Internet i rozwój marketingu bezpośredniego w Polsce

Rate this post

Zakupy elektroniczne to możliwość dokonywania zakupu dowolnego produktu za pomocą dwukierunkowego systemu łączącego telewizor lub komputer potencjalnego nabywcy z komputerowym bankiem danych sprzedawców (częstokroć swoistego rodzaju elektronicznym domem towarowym). Elektroniczny zakup produktów jest możliwy w dwojaki sposób.

Sposób pierwszy to tzw. wideotekst. Nabywcy będący abonentami sieci kablowych mają niekiedy możliwość połączenia się za pomocą dwukierunkowego kabla z komputerowymi katalogami różnych przedsiębiorstw. Dzięki specjalnej klawiaturze dołączonej do odbiornika telewizyjnego mają możliwość obejrzenia na ekranie i wybrania z katalogu oferowanych produktów.

Drugi sposób polega na wykorzystaniu komputera domowego wyposażonego w odpowiednie oprogramowanie oraz modemu podłączonego do sieci telefonicznej. Dzięki takiemu systemowi możliwe jest łączenie się w dowolnym momencie z firmami oferującymi zarówno szeroki asortyment produktów okresowego oraz epizodycznego zakupu, jak i produktów codziennego użytku. Karty kredytowe i systemy szybkiego dostarczania zamówionych produktów do domu nabywcy wzmacniają atrakcyjność tych sposobów oferowania produktów.

Innym sposobem dotarcia do potencjalnych nabywców wielu produktów i usług staje się coraz powszechniej wykorzystywana do różnych celów sieć Internet. Internet to międzynarodowa sieć łącząca użytkowników komputerów, rozwijana bardzo intensywnie od początku lat osiemdziesiątych. Z każdym rokiem szybko wzrasta liczba jej użytkowników. Internet jest uznawany za kamień milowy w rozwoju naszej cywilizacji[1].

Przekaz informacji za pomocą Internetu staje się bardzo interesujący także dla przedsiębiorstw oferujących swoje produkty oraz usługi. Za pomocą tzw. stron WWW przedsiębiorstwa przedstawiają informacje o sobie, promują swoje produkty i usługi oraz uzyskują możliwości szybkiej wymiany informacji z potencjalnymi nabywcami. Coraz częściej strony WWW są wykorzystywane jako strony katalogu oferty przedsiębiorstwa. Zawierają one tekst i zdjęcia, niekiedy także dźwięk oraz krotki film. Te wirtualne strony można bardzo łatwo i szybko modyfikować, dzięki czemu oferta przedsiębiorstwa jest zawsze aktualna. Katalog przedstawiany w Internecie dociera do milionów potencjalnych klientów po znacznie niższych kosztach niż katalog tradycyjny (biorąc pod uwagę koszt druku i wysyłki).

Do podstawowych zalet wykorzystywania Internetu jako instrumentu marketingu bezpośredniego należy zaliczyć: dotarcie do precyzyjnie określonej grupy docelowej, relatywnie niski koszt dotarcia, dostępność 24 godziny na dobę, techniczną atrakcyjność przekazu, możliwość dokładnego przejrzenia oferty przez potencjalnego nabywcę, bezgotówkowy sposób realizacji transakcji zakupu (karta kredytowa) oraz możliwość natychmiastowego kontaktu nabywcy i sprzedawcy. Wadami Internetu są: brak ochrony danych, niekiedy długi czas oczekiwania na połączenie, zbyt duża liczba informacji (nieprzejrzystość ofert) i brak możliwości weryfikacji danych z oferty.

Jak więc widać marketing bezpośredni to inaczej marketing skierowany na konkretne osoby. O ile klasyczna reklama kieruje przekaz do anonimowych grup, to techniki marketingu bezpośredniego (telemarketing direct mail, bazy danych, sprzedaż wysyłkowa) nastawione są na pojedynczych konsumentów. To nawiązywanie i utrzymywanie dwustronnych kontaktów między firmą a klientem. W Polsce ta forma komunikacji znajduje się jeszcze w początkowym stadium, ale w najbliższych latach, wraz z rozwojem rynku, który wymusi większą konkurencję, spodziewana jest jej eksplozja[2].

Ewolucję marketingu bezpośredniego podzielić można na cztery fazy: embrionalną, dziecięcą, rozwoju i dojrzałości. Polska przeszła już z fazy embrionalnej do dzieciństwa. W każdej z branż marketingu bezpośredniego działa przynajmniej po kilkanaście firm, podczas gdy jeszcze niedawno można je było policzyć na palcach jednej ręki. Są już podwaliny legislacji dotyczące tej dziedziny: ustawa o ochronie danych osobowych, przygotowywana jest ustawa mająca regulować sprzedaż wysyłkową od strony konsumenta; co świadczy o tym, że rynek się cywilizuje i dojrzewa. Dowodem tego jest też choćby powstanie Stowarzyszenia Marketingu Bezpośredniego, organizacji będącej forum wymiany doświadczeń między firmami zajmującymi się tą działalnością, starającej się promować standardy zawodowe. W Polsce marketing bezpośredni dopiero powstaje. Do fazy rozwoju, w której znajdują się kraje zachodnie Polka ma jeszcze daleką drogę. Przeciętny Polak otrzymuje rocznie około dziesięciu przesyłek mailingowych, podczas gdy przeciętny Holender ponad 500, a Norweg 350. Na marketing bezpośredni przeznaczanych jest u nas poniżej 10 proc. budżetów reklamowych, podczas gdy w Europie Zachodniej jest to około 40 proc. z czego w krajach najbardziej rozwiniętych wskaźnik ten osiąga nawet 60 proc[3].

Według Krzysztofa Czupryny, szefa agencji Marcom, prawdziwy marketing bezpośredni w ogóle jeszcze w Polsce nie występuje. – Podejmowane są próby działalności w dwóch obszarach związanych z marketingiem bezpośrednim. Pierwszym jest wykorzystywanie go jako kanału dystrybucji w postaci sprzedaży korespondencyjnej np.: Przegląd Reader’s Digest czy Świat Książki Bertelsmanna. Drugim obszarem są próby wykorzystania go jako innego źródła komunikacji z konsumentem, bezpośredniego docierania do odbiorców produktu i tu jest znacznie gorzej. Wykonuje się pojedyncze akcje, ale brak jest strategii komunikacji. Na przykład, coraz częściej firmy korzystają z infolinii, ale nie jest to wkomponowane w całość działań marketingowych, bo gdy już potencjalny klient zadzwoni, to powinno się jego dane wpisać do bazy i cały czas intensywnie się nimi posługiwać, wysyłając mu informacje o nowych akcjach itd. Nie jest to niestety praktykowane w Polsce.

Powodem słabości polskiego marketingu bezpośredniego jest według analityków brak wiedzy. Reklama wizerunkowa oddziałuje na odbiorcę czynnikami psychologicznymi, a więc można ją prowadzić bez żadnego przygotowania. Tymczasem marketing bezpośredni jest to wiedza, której można nauczyć się z książek, bo na świecie przeprowadzono już niejedną taką akcję i wiadomo, że np. białe litery na czarnym tle są gorzej odbierane niż czarne na białym, że prawy margines listu powinien być „rozpuszczony”, bo łatwiej się wtedy czyta.

Wkrótce w Polsce powinno nastąpić ożywienie w sprzedaży bezpośredniej. Sprzyjać mu będzie postęp technologiczny Polski, rosnąca liczba telefonów, powstawanie infrastruktury telekomunikacyjnej. Duże agencje reklamowe wydzielają już ze swych struktur jednostki zajmujące się marketingiem bezpośrednim[4].

Podsumowując: marketing bezpośredni to zespół działań i środków bezpośredniego oraz zindywidualizowanego oddziaływania na nabywców, mającego na celu kreowanie i zaspokojenie ich potrzeb oraz sprzedaż produktów lub usług. Marketing bezpośredni jest systemem wzajemnego oddziaływania sprzedających i kupujących, tworzącym trwałe, długofalowe więzi, związanym z prezentacją oferty oraz sprzedażą produktów i usług poza tradycyjnymi punktami sprzedaży. Do podstawowych instrumentów wykorzystywanych w marketingu bezpośrednim należy zaliczyć: przesyłki pocztowe (direct mail), sprzedaż katalogową, telemarketing, telewizję interaktywną, reklamę bezpośredniej reakcji za pośrednictwem radia i prasy, zakupy elektroniczne, Internet. Przedsiębiorstwa stosujące techniki marketingu bezpośredniego wykorzystują w swoim działaniu listy adresowe klientów oraz marketingowe bazy danych. Wykorzystywanie szczegółowych informacji o klientach oraz przesyłanie wielu nie zamówionych materiałów i ofert rodzi liczne zastrzeżenia natury etycznej.

Dostępność informacji nie gwarantuje jej użyteczności

Przywołane statystyki, prognozy rozwoju i opisy technologii przedstawiają realia przełomu wieków. Modem, wideotekst czy dystrybucja materiałów na nośnikach były wtedy elementami dyskusji o nowych kanałach sprzedaży. Ich znaczenie historyczne polega na pokazaniu zmiany: odbiorca zyskiwał możliwość samodzielnego poszukiwania informacji i porównywania ofert bez wizyty w siedzibie dostawcy.

Nie oznacza to jednak, że samo opublikowanie katalogu rozwiązuje problem komunikacji. Klient potrzebuje rozpoznawalnej wersji dokumentu, daty aktualizacji i jasnego opisu zakresu. Sprzeczne dane w pliku technicznym i ofercie handlowej mogą tworzyć niepewność większą niż brak atrakcyjnej grafiki. Aktualność wymaga więc określenia, kto odpowiada za treść i jej późniejsze zmiany.

Także stwierdzenia o przewadze konkretnego koloru tekstu trzeba odnosić do warunków odbioru. W komunikacji cyfrowej znaczenie mają kontrast, wielkość liter i możliwość odczytania informacji. WCAG 2.2 określa wymagania kontrastu tekstu względem tła; nie sprowadza czytelności do bezwzględnej przewagi jednego kierunku zestawienia bieli i czerni. [5]

Dla produktu technicznego dobrym sprawdzianem strony jest możliwość znalezienia odpowiedzi na konkretne pytanie. Czy odbiorca rozumie zastosowanie systemu? Czy potrafi rozpoznać potrzebną dokumentację? Czy wie, jakie informacje przekazać przy zapytaniu? Taki ogląd łączy prezentację oferty z dalszym przebiegiem obsługi i pozwala oceniać użyteczność kanału niezależnie od samej liczby odwiedzin.

Przydatność serwisu internetowego można sprawdzać na podstawie zadania użytkownika. Projektant powinien móc rozpoznać właściwy dokument, a osoba zamawiająca ustalić, jakie dane przesłać do wyceny. Jeżeli obie strony otrzymują ten sam ogólny formularz bez wyjaśnienia, czego dotyczy odpowiedź, dostępność strony nie przekłada się na sprawną współpracę. Wygoda kontaktu wynika z uporządkowania informacji i jasnego następnego kroku, niezależnie od użytej technologii.

Przypisy

  1. A. Sznajder – „Marketing wirtualny” – Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2002, s. 7. ↩
  2. „Podręcznik marketingu”, prac. zbiorowa pod red. M.J. Thomas, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 43. ↩
  3. R. Szubstarski – „Czas na marketing bezpośredni?” – Impact, Warszawa, grudzień 1998, s. 121. ↩
  4. R. Szubstarski – „Czas na marketing bezpośredni?” – Impact, Warszawa, grudzień 1998, s. 132. ↩
  5. W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2, kryterium 1.4.3 Contrast (Minimum); WAI, Understanding Contrast (Minimum). ↩

Tworzenie marki

Rate this post

Wybór marki jest wieloetapowym procesem. Na każdym etapie tego procesu powinny być uwzględniane[1]:

możliwości percepcji marki przez nabywców,

zdolności marki do wywoływania wśród nabywców pozytywnych dla przedsiębiorstwa skojarzeń.

Te dwa czynniki określają podstawowe wymagania form stawiane wobec marki produktu. Z wymagań tych wynikają cechy, które powinny charakteryzować markę. Marka powinna przede wszystkim[2]:

być krótka (syntetyczna), łatwa do wymówienia, zapisania, rozpoznania i zapamiętania;

odróżniać się od innych marek, być pozbawiona wulgaryzmów, brzmieć w sposób atrakcyjny;

wywoływać skojarzenia z produktem oraz stopniem jego nowoczesności, sugerować korzyści jego posiadania i użytkowania

być łatwa do wykorzystania na opakowaniu produktu oraz w rozwijanych przez przedsiębiorstwo formach reklamy i promocji;

być dostępna pod względem prawnym, a więc nie może być zastrzeżona przez inne przedsiębiorstwa.

Propozycje marki produktu mogą być wyłaniane w przedsiębiorstwie z udziałem językoznawców, grafików, psychologów specjalistów od reklamy itp. Procesy wyłaniania propozycji marek mogą być oparte na konkursach, ankietach lub wywiadach przeprowadzanych z potencjalnymi nabywcami produktów, którzy sugerują określone marki (symbole, wyrazy np. instrumentem tworzenia oraz selekcji propozycji marek może. być również analiza istniejących marek wykorzystywanych przez konkurentów).

Opracowane przez przedsiębiorstwo propozycje marki produktu z uwzględnieniem jej pożądanych cech powinny być w każdym przypadku przedmiotem testowania. Propozycje te nie mogą bowiem zadowalać ich twórców, lecz powinny służyć przedsiębiorstwu w procesie skutecznego komunikowania z nabywcami. Testowanie propozycji marek produktu może być dokonywane w kontaktach z nabywcami na podstawie klasycznych metod pozyskiwania informacji i opinii.

Jeżeli wybrana przez przedsiębiorstwo marka sprzyja penetracji rynku oraz zapewnia wzrost wielkości sprzedaży produktu, to staje się ważnym zasobem przedsiębiorstwa. Poszczególne przedsiębiorstwa zmierzają do wyceniania tego zasobu. Czynią to m.in. na podstawie analizy przyrostu wielkości sprzedaży produktu, wywołanego stosowaniem danej marki, z uwzględnieniem różnic między ceną produktu tej marki a cenami produktów innych marek. Wycena tego zasobu jest użyteczna przede wszystkim wtedy, kiedy marka produktu staje się przedmiotem sprzedaży oraz wtedy, kiedy przedsiębiorstwo zmierza do uzyskania informacji o celowości dodatkowego inwestowania w reklamę marki lub zaprzestania wspierania marki określonego produktu.

Silna marka posiada dla przedsiębiorstwa wymierna wartość – stanowi zabezpieczenie przyszłych dochodów przedsiębiorstwa. Dotyczy to jednak tylko marek, które charakteryzują się wysokim, dodatnim kapitałem. Dlatego firmy, realizujące strategię stosowania marek dla swoich wyrobów podejmują działania zmierzające do jego zbudowania[3].

Marka może posiadać wymierna ważność finansową. Wynika ona z możliwości uzyskiwania dodatkowych wpływów ze sprzedaży produktów oznaczonych daną marką ponad wpływy, które mogłyby zostać uzyskane ze sprzedaży dokładnie takich samych produktów, ale nie oznaczonych.

Najogólniej, zbudowanie silnej marki wymaga po pierwsze wybrania odpowiednich jej identyfikatorów (nazwa, logo lub symbol, slogan, kolory itp.) oraz przeprowadzenie programu marketingowego wspierającego te identyfikatory, a także wszystkie lub niektóre aktywa składające się na kapitał marki.

W przypadku marek już istniejących, budowa lub wzmocnienie ich kapitału wymaga przeprowadzenia programu marketingowego tworzącego lub zmieniającego istniejące aktywa marki z punktu widzenia potrzeb jej właścicieli. Także akwizycja marki o wysokim kapitale może wymagać przeprowadzenia takiego programu, np. w celu dostosowania wizerunku nowego nabytku do posiadanego wcześniej portfela marek. W efekcie podjętych działań zostaje zbudowana silna marka, która umożliwia firmie uzyskiwanie dodatkowych zysków. Może ona również stanowić bazę dla zastosowania strategii jej rozszerzania na nowe wyroby oraz Strategii licencjonowania marki. W ten sposób przedsiębiorstwo może dodatkowo dyskontować fakt posiadania silnej marki.

Pierwszym krokiem w budowie kapitału marki jest odpowiedni wybór jej identyfikatorów, a przede wszystkim nazwy. Kolejnym jest opracowanie i przeprowadzenie programu marketingowego, którego zadaniem jest wzmocnienie poszczególnych aktywów marki, a więc: świadomości marki, postrzeganej jakości, skojarzeń związanych z nią oraz lojalności wobec marki.

Efektywność podjętych działań z zakresu budowy marki jest trudna do określenia szczególnie w krótkim okresie. Poniesienie wysokich nakładów powinno znaleźć odzwierciedlenie w przyroście kapitału, a rym samym we wzroście finansowej wartości marki. Istniejące metody wyceny marki (miary finansowe) pozwalają na oszacowanie jej wartości i uchwycenie ewentualnych przyrostów tylko w długim okresie. Tymczasem, często istnieje konieczność natychmiastowego uzasadnienia (np. przed radą nadzorczą) faktu poniesienia wysokich nakładów na reklamę, które to nakłady nie znajdują bezpośredniego odzwierciedlenia w bilansie przedsiębiorstwa. W takiej sytuacji do oceny efektywności programu marketingowego firmy można wykorzystać miary potrafiące uchwycić nawet nieznaczne zmiany w poziomie kształtowania się poszczególnych aktywów marki, a więc: stopnia świadomości marki, charakteru istniejących skojarzeń, postrzeganej jakości i lojalności wobec marki.

Nazwa marki może stanowić integralną część wyrobu, być znaczącym sygnałem dla konsumenta i stanowić czynnik kluczowy przy podejmowaniu przez niego decyzji o zakupie. Poza rym, jest ona Jej podstawowym identyfikatorem i stanowi bazę dla wszelkich działań marketingowych z nią związanych[4]. Często nazwa generuje skojarzenia, które opisują markę – czym ona jest i do czego służy. Nazwa marki w formie znaku towarowego stanowi prawną własność firmy Ustabilizowana na rynku nazwa może stanowić barierę wejścia dla konkurentów. W przeciwieństwie do patentu prawo do wyłącznego używania danej nazwy (znak handlowy) nie wygasa po upływie określonego czasu.

Nazwa marki musi być tak wybrana, aby mogła pełnić funkcje komunikacyjne (w odniesieniu do konsumentów) i prawnych (w odniesieniu do konkurentów). W praktyce często spotyka się nazwy przedsiębiorstw, a także wyrobów, które nie spełniają żadnej z powyższych ról. Dzieje się to w sytuacji, gdy nazwa jest lak dobrana, że nie może być objęta ochroną prawną i w ten sposób może być łatwo skopiowana przez konkurentów W niektórych przypadkach nazwy są zbyt ściśle związane z konkretną cechą wyrobu, która po pewnym czasie traci na znaczeniu. W tym przypadku nazwa marki nie tylko nie wspomaga wyrobu, ale w pewien sposób go obciąża. Czasami nazwa marki zbyt silnie kojarzy ją z daną klasą wyrobów, w wyniku czego nie może być wykorzystana w późniejszym okresie w odniesieniu do innych wyrobów w przypadku zastosowania strategii rozszerzania .

Kryteria stosowane przy selekcji marek będą uzależnione przede wszystkim od funkcji marketingowych i prawnych, jakie ma spełniać poszukiwana nazwa marki. Nazwy marek można uszeregować hierarchicznie od „najsilniejszych” do „najsłabszych”, biorąc pod uwagę możliwość ich prawnej ochrony (zarejestrowania nazwy Jako znaku towarowego). Według powyższego kryterium nazwy marek możemy podzielić na pięć kategorii.

Nazwy wymyślone są najłatwiejsze do ochrony pod względem prawnym. Przykłady to: Kodak, Epson, Bic, Rolex. Są one specjalnie wymyślone dla potrzeb marki i jako takie mogą się ubiegać o pełną prawną ochronę przed naśladowcami[5].

Kolejnym identyfikatorem marki, obok nazwy, jest jej symbol (logo). Może nim być dowolny obiekt, a także charakter czcionki, którą pisana jest nazwa marki. Znaczenie symbolu jest szczególnie duże, gdy wyrób lub usługa są trudne do zróżnicowania. W takim przypadku może on być podstawowym elementem różnicującym markę. Symbol jako taki może budować świadomość marki, skojarzenia z nią związane, a także może wywoływać odczucia wpływające na lojalność i postrzeganą jakość. Symbol, jako wrażenie wizualne, Jest łatwiejszy do zapamiętania niż słowna nazwa marki.

Nazwa marki, jej symbol i kolorystyka, a także: akcydensy, formularze, środki transportu, ubiory pracowników, architektura tworzą razem tzw. system identyfikacji przedsiębiorstwa. Gdy elementy lego systemu są odpowiednio dobrane, tworzą razem jednorodny wizerunek przedsiębiorstwa. Wizerunek ten, którego centralnym elementem jest marka, umożliwia firmie zdobycie przewagi konkurencyjnej w odniesieniu do stopnia jej identyfikowalności.

Dobór nazwy i identyfikacji nie powinien kończyć się na ocenie, czy projekt podoba się zespołowi. Potrzebne jest sprawdzenie, jak oznaczenie rozumieją odbiorcy, czy potrafią je zapamiętać i czy nie budzi niezamierzonych skojarzeń. Warto też ocenić wymowę, zapis i czytelność w różnych rozmiarach. Marka może pojawiać się na dużym szyldzie, niewielkim opakowaniu, dokumencie handlowym i w komunikacie tekstowym, dlatego musi działać w więcej niż jednym formacie.

Po wprowadzeniu marki na rynek warto zaplanować jej przegląd. Zespół może ocenić, czy klienci prawidłowo wymawiają i zapisują nazwę, czy znak jest rozpoznawalny oraz czy komunikat odpowiada doświadczeniu z produktem. Taki przegląd nie powinien prowadzić do zmiany przy każdym sygnale niezadowolenia. Jego celem jest rozróżnienie drobnych preferencji od problemów, które utrudniają zakup albo mylą odbiorców. Gdy firma gromadzi takie informacje od początku, łatwiej jej rozwijać markę bez kosztownych korekt w późniejszym okresie.

Przypisy

  1. G. Urbanek, Tworzenie silnej marki, cz.1., [w:] Marketing w praktyce nr 4 (32) lipiec/sierpień 2000 r. s.47 ↩
  2. G. Urbanek, Tworzenie silnej marki, cz.1., op.cit., s.48 ↩
  3. Ries A., Ries L., 22 niezmienne prawa zarządzania marką, Prószyński i S-ka, Warszawa 2000, s.75 ↩
  4. Urbanek G. Tworzenie silnej marki, [w:] Marketing w praktyce nr 4 (32) wrzesień/październik 2000 r., s.17 ↩
  5. G. Urbanek Tworzenie silnej marki, cz.2.op.cit. 2000 r., s.19 ↩

Marketing bezpośredni – przesyłki, katalogi, telefon i telewizja

Rate this post

Marketing bezpośredni

Na przestrzeni lat pojęcie marketingu bezpośredniego ewoluowało w różnych kierunkach. W przeszłości, kiedy marketing dopiero się rozwijał oznaczało po prostu formę marketingu, w której produkty lub usługi przekazywane były od producenta do konsumenta bez pośrednich kanałów dystrybucji. W tym znaczeniu z marketingu bezpośredniego korzystają te firmy, które działają za pośrednictwem własnego personelu sprzedaży. Dziś do tego samego celu wykorzystuje się różnego rodzaje media reklamowe. Obecnie kładzie się nacisk na stworzenie uprzywilejowanych więzi z klientem, oferty są przygotowywane dla konkretnych odbiorców, którzy są chętni lub gotowi kupić produkt Jeżeli firma zrobi to skutecznie, wówczas odpowiedź rynku będzie szybsza i pełniejsza[1].

Marketing bezpośredni określa się jako interakcyjny system marketingu, który korzysta z jednego lub z większej liczby mediów promocji dla wywołania określonej odpowiedzi lub transakcji w dowolnym miejscu. Impulsem dla powstania marketingu bezpośredniego stał się zapoczątkowany w Stanach Zjednoczonych w XIX wieku handel wysyłkowy, posługujący się bądź katalogami, bądź zamówieniami uzyskiwanymi za pośrednictwem akwizytorów. Marketing bezpośredni obejmuje wszystkie skierowane na rynek oddziaływania, które służą bezpośredniemu komunikowaniu się sprzedających i kupujących, bezpośredniej sprzedaży oraz nawiązywaniu bezpośrednich kontaktów. Obejmują one rozmowę handlową, informację ustną dla uczestników targów i wystaw, degustacje i demonstracje produktów, listy osobiste zawierające oferty rynkowe, zakupy z automatu, sprzedaż przez telefon, telewizję i radio, próbki reklamowe, foldery i katalogi sprzedaży wysyłkowej za pośrednictwem zwykłej poczty i poczty elektronicznej[2].

Sprzedaż powstała poprzez zastosowanie kanałów marketingu bezpośredniego na bezpośrednie zamówienia rośnie w tępe około 10% rocznie[3]. Marketing bezpośredni jest stosowany przez producentów, detalistów, firmy usługowe lub te nie nastawione na zysk. Jego rozwój na rynku konsumentów jest głównie odpowiedzią na tzw. „odmasowanie rynku”, na którym powstają ciągłe nowe nisze rynkowe o wysoce zindywidualizowanych potrzebach i preferencjach. Wyższe koszty podróżowania, zatłoczone ulice, problemy z parkowaniem – wszystko to zachęca do dokonywania zakupów nie ruszając się z miejsca (dotyczy oczywiście klientów). Dodatkowo wiele małych firm, czy sklepów posługując się innym przykładem zaprzestało prowadzenia samodzielnej działalności, natomiast starają się współpracować z większymi lub zwyczajnie upadają, co i tak stwarza dodatkowe szanse dla tych większych. Rozwój komputeryzacji oraz telefonia komórkowa wpływa na przyspieszenie wykonywania pewnych operacji – np. organizacji montażu – co z kolei wpływa na szybszą reakcję firmy na potrzeby, oferowanie „szybkich” usług, stwarzanie baz danych dzięki którym niemalże bezbłędnie można decydować, do których klientów kierować oferty.

Warto w tym miejscu podać przykłady sprzedaży bezpośredniej, gdyż jest ona ostatnio (zwłaszcza od momentu boomu medialnego) bardzo rozbudowana. Poza tym marketing dzisiaj stał się bardzo skuteczny czego dowodem jest wiele firm działających w taki sposób i bardzo dobrze prosperujących.

Przesyłki pocztowe to bardzo często wykorzystywany współcześnie instrument marketingu bezpośredniego. Obejmują one m.in. listy, ulotki, foldery, broszury, katalogi, niekiedy także kasety magnetofonowe i wideo oraz CD-ROM-y przesyłane za pomocą poczty do potencjalnych klientów. Przesyłki pocztowe mogą być bezadresowe lub adresowe. W przypadku przesyłek bezadresowych na rozpowszechnianych materiałach nie umieszcza się adresu odbiorcy. Takie przesyłki są dostarczane wszystkim osobom zamieszkującym wybrany przez nadawcę obszar. Oznacza to w praktyce tylko częściowy wybór odbiorców; zaletą jest jednak znacznie niższy koszt dotarcia do nich. Z kolei przesyłki adresowe są dostarczane ściśle wyselekcjonowanej grupie potencjalnych klientów. Oznacza to wysoką selektywność oddziaływania, a dzięki możliwości indywidualizacji przekazu stwarza warunki precyzyjnego określenia skuteczności owego oddziaływania. W wielu krajach, także i w Polsce, można zauważyć szczególną skuteczność przesyłek pocztowych przy sprzedaży książek, czasopism, kaset i płyt, ubrań, kosmetyków, upominków itp. Dużym problemem przy tej formie sprzedaży jest traktowanie przez odbiorców nie zamówionych przesyłek pocztowych jako niepożądanych i odruchowe ich wyrzucanie bez zapoznania się z treścią oferty. Oznacza to konieczność zachowania wyjątkowej staranności w projektowaniu zewnętrznej formy materiałów. Poczta bezpośrednia staje się coraz bardziej popularna, ponieważ pozwala na uzyskanie wysokiej selektywności na rynku docelowym, może być odnoszona do konkretnych osób, jest elastyczna, pozwala na testowanie oraz pomiar rezultatów[4].

W ostatnich latach obserwuje się znaczący wzrost zainteresowania wielu przedsiębiorstw takimi sposobami oferowania produktów, które wykorzystują katalog jako środek dotarcia do i finalnego nabywcy. W sprzedaży katalogowej dość często jest oferowany szeroki asortyment produktów zbliżony do typowej oferty domu towarowego; można również odnaleźć wyspecjalizowane katalogi o bardzo głębokim asortymencie w ramach określonej grupy towarowej (np. płyty i kasety z muzyką, książki, sprzęt gospodarstwa domowego, artykuły elektroniczne, artykuły ogrodnicze i sprzęt dla majsterkowiczów). Katalogi są zazwyczaj rozsyłane pocztą do wyselekcjonowanej grupy potencjalnych nabywców. Powodzenie w sprzedaży za pośrednictwem katalogów zależy od właściwego doboru potencjalnych klientów, wysokiej jakości oferowanych produktów, terminowości i rzetelności w realizacji otrzymanych zamówień[5].

Telemarketing oznacza wykorzystanie telefonu w bezpośrednim kontakcie sprzedawcy z potencjalnym nabywcą związanym ze sprzedażą produktu lub usługi lub przynajmniej z prezentacją oferty firmy[6]. Burzliwy rozwój telemarketingu można zaobserwować w wielu krajach od lat sześćdziesiątych XX wieku. Było to związane z wprowadzeniem przez firmy telekomunikacyjne krajowych i zagranicznych numerów kierunkowych. Pojawiła się także możliwość wykorzystywania przez przedsiębiorstwa numerów telefonicznych wolnych od opłat dla ich klientów (numery „800” – tzw. infolinia).

W ramach działań telemarketingowych wyróżnia się często działania aktywne, kiedy to przedstawiciele firmy telefonują do obecnych lub potencjalnych klientów, składając im ofertę sprzedaży, albo też działania pasywne, polegające na stworzeniu klientom możliwości bezpłatnego telefonicznego skontaktowania się z przedstawicielem przedsiębiorstwa w celu przekazania uwag, pytań, reklamacji lub też złożenia zamówienia. Telemarketing może być szeroko wykorzystywany w procesach sprzedaży produktów lub usług, w bieżącej obsłudze klientów, a także w badaniach marketingowych. Niewątpliwymi zaletami telemarketingu są: możliwości szybkiego nawiązania kontaktu z szeroką grupą klientów, relatywnie niewielki koszt przygotowania przekazu oraz niewielki koszt dotarcia, możliwość bieżącego dostosowania przekazu do rozmówcy. Podstawowe wady telemarketingu to: brak możliwości j wizualnej prezentacji oferowanego produktu, ryzyko wybrania niewłaściwego momentu rozmowy telefonicznej, konieczność starannego wyszkolenia personelu ze względu na rozstrzygające znaczenie początkowych fragmentów rozmowy. W praktyce działań promocyjnych można często odnaleźć próby łączenia telemarketingu z innymi instrumentami promocji (np. reklamą telewizyjną, radiową, promocją uzupełniającą)[7].

Postęp techniczny w dziedzinie przesyłania informacji za pomocą telewizji satelitarnej oraz kablowej stworzył nowe możliwości prezentacji oraz sprzedaży produktów i usług. Obecnie można wyróżnić dwa sposoby wspierania techniką telewizyjną sprzedaży produktów.

Sposób pierwszy jest związany z wykorzystywaniem tzw. reklamy bezpośredniej reakcji. Prezentowane oferty sprzedaży są na ogół dość krótkie i zachęcają do natychmiastowego składania zamówień za pośrednictwem telefonu przy wykorzystaniu wolnego od opłaty numeru oraz uiszczenia zapłaty kartą kredytową[8].

Drugi sposób wykorzystania telewizji jako instrumentu marketingu bezpośredniego to specjalne programy oferujące dokonywanie zakupów w domu (niekiedy wręcz kanały telewizyjne nadające programy 24 godziny na dobę). Istotą tych programów są specjalnie przygotowane prezentacje, które umożliwiają wszechstronne ukazanie produktu i korzyści wynikających z jego zakupu. Prezentacje mają często charakter pokazu z widownią w studiu telewizyjnym, co dodatkowo wzmaga oddziaływanie na potencjalnych nabywców. Wykorzystanie infolinii i kart kredytowych ułatwia i przyspiesza podjęcie decyzji o zakupie. Wykorzystywanie tzw. reklamy bezpośredniej reakcji za pośrednictwem radia i prasy odbywa się na analogicznych zasadach jak w przypadku telewizji. Zamieszczona w prasie informacja lub zaprezentowana w audycji radiowej oferta jest konstruowana w taki sposób, aby sprzyjała natychmiastowemu odzewowi ze strony potencjalnego klienta. Złożenie zamówienia jest najczęściej związane z wykorzystaniem bezpłatnego połączenia telefonicznego.

Kanał kontaktu i warunki jego wykorzystania

Opisane narzędzia należą do historycznego przeglądu marketingu bezpośredniego. Ich techniczna dostępność nie oznacza dowolności stosowania. W odniesieniu do współczesnej komunikacji art. 398 Prawa komunikacji elektronicznej uzależnia używanie wskazanych w nim środków do przesyłania informacji handlowej, w tym marketingu bezpośredniego, od uprzedniej zgody abonenta lub użytkownika końcowego. Samo posiadanie numeru telefonu nie rozstrzyga o spełnieniu tego warunku. [9]

Z perspektywy organizacji działań ważne jest rozróżnienie odpowiedzi na zapytanie klienta i inicjowania przekazu promocyjnego. Firma powinna wiedzieć, jaki cel ma dany kontakt i na jakich informacjach opiera wybór odbiorcy. Pozwala to także lepiej dobrać treść: katalog służy innemu zadaniu niż rozmowa wyjaśniająca szczegóły konkretnego zamówienia.

Przypisy

  1. L. Garbarski, I. Rutkowski, W. Wrzosek – „Marketing” – PWE, Warszawa 1996, s. 30-32. ↩
  2. T. Sztucki – „Encyklopedia marketingu” – Agencja Wydawnicza „Placet”, Warszawa 1998, s. 166. ↩
  3. A. Fichman, Guide to Mail Order Sale 1998, s. 143. ↩
  4. P. Kotler – „Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie, kontrola” – Felberg SJA, Warszawa 1999, s. 602. ↩
  5. K. Białecki – „Podstawy marketingu” – WSHiP, Warszawa 2002, s. 137. ↩
  6. T. Sztucki – „Encyklopedia marketingu” – Agencja Wydawnicza „Placet”, Warszawa 1998, s. 325. ↩
  7. P. Kotler – „Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie, kontrola” – Felberg SJA, Warszawa 1999, s. 603. ↩
  8. W. Šmid – „Encyklopedia promocji i reklamy” – Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 2001, s. 92. ↩
  9. Ustawa z 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej, art. 398; rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 5 i 21; UODO, Jakie prawa daje Ci RODO?, część o marketingu bezpośrednim. ↩

Rodzaje i funkcje marki

Rate this post

Marka produktu jest zagregowaną kategorią, w ramach której można wyodrębniać różne jej rodzaje. Z punktu widzenia podmiotu, będącego dysponentem (właścicielem) marki, można. wyróżniać jej dwa rodzaje, a mianowicie[1]:

  • markę przedsiębiorstwa wytwórczego (producenta),
  • markę przedsiębiorstwa handlowego (pośrednika).

Marka przedsiębiorstwa wytwórczego jest nadawana produktom i wykorzystywana jest w procesach komunikowania się z nabywcami. Jest ona instrumentem identyfikacji produktów oraz źródeł ich pochodzenia (producenta). Producent ponosi koszty jej kształtowania, testowania i lansowania, jest obciążony związanym z tym ryzykiem oraz czerpie korzyści wynikające z jej stosowania w procesach sprzedaży produktów.

Marka przedsiębiorstwa handlowego jest nadawana produktom przez przedsiębiorstwo handlowe, niezależnie od jego miejsca i funkcji w kanałach dystrybucji. Podstawową cechą tej marki jest anonimowość producenta jako podmiotu wytwarzającego produkt. Na przedsiębiorstwie handlowym ciąży ryzyko kształtowania i lansowania marki oraz odpowiedzialność za oferowane produkty. Przedsiębiorstwo handlowe, wykorzystując własną markę, zmierza do osiągania przewagi negocjacyjnej nad producentami oraz podporządkowania ich działań własnej strategii działania na rynku.

Uwzględniając powiązania marki z produktami oraz ich odmianami, można wyróżnić trzy rodzaje marek[2]:

  • marki indywidualne,
  • marki zbiorowe,
  • marki kombinowane.

Marka indywidualna (np. Karna) jest związana z konkretnym rodzajem produktu lub jego odmianą. Jeżeli przedsiębiorstwo i oferuje na rynku kilka odmian produktu oraz wykorzystuje zasadę stosowania marki indywidualnej, to posługuje się równocześnie kilkoma markami (np. Procter & Gambie). Stosowanie kilku marek indywidualnych może mieć sens zwłaszcza wtedy, kiedy odmiany oferowanego produktu różnią się na tyle, że mogą być przeznaczone dla różnych segmentów rynku. Eliminuje to procesy konkurencji między markami różnych odmian produktu. Przedsiębiorstwo, stosując kilka marek indywidualnych, nie uzależnia swojego prestiżu oraz efektów działania na rynku od stopnia akceptacji przez nabywców tylko jednej marki.

Marka zbiorowa jest odzwierciedleniem istnienia jednej marki dla wszystkich produktów oraz ich odmian oferowanych na rynku przez przedsiębiorstwo (np. Wedel). Wykorzystywanie marki zbiorowej, wylansowanej przez przedsiębiorstwo oraz akceptowanej przez nabywców, ułatwia wprowadzanie przez przedsiębiorstwo nowych produktów na rynek i obniża koszty reklamy.

Stosowanie marki zbiorowej powoduje, że procesom wprowadzania na rynek nowych produktów lub ich odmian nie towarzyszy konieczność tworzenia i lansowania nowej marki. Jeżeli dotychczasowe produkty oferowane pod daną marką znajdują uznanie nabywców, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że każdy nowy produkt sprzedawany pod tą marką zyska równie/ ich uznanie. Stosowanie marki zbiorowej powoduje równocześnie, że uruchamiana przez przedsiębiorstwo reklama nie musi być różnicowana w odniesieniu do poszczególnych produktów oraz może być skoncentrowana na jednej marce.

Stosowanie marki zbiorowej uniemożliwia przedsiębiorstwu wyróżnianie poszczególnych produktów lub ich odmian. Jeżeli produkty charakteryzuje zróżnicowany poziom jakości oraz zróżnicowany poziom cen, a więc cechy ważne dla nabywców, to marka zbiorowa zaciera te różnice oraz nie sprzyja indywidualizacji poszczególnych produktów. W przypadku gdy jeden produkt oferowany przez przedsiębiorstwo w ramach marki zbiorowej traci uznanie nabywców, brak tego uznania może się rozprzestrzenić na wszystkie produkty sprzedawane pod tą marką.

Ułomności marki zbiorowej mogą być łagodzone wtedy, kiedy nie dotyczy ona wszystkich produktów oferowanych przez przedsiębiorstwo, lecz dotyczy tylko produktów o zbliżonych właściwościach. Marka zbiorowa może obejmować produkty. które charakteryzują identyczne lub zbliżone przeznaczenie, zbliżony lub ten sam poziom ceny itp.

Stosowanie marki zbiorowej tylko w odniesieniu do ograniczonej liczby różnych produktów wywołuje wśród nabywców pozytywne skojarzenia dotyczące działalności przedsiębiorstw;). Jeżeli natomiast przedsiębiorstwo oferuje zbyt wiele różnych produktów pod jedną marką, to u nabywców mogą się pojawiać skojarzenia jego działalności z brakiem odpowiednich kompetencji, czemu towarzyszy domniemanie niższej jakości oferowanych produktów. Ograniczenie liczby produktów oferowanych pod jedną marką wzmacnia u nabywców skojarzenia działalności przedsiębiorstwa z jego specjalizacją oraz fachowością, a więc również z wyższym poziomem jakości oferowanych produktów.

Marka kombinowana zawiera w sobie dwa elementy oznakowania produktu, a mianowicie[3]:

  • indywidualną markę produktu,
  • nazwę przedsiębiorstwa.

Jeżeli produkty oferowane przez przedsiębiorstwo zdobyły uznanie nabywców, to celowe jest eksponowanie jego nazwy, co jest podobne do wykorzystywania marki zbiorowej. Marka kombinowana może więc być również określona jako połączenie marki indywidualnej z marką zbiorową (np. Fiat Punto). Nazwa przedsiębiorstwa (marka zbiorowa) staje się wówczas instrumentem gwarancji jakości oferowanego produktu, a marka indywidualna ;- instrumentem jego indywidualizacji.

Marka produktu oraz poszczególne jej rodzaje mogą sprawować różnorodne funkcje. Wykraczają one poza klasyczny proces komunikowania się przedsiębiorstwa z nabywcami.

Funkcje marki mogą być rozpatrywane:

  • z punktu widzenia nabywców, a więc podmiotów, do których marka jest skierowana;
  • z punktu widzenia przedsiębiorstw, a więc podmiotów, które wykorzystują markę w działaniach na rynku.

Tablica 1. Funkcje marki

Funkcje marki
Funkcje marki wobec nabywców Funkcje marki jako instrumentu działania przedsiębiorstwa
1.    Umożliwianie nabywcy identy­fikacji produktu oraz związa­nych z nim korzyści 1.    Różnicowanie produktu w sto­sunku do produktów konku­rentów
2.    Zapewnianie niezmiennego poziomu jakości produktu 2.    Ochrona przed konkurencją
3.    Minimalizowanie procesu poszu­kiwania informacji o procesie 3.    Ułatwianie wprowadzania nowych produktów na rynek
4.    Ułatwianie zakupu niezależnie od miejsca jego dokonywania 4.     Ułatwianie segmentacji rynku
5.    Minimalizowanie ryzyka w pro­cesie zakupu . 5.    Kreowanie stałej grupy nabywców
6.    Umożliwianie nabywcy demon­strowania nowoczesnej postawy 6.    Ułatwianie reklamy produktu
7.    Podwyższanie prestiżu nabywcy w otoczeniu 7.    Zwiększanie zakresu swobody w operowaniu ceną produktu

Źródło: J. Altkorn., Strategia marki, PWE, Warszawa 1999.s.18

Wybór rodzaju marki wpływa na to, w jaki sposób firma będzie rozwijać kolejne produkty i komunikować ich pochodzenie. Marka pojedynczego produktu daje dużą swobodę w budowaniu odrębnego wizerunku, ale wymaga osobnych nakładów na jego rozpoznawalność. Marka rodzinna może ułatwiać wprowadzenie nowej oferty, ponieważ odbiorca zna już nazwę. Takie przeniesienie zaufania ma jednak granice: nie każda kategoria pasuje do tych samych skojarzeń, a niepowodzenie jednego produktu może oddziaływać na pozostałe.

Marka producenta sygnalizuje, kto odpowiada za ofertę i jej standard, natomiast marka dystrybutora może podkreślać relację z konkretnym miejscem sprzedaży. Wybór nie jest wyłącznie kwestią nazwy na opakowaniu. Określa, kto inwestuje w komunikację, kto kontroluje warunki ekspozycji oraz do kogo odbiorca kieruje oczekiwania. Firma powinna rozważyć, czy ważniejsze jest dla niej budowanie własnej reputacji, czy korzystanie z zasięgu partnera handlowego. Oba rozwiązania mogą przynosić korzyści, ale zależą od pozycji rynkowej i celów przedsiębiorstwa.

Wśród marek parasolowych pojawia się ryzyko zbyt szerokiego rozciągnięcia jednego zestawu skojarzeń. Jeżeli nazwa obejmuje wiele odmiennych produktów, może przestać jasno wskazywać, czego klient może oczekiwać. Z drugiej strony nadmierne rozdrobnienie nazw utrudnia wykorzystanie wspólnych atutów firmy i zwiększa koszty. Potrzebna jest więc hierarchia, która pokazuje, kiedy produkt korzysta z głównej marki, kiedy otrzymuje własną nazwę, a kiedy oba oznaczenia występują razem. Czytelna architektura ułatwia zarówno zakupy, jak i zarządzanie portfelem.

Różne funkcje marki można rozpatrywać na kilku poziomach. Dla odbiorcy oznaczenie pomaga rozpoznać produkt, skraca porównanie i ogranicza ryzyko. Dla producenta jest narzędziem odróżniania oferty, gromadzenia reputacji i utrzymywania relacji z klientem. Dla handlu może być sposobem porządkowania półki i przyciągania określonej grupy nabywców. Te interesy nie zawsze są identyczne. Strategia powinna brać pod uwagę, komu dana marka ma ułatwiać decyzję i kto będzie ponosił koszty jej utrzymania.

Przy wyborze typu marki warto ocenić dopasowanie kategorii, zakres kontroli nad jakością i możliwości ochrony nazwy. Pomocne jest również przewidzenie, jak oznaczenie zadziała po kilku latach, kiedy oferta może się poszerzyć. Marka zaprojektowana wyłącznie pod jeden krótkotrwały wariant bywa trudna do wykorzystania w dalszym rozwoju. Z kolei nazwa nadmiernie ogólna może być trudna do odróżnienia i ochrony. Dobra architektura nie rozwiązuje wszystkich problemów marketingowych, ale ogranicza niejasność i ułatwia konsekwentne budowanie wartości.

Podział marek warto przedstawić odbiorcy w sposób, który ułatwia poruszanie się po ofercie. Nazwy wariantów, oznaczenia producenta i informacje o linii nie powinny konkurować o uwagę na opakowaniu. Hierarchia wizualna pomaga szybko rozpoznać, co jest główną marką, czym różni się dany produkt i do jakiej grupy należy. Wewnątrz firmy podobna hierarchia wspiera decyzje o budżecie i odpowiedzialności. Jeśli kilka zespołów uważa, że zarządza tą samą nazwą, a nikt nie odpowiada za całość, konsekwencja komunikacji staje się trudna do utrzymania.

Przy rozbudowie rodziny produktów warto określić, jak klienci będą odróżniać warianty. Różnica może być widoczna w nazwie, kolorze, opisie lub miejscu ekspozycji, lecz powinna być konsekwentna. Niejednolite oznaczenia zwiększają ryzyko pomyłki i utrudniają powtórny zakup. Jasny system pomaga także firmie ocenić, czy nowa pozycja uzupełnia portfel, czy tylko zabiera sprzedaż sąsiedniemu produktowi. Porządek w nazewnictwie jest drobną decyzją projektową, która ma konsekwencje dla całego doświadczenia zakupowego.

Podział funkcji marki ułatwia także ustalanie priorytetów inwestycyjnych. Jeżeli podstawowym zadaniem nazwy jest rozpoznanie pochodzenia, firma powinna pilnować jej czytelnej obecności na każdym produkcie. Jeśli ma przede wszystkim wyróżniać ofertę, potrzebne będą wyraźne cechy odróżniające ją od konkurencji. Marka, która ma budować zaufanie, wymaga z kolei spójności jakości i sprawnej obsługi. Różne zadania mogą się łączyć, ale ich kolejność pomaga uniknąć rozproszenia działań i mierzyć efekty w odniesieniu do konkretnych celów.

Przypisy

  1. Definicje marki w literaturze i opinii ekspertów, cz.2, [w:] Marketing i Rynek, 12/98, s.40 ↩
  2. Definicje marki w literaturze i opinii ekspertów, cz.2, op.cit., s.40 ↩
  3. Definicje marki w literaturze i opinii ekspertów, cz.2, [w:] Marketing i Rynek, 12/98, s.41 ↩

Marketing dóbr i usług jako sposób zarządzania firmą

5/5 - (1 vote)

Marketing jako metoda zarządzania firmą

Marketing dóbr i usług

Marketing znaczących koncepcji z zakresu zarządzania uznawany jest za najbardziej praktyczną teorię działania przedsiębiorstwa i osiągania powodzenia w grze rynkowej. Wiedza zgromadzona w ramach tej dyscypliny powstawała wraz z rozwojem gospodarki rynkowej i ciągle jest doskonalona. Jest wiele dyskusji wokół marketingu – niektórzy są przekonani, że jest to sposób ułatwiający sprzedaż produktów, inni utożsamiają go z reklamą czy porównują wręcz ze sprzedażą. Jak duże to różnice, obrazuje tabela 1.

Tabela 1. Różnice w podejściu do marketingu i sprzedaży

Sprzedaż Marketing
Nacisk w działaniu skierowany na produkt Nacisk w działaniu skierowany na preferencje klientów
Firma najpierw wytwarza produkt, a następnie kalkuluje jak go sprzedać Firma najpierw określa potrzeby klienta, a następnie ustala jak wytworzyć i dostarczyć produkt zaspokajający te potrzeby
Zarządzanie jest zorientowane na osiągniecie pożądanej wielkości sprzedaży Zarządzanie jest zorientowane na osiągniecie zysku
Planowanie jest krótkoterminowe, w kategoriach aktualnego produktu i rynku Planowanie jest długoterminowe, w kategoriach

Rozwoju nowego produktu, jutrzejszego rynku

i przyszłego wzrostu

Koncentruje się na potrzebach sprzedawcy Koncentruje się na potrzebach odbiorcy

Źródło: W.J.Stanton, M.J.Etzel, B.J.Walker: Fundamentals of marketing; IX wydanie, McGraw-Hill inc., 1992, s. 6.

Marketing jest postrzegany jako funkcja, którą wypełnia samo przedsiębiorstwo. Na przestrzeni lat, kiedy marketing zaistniał jako funkcja, był stawiany na równi z innymi : pozyskiwaniem pracowników, finansowaniem czy organizacją przygotowania produkcji. Z biegiem lat centralnym punktem, który stała się punktem odniesienia stał się konsument. Zmienił się także sposób zarządzania firmą.

Marketing jest procesem poznawania potrzeb nabywców i wytwarzania produktów, które w sposób satysfakcjonujący zaspokajają sposób dostarczania nabywcom produktów na warunkach najbardziej dogodnych do ich wyboru i dokonania zakupu. Określany jest również jako zespół metod docierania do wybranych grup nabywców, co umożliwia ocenę skuteczności tych działań na podstawie możliwego do ustalenia sprzężenia między zakładami i osiągniętymi wynikami marketingowej działalności[1].

Marketing jest nie tylko czymś więcej niż sprzedażą, nie jest on żadną specjalizowaną działalnością. Wyraża się w nim istota przedsiębiorstwa. Jest on całością przedsiębiorstwa widzianego z punktu widzenia końcowego rezultatu, to znaczy z punktu widzenia nabywców. Z tego względu marketing musi przenikać wszystkie dziedziny i obszary działalności przedsiębiorstwa[2].

W aspekcie koncepcyjnym, w marketingu upatruje koncepcję myślenia i działania na rynku. W aspekcie narzędziowym jest to oddziaływanie przedsiębiorstwa na otoczenie. Marketing pełni również rolę informacyjno – decyzyjną co wiąże się z procesami kierowania firmą oraz mechanizmami podejmowania decyzji. Sama definicja mówi, iż marketing można określić jako zintegrowany zbiór (system) instrumentów i działań związanych z badaniami i kształtowaniem rynku, opartych na rynkowych regułach postępowania. Zbiór ten jest integralnym elementem działalności gospodarczej, prowadzonej przez przedsiębiorstwa na rynku[3].

Wyróżnia się trzy podstawowe orientacje marketingowe dotyczące produktu:

  • produkcyjną – gdzie przedsiębiorstwo koncentruje się na produkcji własnych wyrobów,
  • sprzedażową – bazująca na przekonaniu, iż firma sama musi podjąć odpowiednie działania marketingowe aby sprzedać produkty lub inaczej – by nabył je konsument,
  • orientacja marketingowa zakładająca, iż firma osiągnie cele gdy pozna gusta klientów i spełni ich potrzeby.

Tak myślano w latach 60. gdzie prym wiodła najszerzej stosowana ówcześnie reklama masowa i stosowano tzw. marketing masowy skierowany jak sama nazwa mówi do masowego odbiorcy.

Na przestrzeni kolejnych dziesięcioleci w orientacjach marketingowych obserwuje się podzielne segmenty, nisze, specjalistyczne działy, co jest początkiem wyodrębnienie specjalizacji.

W opisanych powyżej działaniach należy doszukiwać się genezy powstania marketingu bezpośredniego, która jest bardzo osobistą formą marketingu – i powstała z przedstawionych poniżej etapów ewolucji marketingu.

Rysunek 1. Typy marketingu zdeterminowane różnicowaniem się rynku.

Źródło: Otto J., Marketing relacji, C.H. Beck, Warszawa, 2001, s. 78.

Od cechy produktu do problemu odbiorcy

Przeciwstawienie sprzedaży i marketingu opisuje różne punkty rozpoczęcia decyzji. W pierwszym przypadku firma zastanawia się, jak znaleźć odbiorcę gotowego wyrobu. W drugim najpierw rozpoznaje sytuację nabywcy, a dopiero potem dobiera ofertę. W praktyce obie funkcje muszą współpracować. Trafna diagnoza potrzeb nie zastępuje sprawnego przygotowania oferty, podobnie jak dobry handlowiec nie usunie trwałego niedopasowania produktu.

Na rynku technicznym różnicę można zobaczyć podczas rozmowy o modernizacji pomieszczenia. Przedstawienie wymiarów płyty podłogowej dostarcza informacji o wyrobie. Pytania o planowane urządzenia, dostęp do instalacji i późniejsze zmiany układu stanowisk pomagają natomiast określić problem użytkownika. Dopiero zestawienie tych dwóch rodzajów informacji pozwala wyjaśnić, dlaczego określony system miałby być odpowiedni.

Takie ujęcie odpowiada definicji American Marketing Association, która wiąże marketing z tworzeniem, komunikowaniem, dostarczaniem i wymianą ofert przedstawiających wartość. Zakres jest więc szerszy niż sama promocja. Obejmuje również decyzje wpływające na to, czy obiecana korzyść zostanie rzeczywiście dostarczona. [4]

Jeżeli firma reklamuje szybki termin, musi uwzględnić dostępność materiału i możliwości montażu. Gdy podkreśla elastyczność rozwiązania, potrzebuje umiejętności przełożenia jej na konkretną sytuację inwestora. Komunikacja pozostaje w ten sposób powiązana z organizacją całego przedsiębiorstwa. Rozbieżność między obietnicą a wykonaniem może zniweczyć efekt nawet starannie przygotowanej kampanii.

Segment nie oznacza jednego identycznego klienta

Schemat ewolucji marketingu przedstawia uproszczony porządek historyczny. Poszczególne podejścia nie znikały jednak automatycznie z końcem dekady. Firma może jednocześnie prowadzić szeroką komunikację marki, przygotowywać ofertę dla wybranego segmentu i indywidualnie obsługiwać ważny projekt. Wybór zależy od charakteru potrzeby i kosztu dotarcia, a nie wyłącznie od przyjętej nazwy etapu rozwoju rynku.

Segmentacja jest użyteczna, jeżeli pozwala dostrzec różnice istotne dla decyzji. Podział odbiorców według branży może być zbyt ogólny, gdy w tej samej branży występują zupełnie inne wymagania. Niewielka modernizacja działającego biura i wyposażenie nowego centrum technicznego angażują odmienną liczbę osób, terminy oraz zakres usług. Wspólna etykieta klienta biznesowego nie usuwa tych różnic.

Z drugiej strony nadmierne rozdrobnienie utrudnia organizację. Jeżeli każda oferta wymaga opracowania wszystkich elementów od początku, koszt obsługi może rosnąć szybciej niż korzyść. Rozwiązaniem bywa połączenie standardowego zaplecza z indywidualnym doborem zakresu. Firma utrzymuje wspólne zasady kalkulacji, dokumentacji i kontaktu, lecz dostosowuje to, co rzeczywiście wpływa na użyteczność oferty.

Przy wyborze segmentu ważna jest również zdolność firmy do wykonania obietnicy. Atrakcyjny rynek nie musi być dobrym kierunkiem, jeżeli przedsiębiorstwo nie ma potrzebnych kompetencji lub możliwości finansowania realizacji. Ocena powinna zatem łączyć rozpoznanie popytu z własnymi zasobami. Dopiero takie zestawienie pozwala wyznaczyć realistyczne priorytety.

Informacja z realizacji wraca do decyzji marketingowych

Wiedza o potrzebach nie powstaje wyłącznie przed sprzedażą. Dostarczają jej pytania podczas uzgadniania zakresu, uwagi ekipy wykonawczej i sposób użytkowania gotowego rozwiązania. Jeśli te informacje pozostają u pojedynczego pracownika, firma może wielokrotnie napotykać ten sam problem. Ich uporządkowanie pozwala poprawiać zarówno produkt, jak i sposób przedstawiania oferty.

Przykładowo częste pytania o dostępność określonego akcesorium mogą wskazywać na brak w katalogu, niejasny opis lub rzeczywistą lukę w asortymencie. Każda przyczyna wymaga innej reakcji. Sam wzrost liczby zapytań nie przesądza jeszcze o potrzebie wprowadzenia nowego produktu. Najpierw trzeba ustalić, czego odbiorca szuka i dlaczego nie znajduje odpowiedzi.

Podobnie reklamacja może ujawnić błąd wykonania, nieporozumienie dotyczące zakresu albo niewłaściwy dobór rozwiązania. Z marketingowego punktu widzenia ważne jest rozpoznanie źródła rozbieżności. Dzięki temu kolejna oferta może być precyzyjniejsza, a proces obsługi lepiej dopasowany do realnych warunków.

Orientacja na odbiorcę staje się więc praktyką zarządzania wtedy, gdy wpływa na decyzje. Wymaga współpracy osób odpowiedzialnych za sprzedaż, technikę i realizację. Jej miarą jest nie tylko zainteresowanie ofertą, lecz także zgodność dostarczonego rozwiązania z potrzebą, którą firma rozpoznała na początku.

Decyzja o zmianie oferty powinna wynikać z rozpoznanego problemu, który firma potrafi rozwiązać. Jeżeli klienci pytają o krótszy termin, trzeba ustalić, czy chodzi o dostawę materiału, rozpoczęcie robót czy gotowość pomieszczenia do użytkowania. Każda odpowiedź prowadzi do innych działań. Takie doprecyzowanie pomaga też ocenić, czy oczekiwana korzyść wymaga nowego produktu, lepszej koordynacji lub czytelniejszego wyjaśnienia istniejących warunków. Marketing staje się wówczas sposobem powiązania wiedzy o odbiorcy z realnymi decyzjami przedsiębiorstwa.

Przypisy

  1. T. Sztucki – „Promocja – sztuka pozyskiwania nabywców” – Agencja Wydawnicza, Warszawa 1997, s. 3. ↩
  2. W. Šmid – „Metamarketing” – Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 2000, s. 10. ↩
  3. L. Garbarski, I. Rutkowski, W. Wrzosek – „Marketing” – PWE, Warszawa 1996, s. 29. ↩
  4. American Marketing Association, The Definition of Marketing, definicja marketingu i omówienie roli badań marketingowych. ↩