Zakupy elektroniczne to możliwość dokonywania zakupu dowolnego produktu za pomocą dwukierunkowego systemu łączącego telewizor lub komputer potencjalnego nabywcy z komputerowym bankiem danych sprzedawców (częstokroć swoistego rodzaju elektronicznym domem towarowym). Elektroniczny zakup produktów jest możliwy w dwojaki sposób.
Sposób pierwszy to tzw. wideotekst. Nabywcy będący abonentami sieci kablowych mają niekiedy możliwość połączenia się za pomocą dwukierunkowego kabla z komputerowymi katalogami różnych przedsiębiorstw. Dzięki specjalnej klawiaturze dołączonej do odbiornika telewizyjnego mają możliwość obejrzenia na ekranie i wybrania z katalogu oferowanych produktów.
Drugi sposób polega na wykorzystaniu komputera domowego wyposażonego w odpowiednie oprogramowanie oraz modemu podłączonego do sieci telefonicznej. Dzięki takiemu systemowi możliwe jest łączenie się w dowolnym momencie z firmami oferującymi zarówno szeroki asortyment produktów okresowego oraz epizodycznego zakupu, jak i produktów codziennego użytku. Karty kredytowe i systemy szybkiego dostarczania zamówionych produktów do domu nabywcy wzmacniają atrakcyjność tych sposobów oferowania produktów.
Innym sposobem dotarcia do potencjalnych nabywców wielu produktów i usług staje się coraz powszechniej wykorzystywana do różnych celów sieć Internet. Internet to międzynarodowa sieć łącząca użytkowników komputerów, rozwijana bardzo intensywnie od początku lat osiemdziesiątych. Z każdym rokiem szybko wzrasta liczba jej użytkowników. Internet jest uznawany za kamień milowy w rozwoju naszej cywilizacji[1].
Przekaz informacji za pomocą Internetu staje się bardzo interesujący także dla przedsiębiorstw oferujących swoje produkty oraz usługi. Za pomocą tzw. stron WWW przedsiębiorstwa przedstawiają informacje o sobie, promują swoje produkty i usługi oraz uzyskują możliwości szybkiej wymiany informacji z potencjalnymi nabywcami. Coraz częściej strony WWW są wykorzystywane jako strony katalogu oferty przedsiębiorstwa. Zawierają one tekst i zdjęcia, niekiedy także dźwięk oraz krotki film. Te wirtualne strony można bardzo łatwo i szybko modyfikować, dzięki czemu oferta przedsiębiorstwa jest zawsze aktualna. Katalog przedstawiany w Internecie dociera do milionów potencjalnych klientów po znacznie niższych kosztach niż katalog tradycyjny (biorąc pod uwagę koszt druku i wysyłki).
Do podstawowych zalet wykorzystywania Internetu jako instrumentu marketingu bezpośredniego należy zaliczyć: dotarcie do precyzyjnie określonej grupy docelowej, relatywnie niski koszt dotarcia, dostępność 24 godziny na dobę, techniczną atrakcyjność przekazu, możliwość dokładnego przejrzenia oferty przez potencjalnego nabywcę, bezgotówkowy sposób realizacji transakcji zakupu (karta kredytowa) oraz możliwość natychmiastowego kontaktu nabywcy i sprzedawcy. Wadami Internetu są: brak ochrony danych, niekiedy długi czas oczekiwania na połączenie, zbyt duża liczba informacji (nieprzejrzystość ofert) i brak możliwości weryfikacji danych z oferty.
Jak więc widać marketing bezpośredni to inaczej marketing skierowany na konkretne osoby. O ile klasyczna reklama kieruje przekaz do anonimowych grup, to techniki marketingu bezpośredniego (telemarketing direct mail, bazy danych, sprzedaż wysyłkowa) nastawione są na pojedynczych konsumentów. To nawiązywanie i utrzymywanie dwustronnych kontaktów między firmą a klientem. W Polsce ta forma komunikacji znajduje się jeszcze w początkowym stadium, ale w najbliższych latach, wraz z rozwojem rynku, który wymusi większą konkurencję, spodziewana jest jej eksplozja[2].
Ewolucję marketingu bezpośredniego podzielić można na cztery fazy: embrionalną, dziecięcą, rozwoju i dojrzałości. Polska przeszła już z fazy embrionalnej do dzieciństwa. W każdej z branż marketingu bezpośredniego działa przynajmniej po kilkanaście firm, podczas gdy jeszcze niedawno można je było policzyć na palcach jednej ręki. Są już podwaliny legislacji dotyczące tej dziedziny: ustawa o ochronie danych osobowych, przygotowywana jest ustawa mająca regulować sprzedaż wysyłkową od strony konsumenta; co świadczy o tym, że rynek się cywilizuje i dojrzewa. Dowodem tego jest też choćby powstanie Stowarzyszenia Marketingu Bezpośredniego, organizacji będącej forum wymiany doświadczeń między firmami zajmującymi się tą działalnością, starającej się promować standardy zawodowe. W Polsce marketing bezpośredni dopiero powstaje. Do fazy rozwoju, w której znajdują się kraje zachodnie Polka ma jeszcze daleką drogę. Przeciętny Polak otrzymuje rocznie około dziesięciu przesyłek mailingowych, podczas gdy przeciętny Holender ponad 500, a Norweg 350. Na marketing bezpośredni przeznaczanych jest u nas poniżej 10 proc. budżetów reklamowych, podczas gdy w Europie Zachodniej jest to około 40 proc. z czego w krajach najbardziej rozwiniętych wskaźnik ten osiąga nawet 60 proc[3].
Według Krzysztofa Czupryny, szefa agencji Marcom, prawdziwy marketing bezpośredni w ogóle jeszcze w Polsce nie występuje. – Podejmowane są próby działalności w dwóch obszarach związanych z marketingiem bezpośrednim. Pierwszym jest wykorzystywanie go jako kanału dystrybucji w postaci sprzedaży korespondencyjnej np.: Przegląd Reader’s Digest czy Świat Książki Bertelsmanna. Drugim obszarem są próby wykorzystania go jako innego źródła komunikacji z konsumentem, bezpośredniego docierania do odbiorców produktu i tu jest znacznie gorzej. Wykonuje się pojedyncze akcje, ale brak jest strategii komunikacji. Na przykład, coraz częściej firmy korzystają z infolinii, ale nie jest to wkomponowane w całość działań marketingowych, bo gdy już potencjalny klient zadzwoni, to powinno się jego dane wpisać do bazy i cały czas intensywnie się nimi posługiwać, wysyłając mu informacje o nowych akcjach itd. Nie jest to niestety praktykowane w Polsce.
Powodem słabości polskiego marketingu bezpośredniego jest według analityków brak wiedzy. Reklama wizerunkowa oddziałuje na odbiorcę czynnikami psychologicznymi, a więc można ją prowadzić bez żadnego przygotowania. Tymczasem marketing bezpośredni jest to wiedza, której można nauczyć się z książek, bo na świecie przeprowadzono już niejedną taką akcję i wiadomo, że np. białe litery na czarnym tle są gorzej odbierane niż czarne na białym, że prawy margines listu powinien być „rozpuszczony”, bo łatwiej się wtedy czyta.
Wkrótce w Polsce powinno nastąpić ożywienie w sprzedaży bezpośredniej. Sprzyjać mu będzie postęp technologiczny Polski, rosnąca liczba telefonów, powstawanie infrastruktury telekomunikacyjnej. Duże agencje reklamowe wydzielają już ze swych struktur jednostki zajmujące się marketingiem bezpośrednim[4].
Podsumowując: marketing bezpośredni to zespół działań i środków bezpośredniego oraz zindywidualizowanego oddziaływania na nabywców, mającego na celu kreowanie i zaspokojenie ich potrzeb oraz sprzedaż produktów lub usług. Marketing bezpośredni jest systemem wzajemnego oddziaływania sprzedających i kupujących, tworzącym trwałe, długofalowe więzi, związanym z prezentacją oferty oraz sprzedażą produktów i usług poza tradycyjnymi punktami sprzedaży. Do podstawowych instrumentów wykorzystywanych w marketingu bezpośrednim należy zaliczyć: przesyłki pocztowe (direct mail), sprzedaż katalogową, telemarketing, telewizję interaktywną, reklamę bezpośredniej reakcji za pośrednictwem radia i prasy, zakupy elektroniczne, Internet. Przedsiębiorstwa stosujące techniki marketingu bezpośredniego wykorzystują w swoim działaniu listy adresowe klientów oraz marketingowe bazy danych. Wykorzystywanie szczegółowych informacji o klientach oraz przesyłanie wielu nie zamówionych materiałów i ofert rodzi liczne zastrzeżenia natury etycznej.
Dostępność informacji nie gwarantuje jej użyteczności
Przywołane statystyki, prognozy rozwoju i opisy technologii przedstawiają realia przełomu wieków. Modem, wideotekst czy dystrybucja materiałów na nośnikach były wtedy elementami dyskusji o nowych kanałach sprzedaży. Ich znaczenie historyczne polega na pokazaniu zmiany: odbiorca zyskiwał możliwość samodzielnego poszukiwania informacji i porównywania ofert bez wizyty w siedzibie dostawcy.
Nie oznacza to jednak, że samo opublikowanie katalogu rozwiązuje problem komunikacji. Klient potrzebuje rozpoznawalnej wersji dokumentu, daty aktualizacji i jasnego opisu zakresu. Sprzeczne dane w pliku technicznym i ofercie handlowej mogą tworzyć niepewność większą niż brak atrakcyjnej grafiki. Aktualność wymaga więc określenia, kto odpowiada za treść i jej późniejsze zmiany.
Także stwierdzenia o przewadze konkretnego koloru tekstu trzeba odnosić do warunków odbioru. W komunikacji cyfrowej znaczenie mają kontrast, wielkość liter i możliwość odczytania informacji. WCAG 2.2 określa wymagania kontrastu tekstu względem tła; nie sprowadza czytelności do bezwzględnej przewagi jednego kierunku zestawienia bieli i czerni. [5]
Dla produktu technicznego dobrym sprawdzianem strony jest możliwość znalezienia odpowiedzi na konkretne pytanie. Czy odbiorca rozumie zastosowanie systemu? Czy potrafi rozpoznać potrzebną dokumentację? Czy wie, jakie informacje przekazać przy zapytaniu? Taki ogląd łączy prezentację oferty z dalszym przebiegiem obsługi i pozwala oceniać użyteczność kanału niezależnie od samej liczby odwiedzin.
Przydatność serwisu internetowego można sprawdzać na podstawie zadania użytkownika. Projektant powinien móc rozpoznać właściwy dokument, a osoba zamawiająca ustalić, jakie dane przesłać do wyceny. Jeżeli obie strony otrzymują ten sam ogólny formularz bez wyjaśnienia, czego dotyczy odpowiedź, dostępność strony nie przekłada się na sprawną współpracę. Wygoda kontaktu wynika z uporządkowania informacji i jasnego następnego kroku, niezależnie od użytej technologii.
Przypisy
- A. Sznajder – „Marketing wirtualny” – Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2002, s. 7. ↩
- „Podręcznik marketingu”, prac. zbiorowa pod red. M.J. Thomas, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 43. ↩
- R. Szubstarski – „Czas na marketing bezpośredni?” – Impact, Warszawa, grudzień 1998, s. 121. ↩
- R. Szubstarski – „Czas na marketing bezpośredni?” – Impact, Warszawa, grudzień 1998, s. 132. ↩
- W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2, kryterium 1.4.3 Contrast (Minimum); WAI, Understanding Contrast (Minimum). ↩
