca tytoniowego wymaganego dla uznania grup producentów,

–     5- letni okres przejściowy na spełnienie wymogów uznania grup producentów,

–     3- letni okres przejściowy na kwalifikowanie ras mających prawo do premii dla krów mamek,

–     do 31 grudnia 2009 r. na dostosowanie parametrów baterii dla kur niosek,

–     dochodzenie do pełnej stawki dopłat bezpośrednich stopniowo do 2012 roku,

–     do 31 grudnia 2006 roku dla możliwości skupu i przerabiania mleka nie spełniającego standardów UE, mleko będzie kierowane wyłącznie na rynek krajowy i nie będzie mogło być sprzedawane do krajów UE,

–     do 31 grudnia 2006 roku na dostosowanie strukturalne dla 113 mleczarni jak i gospodarstw mleczarskich,

–     do 31 grudnia 2007 roku dla dostosowania 332 zakładów przetwórstwa mięsnego ,

–     do 31 grudnia 2006 roku dla dostosowania 40 zakładów przetwórstwa rybnego,

–     do 31 grudnia 2009 roku na dostosowanie warunków bytowych zwierząt,

–     3-letni okres czasu dla spełnienia minimalnych wymogów wstępnego uznania organizacji producentów owoców i warzyw,

–     do końca 2006 roku na wydłużenie terminu dostosowania dokumentacji rejestracyjnej 4 subwencji używanych w produkcji środków ochrony roślin,

–     10-letni okres przejściowy, podczas którego możliwa będzie uprawa w Polsce wyłącznie odmian ziemniaków odpornych na raka ziemniaka,

–     12-letni okres przejściowy na zakup nieruchomości rolnych i leśnych przez obywateli UE oraz 5-letni okres na nabycie tzw. drugiego domu.[1]

Kolejny okres przejściowy dotyczy zachowania obniżonej stawki VAT w rolnictwie. Do 30 kwietnia 2008 roku do opodatkowania wszelkich czynności związanych z rolnictwem oraz produkcją rolną będzie mogła być stosowana dotychczasowa stawka 3%. Jest ona niższa od minimalnej stawki unijnej, która wynosi 5%. Stawka 3% nie będzie obejmować we wewnątrz wspólnotowej dostawy tych towarów oraz ich eksportu. Tutaj zgodnie z ogólnymi zasadami będzie zazwyczaj obowiązywać stawka 0%.

,,W sumie Polska uzyskała kilkadziesiąt okresów przejściowych. Ten wynik z jednej strony odzwierciedla fakt, iż Polska, kraj o największej gospodarce, miała siłą rzeczy najwięcej przesłanek do ubiegania się o odstępstwa od acquis. Z drugiej strony trzeba pamiętać, że okresy przejściowe są potrzebne, gdy kandydat ,,nie pasuje” do reguł integracji, a zatem duża ich liczba może być dowodem, że proces restrukturyzacji gospodarki i zmian ustrojowych opóźnia się w porównaniu do postępu poczynionego w innych krajach Europy Środkowej i Wschodniej.”[2]

[1]  Raport na temat rezultatów negocjacji o członkostwie Rzeczy pospolitej Polskiej w UE, Rada Ministrów, Warszawa 2002.

[2]  A. Marszałek, Integracja Europejska, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2004, rozdz. 30, str. 505.

Taryfy dla ciepła

5/5 - (2 votes)

Według stanu na dzień 31 grudnia 2001 r., koncesje na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie zaopatrzenia w ciepło posiadało 911 przedsiębiorstw energetycznych, przy czym 631 przedsiębiorstw (ok. 69%) posiadało taryfy zatwierdzone w roku 2001.

Tabela 9. Liczba taryf dla ciepła zatwierdzonych w latach 1999-2001

Lp. Rok Liczba zatwierdzonych taryf
ogółem
1 1999 406
2 2000 413
3 2001 631
razem 1 450

W 2001 r. wpłynęły do URE 834 wnioski o zatwierdzenie taryfy i 260 wniosków o zmianę taryfy dla ciepła, z czego 631 taryf zostało zatwierdzonych, w 44 przypadkach stwierdzono niezgodność taryfy z postanowieniami art. 45 ustawy – Prawo energetyczne oraz przepisami rozporządzenia taryfowego dla ciepła, w związku z czym odmówiono zatwierdzenia taryfy. Na koniec 2001 r., postępowanie administracyjne było zawieszone w 13 przypadkach, umorzone w 73 przypadkach, a kontynuowane w odniesieniu do 65 wniosków. Pozostałe wnioski (8) pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na ich braki formalne.

Spośród 631 zatwierdzonych w 2001 r. taryf, 49 (ok. 8%) będzie stosowanych przez okres równy lub dłuższy niż 24 miesiące. Przedsiębiorstwa energetyczne, które stosują taryfy dla ciepła zatwierdzone na okres nie krótszy niż dwa lata, mogą po upływie 12 miesięcy od wprowadzenia cen i stawek opłat (nie częściej niż co 12 miesięcy), dostosowywać ceny i stawki opłat do zmieniających się warunków prowadzenia działalności gospodarczej, zgodnie z zasadami określonymi w § 28 rozporządzenia taryfowego dla ciepła, bez potrzeby występowania do Prezesa URE z wnioskiem o zmianę taryfy.

Podstawowymi kryteriami warunkującymi zatwierdzenie taryfy dla ciepła na okres równy lub dłuższy niż 24 miesiące, są w szczególności:

  • dostosowanie ewidencji kosztów do potrzeb kalkulacji taryf dla ciepła i jej prowadzenie zgodnie z wymaganiami określonymi w obowiązujących przepisach,
  • doprowadzenie do wyeliminowania subsydiowania skrośnego między poszczególnymi rodzajami prowadzonej działalności gospodarczej i grupami odbiorców,
  • stabilna sytuacja finansowa przedsiębiorstwa, pozwalająca na pokrycie kosztów bieżącej eksploatacji i prowadzenie racjonalnej strategii w zakresie rozwoju i modernizacji oraz ochrony środowiska,
  • zapewnienie ochrony interesów odbiorców.

Niezależnie od toczącego się procesu zatwierdzania taryf, przedsiębiorstwa ciepłownicze występowały równocześnie z wnioskami o zmianę obowiązujących taryf.

Do Oddziałów URE wpłynęło 260 wniosków w sprawie zmiany decyzji zatwierdzającej taryfę, bądź w sprawie korekty taryfy. W wyniku przeprowadzonych postępowań administracyjnych w 211 przypadkach uwzględniono wnioski, w tym ok. 82% (172) związanych było z przedłużeniem terminu obowiązywania taryfy. W 25 przypadkach odmówiono zatwierdzenia zmiany taryfy, w 15 przypadkach umorzono postępowanie, a 9 postępowań nie zostało zakończonych przed upływem 2001 r.

Tabela 10. Decyzje zatwierdzające korekty taryfy dla ciepła w 2001 r.

Lp. Oddziały terenowe URE Ogółem
1 Oddział Centralny z siedzibą w Warszawie 5
2 Północno-Zachodni OT z siedzibą w Szczecinie 24
3 Północny OT z siedzibą w Gdańsku 59
4 Zachodni OT z siedzibą w Poznaniu 4
5 Wschodni OT z siedzibą w Lublinie 15
6 Środkowozachodni OT z siedzibą w Łodzi 24
7 Południowo-Zachodni OT z siedzibą we Wrocławiu 8
8 Południowy OT z siedzibą w Katowicach 23
9 Południowo-Wschodni OT z siedzibą w Krakowie 49
razem 211

Pomimo ponad czteroletniego okresu zatwierdzania taryf dla ciepła napływające wnioski wymagają wciąż wielu korekt i uzupełnień, powodując wydłużanie się procesu zatwierdzania taryf dla ciepła. Wiele przedsiębiorstw ciepłowniczych miało poważne problemy z właściwą interpretacją przepisów i z prawidłowym sporządzeniem wniosku taryfowego.

Taryfy przedsiębiorstw wytwarzających ciepło zawierają ceny za zamówioną moc cieplną, ceny ciepła i ceny nośnika ciepła. Ich ceny są nieporównywalne ze względu na różne jednostki odniesienia (zł/MW, zł/GJ i zł/m3). Aby określać skutki zmiany tych cen dla odbiorców, prawo określa formuły obliczania średnich wskaźnikowych cen ciepła. Ściśle ustalone są także reguły dla określenia średnich wskaźnikowych stawek opłat za usługi przesyłowe.

Dla celów porównawczych w skali makro, tj. całego kraju i w skali województw przyjęte zostały średnioważone ceny ciepła i średnioważone stawki opłat za usługi przesyłowe261, które obliczono na podstawie zatwierdzonych w 2001 r. taryf dla ciepła. W ten sposób ustalony został średni poziom cen ciepła i stawek opłat za usługi przesyłowe: 261 wskaźniki te należy traktować wyłącznie jako orientacyjne wskaźnikowe ceny i stawki opłat (służące do porównań w skali makro).

Tabela 11. Średni poziom cen ciepła i stawek opłat za usługi przesyłowe

Lp Województwo Średnioważona cena ciepła [zł/GJ] Średnioważona stawka opłaty za usługi przesyłowe [zł/GJ]
1 Mazowieckie 21,53 8,43
2 Dolnośląskie 23,23 9,99
3 Opolskie 25,18 9,62
4 Kujawsko-pomorskie 24,91 10,83
5 Wielkopolskie 23,73 8,31
6 Pomorskie 22,27 13,08
7 Warmińsko-mazurskie 25,64 9,15
8 Małopolskie 20,65 10,98
9 Podkarpackie 26,50 9,48
10 Śląskie 22,01 9,05
11 Łódzkie 22,43 8,41
12 Świętokrzyskie 22,84 8,68
13 Zachodniopomorskie 28,00 8,14
14 Lubuskie 28,02 5,92
15 Lubelskie 23,47 9,15
16 Podlaskie 22,95 10,20
Ogółem kraj 23,01 9,30

Średni wzrost przychodów ze sprzedaży ciepła pozwala na ocenę wzrostu opłat z tytułu zaopatrzenia w ciepło w województwach i w kraju oraz stanowi syntetyczny wskaźnik, służący do porównań makroekonomicznych. Wzrost ten wynosi średnio 8,11%. Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę, że udział przychodów z tytułu świadczenia usług przesyłowych stanowi w skali kraju ok. 26% łącznych przychodów, planowanych na pierwszy rok obowiązywania taryf zatwierdzonych w 2001 r., a więc jest prawie 3-krotnie mniejszy od planowanych w tym samym czasie przychodów z działalności gospodarczej związanej z wytwarzaniem ciepła. Tak więc wzrost stawek opłat za usługi przesyłowe powoduje znacznie mniejszy wzrost opłat dla odbiorców niż wzrost cen ciepła.

Warto podkreślić, że ostateczne wzrosty płatności za ciepło, w przypadku większości przedsiębiorstw energetycznych są niższe od proponowanych przez te przedsiębiorstwa w pierwszych wersjach wniosków o zatwierdzenie taryfy. Analiza kosztów przyjmowanych przez te przedsiębiorstwa jako uzasadnione do ustalenia cen i stawek opłat, prowadziła do weryfikacji i zmniejszenia tych kosztów, a w konsekwencji do obniżenia cen i stawek opłat dla odbiorców końcowych.

Opłaty koncesyjne

5/5 - (2 votes)

Za udzielenie koncesji lub jej zmianę oraz za udzielenie promesy pobierana jest jednorazowa opłata skarbowa, której wysokość określają przepisy o opłacie skarbowej204 Opłata ta pobierana jest przede wszystkim za dokonane czynności urzędowe połączone (najczęściej) z wydaniem określonego dokumentu urzędowego.

Oprócz powyższej opłaty przedsiębiorstwa ciepłownicze, którym została udzielona koncesja, za korzystanie z koncesji wnoszą coroczne opłaty koncesyjne do budżetu państwa, obciążające koszty ich działalności.205 W przypadku prowadzenia więcej niż jednej działalności podlegającej koncesjonowaniu, opłatę stanowi suma opłat poszczególnych działalności. Wysokość opłat oblicza przedsiębiorstwo na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów 206. Zgodnie z tymi zasadami, koncesjonariusz zobowiązany jest wnosić opłatę w wysokości stanowiącej iloczyn przychodów uzyskanych z działalności objętej koncesją oraz współczynnika opłat (0,0006 dla energii elektrycznej, ciepła i paliw gazowych oraz 0,0004 dla pozostałych paliw).

Rada Ministrów ustala wysokość opłat koncesyjnych „z uwzględnieniem wysokości przychodów przedsiębiorstw energetycznych osiąganych z działalności objętej koncesją, a także kosztów regulacji”. Taka definicja (wprowadzona od 1 stycznia 2002 r.) ustalania wysokości opłaty koncesyjnej zawiera w sobie nieostre stwierdzenia, które pozwalają na decydowanie przez Radę Ministrów o wielkości udziału kosztów regulacji w opłacie. Ponieważ nie została zdefiniowane wzajemne relacje kosztów, w zasadzie uzależnia się opłatę od przychodu przedsiębiorstwa. To powoduje, iż opłata koncesyjna niewiele różni się od podatku.

Przedsiębiorstwo wnosi opłatę koncesyjną bez wezwania w terminie do 31 marca każdego roku. Wysokość opłaty jest zależna od wielkości przychodów uzyskanych z działalności i objętej koncesją, ale niezależnie od wyników działania powinna mieścić się w granicach minimum 200 zł, maksimum 1.000.000 zł. Niewniesiona w terminie lub wniesiona w niewłaściwej wysokości opłata roczna jest zaległością podatkową, od której naliczane są odsetki.207 Prezes URE będąc zobowiązany do kontroli rozliczeń przedsiębiorstw z tego tytułu opracował ujednolicone formularze, w których koncesjonariusze przekazują dane stanowiące podstawę do obliczenia opłat rocznych 208. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości Prezes URE wzywa do korekty płatności w ciągu 14 dni, a jeżeli dalej jest dalej błędnie obliczona, Prezes URE dokonuje prawidłowego obliczenia opłaty.

203 E. Niebisz, Pierwsze koncesje, Biuletyn URE 1998 nr 2, s. 34

204 Ustawa z 31 stycznia 1989 r. z późn. zm. (Dz.U. .Nr 4 poz.. 23)

205 art. 34 ust.1 Prawo energetyczne

206 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 maja 1998 r. w sprawie wysokości opłat i sposobu pobierania przez Prezesa URE corocznych opłat wnoszonych przez przedsiębiorstwa energetyczne, którym została udzielona koncesja (Dz. U. Nr 60 poz. 387 z późn. zm.)

Rejestracja przedsiębiorców na gruncie obowiązującego w Polsce prawa

5/5 - (2 votes)

Dotychczasowe rozwiązanie, kwestii rejestracji przedsiębiorców oparte głównie na ewidencji podmiotów gospodarczych, było powszechnie krytykowane.

Wraz z przepisami ustawy 1 stycznia 2001 r. wszedł w życie powszechny i jednolity dla wszystkich przedsiębiorców system rejestracji – Krajowy Rejestr Sądowy – w skład którego wchodzi rejestr przedsiębiorców.

Zasady wpisu do rejestru przedsiębiorców określone zostały w ustawie z dnia 20.08.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym . Zgodnie z art. 36 ustawy o KRS rejestr przedsiębiorców obejmował będzie:

>       osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą,
>       spółki jawne,
>       spółki komandytowe,
>       spółki z ograniczona odpowiedzialnością,
>       spółki akcyjne,
>       spółdzielnie,
>       przedsiębiorstwa państwowe,
>       jednostki badawczo rozwojowe,
>       przedsiębiorców zagranicznych w rozumieniu przepisów o zasadach prowadzenia na terytorium RP działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby fizyczne i prawne,
>       towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych,
>       inne osoby prawne, jeżeli prowadzą działalność gospodarcza i podlegają wpisowi do rejestru, o którym mowa w art. 1 ust.2 pkt 2 ustawy o KRS tj. do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej,
>       oddziały zagraniczne spółek akcyjnych, spółek z o.o., i komandytowe -akcyjnych działających w Polsce. [1][2]

Rejestr przedsiębiorców będzie prowadzony w systemie informatycznym. Polegać to będzie na wprowadzeniu do systemu informatycznego danych zawartych w postanowieniu sądu rejestrowego – niezwłocznie po wydaniu takiego postanowienia.

Pod rządami ustawy o KRS organami rejestrowymi są sady rejonowe, mające siedzibę w miastach będących siedzibą wojewody.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 zd. 1 ustawy „przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców”.

Wpis do rejestru dokonywany jest na podstawie wniosku złożonego na urzędowym formularzu – wraz z wymaganymi dokumentami. Rejestr jest jawny. Każdy zainteresowany ma prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji.

Wpisy do rejestru podlegają ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym; od dnia ogłoszenia nie można zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów.

Jak już wspomniałam, ustawa uzależnia podjęcie działalności gospodarczej od uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców (art. 7 ust. 1 updg), ale na tym nie poprzestaje.

Przedsiębiorca zamierzający podjąć działalność objętą koncesjonowaniem lub zezwoleniem, do wniosku o udzielenie koncesji (zezwolenia) powinien dołączyć numer w rejestrze przedsiębiorców (art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 33 ust. 1 updg).

Każdy przedsiębiorca wpisany do rejestru otrzyma taki numer. Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o KRS – podmiot wpisany do rejestru jest zobowiązany umieszczać w oświadczeniach pisemnych, skierowanych, w zakresie swojej działalności, do oznaczonych osób, następujące dane:

  • firmę lub nazwę,
  • oznaczenie formy prawnej prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej,
  • siedzibę i adres oraz
  • numer w rejestrze.

W przypadku niedokonana powyższego obowiązku sad rejestrowy może nałożyć na osobę za to odpowiedzialną grzywnę w wysokości do 5000 PLN. [3]

[1]  Dz. U. nr 78, poz.483.

[2]  Dz. U. nr 121, poz.769 i z 1998 r. nr l55.poz. 1015.

[3]  Nowe Prawo działalności gospodarczej, Infor, nr 2, luty 2000 r.

Druga generacja ekonomistów austriackich – Eugen von Boehm – Bawerk i Friedrich von Wieser

5/5 - (2 votes)

Dwóch wybitnych przedstawicieli szkoły austriackiej: F.von Wiesera (1851-1926) i E. von Bohm-Bawerk’a (1851-1914) należy uznać nie tylko za uczniów C. Mengera, ale również za współtwórców systemu teoretycznego.

Pierwszy z nich objął po C. Mengerze posadę na katedrze ekonomii na Uniwersytecie Wiedeńskim i wykorzystał ją w celu propagowania własnych poglądów. Wkładem F. von Wiesera w rozwój nauki ekonomii subiektywnej było sformułowanie prawa użyteczności krańcowej w dziełach: „O pochodzeniu i prawach wartości gospodarczej” i „Wartości naturalnej.” Ponadto przedstawił w innym świetle dokonania szkoły neoklasycznej w analizowaniu takich zagadnień jak „koszt alternatywny, niedobory i alokacja zasobów”[1].

F. von Wieser, podobnie jak C. Menger, w swoich wywodach unikał stosowania modeli matematycznych, wykorzystując abstrakcyjne modele werbalne. Jako pierwszy użył terminu „użyteczność krańcowa”, który został przyjęty przez ekonomistów.

Poglądy przedstawione przez F. von Wiesera w „Wartości naturalnej” jawią się jako rozwinięcie mengerowskiej teorii użyteczności krańcowej. Dokładniejsza analiza prowadzi jednak do wniosku, że F. von Wieser błędnie definiował pojęcia, co skutkowało nieprawdziwą teorią. Według F. von Wiesera, „całkowita użyteczność danej ilości dóbr (TU) to iloczyn użyteczności krańcowej (MU) ostatniej jednostki dobra i ilości konsumowanych jednostek (Q)” .

Skutkiem takiego sposobu liczenia TU, było pojawienie się „paradoksu wartości”. Dzieje się tak, ponieważ usunięcie jednostki dobra z zasobów może prowadzić do wzrostu TU, gdyż stosując wzór na użyteczność całkowitą: TU= MU x Q, podczas obliczania TU dla mniejszej wielkości konsumpcji, TU przyjmuje większą wartość niż dla większej ilości dóbr. Problem ten rozwiązał E. von Bohm-Bawerk (1851-1914), szwagier F. von Wiesera, który był jedną z pierwszoplanowych postaci szkoły austriackiej. E. von Bohm- Bawerk udowodnił, że należy liczyć użyteczność całkowitą jako sumę użyteczności krańcowych poszczególnych j ednostek dóbr[2].

E. von Bohm-Bawerk wykładał ekonomię na uniwersytecie w Insbrucku i Wiedniu oraz trzykrotnie piastował stanowisko ministra skarbu Austro-Węgier, ustanawiając standard złota i bilansując budżet. Według J.A. Schumpetera, E. von Bohm-Bawerk „był tak bardzo entuzjastycznym uczniem C. Mengera, że nie widział sensu szukać u innych inspiracji”[4] [5]. Zaakceptował jego spojrzenie na ekonomię i wykorzystał do analizy takich zagadnień, jak cena, wartość, kapitał i procent.

Najważniejszym dokonaniem kontynuatora myśli C. Mengera było napisanie „Capital and interest” wydanego w trzech tomach:. „History and critique of interst theories”, „Positive theory of capital” i „Further essays on capital and interst”. Dzieło zawiera wnikliwą analizę błędów popełnionych w historii myśli ekonomicznej na przestrzeni wieków. Zrewidowana została w nim m.in. kwestia podnoszona przez socjalistów, iż stopa procentowa to sztuczna konstrukcja i prowadzi do wyzysku. E. Bohm-Bawerk argumentował, że stopa procentowa jest nieodłączną częścią rynku i określał trzy przyczyny istnienia procentu[3]:

  • „odmienne warunki zapotrzebowania teraz i w przyszłości;
  • niedoszacowanie przyszłości
  • techniczna wyższość dóbr teraźniejszych nad przyszłymi.”

Argument potwierdzający słuszność pierwszej przyczyny procentu jest następujący: część ludzi żyje poniżej poziomu egzystencji, niektórzy zaś prognozuj ą, że ich zarobki w przyszłości będą rosły. Jeżeli przyjmiemy, że dochody rosną wraz z upływem czasu, to prawo malejącej użyteczności krańcowej implikuje dodatnią stopę procentową. Jeżeli ludzie kieruj ą się maksymalizacją sum użyteczności osiąganych w poszczególnych okresach w przyszłości, to przy wzroście dochodu, są oni skłonni płacić premię za dobra teraźniejsze. E. von Bohm- Bawerk określił tendencję jednostek gospodarujących do wartościowania dóbr teraźniejszych wyżej, niż tych samych dóbr w przyszłości, terminem „preferencja czasowa”.

Za odsunięcie konsumpcji w czasie, ludzie oczekują otrzymania większej ilości pieniędzy. Druga przyczyna istnienia dodatniej preferencji czasowej została przypisana pernamentnemu niedocenianiu przyszłości, czyli skłonności do krótkowzroczności podmiotów ekonomicznych. Ta przyczyna istnienia procentu była mocno krytykowana m.in. przez C. Mengera i F. von Wiesera, jako że zakładała irracjonalność zachowań. Ostatnia z przyczyn wynikała z faktu, że inwestowanie kapitału w procesy produkcyjne powiększa produkt, aczkolwiek odbywa się to w malejącym tempie. Dobra teraźniejsze są reinwestowane, a gdy po przetworzeniu znów się pojawiają w przyszłości, występują w większej ilości.

E. von Bohm-Bawerk udowodnił, że kapitał nie jest homogeniczny i posiada różnorodną i skomplikowaną strukturę, której jedną z cech jest wymiar czasowy. „Rozwijająca się gospodarka nie jest jedynie konsekwencją zwiększonych inwestycji kapitałowych, lecz także coraz dłuższych procesów produkcji” . Dla E. von Bohm-Bawerka wniosek, że okrężne metody produkcji są produktywniejsze niż metody bezpośrednie, jest jednym z najistotniejszych twierdzeń w teorii produkcji. Takie postrzeganie kapitału krytykował J.B. Clark.

Clark był zagorzałym krytykiem mengerowskiej koncepcji produkcji, złożonej z serii kolejnych stadiów, do której nawiązywali późniejsi przedstawiciele szkoły austriackiej. Traktował kapitał, jako homogeniczny i samo odtwarzający fundusz, co skutkowało brakiem występowania czasu w procesie produkcji – produkcja zachodziła natychmiast. Takie rozumowanie oparte było na założeniach doskonałego dostosowania statycznego środowiska i determinowania wartości dóbr kapitałowych ich historycznymi kosztami produkcji.

Clark przyznawał, że jego teoria nie sprawdza się w warunkach dynamicznej gospodarki: „w dynamicznych warunkach społeczeństwa (…) upływ czasu jest warunkiem niezbędnym, by dobra były gotowe do konsumpcji, a właściciele muszą przeczekać go dla uzyskania spodziewanych produktów. Po tym, jak powstanie już ciąg dóbr różnych stadiów postępu, zajdzie normalna akcja kapitału”[6].

E. von Bohm-Bawerk wdał się w polemikę z Clarkiem, zarzucając przeciwnikowi, że atakując dynamiczną koncepcje gospodarki, zaprezentowaną przez C. Mengera, doprowadził do sytuacji, w której paradygmat statycznej równowagi stał się dominującym w teorii ekonomii, co było bardzo szkodliwe dla rozwoju myśli ekonomicznej.

E. von Bohm-Bawerk był blisko wyartykułowania austriackiej teorii cykli koniunkturalnych, niestety nie wyrażał zainteresowania problemem pieniądza. Dopiero L. von Mises i F.A. von Hayek, przedstawiciele trzeciej generacji ekonomistów „austriackiej”, dokonali pełnej analizy przyczyn cykliczności gospodarki.[7]

[1]   Czym jest „Ekonomia Austriacka”?, op.cit.

[2]   Azad A., The austrian school of economics, www.mises.org/journals/scholar/azad2.pdf z dnia 01.12.2006.

[3]   Wieser F. von, Natural value, Augustus M. Kelley, Nowy Jork 1997, s. 25.

[4]   Schumpeter J.A., History of economic analysis, Oxford University Press Nowy Jork 1954, s. 846.

[5]   Blaug M., Teoria ekonomii. Ujęcie retrospektywne,Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2000 s. 513.

[6]   Czym jest „Ekonomia Austriacka”?, op.cit.

[7]   Clark J.B., Yale Review, „The Genesis of capital”, nr 2, 1983, s. 312.