Teorie procesu to grupa teorii, które skupiają się na tym, jak ludzie dokonują wyborów i podejmują decyzje. Teorie te opierają się na założeniu, że ludzie są racjonalni i starają się maksymalizować swoje korzyści w sposób logiczny i konsekwentny. Przykładami teorii procesu są teoria porównań społecznych, teoria wpływu społecznego oraz teoria równowagi.
Teoria porównań społecznych zakłada, że ludzie porównują swoje poziomy wyników lub osiągnięć z poziomami innych ludzi i na tej podstawie dokonują oceny swojego własnego sukcesu lub porażki. Ta teoria może mieć zastosowanie w zakresie motywacji, ponieważ ludzie często szukają sposobów, aby osiągnąć więcej niż inni i zyskać pozytywne spojrzenie innych ludzi.
Teoria wpływu społecznego odnosi się do wpływu, jaki inni ludzie mają na nasze decyzje i postawy. Ta teoria mówi, że ludzie często opierają swoje decyzje na tym, co inni ludzie robią lub myślą, a nie na własnych przekonaniach i ocenach. Ta teoria może mieć zastosowanie w zakresie wprowadzania zmian i zmieniania zachowań, ponieważ można stosować techniki, takie jak presja społeczna, aby skłonić ludzi do zmiany swoich postaw i zachowań.
Teoria równowagi opisuje, jak ludzie starają się utrzymać równowagę między swoimi postawami, przekonaniami i zachowaniami. Ta teoria mówi, że ludzie dążą do utrzymania spójności w swoich działaniach i decyzjach, a jeśli coś narusza tę równowagę, starają się ją przywrócić. Ta teoria może mieć zastosowanie w zakresie negocjacji i konfliktów, ponieważ można użyć technik, takich jak zmiana przekonań lub wprowadzenie nowych informacji, aby zmienić postawy i zachowania ludzi.
Wszystkie teorie procesu koncentrują się na sposobie, w jaki ludzie dokonują wyborów i podejmują decyzje. Zastosowanie tych teorii może pomóc organizacjom w zrozumieniu, jak pracownicy dokonują wyborów i podejmują decyzje, co może pomóc w projektowaniu lepszych strategii motywacyjnych, negocjacyjnych i zmiany zachowań. Właściwe zrozumienie teorii procesu może pomóc organizacjom w lepszym dostosowaniu swojego działania do preferencji i potrzeb swoich pracowników oraz zwiększeniu ich zadowolenia i wydajności.
Teorie procesu są bardziej złożone niż teorie potrzeb. Tutaj na pracowników oddziaływają zarówno czynniki zewnętrzne jak i wewnętrzne. „Teorie zakładają, iż pracownicy są zróżnicowani w zakresie odczuwanych potrzeb, celów i hierarchii wartości, pracownik wybiera sposób zachowania spośród alternatywnych możliwości, kierując się subiektywną oceną wartości uzyskanej nagrody i stopnia zaspokojenia potrzeb, przy określonych uwarunkowaniach zewnętrznych procesu motywacyjnego.
W teoriach procesu lansowany jest następujący schemat analizy procesu motywowania pracowników:
potrzeby => wydajność => nagroda => zaspokojenie potrzeb, zadowolenie[1]
Według przedstawiciela tej koncepcji – Vrooma – motywacja to proces, który określa wybór między różnymi aktywnościami. Podstawową strukturę modelu Vrooma prezentuje poniższy rysunek.
Rys. 1. Podstawowa struktura modelu Vrooma
Źródło: Steinman, Schreyógg (1990, s. 228)
W. Kozłowski, Zarządzanie… .op. cit., , s. 50, 51