Rzeczowy majątek trwały – ujęcie początkowe i amortyzacja

Środki trwałe definiowane są najczęściej jako rzeczowe aktywa trwałe przeznaczone na potrzeby operacyjne przedsiębiorstwa o okresie przydatności ekonomicznej dłuższym niż jeden okres sprawozdawczy⁵⁶.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości przez środki trwałe rozumie się rzeczowe aktywa trwałe i zrównane z nimi, o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, kompletne, zdatne do użytku i przeznaczone na potrzeby jednostki⁵⁷.

Międzynarodowy Standard Rachunkowości nr 16 „Rzeczowy majątek trwały” wskazuje, że rzeczowy majątek trwały obejmuje środki trwałe, które są utrzymywane przez jednostkę gospodarczą w celu wykorzystania ich w procesie produkcyjnym lub w dostawach towarów i świadczenia usług, w celu oddania do używania innym podmiotom lub w celach administracyjnych oraz wobec których oczekuje się, że będą wykorzystywane dłużej niż jeden okres obrachunkowy⁵⁸.

MSR 16 podaje definicję środków trwałych, zasady ich wyceny oraz amortyzacji. Zgodnie z tym MSR środki trwałe to aktywa, które:

1. „są utrzymywane przez przedsiębiorstwo w celu wykorzystania przy produkcji, sprzedaży towarów albo usług, w celu przekazania do użytkowania innym podmiotom na podstawie umowy najmu albo w celach administracyjnych; i

2. spodziewa się, że będą używane dłużej niż przez jeden rok”⁵⁹.

Elementy składowe (części zamienne) traktuje się jako jeden środek trwały. W przypadku specjalistycznych elementów zamiennych, są one traktowane jako oddzielny środek trwały i amortyzowane nie dłużej niż dany środek trwały. Zgodnie z MSR 16 jako środek trwały ujmuje się również wydatki na bezpieczeństwo pracy i ochronę środowiska jeśli umożliwiają uzyskanie korzyści gospodarczych z tytułu odnośnych aktywów. Wartość księgowa nowych środków trwałych nie może przekraczać ich łącznej wartości ekonomicznej. Komponenty aktywów wymagające regularnej wymiany i mające własne okresy użytkowania ujmowane są jako aktywa.

Wyceny środków trwałych dokonuje się po ich koszcie (cena nabycia lub wytworzenia). „Koszt jest to kwota zapłacona w gotówce lub ekwiwalencie, albo wartość godziwa innych dóbr przekazanych za nabycie składnika aktywów w momencie jego nabycia lub wytworzenia.”⁶⁰.

„Koszt zakupionego składnika aktywów obejmuje na ogół następujące pozycje:

1. cenę zakupu;

2. cła i inne bezzwrotne podatki;

3. koszty poniesione w celu doprowadzenia składnika aktywów do stanu zdolności użytkowej zgodnego z jego zamierzonym wykorzystaniem, które można bezpośrednio przyporządkować temu celowi, w tym koszty:

   • przygotowania miejsca,

   • przewozu,

   • instalacji,

   • honorariów za profesjonalne usługi, wypłaconych na przykład pośrednikom nieruchomości, geodetom, architektom i inżynierom.”⁶¹

Koszt zawiera cenę demontażu i likwidacji oraz rekultywacji terenu pod warunkiem, że te koszty zostały ujęte jako rezerwy. MSR 37 podaje warunki ujęcia rezerw:

1. „jednostka posiada bieżący obowiązek rozbiórki lub rekultywacji (prawny lub zwyczajowy) wynikający ze zdarzenia z przeszłości;

2. jest prawdopodobne, że wypełnienie tego obowiązku wymagać będzie wypływu korzyści gospodarczych;

3. można wiarygodnie oszacować kwotę, którą trzeba będzie wydatkować, aby wypełnić ten obowiązek”⁶².

Inaczej jednak wycenia się wartość początkową środków trwałych nabytych:

1. „w wyniku połączenia jednostek gospodarczych

2. w ramach leasingu finansowego

3. za pomocą środków uzyskanych w ramach dotacji państwowych”⁶³.

Jeżeli płatność za środek trwały jest rozłożona w czasie ustalając jego wartość początkową jego wartość należy zdyskontować do wartości bieżącej. Powstała w ten sposób różnica obciąża koszty finansowe.

Środek trwały nabyty w zamian za inny składnik aktywów wyceniany jest w wartości godziwej skorygowanej o zapłacone bądź otrzymane środki pieniężne lub ich ekwiwalenty. W przypadku gdy dany środek został nabyty w zamian za podobny środek trwały o podobnej wartości godziwej jego wartość początkową stanowi wartość księgowa netto przekazywanego składnika aktywów skorygowana o opłatę wyrównawczą lub otrzymaną kwotę opłaty.

„Wartość godziwa jest kwotą, za jaką składnik aktywów mógłby zostać wymieniony na drodze przeprowadzonej w warunkach rynkowych transakcji, pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi, nie powiązanymi ze sobą podmiotami.”⁶⁴

MSR 23 zezwala na powiększenie kosztu środka trwałego o koszty finansowania pod warunkiem że można je przypisać konkretnemu składnikowi aktywów, którego przekazanie do używania lub sprzedaż wymaga dłuższego czasu. Koszty te muszą być faktycznie poniesione.

Przyszłe nakłady na środek trwały zwiększają jego wartość początkową tylko wówczas gdy spowodują one zwiększenie jego wydajności lub jakości, rezultatem tego będą dodatkowe korzyści w przyszłości. „…Przykładowymi ulepszeniami, które powodują wzrost przyszłych korzyści ekonomicznych są:

1. modyfikacja poszczególnych urządzeń powodująca przedłużenie okresu ich użytkowania, łącznie ze zwiększeniem zdolności produkcyjnej;

2. udoskonalenie części maszyny w celu uzyskania znaczącej poprawy jakości produkcji;

3. przyjęcie nowych procesów produkcyjnych, umożliwiających znaczną produkcję poprzednio oszacowanych kosztów operacyjnych.”⁶⁵

Remonty, które przywracają pierwotną zdolność środka trwałego są odnoszone w rachunek zysków i strat.

Środki trwałe podlegają amortyzacji. Ich wartość jest odpisywana w koszty systematycznie przez okres użytkowania danego środka trwałego. MSR dopuszcza trzy metody amortyzacji:

• liniowa odpisy liczone od wartości początkowej przez cały okres użytkowania są takie same;

• degresywna odpisy liczone zwiększoną stawką od wartości netto w miarę upływu okresu użytkowania zmniejszają się. W momencie zrównania ich z odpisami liczonymi metodą liniową przechodzi się na amortyzację liniową;

• zróżnicowanego odpisu.