Prace magisterskie – Strona 4 – Bankowość. Prace mgr z bankowości

Usługi i systemy bankowości elektronicznej

5/5 - (2 votes)

Usługi poprzez telefon w bankach krajów o rozwiniętej gospodarce zaczęły się rozwijać w latach 60[1]. Początkowo usługa ta wyglądała dość prozaicznie. Klient dzwonił do banku ,autoryzował się jako właściwa osoba i pracownik udzielał klientowi informacji. Aktualnie rozwój ten poszedł w dwu kierunkach. Pierwszy – to w pełni zautomatyzowana usługa, realizowana przez system informatyczny, podłączony do linii telefonicznej.

Drugi – to realizacja zleceń klientów przez wyszkolonych operatorów, którzy do dyspozycji mają system komputerowy i dysponują wszelkimi informacjami dotyczącymi klienta. Dzięki usłudze przez telefon klient dysponujący tym urządzeniem, działającym w systemie tonalnym może uzyskać dostęp do prostych (wybranych przez bank), usług bankowych oraz informacji dotyczących stanu swojego konta. Możliwe było też poinformowanie klienta o kursach, prognozach walut, i oficjalnych danych o banku i jego ofertach. Łącząc się z bankiem klient wprowadza swój numer identyfikacyjny (PIN), a następnie za pomocą odpowiednich klawiszy uzyskuje głosową informację o dostępnych usługach.

Pionierami na rynku polskim we wprowadzaniu bankowości telefonicznej był Bank Pekao S.A., który w 1996 roku wdrożył usługę pod nazwą Teleserwis. Z uwagi na konieczność rozpowszechnienia usługi dla wszystkich klientów, bank udostępnił dla niej bezpłatną Infolinię 0-800. Działanie Teleserwisu jest przedstawione na rysunku 1. Przykładowo można to przedstawić następująco:[2]

Klient łączy się za pośrednictwem miejskiej sieci telefonicznej z kasetą modemu głosowego.
Voice- modem generuje komunikaty głosowe słyszane przez użytkownika.
Polecenie klienta przesyłane są do komputera w Centrali Banku.
Następnie za pomocą KCB skierowane jest zlecenie do ogólnopolskiej sieci bankowej.
Poprzez tę sieć polecenie idzie dalej do serwera oddziału, w którym klient ma swój rachunek.

Rysunek nr 1. Schemat działania teleserwis bankowego

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: W. Chmielarz, Systemy elektronicznej bankowości i cyfrowej płatności, Wyższa Szkoła Ekonomiczno – Informatyczna, Warszawa 1999

Informacja zwrotna przebiega w odwrotnym kierunku. Popularność Teleserwisu wzrasta w bardzo szybkim tempie, z aktualniejszych danych liczba zrealizowanych połączeń dotyczących tej usługi osiągnęła poziom blisko 220 tysięcy rocznie. Reasumując, telebanking jako usługa pożądana przez klientów i opłacalna dla banków stanowi jednocześnie silną kartę przetargową w walce konkurencyjnej banków. Rozwój tego typu usług jest więc niemal lawinowy.

Początki bankomatów datują się na 1969 rok a twórcą idei czynnego 24 godziny na dobę kasjera, była firma De La Rue, która to zainstalowała w londyńskiej aglomeracji pierwszą maszynę ATM[3]. Bankomat to skomputeryzowane urządzenie, dające dostęp do pewnych usług bankowych. Początkowo bankomaty wydawały banknoty w zamian za specjalnie perforowane talony. Klienci banku otrzymywali bloczki takich kart oraz specjalne kody identyfikacyjne. Najistotniejszą korzyścią było to, że urządzenia te pozwalały na geograficzne rozszerzenie dostępności usług.

Na początku usługa była jedna, ograniczona do wypłaty. Teraz, skoro ilość bankomatów ciągle rośnie, funkcjonalność i wielkość gamy usług musi być znaczna.[4] Korzystanie z bankomatu jest proste, w celu dostępu do usług należy najpierw włożyć kartę do szczeliny, na wyświetlaczu zjawiają się instrukcje prowadzące klienta krok po kroku do właściwego celu. Koniecznością jest pamiętać swój numer identyfikacyjny -PIN. Jest to osobisty kod, na podstawie którego bankomat sprawdza, czy podany cyfrowo szyfr odpowiada karcie włożonej do szczeliny. Klient musi być świadomy tego, iż dokonanie operacji za użyciem PIN’u, odbywa się na jego rachunek, transakcja nie może być reklamowana i zawsze obciąża konto posiadacza karty, nawet pomimo jej zastrzeżenia.[6]

Liczba bankomatów w Polsce rośnie z roku na rok. Najwięcej bankomatów znajduje się w regionie warszawskim, kolejno w katowickim, gdańskim i poznańskim. Największy udział w rynku bankomatów posiada, niezależna od banków amerykańska firma, istniejąca na polskim rynku od 1995, Euronet.[7]

[1] J. Pobierajło, Bankowość Elektroniczna, Miesięcznik Finansowy „Bank”, nr 05/1999, s. 8-9

[2] W. Chmielarz, Systemy elektronicznej bankowości i cyfrowej płatności, Wyższa Szkoła Ekonomiczno – Informatyczna, Warszawa 1999, s. 66

[3] Nazwa angielska – Automated Teller Machine

[4] J. Pobierajło, Bankowość Elektroniczna, Miesięcznik Finansowy „Bank”, nr 05/1999, s. 9

[6] S. Malarz, Portfel pełen bitów-karty płatnicze, Enter, nr 3/1997, s. 21

[7] J. Pobierajło, Bankowość Elektroniczna, Miesięcznik Finansowy „Bank”, nr 05/1999, s. 11

Polskie banki w PRL

5/5 - (3 votes)

Już na początku lat pięćdziesiątych NBP wyraźnie ewoluował w kierunku koncepcji monobanku, która zakładała wypełnianie wszystkich funkcji przez jeden bank. Na podstawie uchwały Prezydium Rządu nr 506 z dnia 1 lipca 1953 r., NBP przejął od Banku Rolnego kredytowanie i kontrolę działalności eksploatacyjnej rolnictwa i leśnictwa. Bank Rolny utworzono w 1948 r. w miejsce reaktywowanego w 1945 r. Państwowego Banku Rolnego, za którego pośrednictwem państwo finansowało reformę rolną, udzielało pomocy na odbudowę zniszczonych gospodarstw oraz na akcję osiedleńczą na Ziemiach Zachodnich. Z kolei głównym zadaniem Banku Rolnego stało się kredytowanie oraz kontrola finansowa inwestycji i produkcji w gospodarce rolnej i leśnej oraz w przemyśle drzewnym.

Proces zwiększania roli i zakresu działania NBP kontynuowany był pod koniec lat pięćdziesiątych. Ustawa z 12 grudnia 1958 r. o Narodowym Banku Polskim otworzyła drogę do przejęcia kredytowania działalności inwestycyjnej.

Ukoronowaniem tego procesu stało się przejęcie w 1970 r. przez NBP zadań powołanego do życia jeszcze w 1948 r. Banku Inwestycyjnego, który zajmował się finansowaniem inwestycji w gospodarce uspołecznionej, z wyjątkiem rolnictwa i leśnictwa. Likwidacja tego banku przyczyniła się do dalszej centralizacji systemu bankowego w Polsce. NBP stał się bankiem uniwersalnym, kredytującym zarówno działalność bieżącą, jak i inwestycyjną. Został wyposażony również w funkcję koordynacyjno – kontrolną w stosunku do innych banków. U podstaw takich rozwiązań legło przyjęcie założenia, że konkurencja między bankami jest rzeczą szkodliwą. Uznano, że do realizacji celów gospodarki socjalistycznej potrzebne było tylko kilka banków. Stopniowo więc zaczęto łączyć banki, aż zmniejszono ich liczbę do czterech.[1]

Proces koncentracji systemu bankowego był kontynuowany w latach siedemdziesiątych. W 1975 r. Powszechną Kasę Oszczędności włączono do NBP, który tą drogą przejął również gromadzenie oszczędności ludności.[2] W ten sposób NBP stał się typowym bankiem centralnym w scentralizowanej gospodarce socjalistycznej, pełniącym nie tylko wszystkie funkcje bankowe, lecz również organu kontroli finansowej przedsiębiorstw. Przeprowadzona w 1975 r. dalsza koncentracja systemu bankowego miała również na celu podporządkowanie państwowych i spółdzielczych instytucji oszczędnościowych bankom państwowym. Obok wchłonięcia PKO przez NBP, powołano na miejsce Banku Rolnego – Bank Gospodarki Żywnościowej (BGŻ), do finansowania i kredytowania całości gospodarki żywnościowej. Zmiany przeprowadzone w 1975 r. polegały na:

utworzeniu banku państwowo – spółdzielczego – BGŻ, stanowiącego centralę dla banków spółdzielczych;
likwidacji Centralnego Związku Spółdzielni Oszczędnościowo – Pożyczkowych;
likwidacji Powszechnej Kasy Oszczędności i włączeniu aparatu tej instytucji do NBP.

Banki spółdzielcze zachowały spółdzielczy charakter m.in. poprzez utrzymanie ich organów samorządowych, takich jak: wojewódzkie i krajowe zjazdy delegatów banków spółdzielczych oraz wojewódzkie Rady Banku i Rady Banku przy centrali BGŻ. Funkcję Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Oszczędnościowo -Pożyczkowych zaczęły pełnić centralne i wojewódzkie ogniwa BGŻ. Pewnych zmian dokonano również w trybie powoływania dyrektora banku spółdzielczego. Był on powoływany przez prezesa BGŻ, po zasięgnięciu jedynie opinii społecznego Zarządu Spółdzielni. W ten sposób dążono do wzmocnienia realizacji centralnie ustalonej polityki pieniężno – kredytowej banków spółdzielczych.[3] Przeprowadzone w 1975 r. reformy zmieniły charakter działalności banków spółdzielczych, co wiązało się głównie z dostosowaniem się banków spółdzielczych do nowego układu administracyjnego kraju (gminy), z rozszerzeniem zakresu działalności banków spółdzielczych (przyjęcie kredytów długoterminowych z Banku Rolnego), z przekształceniem banków spółdzielczych w podstawowe ogniwa organizacji BGŻ oraz ze ścisłym powiązaniem banków spółdzielczych z gminnymi radami narodowymi, zwłaszcza w zakresie sporządzania i realizacji planów rozwoju gmin, a także w charakterze stałego doradcy w dziedzinie kształtowania się sytuacji pieniężnej w gminie.

—

[1] Por. Z. Dobosiewicz, Podstawy bankowości, Warszawa 1997, s. 18.

[2] Por. Ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. Prawo bankowe, Dz. U. nr 20, poz. 108.

[3] Por. E. Drabowski, W. Jaworski, W. Krzyżkiewicz, Bankowość, Warszawa 1988, s. 136.

Konsolidacja polskiego systemu bankowego

5/5 - (1 vote)

We wrześniu 1996 r. została zawiązana grupa bankowa pod nazwą Grupa Pekao S.A., skupiająca Bank Polska Kasa Opieki S.A., jako bank dominujący oraz Bank Depozytowo – Kredytowy S.A. w Lublinie, Pomorski Bank Kredytowy S.A. z siedzibą w Szczecinie, Powszechny Bank Gospodarczy S.A. w Łodzi jako banki zależne. Celem zawarcia umowy o zawiązaniu grupy bankowej było zwiększenie możliwości rozwojowych banków. Banki te miały prowadzić uzgodnioną politykę finansową i operacyjną. Umowa została zawarta na czas nieokreślony. W 1997 r. udział Grupy w rynku wynosił 21%, podczas gdy PKO bp – 19%, a Banku Handlowego – 7%.

przejmowało całość akcji mniejszych banków, ale jednocześnie pozostawiało im prawie nieograniczoną swobodę operacyjnego działania. Stąd też jeden z publicystów ekonomicznych uznał, że „była to rzeczywiście dość dziwna formuła”.^[1] Sytuacja ta uległa zmianie po utworzeniu nowego rządu, któremu jak zauważył tenże publicysta „to bankowe połączenie na pół gwizdka wyraźnie jednak nie spodobało się”. Aktualny rząd na początku 1998 r. doszedł do wniosku o konieczności zmiany umowy z 1996 r. i utworzeniu jednego banku. Wymieniono zarząd Banku Pekao S.A., którego zadaniem stała się teraz zamiana grupy w jeden bank. Wywołało to protesty pozostałych banków wchodzących w skład Grupy. Poprzedni rząd, tworząc Grupę Pekao S.A. w 1996 r. pozostawił wolna rękę czterem prezesom, co do sposobu konsolidacji banków, którymi kierują. Zapisy umowy konsolidacyjnej gwarantowały bankom w Łodzi, Szczecinie i Lublinie znaczną autonomię. Obecny rząd uznał, że było to złe rozwiązanie. Banki nie dość, że nie współpracowały ze sobą tak, jak oczekiwano, to nawet w niektórych dziedzinach konkurowały np. zakładały odrębne firmy leasingowe. Przedsięwzięcia podjęte przez rząd na wiosnę 1998 r. wywołały jednak liczne protesty pracowników trzech pozostałych banków, którzy wyszli nawet na ulicę, aby zademonstrować swe niezadowolenie. Szczególnie aktywna była tu Łódź.^[2] Odwołany prezes łódzkiego PBG S.A. Andrzej Szukalski w swych wystąpieniach podkreślał, że protestowali nie tylko bankowcy. Fuzja banków wywołała bowiem zaniepokojenie łódzkich biznesmenów i polityków. Z oświadczeniami wystąpiło siedmiu łódzkich posłów z głównych opcji politycznych -AWS, SLD i UW. Ich zdaniem nagła decyzja o fuzji uderza dotkliwie w interesy gospodarcze regionu łódzkiego i to w przeddzień reformy administracyjnej Polski.^[3]

Od 1 stycznia 1999 r. Grupa Pekao S.A. rozpoczęła działalność jako jeden bank.^[4] Dotychczasowe procesy konsolidacyjne w polskim sektorze bankowym, poza kilkoma wyjątkami, polegały na przejmowaniu banków w złej sytuacji finansowej przez inne banki. Z reguły przejmujące banki mogły liczyć na pomoc finansową Bankowego Funduszu Gwarancyjnego i NBP. W dodatku programy naprawczerealizowane w niektórych z przejmowanych banków były wspierane zwolnieniem ich z rezerwy obowiązkowej, co oznaczało niższy koszty pozyskania depozytów. Do dziś zniknęło ze sceny około 40 prywatnych banków. Przetrwało tylko kilka, akumulując kapitał i przejmując banki słabsze. Rekordzistą w przejmowaniu innych banków okazał się Kredyt Bank PBI, którego grupa powstała z połączenia 9 banków komercyjnych, jednego spółdzielczego, jednego w fazie organizacji i jednego przedsiębiorstwa bankowego.^[5]

Powszechnie uważa się, że przed przystąpieniem do Unii Europejskiej, Polska powinna sprywatyzować swój sektor bankowy. Temu procesowi będzie musiała towarzyszyć konsolidacja, ponieważ polskie banki są za małe, aby sprostać europejskiej konkurencji.^[6] Jak do tej pory proces konsolidacji doprowadził do utworzenia tylko jednej grupy kapitałowej: do Banku Pekao S.A. przyłączono trzy inne, średniej wielkości banki, będące spółkami Skarbu Państwa. W tej sytuacji rację ma Witold Gadomski twierdząc, że ustawa konsolidacyjna z 1996 r. wyczerpała swe możliwości, co nie znaczy, że na polskim rynku nie dokonuje się w dalszym ciągu proces łączenia mniejszych banków w większe organizmy. „Konsolidacja – pisze W. Gadomski – zawsze wywołuje emocje wynikające choćby z faktu, że jej naturalną konsekwencją jest zwolnienie części pracowników, w tym członków kierownictwa. Jest jednak nieunikniona. W Polsce nie ma miejsca na funkcjonowanie ponad setki małych, słabych banków. Życie samo odpowiedziało na pytanie, czy konsolidować odgórnie czy poprzez mechanizmy rynkowe. Ta druga forma okazała się bardziej efektywna. Póki jednak w rękach państwa pozostaje połowa kapitałów banków, proces konsolidacji nie jest pozbawiony politycznego kontekstu. W naszych warunkach konsolidacja jest bowiem ściśle powiązana z prywatyzacją”.^[7] Rok 1999 r. zapowiada się jako rok konsolidacji polskiego sektora bankowego. Kredyt Bank PBI SA nabył sieć placówek upadłego AGROBANK-u SA i wniósł je do PROSPER BANK-u SA.

Bank Współpracy Regionalnej S.A. włączył do swojej sieci 5 placówek BWR Banku Secesyjnego S.A. (jego akcje zamierza sprzedać), dzięki czemu zwiększyła się wartość jego aktywów i sieć placówek. Zarząd Banku Energetyki S.A. poinformował, że dokonał wyboru Banku Inicjatyw Społeczno – Ekonomicznych SA na swego strategicznego inwestora. Dodajmy, że Kredyt Bank PBI SA nabył pakiet akcji Banku Ochrony Środowiska SA, a BRE Bank SA i Deutsche Bank AG – pakiety akcji BIG Bank GDAŃSKI SA.

—

^[1] P. Tarnowski, Cztery w jednym. Pekao S.A. połyka inne banki, „Polityka” 1998, nr 16.

^[2] Por. Pekao S.A. Zlikwiduje i połączy, „Gazeta Wyborcza”, 10 kwietnia 1998 r.

^[3] Por. Grupa Pekao S.A. Ludzki żal bankowca, „Gazeta Wyborcza”, 28 kwietnia 1998 r.

^[4] Por. P. Zielewski, Pekao S.A. – wiele hałasu o nic. Rozczarowanie po połączeniu banków, „Puls biznesu”, 7 stycznia 1999 r.

^[5] Por. W. Grzegorczyk, Banki. Plany po staremu, „Rzeczpospolita”, 13 maja 1999 r.

^[6] Por. Otoczenie wymusza zmiany. Seminarium o prywatyzacji i konsolidacji sektora, „Rzeczpospolita”, 4 lutego 1999 r.

^[7] W. Gadomski, Banki – druga terapia, „Gazeta Wyborcza”, 14 października 1998 r.

Inne instytucje polskiego systemu bankowego

5/5 - (1 vote)

W procesie kształtowania się nowego systemu bankowego w Polsce powstało[1] kilka instytucji, których celem stało się ułatwienie jego funkcjonowania. Jedną z nich jest Krajowa Izba Rozliczeniowa (KIR). Do 1993 r. funkcje centralnej instytucji rozliczeniowej pełnił Narodowy Bank Polski. Było to sprzeczne z funkcjami banku centralnego w gospodarce rynkowej. Powstanie KIR umożliwiło zdecentralizowanie rozrachunków międzybankowych. Uczestnikami rozrachunków za pośrednictwem KIR mogą być banki, które posiadają w NBP rachunki bieżące. Obecnie większość dużych i średnich banków jest zrzeszona w KIR i realizuje przez nią rozliczenia międzybankowe. Inne banki mogą przeprowadzać takie rozliczenia korzystając z pośrednictwa banków będących członkami tego systemu. Organizacja KIR jest dwustopniowa i tworzy ją:

centrala KIR,
bankowe regionalne izby rozrachunkowe (BRIR).[2]

Podstawowe czynności wykonują BRIR, których działało 17 w 1993 roku. Do poszczególnych BRIR są terytorialnie przypisane oddziały różnych banków, dla których BRIR prowadzą punkty przyjęć dokumentów rozliczeniowych oraz przewożą dokumenty rozliczeniowe między oddziałami banków. BRIR rejestrują należności i zobowiązania uczestników izby z ich regionu, wynikające z przekazanych im dokumentów rozliczeniowych przez oddziały operacyjne różnych banków. Zbiorcze dane o należnościach i zobowiązaniach oddziałów należących do poszczególnych banków BRIR przekazują do centrali KIR. Ostateczny rozrachunek przeprowadza centrala KIR, kompensując wzajemne zobowiązania i należności pomiędzy bankami -uczestnikami KIR. O wyniku kompensaty centrala KIR powiadamia centrale poszczególnych banków i wydaje NBP zlecenie dokonania odpowiednich księgowań na ich rachunkach bieżących. Rozrachunki bankowe w KIR są przeprowadzane w każdym dniu roboczym, z wyjątkiem sobót. Równocześnie z przyjęciem dokumentów przez BRIR następuje komputerowa rejestracja wzajemnych wierzytelności, a zapis izba regionalna teletransmituje do centrali KIR, gdzie następuje końcowy rozrachunek przy użyciu komputerów. W 1994 r. z usług KIR korzystało około 1200 oddziałów[3] operacyjnych różnych banków.

Bardzo duże znaczenie dla nowego polskiego systemu bankowego ma Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Powołano go z dniem 17 lutego 1995 r. na mocy[4] ustawy z 14 grudnia 1994 r. Do momentu wejścia w życie tej ustawy na gruncie ustawy – Prawo bankowe obowiązywał szczególny system odpowiedzialności Skarbu Państwa za niektóre zobowiązania banków. Banki polskie były wówczas podzielone na dwie grupy. Do pierwszej należały uprzywilejowane banki państwowe i spółdzielcze, a do grupy drugiej pozostałe banki, w tym także niektóre banki spółdzielcze i należące do przedsiębiorstw państwowych. Skarb Państwa odpowiadał za zobowiązania z tytułu wkładów oszczędnościowych zgromadzonych w enumeratywnie określonych bankach. Bankami posiadającymi w tym okresie gwarancje Skarbu Państwa były: Bank Gospodarstwa Krajowego, Powszechna Kasa Oszczędności BP, Bank Handlowy S.A. w Warszawie, Bank Polska Kasa Opieki S.A., dziewięć banków wyodrębnionych z NBP, Bank Gospodarki Żywnościowej oraz banki spółdzielcze powstałe przed dniem 10 lutego 1989 r. Odpowiedzialność Skarbu Państwa wobec banków zaliczonych do grupy pierwszej obejmowała zarówno pełną kwotę wkładu, jak i należne odsetki. Przesłankę powstania odpowiedzialności Skarbu Państwa stanowił fakt niewypłacalności banku objętego systemem gwarancji. Ponieważ uprzywilejowane banki pierwszej grupy miały wkłady gwarantowane przez państwo deponenci nie obawiali się upadku takiego banku i bez wahania lokowali w nim pieniądze. W tej sytuacji banki drugiej grupy były bowiem uznawane za bardziej ryzykowne. Jak zauważają naukowcy brak takiego zaufania podkreślało wydzielenie przez niektóre gazety tych banków gruba kreską w publikowanych tabelach, co odczytywano jako ostrzeżenie dla deponentów. Sytuacja ta oczywiście w szczególnym stopniu utrudniała rozwój banków prywatnych.^{^[5]}

Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym w zasadniczy sposób zmieniła zakres i charakter ochrony bankowych depozytów pieniężnych. Zgodnie z tą ustawą środki pieniężne zgromadzone na wszelkiego typu rachunkach we wszystkich bankach objęte zostały systemem obligatoryjnych gwarancji poprzez Fundusz, tworzony głównie z obowiązkowych corocznych wpłat wszystkich banków. Nadzór nad działalnością Funduszu sprawuje Minister Finansów w oparciu o kryterium legalności i zgodności ze statutem. Art. 4, ust. 1 ustawy określa, że do zadań Funduszu w zakresie funkcjonowania systemów obowiązkowego i umownego gwarantowania zgromadzonych środków pieniężnych należy:

określanie na dany rok wysokości środków wyodrębnionych przez podmioty objęte systemem gwarantowania, w związku z obowiązkiem tworzenia funduszu ochrony środków gwarantowanych,
wykonywanie obowiązków wynikających z gwarantowania środków pieniężnych na zasadach określonych w ustawie,
gromadzenie i analizowanie informacji o podmiotach objętych systemem gwarantowania,
nadzór nad umownym systemem gwarantowania środków pieniężnych.

Ustawa stwierdza, że do zadań Funduszu w zakresie udzielania pomocy podmiotom objętym systemem gwarantowania należy:

udzielanie zwrotnej pomocy finansowej w przypadku powstania sytuacji zagrożenia wypłacalności bądź na nabycie akcji lub udziałów banków,
nabywanie wierzytelności banków znajdujących się w sytuacji zagrożenia wypłacalności,
kontrola nad prawidłowością wykorzystania pomocy,
określanie wysokości obowiązujących opłat rocznych wnoszonych przez podmioty objęte systemem gwarantowania na rzecz Funduszu,
kontrola realizacji postępowania mającego na celu uzdrowienie gospodarki podmiotu objętego systemem gwarantowania, w sytuacjach określonych w ustawie.

Organami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego są: Rada Funduszu i Zarząd Funduszu. Rada Funduszu składa się z przewodniczącego oraz 9 członków, posiadających odpowiednie wykształcenie wyższe i doświadczenie zawodowe. Przewodniczącego Rady Funduszu powołuje Prezes Rady Ministrów na uzgodniony wniosek Ministra Finansów i Prezesa NBP, po zaopiniowaniu przez właściwą komisję sejmową. Po trzech członków Rady Funduszu powołuje i odwołuje – Minister Finansów, Prezes NBP i Związek Banków Polskich. Natomiast Zarząd Funduszuskłada się z 5 członków, w tym z prezesa i jego zastępcy. Jego kadencja trwa 3 lata. Zarząd Funduszu kieruje Funduszem i reprezentuje go na zewnątrz.

Podmioty objęte systemem gwarantowania wnoszą na rzecz Funduszu obowiązkowe opłaty roczne w wysokości iloczynów:

stawki nie przekraczającej 0,4% i sumy aktywów bilansowych oraz gwarancji i poręczeń ważonych ryzykiem,
stawki nie przekraczającej 0,2% i sumy ważonych ryzykiem pozostałych zobowiązań pozabilansowych, z wyłączeniem linii kredytów przyrzeczonych, dla których stawka wynosi 0; przez kredyty przyrzeczone rozumie się wynikającą z umowy kwotę zobowiązania do udzielenia kredytu, pomniejszoną o kwotę jego wykorzystania.

—

[1] Por. Z. Dobosiewicz, Nowy polski system bankowy, cyt. wyd., s. 30 i nast.

[2] Por. Z. Krzyżkiewicz, Podręcznik do nauki bankowości, cyt. wyd., s. 182.

[3] Tamże.

[4] Por. Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, Dz. U. 1995, nr 4, poz. 18.

^{^[5]} Por. Z. Dobosiewicz, Nowy polski system bankowy, cyt. wyd., s. 31.

Rola Narodowego Banku Polskiego w systemie bankowym

5/5 - (1 vote)

System bankowy określa prawo bankowe, które w szerokim znaczeniu jest zbiorem norm prawnych, ujętych w kilku ustawach oraz licznych aktach wykonawczych, regulujących działalność banków. W wąskim znaczeniu prawo bankowe jest podstawową ustawą określającą działalność i organizację banków krajowych. Obok niej także ustawa o Narodowym Banku Polskim reguluje nie tylko jego działalność, ale także działalność pozostałych banków. Łącznie tworzą one podstawę polskiego systemu bankowego[1].

Analizując rozwój bankowości w ostatnich kilkunastu latach Zbigniew Dobosiewicz jeszcze w 1994 roku doszedł do wniosku, że przekształcenia jakie nastąpiły w latach 1986 – 1994, doprowadziły do ukształtowania się nowego polskiego systemu bankowego[2]. Jednocześnie podkreślał on, że proces ten nie jest jeszcze zakończony, ale już funkcjonują jego najważniejsze elementy składowe. Jego zdaniem nowy polski system bankowy składa się z trzech zasadniczych części:

Narodowego Banku Polskiego, który obok naturalnych funkcji banku centralnego pełni też funkcję nadzoru bankowego,
banków komercyjnych, wśród których wyraźnie wyodrębnić można banki kontrolowane przez kapitały zagraniczne,
stopniowo kształtującego się złożonego systemu banków spółdzielczych.

Z. Dobosiewicz uważa, że z czasem polski system bankowy zostanie wzmocniony o instytucje innych typów, w tym – banki komunalne i kasy oszczędnościowo -kredytowe. W Polsce tego typu banki aktywnie działały przed wojną, odgrywają one także dużą rolę w systemach bankowych wielu krajów. Wymaga to jednak wprowadzenia wielu zmian w prawie bankowym.

Bardziej rozwiniętą strukturę nowego systemu bankowego w naszym kraju przedstawiła Alina Majchrzycka – Guzowska. Jej zdaniem w 1998 roku w skład polskiego systemu bankowego wchodziły następujące banki[3]:

Narodowy Bank Polski jako bank centralny;
Powszechna Kasa Oszczędności – bank państwowy o zasięgu ogólnokrajowym; Bank Gospodarstwa Krajowego;
kredytowe banki komercyjne i akcyjne bez ograniczenia podmiotowego i terytorialnego zakresu działania (m.in. dziewięć banków komercyjnych powstałych z przekształcenia oddziałów NBP, Bank Handlowy w Warszawie S.A. oraz Bank Polska Kasa Opieki S.A.);
banki spółdzielcze – działające na zasadach komercyjnych zrzeszone w bankach regionalnych zorganizowanych w formie spółek akcyjnych (dla większości banków regionalnych Bankiem Krajowym jest Bank Gospodarki Żywnościowej, zorganizowany w formie spółki akcyjnej);
wyspecjalizowane banki w formie spółek akcyjnych do obsługi określonych przedsięwzięć;
inne banki np. banki komunalne;
banki tworzone przez osoby zagraniczne lub z udziałem osób zagranicznych;
banki prywatne.

Odejście od modelu monobanku i wprowadzenie ustawami z 1989 r. dwuszczeblowego systemu bankowego, charakterystycznego dla gospodarki rynkowej, musiało oczywiście doprowadzić do zmiany funkcji i roli Narodowego Banku Polskiego w kształtującym się nowym systemie bankowym[4]. Ukoronowaniem tych tendencji stało się przyjęcie 29 sierpnia 1997 r. nowej ustawy o Narodowym Banku Polskim[5]. Przyjmując nowa ustawę o NBP ustawodawca wyszedł z założenia, że zadania stojące obecnie przed gospodarką polską są innej natury niż były w chwili stworzenia ustawy o NBP z dnia 31 stycznia 1989 r. Wówczas najważniejszymi zadaniami było upowszechnienie reguł rynkowych, wprowadzenie silnego pieniądza oraz stworzenie silnego sektora bankowego. Obecnie w art. 3, ust. 1 uznano, że „podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP.” Natomiast w ustawie z 31 stycznia 1989 r. w art. 5 ust. 1 stwierdzono, że: „Działalność NBP ma na celu w szczególności umacnianie pieniądza polskiego”. Odejście w nowej ustawie o NBP od zapisu o umacnianiu polskiego pieniądza spotkało się z krytyką. Uznano, ze jest on przedwczesny, ponieważ by mówić o utrzymaniu stabilnego poziomu cen, musi on najpierw zostać osiągnięty, gdy tymczasem poziom inflacji jest ciągle dość znaczny[6].

W myśl ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Narodowy Bank Polski jest bankiem centralnym Rzeczypospolitej Polskiej. NBP posiada osobowość prawną i prawo używania pieczęci z godłem państwowym. NBP nie podlega wpisowi do rejestru przedsiębiorstw państwowych, prowadzi działalność na terenie całej Polski, a jego siedzibą jest Warszawa. NBP przysługuje wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej, może być członkiem międzynarodowych instytucji finansowych i bankowych. Obok utrzymania stabilnego poziomu cen art. 3, ust. 2 podkreśla, że do zadań NBP należy także:

organizowanie rozliczeń pieniężnych,
prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi,
prowadzenie działalności dewizowej w granicach określonych ustawami,
prowadzenie bankowej obsługi budżetu państwa,
regulowanie płynności banków oraz ich refinansowanie,
kształtowanie warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego,
opracowywanie sprawozdawczego bilansu płatniczego oraz bilansów należności i zobowiązań zagranicznych państwa,
wykonywanie innych zadań określonych ustawami.

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. uregulowała sposób zarządzania bankiem centralnym. I tak w myśl art. 6 organami NBP są:

Prezes NBP,
Rada Polityki Pieniężnej,
Zarząd NBP.

Art. 9 ustawy precyzuje, że Prezesa NBP powołuje Sejm na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na okres 6 lat. Ta sama osoba nie może być Prezesem NBP dłużej niż przez dwie kolejne kadencje. Prezes NBP obejmuje obowiązki po złożeniu wobec Sejmu przysięgi. Jej treść precyzuje art. 9, ust. 3. Ustawa określa również precyzyjnie kiedy wygasa kadencja Prezesa NBP i kiedy może nastąpić jego odwołanie. Art. 11 stwierdza, że Prezes NBP jest przełożonym wszystkich pracowników NBP, przewodniczy Radzie Polityki Pieniężnej, Zarządowi NBP, Komisji Nadzoru Bankowego oraz reprezentuje NBP na zewnątrz. Prezes NBP reprezentuje interesy Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach bankowych oraz, o ile Rada Ministrów nie postanowi inaczej, w międzynarodowych instytucjach finansowych. Art. 22 stanowi, że Prezes NBP może uczestniczyć w posiedzeniach Sejmu i Rady Ministrów. Z kolei art. 23, ust. 1 ustawy stwierdza, że Prezes NBP w imieniu Rady Polityki Pieniężnej:

przedstawia Sejmowi i Radzie Ministrów:

kwartalne informacje o bilansie płatniczym,
roczne bilanse należności i zobowiązań zagranicznych państwa,

przekazuje Radzie Ministrów i Ministrowi Finansów projekty założeń polityki pieniężnej, opinie w sprawie projektu ustawy budżetowej, prognozy bilansu płatniczego oraz ustalenia Rady,
opracowuje okresowe informacje o wpłatach (wypłatach) z zysku.

—-

[1] Por. Z. Krzyżkiewicz, Podręcznik do nauki bankowości, cyt. wyd., s. 38.

[2] Por. Z. Dobosiewicz, Nowy polski system bankowy, cyt. wyd., s. 28 – 29.

[3] Por. A. Majchrzycka – Guzowska, Finanse i prawo finansowe, cyt. wyd., s. 276 – 277.

[4] Por. H. Gronkiewicz – Waltz, Ewolucja pozycji banku centralnego w świetle zmian w prawie bankowym, „Państwo i prawo” 1990, nr 6, s. 37 i nast.

[5] Por. Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, Dz. U. nr 140, poz. 938.

[6] Por. A. Majchrzycka – Guzowska, Finanse i prawo finansowe, cyt. wyd., s. 279.