Operacje bankowe bierne

5/5 - (3 votes)

Operacje bierne polegają na gromadzeniu wkładów i lokat, emitowaniu papierów wartościowych i wykonywaniu czynności zmierzających do powiększenia sumy środków znajdujących się w dyspozycji banków. Źródłem środków gromadzonych w ramach biernych operacji banku mogą być:

  • wkłady oszczędnościowe ludności,
  • pieniądz transakcyjny i lokaty terminowe jednostek gospodarczych przechowywane na rachunkach bankowych,
  • środki pieniężne sfery budżetowej, różnych instytucji i organizacji przechowywane na rachunkach bankowych,
  • lokaty przyjmowane od innych banków,
  • kredyt refinansowy zaciągany w banku centralnym (NBP).

Do operacji biernych można także zaliczyć emitowanie przez bank własnych obligacji i powiększenie kapitału przez emitowanie akcji. Bierną operacją w banku emisyjnym jest emitowanie znaków pieniężnych.

Operacja polegająca na zaciąganiu kredytu przez bank komercyjny jest z jego punktu widzenia operacją bierną. Operacja emitowania pieniądza gotówkowego, będąca operacją bierną banku centralnego, polega na zasilaniu banków komercyjnych znakami pieniężnymi w ciężar ich rachunków bieżących, a banki wypłacają gotówkę swoim klientom.

Operacje bankowe bierne odnoszą się do działalności, w której bank pełni rolę pasywną i reaguje na żądania lub instrukcje klientów. Bank jest tutaj postrzegany jako pośrednik, który wykonuje określone czynności na zlecenie klientów. Poniżej przedstawiam kilka przykładów operacji bankowych biernych:

  1. Przyjmowanie depozytów: Banki przyjmują depozyty od klientów, którzy chcą zdeponować swoje środki finansowe w bezpiecznym miejscu. Klienci mogą otworzyć konta oszczędnościowe lub lokaty terminowe, na które wpłacają swoje środki, a bank zapewnia oprocentowanie i bezpieczeństwo tych środków.
  2. Obsługa przelewów i płatności: Banki wykonują operacje przelewów pieniężnych między różnymi rachunkami bankowymi. Klienci mogą zlecić bankowi wykonanie przelewu na określone konto lub dokonać płatności za pomocą kart płatniczych lub innych form płatności elektronicznych.
  3. Obsługa czeków: Banki pełnią rolę pośrednika w operacjach związanych z czekami. Kiedy klient otrzymuje czek od innej osoby lub instytucji, może zdeponować go w banku na swoim koncie. Bank następnie przetwarza czek, sprawdza jego autentyczność i wypłaca środki na żądanie klienta.
  4. Wypłata gotówki: Klienci banków mogą wypłacać gotówkę z własnych rachunków bankowych za pomocą bankomatów lub w oddziałach banku. Bank zapewnia dostęp do gotówki na podstawie dostępnych środków na koncie klienta.
  5. Obsługa kart płatniczych: Banki umożliwiają klientom korzystanie z kart płatniczych, takich jak karty debetowe i kredytowe. Banki przetwarzają płatności kartą, autoryzują transakcje i obsługują rozliczenia między sprzedawcami a klientami.

Operacje bankowe bierne są częścią codziennej działalności banków, a ich głównym celem jest zapewnienie wygody i bezpieczeństwa klientom w zarządzaniu swoimi finansami.

Zakończenie pracy mgr

5/5 - (2 votes)

Ryzyko jest nieodłącznie związane z działalnością banku, podobnie jak każdej innej firmy. Można jedynie wpłynąć na jego poziom przez aktywne nim zarządzanie.

Banki zapobiegają nadmiernemu ryzyku kredytowemu, odpowiednio formułując warunki umowy, przeprowadzając dokładną ocenę klientów i w konsekwencji albo decydują się na ponoszenie ryzyka, albo go unikają rezygnując z finansowania. Najczęściej banki dodatkowo zabezpieczają się, przenosząc ryzyko lub jego część na inny podmiot, przyjmując jako zabezpieczenie transakcji gwarancję innego banku, poręczenie dobrze prosperującej firmy, poręczenie osoby trzeciej lub przenoszą część ryzyka na firmę ubezpieczeniową, żądając ubezpieczenia transakcji.

W działalności bankowej nie można uniknąć ryzyka, gdyż w momencie podejmowania decyzji nie dysponuje się pełną informacją i nie zawsze można trafnie przewidzieć dalszy rozwój wydarzeń.

Banki starają się minimalizować ryzyko, weryfikując wiarygodność kredytową i wypłacalność klientów, aby wykluczyć sytuację, kiedy bank podpisuje umowę i udostępnia środki klientowi mało wiarygodnemu już w momencie podpisywania umowy, lub takiemu, którego utrata wypłacalności jest wielce prawdopodobna.

W ostatnich latach banki komercyjne doskonaliły procedury i narzędzia zarządzania ryzykiem kredytowym m.in. przez zmianę modelu ratingu wewnętrznego klientów korporacyjnych, wzmacnianie i usprawnianie procesu monitorowania kondycji kredytobiorców. Dla obniżenia poziomu ryzyka m. in. zaostrzono procedury udzielania kredytów detalicznych oraz wprowadzono zmiany parametrów i zasad funkcjonowania wszystkich produktów kredytowych adresowanych do klientów detalicznych.

Kredyty były i mogą być nadal aktywem generującym najwyższe dochody pod warunkiem, że będą spłacane w całości i w wyznaczonym terminie. Nie wystarczy odzyskanie pieniędzy w ogóle, bank zarządzający płynnością – wszystkimi składnikami aktywów i pasywów – jest zainteresowany terminowymi spłatami należności. Pieniądze w banku nie mogą leżeć na nie oprocentowanych rachunkach, każda ta sytuacja to nie tylko brak zysku – to ewidentna strata.

W objętych badaniem bankach funkcjonują różne systemy oceny zdolności kredytowej podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Głównym powodem stosowania odmiennych modeli szacowania ryzyka kredytowego jest zakres wiarygodnych i zweryfikowanych informacji ekonomiczno-finansowych, które można pozyskać od podmiotów funkcjonujących na podstawie pełnej księgowości (ksiąg handlowych) oraz podmiotów stosujących uproszczoną rachunkowość (kart podatkowych, zryczałtowanych form opodatkowania, ksiąg przychodów i rozchodów).

Stosownie do doświadczeń banków zachodnioeuropejskich także polskie banki w ocenie zdolności kredytowej stosują rating. Pozwala to na jednolitość ocen, stwarza możliwości wyboru kredytobiorców zaliczanych do grupy ryzyka akceptowanego przez bank, a zarazem jest to wygodny instrument szybkiego monitoringu kredytowego.

Prawne formy zabezpieczenia kredytu

5/5 - (1 vote)

Każdy kredyt udzielony przez bank jest obciążony ryzykiem jego niezwrócenia. Podejmując działania zmierzające do minimalizacji ryzyka kredytowego, banki udzielają kredytów tylko klientom posiadającym zdolność kredytową. Podstawą zabezpieczenia interesów banku jest dobra sytuacja ekonomiczno-finansowa kredytobiorcy, jednakże nawet przy najlepszych metodach oceny klienta trudno jest przewidzieć, czy sytuacja ta nie ulegnie pogorszeniu. Nawet solidna firma o dobrych fundamentach i wysokiej zdolności płatniczej może w wyniku splotu różnorodnych czynników, zwłaszcza w obliczu niestabilnych warunków gospodarowania, utracić zdolność płatniczą. Jest to dla banku wystarczający argument do żądania od kredytobiorców dodatkowych zabezpieczeń, będących instrumentem zaspokojenia roszczeń, w przypadku utraty zdolności klienta do spłaty kredytu. Zabezpieczenia służą bankom do odzyskania przyznanych kredytobiorcom środków pieniężnych wraz z odsetkami w przypadku zaprzestania spłat kredytu.[1]

Zabezpieczenia można podzielić na mające charakter materialny lub prawny. Zabezpieczenie materialne polega na przekazaniu bankowi w zamian za uzyskany kredyt ekwiwalentnej sumy pieniężnej lub innych praw majątkowych. Zabezpieczeniem tym jest posiadany przez kredytobiorcę majątek, którego łatwe upłynnienie zapewnia bankowi możliwość szybkiego wycofania udzielonego kredytu. Zabezpieczenie może mieć formą kaucji, blokady środków pieniężnych na rachunkach bankowych, przewłaszczenia rzeczy ruchomych. W przypadku tych zabezpieczeń ryzyko kredytowe nie zostaje przeniesione na osobę trzecią, a na określone wartości materialne będące w posiadaniu kredytobiorcy.

Zabezpieczenie prawne ma natomiast na celu uzyskanie przez bank możliwości ściągnięcia swoich wierzytelności od osób trzecich (np. poręczycieli) lub zapewnienie bankowi uprzywilejowanej pozycji w stosunku do innych wierzycieli przy dochodzeniu roszczeń z majątku kredytobiorcy (np. poręczenie wekslowe, poręczenie według prawa cywilnego, przelew wierzytelności, hipoteka, zastaw).

Najbardziej znanym podziałem prawnych zabezpieczeń kredytów, jest wyodrębnienie dwóch rozłącznych grup: osobistych i rzeczowych. Zabezpieczenie osobiste charakteryzuje się odpowiedzialnością osobistą (cywilną) osoby dającej zabezpieczenie, a więc całym jej majątkiem. Natomiast zabezpieczenie rzeczowe ogranicza odpowiedzialność osoby dającej zabezpieczenie do poszczególnych składników jej majątku. Podział ten opiera się wyłącznie na kryterium przedmiotowym (przedmiotu odpowiedzialności dłużnika).

Do zabezpieczeń osobistych należą:

1) poręczenie według prawa cywilnego,[2]

2) weksel własny in blanco,[3]

3) poręczenie wekslowe (awal),

4) gwarancja bankowa,[4]

5) przelew wierzytelności na zabezpieczenie,

6) przystąpienie do długu kredytowego,

7) pełnomocnictwo,

8) ubezpieczenie kredytu.

Do zabezpieczeń rzeczowych należą:

1) zastaw ogólny,

2) zastaw rejestrowy,[5]

3) zastaw na prawach według Kodeksu cywilnego,

4) przewłaszczenie na zabezpieczenie,

5) kaucja,

6) blokada środków na rachunku bankowym,[6]

7) hipoteka.

Bank może stosować kilka form zabezpieczenia jednocześnie, a jeżeli część kredytu została już spłacona, może zwolnić niektóre z nich, jeśli pozostałe zabezpieczają jego interes. Realna wartość zabezpieczenia przewyższa z reguły wysokość kredytu, gdyż wartość ta ulega wahaniom, musi również pokrywać koszty egzekucji.

Formę zabezpieczenia ustala się podczas negocjacji między bankiem i kredytobiorcą, a do najważniejszych czynników branych pod uwagę przez bank należą:

  • rodzaj i wysokość kredytu;
  • termin i sposób spłaty;
  • znajomość kredytobiorcy (dotyczy to głównie przedsiębiorstw) i określenie stopnia jego rzetelności;
  • sytuacja ekonomiczno-finansowa klienta i związane z nią ryzyko;
  • status prawny kredytobiorcy;
  • cechy danego zabezpieczenia, możliwość jego realnej kontroli oraz dochodzenia roszczeń w odniesieniu do określonej jego formy;
  • wielkość zabezpieczeń i różnorodność ich form;
  • przewidywany nakład pracy banku oraz koszt zabezpieczenia,
  • możliwość uwzględnienia danego rodzaju zabezpieczenia przy tworzeniu rezerw celowych;
  • zobowiązania finansowe kredytobiorcy.

Przyjęcie zabezpieczenia od kredytobiorcy wcale nie gwarantuje, że dzięki niemu cała kwota kredytu wraz z odsetkami i prowizją zostanie odzyskana. Nie ma, bowiem „zabezpieczeń idealnych”, jednak literatura wyróżnia cechy, którymi powinno charakteryzować się dobre zabezpieczenie:

  • płynność zabezpieczenia, czyli łatwość zbycia na wolnym rynku;
  • stosunkowo prosta konstrukcja prawna;
  • fakt zarejestrowania w przypadku zabezpieczeń rzeczowych;
  • wartość i łatwość wyceny;
  • zewnętrzny charakter zabezpieczenia; oznacza to, że zabezpieczenie dostarczane jest przez osobę trzecią, przez co jego wartość staje się niezależna od losów kredytobiorcy;
  • łatwe do obciążenia i niezbyt kosztowne.

Moment ustanowienia zabezpieczeń powinien być dostosowany do terminu podpisania umowy. Może być ono ustanowione przed udzieleniem, a także w czasie korzystania z kredytu, gdy jego spłata, według oceny banku, jest zagrożona z istotnych powodów, np. utraty majątku kredytobiorcy.

Zabezpieczenie może być ustanowione zarówno przez kredytobiorcę, jak i przez osobę trzecią. W przypadku ustanowienia kilku form zabezpieczenia jednocześnie, o kolejności i zakresie realizacji poszczególnych zabezpieczeń decyduje bank (wierzyciel).


[1] Grzywacz J., Podstawy bankowości, Difin, Warszawa 2002, s. 132

[2] Funkcjonowanie poręczenia, przelewu wierzytelności przystąpienia do długu, pełnomocnictwa, zastawu ogólnego, zastawu na prawach i hipoteki uregulowana została w przepisach Ustawy z dnia 23 kwietnia Kodeks Cywilny, Dz. U. Nr 16, póz. 93 z późn. zmianami.

[3] Weksel własny in blanco i poręczenie wekslowe funkcjonują w praktyce gospodarczej zgodnie z ustawą z dnia 28 kwietnia 1936 roku Prawo wekslowe, Dz. U. Nr 37, póz. 282.

[4] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, Dz. U. Nr 140, póz. 939.

[5] Zabezpieczenie to uregulowane jest ustawą z dnia 6 grudnia 1996 roku o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, Dz. U. Nr 149, póz. 703 z późn. zmianami.

[6] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, Dz. U. Nr 140, póz. 939.

Operacje bankowe pośredniczące

4.3/5 - (3 votes)

Operacje pośredniczące mają charakter usług bankowych wykonywanych przez banki odpłatnie na zlecenie i na rachunek klientów. Zalicza się do nich przede wszystkim prowadzenie rachunków bankowych i przeprowadzanie ich za pośrednictwem rozliczeń pieniężnych. Podobnie operacje zakupu i sprzedaży papierów wartościowych, dokonane na zlecenie klienta, są operacjami pośredniczącymi.

Osoby prawne i fizyczne mogą otwierać rachunki bankowe w wybranym banku. Umowa o otwarcie rachunku bankowego ma charakter cywilno – prawny, a umawiające się strony są równorzędnymi partnerami. W umowie rachunku bankowego bank zobowiązuje się do przechowywania środków pieniężnych posiadacza rachunku oraz do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Jednostki gospodarcze dokonują za pośrednictwem banków rozmaitych operacji rozliczeniowych, korzystają z kredytów, deponują lokaty terminowe, gromadzą fundusze o różnym przeznaczeniu.

Zgodnie z polskim prawem bankowym, w celu przechowywania środków pieniężnych i przeprowadzania rozliczeń związanych z działalnością gospodarczą banki prowadzą rachunki bieżące, pomocnicze i lokat terminowych. Ponadto klient może mieć wydzielone rachunki (np. dla rozliczeń zagranicznych, rachunki kredytów).

Od 1994r. jednostki gospodarcze mają obowiązek posiadania rachunku bankowego i przeprowadzenia za jego pośrednictwem określonych rozliczeń w formie bezgotówkowej.

Operacje bankowe pośredniczące to kluczowy aspekt działalności instytucji finansowych, takich jak banki. Polegają one na pełnieniu roli pośrednika między jednostkami dysponującymi nadwyżką środków finansowych, a tymi, które poszukują finansowania.

Zasadniczo, banki zbierają depozyty od klientów, którzy mają nadwyżkę gotówki – są to na ogół jednostki gospodarstw domowych, firmy, które oszczędzają, oraz różnego rodzaju inwestorzy. Banki oferują im różne produkty depozytowe, takie jak konta oszczędnościowe, konta bieżące czy lokaty terminowe. Zainteresowanie takimi produktami zazwyczaj wynika z możliwości zyskania odsetek, a także z zapewnienia bezpieczeństwa środków.

Następnie banki wykorzystują zebrane w ten sposób środki na udzielanie kredytów innym klientom – firmom, gospodarstwom domowym czy jednostkom samorządu terytorialnego, które potrzebują dodatkowych środków na inwestycje, zakup nieruchomości, pokrycie bieżących wydatków itp.

Różnica między oprocentowaniem kredytów a oprocentowaniem depozytów stanowi główne źródło zysku dla banków, nazywane marżą odsetkową.

Banki pełnią zatem kluczową rolę w gospodarce jako instytucje finansowe pośredniczące, ponieważ umożliwiają przepływ środków finansowych od podmiotów mających nadwyżkę środków do tych, które potrzebują dodatkowego finansowania. Pomagają w ten sposób stabilizować gospodarkę, wspierając inwestycje i konsumpcję.

Operacje pośredniczące nie ograniczają się jednak tylko do tradycyjnych depozytów i kredytów. Banki oferują też szereg innych produktów i usług, które służą pośredniczeniu finansowemu, takie jak emisja papierów wartościowych, usługi maklerskie, zarządzanie aktywami, czy udzielanie porad inwestycyjnych. Wszystkie te działania służą poprawie efektywności rynku finansowego i wspieraniu rozwoju gospodarczego.

Operacje bankowe czynne

5/5 - (3 votes)

Prawo bankowe, obowiązujące od lutego 1998r., stworzyło podstawy formalne przebudowy polskiej bankowości. Zreformowany model bankowości zapewnia dualizm w kierowaniu pieniądza oraz konkurencyjność między bankami.

Banki wydają regulaminy, nazywane też instrukcjami lub zarządzeniami, które określają rodzaje i warunki wykonywanych operacji.

W operacjach czynnych banki wykorzystują zgromadzone środki udzielając różnego rodzaju kredytów, lokując kapitały własne i klientów w korzystnych przedsięwzięciach.

Udzielanie kredytów krótko – i średnioterminowych jest podstawowym rodzajem operacji bankowych. Konsekwencją tej działalności jest poszukiwanie przez banki źródeł jej finansowania w postaci gromadzenia wkładów i oszczędności.

Obok podstawowych operacji w postaci udzielania kredytów, banki przeprowadzają także inne operacje czynne. Należy do nich lokowanie środków własnych i powierzonych przez klientów w papierach wartościowych oraz w innych korzystnych inwestycjach. Cechą operacji aktywnych jest działanie banku na własny rachunek i ryzyko. Innym rodzajem operacji czynnych jest udzielanie przez banki różnego rodzaju gwarancji, poręczeń. W operacjach tych banki wprawdzie nie angażują własnych środków, ale przejmują ryzyko za klienta zlecającego udzielenie gwarancji.

Operacje bankowe czynne odnoszą się do działań, które bank podejmuje samodzielnie w celu zarządzania swoimi aktywami, alokowania kapitału, generowania zysków oraz realizowania swojej strategii biznesowej. Są to aktywne działania banku, które wpływają na działalność rynkową i operacyjną. Poniżej przedstawiam kilka przykładów operacji bankowych czynnych:

  1. Udzielanie kredytów: Banki udzielają kredytów klientom, zarówno osobom fizycznym, jak i firmom. Proces ten obejmuje ocenę zdolności kredytowej klienta, ustalenie warunków kredytu, zawarcie umowy i zarządzanie procesem spłaty kredytu. Udzielanie kredytów to kluczowy aspekt działalności bankowej, który przyczynia się do generowania dochodów z odsetek.
  2. Inwestycje: Banki dokonują różnych inwestycji w celu zarządzania swoimi aktywami i generowania zysków. Mogą to obejmować zakup i sprzedaż instrumentów finansowych, takich jak akcje, obligacje, instrumenty pochodne, a także inwestycje w nieruchomości, fundusze hedgingowe itp. Banki mogą także zarządzać portfelami inwestycyjnymi swoich klientów.
  3. Emisja papierów wartościowych: Banki mogą uczestniczyć w emisji i sprzedaży papierów wartościowych, takich jak akcje i obligacje. Mogą działać jako pośrednik między emitentami a inwestorami, organizując i zarządzając procesem emisji, a także zapewniając usługi związane z obrotem papierami wartościowymi.
  4. Handel walutami: Banki oferują usługi handlu walutami, zarówno dla klientów indywidualnych, jak i instytucjonalnych. Mogą kupować i sprzedawać waluty na rynkach międzynarodowych, zarządzać ryzykiem walutowym oraz dostarczać usługi związane z wymianą walut dla klientów.
  5. Zarządzanie ryzykiem: Banki prowadzą aktywności związane z zarządzaniem ryzykiem finansowym, takimi jak ocena i kontrola ryzyka kredytowego, ryzyka rynkowego, ryzyka operacyjnego i ryzyka płynności. Przyjmują różne środki ostrożności, monitorują ryzyko i podejmują działania mające na celu minimalizowanie strat.
  6. Działalność maklerska: Banki oferują usługi maklerskie, takie jak pośrednictwo w zakupie i sprzedaży instrumentów finansowych, doradztwo inwestycyjne, zarządzanie portfelem itp. Banki działają jako pośrednicy między inwestorami a rynkami finansowymi, umożliwiając realizację transakcji.

Operacje bankowe czynne są istotnym elementem strategii biznesowej banku, pozwalając na zarządzanie aktywami, generowanie zysków oraz spełnianie różnorodnych potrzeb klientów. Banki podejmują te aktywne działania w celu efektywnego funkcjonowania na rynku finansowym i spełniania swojej roli w gospodarce.