prace – Strona 3 – Bankowość. Prace mgr z bankowości

Procedura kredytowania podmiotów gospodarczych

5/5 - (4 votes)

W procedurze kredytowania podmiotów gospodarczych wyodrębnić można kilka etapów[1]:

wybór banku przez potencjalnego kredytobiorcę,
złożenie wniosku kredytowego,
ocena wniosku kredytowego,
negocjacje warunków kredytowania,
podpisanie umowy kredytowej,
monitorowanie kredytobiorcy.

Każdy z tych etapów wiąże się z ponoszeniem przez bank określonych kosztów. Pierwszy etap – wybór banku przez kredytobiorcę – łączy się z prowadzeniem akcji promocyjnej, będącej jednym z elementów pozyskania kredytobiorców. Działalność taką wymusza funkcjonowanie w określonych warunkach konkurencyjnych na lokalnym rynku. Bank ponosi na tym etapie koszty związane z wydrukowaniem folderów informujących o danym rodzaju kredytu, warunkach formalnych i ekonomicznych wymaganych do spełnienia przez kredytobiorcę. Możliwość uzyskania bezpośredniej informacji w siedzibie banku przez klienta zainteresowanego wybranym kredytem wiąże się z ponoszeniem kosztów w postaci obciążenia pracownika, czy też pracowników, odpowiedzialnych w banku za kontakt z klientami. Wymienionych w tym etapie kosztów nie można bezpośrednio łączyć z konkretnymi efektami w działalności kredytowej, ale z pewnością przyczyniają się one do poprawy wizerunku banku, tak istotnego w walce konkurencyjnej.

Drugiemu etapowi, w którym ma miejsce złożenie wniosku kredytowego przez potencjalnego kredytobiorcę, można przypisać wydatki związane z drukiem wniosków kredytowych i załączników do nich wręczanych klientowi, a także koszty konsultacji odnośnie ich wypełnienia. Koszty ponoszone na tym etapie są nieznaczne, ale również nie dają gwarancji uzyskania przychodów w przyszłości.

Etap trzeci – ocena wniosku kredytowego – jest nie tylko najważniejszy w całej procedurze, ale też i najbardziej pracochłonny. Ma tu miejsce ocena rzeczywistych i potencjalnych możliwości spłaty kredytu przez zainteresowany podmiot gospodarczy. Bank, zgodnie z obowiązującymi unormowaniami prawnymi, uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy[2]. Jest ona uzależniona zarówno od podmiotu ubiegającego się o kredyt bankowy, jak również od przedmiotu tego kredytu i czasu kredytowania. Każdy bank ma prawo, w granicach swej samodzielności, do stosowania własnych procedur w celu ustalenia bieżącej i przyszłej, związanej z okresem kredytowania, zdolności kredytowej. Trudności z jej wyznaczeniem przekładają się na pracochłonność, a ta z kolei wpływa na koszty ocen podmiotów gospodarczych ubiegających się o kredyt. Inna jest pracochłonność w przypadku wyznaczania zdolności kredytowej gospodarstwa domowego, inna podmioty gospodarczego rozbudowanego organizacyjnie. Podobnie jest w przypadku przedmiotu kredytu. Znacznie mniej pracochłonne jest określenie zdolności kredytowej gospodarstwa domowego chcącego zakupić dobra trwałego użytku niż w przypadku inwestycji o długim horyzoncie zwrotu włożonych kapitałów. Przygotowanie wnikliwej analizy, przez dobrze wykształcone służby kredytowe, wiąże się w niektórych przypadkach z dużymi nakładami pracy. Konieczne staje się więc wykorzystywanie sprzętu ze specjalistycznym oprogramowaniem. Także i te elementy kosztów, oprócz kosztów osobowych, muszą być uwzględniane w cenie kredytu. Dane zawarte we wniosku kredytowym wymagają weryfikacji, co z kolei wiąże się często z koniecznością dokonania inspekcji w siedzibie klienta. Każdy taki wyjazd wiąże się z kosztami, które musi pokryć bank, delegując swego pracownika. Czasami również pracownicy opiniujący wniosek kredytowy korzystają z płatnych informacji ze źródeł pozabankowych.

Należy zwrócić uwagę, że zarówno w tym, jak i w poprzednich etapach procedury kredytowania koszty ponoszone przez bank mogą wpływać jedynie na ich poziom, bez jakichkolwiek oczekiwanych przychodów. Potencjalny kredytobiorca ma bowiem prawo zrezygnować z dalszych usług wybranego przez siebie banku. W celu zminimalizowania skutków takiego postępowania banki stosują opłaty w postaci prowizji za rozpatrzenie wniosku kredytowego. Pozwala to ograniczyć składanie przez klientów wniosków kredytowych w kilku bankach jednocześnie, poza tym wymusza staranniejsze przygotowanie wniosku. Często banki stosują zasadę, że w przypadku udzielenia kredytu prowizja od tego kredytu pomniejszana jest o zapłaconą już wcześniej prowizję za rozpatrzenie wniosku kredytowego.

Kolejny etap kosztowy – negocjacje warunków kredytowania – jest niezwykle ważny w przypadku jakichkolwiek rozbieżności w warunkach kredytowania zaproponowanych przez podmiot gospodarczy we wniosku o kredyt a warunkami ustalonymi przez komitety kredytowe. Etap ten jest w naszej praktyce niedoceniany, a przecież, poza dojściem do wspólnych, usankcjonowanych umową kredytową, warunków ekonomicznych i prawnych kredytowania, daje także bankowi możliwość poznania swego przyszłego partnera.

Po dojściu do porozumienia co do warunków przyznania i wykorzystania kredytu, następuje w kolejnym etapie zawarcie umowy kredytowej. Dopiero ten fakt powoduje skutki prawne, na które strony wyrażają zgodę. Z faktem tym wiążą się koszty wszelkich opinii prawnych i ekonomicznych, dotyczących skutków podpisania przez bank takiej umowy.

Ostatnim etapem w procedurze kredytowania podmiotów gospodarczych jest monitorowanie kredytobiorcy, a więc utrzymywanie z nim stałego kontaktu, co umożliwia dokonywanie oceny bieżących działań kredytobiorcy, jego bieżącej sytuacji, a także wspólne rozwiązywanie problemów, z którymi musi się uporać. Bank nie może biernie oczekiwać na termin płatności, by przekonać się, czy wykorzystany kredyt zostanie spłacony, czy też nie. Takie postępowanie pozwala bankowi uchronić się przed ponoszeniem kosztów związanych z brakiem zwrotności kredytu wraz z odsetkami. Kontakty z kredytobiorcą mogą przybierać różne formy, od rozmów telefonicznych przez kontakty osobiste. Wszystkie te formy łączą się jednak z ponoszeniem kosztów, mających wpływ na ostateczną cenę kredytu bankowego.

Należy zaznaczyć, że działalność kredytowa, jeżeli nie będzie prowadzona rzetelnie, może przynieść, poza kosztami wymienionymi wcześniej, dodatkowe koszty w wyniku braku terminowej spłaty kredytu wraz z odsetkami. Brak tej spłaty w określonych terminach powoduje wyłączenie z obrotu, a tym samym z zarobkowania, części zasobów pieniężnych będących w dyspozycji banku, ze względu na konieczność utworzenia rezerw na należności zagrożone. W wielu przypadkach może dojść do sytuacji, że bank mając czasowo wolne środki pieniężne nie może ich jednak wykorzystać w działalności przynoszącej określone przychody, gdyż musi przeznaczyć je na rezerwy, które są dla banku nieczynne i nie przynoszą jakichkolwiek przychodów.

Podsumowując, cena usług bankowych musi uwzględniać:

rzeczywiste koszty pozyskania zasobów pieniężnych,
koszty własne banku związane z obsługą kredytu,
marżę zysku.

[1] R. Mikołajczak, Metodyka …, op. cit., s. 126 i dalsze

[2] Zob. ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, Dz. U. Nr 140, poz. 939, art. 70

Wpływ cen usług bankowych na wynik finansowy BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

5/5 - (4 votes)

Wynik finansowy jest miarą efektów działalności banku. Odzwierciedla wszystkie przejawy działalności banku w danym okresie, które znajdują wyraz zarówno w przychodach, jak i w kosztach ich uzyskania. Osiąganie korzystnego wyniku finansowego jest jednym z głównych celów działalności banku. Różnica pomiędzy przychodami i kosztami jest wygospodarowanym zyskiem lub stratą.

Wyniki finansowe działalności banku określane są przez następujące kategorie ekonomiczne:

wynik na działalności bankowej, obejmujący wynik odsetkowy i pozaodsetkowy, przychody z akcji, udziałów i innych papierów wartościowych, wynik na operacjach finansowych oraz wynik z pozycji wymiany walut,
wynik z działalności operacyjnej stanowiący wynik z działalności bankowej pomniejszony o koszty działania banku (wynagrodzenia z narzutami, koszty eksploatacyjne i pozostałe, amortyzacja oraz różnice wartości rezerw i aktualizacji wartości majątku finansowego),
wynik finansowy brutto, stanowiący wynik operacyjny po uwzględnieniu per saldo zysków i strat nadzwyczajnych,
wynik finansowy netto, stanowiący wynik finansowy brutto pomniejszony o podatek dochodowy i inne obowiązkowe obciążenia.

Celem tej pracy jest wykazanie wpływu cen usług bankowych na wynik finansowy BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001, w związku z tym przeprowadzono więc analizę czynników kształtujących wynik finansowy Oddziału. Analizę rozpoczęto od badania wyniku na działalności bankowej. W tym celu sporządzono tabelę 24. i wykres 17.

Tabela 24. Wynik na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata	1997	1998	1999	2000	2001
I kwartał	2 113,36	1 584,57	1 172,41	1 479,23	1 374,39
II kwartał	3 640,54	3 177,80	2 493,28	2 534,96	2 771,35
III kwartał	5 430,21	4 686,35	3 005,67	3 284,89	4234,15
IV kwartał	7 003,38	5 996,39	5 530,53	4 772,89	5 854,37
Wartość realna[1]	6 186,73	5 521,54	5 036,91	4 398,98	5 650,94

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 17. Dynamika wyniku na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Z danych zawartych w tabeli 24. wynika, że w latach 1997 – 2000 wynik na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie wykazywał tendencję malejącą. W roku 1998 nastąpiło zmniejszenie tego wyniku w porównaniu do roku poprzedniego o 1 006,99 tys. zł, tj. o 14,38% (realnie o 10,75%), w roku 1999 o 465,86 tys. zł, tj. o 7,77% (realnie o 8,78%), w roku 2000 o 757,64 tys. zł, tj. o 13,70%. W roku 2001 tendencja zmieniła się – wynik na działalności bankowej wzrósł o 1 081,48 tys. zł, tj. o 22,66% (realnie o 28,46%).

Kształt wykresu 17. potwierdza wnioski wyciągnięte na podstawie tabeli 24. odnośnie tendencji kształtowania się wyniku na działalności bankowej w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001, a mianowicie tendencję spadkową w latach 1997 – 2000 i wzrost w roku 2001. Wpływ na taką sytuację wywarło wyraźne zmniejszanie się przychodów z tytułu odsetek w latach 1997- 1999 i niewielki wzrost w latach 2000 – 2001. Koszty z tego tytułu w latach 1998 i 2000 charakteryzowały się wzrostem, w 1999 i 2001 natomiast spadkiem[2]. Przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych natomiast wykazywały w latach 1997 – 2001 wyraźną tendencję wzrostową, szczególnie w roku 1999 – wzrosły realnie o 46,73% i w roku 2000 – wzrosły realnie o 52,59%[3].

W celu dokładniejszego ustalenia czynników wpływających na wynik na działalności bankowej sporządzono tabelę 25. zawierającą strukturę tego wyniku.

Tabela 25. Struktura wyniku na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Rodzaj wyniku	1997	1998	1999	2000	2001
Z tytułu odsetek	6 655,76	5 565,72	5 029,02	4 144,89	4 766,73
Z tytułu prowizji i opłat	327,19	315,21	469,95	710,21	819,63
Na operacjach finansowych	4,91	2,37	4,95	– 134,57	– 72,14
Z pozycji wymiany	15,22	113,09	26,61	52,36	268,01
Na działalności bankowej	7003,38	5 996,39	5 530,53	4 772,89	5 854,37

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

W wyniku analizy danych zawartych w tabeli 25. stwierdzono, że największe znaczenie dla wyniku na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 -2001 miał wynik z tytułu odsetek, pomimo systematycznego zmniejszania się tego wyniku w latach 1997 – 2000. Mniejszy wpływ wywierał wynik z tytułu prowizji i opłat bankowych, jednak wyraźna tendencja wzrostowa tego wyniku powoduje, że przypisuje się coraz większe znaczenie przychodom uzyskiwanym z tego tytułu, o czym już wcześniej wspomniano.

W celu ustalenia udziału poszczególnych źródeł wyniku na działalności bankowej w jego kształtowaniu sporządzono tabelę 26.

Tabela 26. Udział odsetek oraz prowizji i opłat w wyniku na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata	Wynik na działalności bankowej	Wynik z odsetek	Udział %	Wynik z prowizji i opłat	Udział %
1997	7 003,38	6 655,76	95,04	327,19	4,67
1998	5 996,39	5 565,72	92,82	315,21	5,26
1999	5 530,53	5 029,02	90,93	469,95	8,50
2000	4 772,89	4 144,89	86,84	710,21	14,88
2001	5 854,37	4 766,73	81,42	819,63	14,00

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Po przeanalizowaniu danych zawartych w tabeli 26 stwierdzono, że w latach 1997 – 2001 największy udział w wyniku na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wykazywał wynik z tytułu odsetek. Systematycznej zmianie ulega struktura wyniku na działalności bankowej. Podstawowym jego źródłem pozostawały nadal odsetki, jednak udział wyniku z tytułu odsetek systematycznie zmniejszał się – od 95,04% w roku 1997 do 81,42% w roku 2001. Powodem tych zmian w strukturze był systematycznie rosnący w latach 1997 – 2000 wynik z tytułu prowizji i opłat bankowych – od 4,67% w roku 1997 do 14,88% w roku 2000. W roku 2001 udział prowizji i opłat nieznacznie zmniejszył się – z 14,88% do 14,00%, co spowodowane zostało ponad pięciokrotnym wzrostem wyniku z pozycji wymiany.

W okresie objętym tą pracą udział odsetek w wyniku na działalności bankowej banków komercyjnych wynosił: w roku 1998 69,7%, w roku 1999 63,0%, w roku 2000 60,8%, w roku 2001 53,7%[4], co potwierdza wcześniejsze wnioski o systematycznie malejących przychodach z tytułu odsetek. Udział wyniku z tytułu prowizji i opłat banków komercyjnych z kolei systematycznie wzrastał[5].

Kolejnym elementem wpływającym na wynik finansowy banku są koszty działania, ich dynamikę charakteryzują tabela 27. oraz wykres 18.

Tabela 27. Koszty działania BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Wyszczególnienie	1997	1998	1999	2000	2001
Koszty działania	1 063,23	1 490,13	1 496,93	1 809,26	1 795,87
Wartość realna	829,73	1 372,13	1 363,32	1 667,52	1 733,47

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 18. Dynamika kosztów działania BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Z analizy danych zawartych w tabeli 27. i przedstawionych na wykresie 18. wynika, że koszty działania BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2000 charakteryzowały się tendencją wzrostową. W kolejnych latach wzrost tych kosztów wynosił: w roku 1998 – 40,15% (realnie 65,37%) w stosunku do roku poprzedniego, w roku 1999 – 0,46% (realnie 0,64%), w roku 2000 – 20,86% (realnie 22,31%). W roku 2001 nastąpił ich minimalny spadek – o 0,74%, realnie jednak wzrosły o 3,95%.

Podobnie koszty działania banków komercyjnych w latach 1997 – 2001 wykazywały tendencję wzrostową, jednakże w roku 2001 nastąpiło spowolnienie dynamiki tych kosztów (ze 124,2% w roku 2000 do 102,0%), będące przede wszystkim konsekwencją zmniejszenia o 78,9% obciążenia banków wpłatami na Bankowy Fundusz Gwarancyjny (w stosunku do wysokich kwot wniesionych w 2000 roku w związku z upadłością Banku Staropolskiego S.A.), a także zredukowania o przeszło 5 288 osób (o 3,6%) średniego stanu zatrudnienia i utrzymania relatywnie niskiego tempa wzrostu średniego wynagrodzenia (6,9%, realnie 1,3%).

W celu scharakteryzowania czynników wpływających na koszty działania Oddziału sporządzono tabelę 28., zawierającą strukturę tych kosztów.

Tabela 28. Struktura kosztów działania BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Rodzaj kosztu	1997	1998	1999	2000	2001
Wynagrodzenia	589,34	687,95	814,86	962,53	916,15
Narzuty na wynagrodzenia	277,51	325,78	177,74	204,83	186,75
Pozostałe	196,38	476,40	504,33	641,90	692,97
R a z e m koszty działania	1 063,23	1 490,13	1 496,93	1 809,26	1 795,87
Wartość realna	829,73	1 372,13	1 363,32	1 667,52	1 733,47

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

W wyniku analizy danych zawartych w tabeli 28. stwierdzono, że w latach 1997 – 2001 zasadniczą pozycję kosztów działania Oddziału stanowiły wynagrodzenia. Ich udział w kosztach działania w kolejnych latach kształtował się następująco: w roku 1997 – 55,43%, w roku 1998 – 46,17%, w roku 1999 – 54,44%, w roku 2000 – 53,20%, w roku 2001 – 51,01%. Począwszy od roku 2000 następował powolny spadek udziału wynagrodzeń w kosztach działania Oddziału.

Wartość realna wynagrodzeń w latach 1997 – 2001 wynosiła odpowiednio: w roku 1997 – 520,62 tys. zł, w roku 1998 – 633,47 tys. zł, w roku 1999 – 742,22 tys. zł, w roku 2000 – 887,12 tys. zł, w roku 2001 – 884,31 tys. zł.

W latach 1997 – 2000 daje się zauważyć tendencja wzrostowa wynagrodzeń. W roku 1998 wynagrodzenia wzrosły o 16,73% (realnie o 21,68%) w porównaniu do roku poprzedniego, w roku 1999 o 18,45% (realnie o 17,7%), w roku 2000 o 18,12% (realnie o 19,52%). W roku 2001 nastąpiło zmniejszenie wynagrodzeń o 4,82% (realnie o 0,32%), które było wynikiem zmiany stanu zatrudnienia w Oddziale spowodowanego przeniesieniem Wydziału Windykacji, a także kadr, wraz z zatrudnionymi osobami do Oddziału w Legnicy.

Należy także stwierdzić, że w badanym okresie nastąpił wzrost kosztów eksploatacyjnych Oddziału, ze 196,38 tys. zł w roku 1997 do 692,97 tys. zł w roku 2001. Największy wzrost wystąpił w roku 1998 – o 142,59%, spowodowany został wymianą sprzętu komputerowego na urządzenia nowocześniejsze, a w związku z tym i znacznie szybsze. Kolejny większy wzrost – o 27,28% – nastąpił w roku 2000 w wyniku połączenia Oddziału z Oddziałem w Legnicy. W związku z utworzeniem wspólnej bazy, a więc i korzystaniem ze wspólnego serwera zaszła konieczność wymiany części urządzeń komputerowych (szczególnie tych wykorzystywanych w trakcie bezpośredniej obsługi klientów) na szybsze. W wyniku korzystania ze wspólnej bazy wzrosły też koszty łączy.

Systematycznie wzrastał też udział kosztów eksploatacyjnych w kosztach działania Oddziału i w kolejnych latach wynosił: w roku 1997 – 18,47%, w roku 1998 – 31,97%, w roku 1999 – 33,69%, w roku 2000 – 35,48%, w roku 2001 – 38,59%.

W celu scharakteryzowania relacji kosztów działania Oddziału do wyniku na działalności bankowej sporządzono tabelę 29.

Tabela 29. Koszty działania a wynik na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata	Wynik na działalności bankowej	Koszty działania	Relacja koszty / wynik w %
1997	7 003,38	1 063,23	15,18
1998	5 996,39	1 490,13	24,85
1999	5 530,53	1 496,93	27,07
2000	4 772,89	1 809,26	37,91
2001	5 854,37	1 795,87	30,68

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 19. Relacja kosztów działania do wyniku na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Na podstawie danych ujętych w tabeli 29. należy stwierdzić, że w latach 1997 – 2000 relacja kosztów działania do wyniku na działalności bankowej wykazywała wyraźną tendencję rosnącą. W roku 2001 nastąpiła zmiana – z 37,91% na 30,68%. W roku 1997 15,18% wyniku na działalności bankowej przeznaczono na zrównoważenie kosztów działania Oddziału, w roku 1998 o 9,67 pp. więcej, w roku 1999 o 2,22 pp., w roku 2000 już o 10,84 pp. więcej. Zmiana tendencji nastąpiła w roku 2001, kiedy zrównoważenie kosztów działania wymagało o 7,23 pp. mniej wyniku na działalności bankowej.

Z układu danych na wykresie 19. wynika, że coraz większą część wyniku na działalności bankowej w latach 1997 – 2000 Oddział musiał przeznaczać na pokrycie kosztów działania Oddziału. W roku 1997 było to 15,18%, w roku 1998 – 24,85%, w roku 1999 – 27,07%, w roku 2000 – 37,91%. W latach 1997 – 2000 wynik na działalności bankowej systematycznie zmniejszał się, natomiast koszty działania wykazywały tendencję wzrostową. W roku 2001 natomiast w wyniku znacznego zwiększenia wyniku na działalności bankowej – o 22,66% – i nieznacznego spadku kosztów działania, na pokrycie tych ostatnich potrzeba było 30,68% wyniku na działalności bankowej, a więc mniej niż w roku poprzednim o 7,23 pp.

Na podstawie następnej tabeli – 30. zbadano relacje kosztów działania i wyniku z tytułu odsetek.

Tabela 30. Koszty działania a wynik z tytułu odsetek BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata	Wynik z tytułu odsetek	Koszty działania	Relacja koszty / wynik w %
1997	6 655,76	1 063,23	15,97
1998	5 565,72	1 490,13	26,77
1999	5 029,02	1 496,93	29,77
2000	4 144,89	1 809,26	43,65
2001	4 766,73	1 795,87	37,68

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Z danych zawartych w tabeli 30. wynika, że w latach 1997 – 2000 coraz większą część wyniku z tytułu odsetek Oddział musiał przeznaczać na pokrycie kosztów działania. W roku 1997 było to 15,97%, w roku 1998 – 26,77% (o 10,8 pp. więcej niż w roku poprzednim), w roku 1999 – 29,77% (o 3,0 pp. więcej), w roku 2000 – 43,65% (o 13,88 pp. więcej). W roku 2001, w rezultacie zwiększenia wyniku z tytułu odsetek i nieznacznego spadku kosztów działania, na zrównoważenie tych ostatnich należało przeznaczyć 37,68% wyniku z tytułu odsetek, tj. o 5,97 pp. mniej niż w roku poprzednim. Relację kosztów działania i wyniku finansowego przedstawiono na wykresie 20.

Wykres 20. Relacja kosztów działania do wyniku z tytułu odsetek BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Kształt wykresu potwierdza wnioski wyciągnięte w wyniku analizy danych zawartych w tabeli 30., tzn. systematyczne zmniejszanie się różnicy między wynikiem z tytułu odsetek a kosztami działania Oddziału w latach 1997- 2000.

W celu stwierdzenia relacji zachodzących między wynikiem z tytułu prowizji i opłata kosztami działania BGŻ S.A. Oddział w Głogowie sporządzono tabele 31. oraz wykres 21.

Tabela 31. Koszty działania a wynik z tytułu prowizji i opłat BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata	Wynik z tytułu prowizji i opłat	Koszty działania	Relacja wynik / koszty w %
1997	327,19	1 063,23	30,77
1998	315,21	1 490,13	21,15
1999	469,95	1 496,93	31,39
2000	710,21	1 809,26	39,25
2001	819,63	1 795,87	45,64

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 21. Relacja kosztów działania do wyniku z tytułu prowizji i opłat BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Po przeprowadzeniu analizy zawartych w tabeli 31. i przedstawionych na wykresie 21. należy stwierdzić, że począwszy od roku 1999 wynik z tytułu prowizji i opłat bankowych pokrywał coraz większą część kosztów działania Oddziału. W kolejnych latach relacje tych wielkości kształtowały się następująco: w roku 1997 wynik z tytułu prowizji i opłat pokrywał 30,77% kosztów działania Oddziału, w roku 1998 – 21,15% (o 9,62 pp. mniej), w roku 1999 – 31,39% (o 10,24 pp. więcej), w roku 2000 – 39,25% (o 7,86 pp. więcej), w roku 2001 – 45,64% (o 6,39 pp. więcej)

Wobec coraz częstszych opinii, że wynik z tytułu prowizji i opłat powinien pokrywać koszty wynagrodzeń, zbadano relacje zachodzące między tymi wielkościami w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie. W tym celu sporządzono tabelę 32.

Tabela 32. Wynik z tytułu prowizji i opłat a koszty z tytułu wynagrodzeń w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata	Wynik z tytułu prowizji i opłat	Koszty wynagrodzeń	Relacja wynik / koszty w %
1997	327,19	589,34	55,52
1998	315,21	687,95	45,82
1999	469,95	814,86	57,67
2000	710,21	962,53	73,79
2001	819,63	916,15	89,46

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Na podstawie danych zawartych w tabeli 32. stwierdzono, że w latach 1997 – 2001 wynik z tytułu prowizji i opłat pokrywał coraz większą część kosztów wynagrodzeń. Relacje te w kolejnych latach kształtowały się następująco: w roku 1997 wynik z tytułu wynagrodzeń równoważył 55,52% kosztów wynagrodzeń, w roku 1998 – 45,82%, w roku 1999 – 57,67%, w roku 2000 – 73,79%, w roku 2001 89,46%. W latach 1999 – 2001 wynik z tytułu prowizji i opłat rósł znacznie szybciej niż rosły koszty wynagrodzeń, wzrosty tych wielkości kształtowały się w kolejnych latach następująco: w roku 1999 wynik z prowizji i opłat wzrósł o 49,09%, podczas gdy koszty wynagrodzeń o 16,73%, w roku 2000 odpowiednio – 51,12% i 18,12%, w roku 2001 wynik z prowizji i opłat wzrósł o 15,41%, koszty wynagrodzeń natomiast zmalały o 4,82%. W celu lepszego zobrazowania zachodzących relacji na podstawie danych z tabeli 32 sporządzono wykres 22.

Wykres 22. Wynik z tytułu prowizji i opłat a koszty z tytułu wynagrodzeń w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Kształt wykresu 22. wyraźnie charakteryzuje relacje zachodzące między wynikiem z tytułu prowizji i opłat bankowych a kosztami z tytułu wynagrodzeń BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 – systematyczne zmniejszanie się różnicy między tymi wielkościami. W roku 2001 jeszcze tylko 10,54% kosztów wynagrodzeń nie znalazło pokrycia w wyniku z prowizji i opłat.

Na wynik finansowy banku, oprócz wcześniej scharakteryzowanych: wyniku na działalności bankowej i kosztów działania wpływają także: koszty amortyzacji, różnica wartości rezerw i aktualizacji oraz wynik na operacjach nadzwyczajnych. Ich wpływ na wynik finansowy banku przedstawiony zostanie w trakcie badania struktury tego wyniku. W związku z faktem, że rozliczenia podatku za wszystkie jednostki organizacyjne dokonuje Centrala Banku, w trakcie przeprowadzania analiz używane jest pojęcie wynik finansowy.

W celu określenia dynamiki wyniku finansowego BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 sporządzono tabelę 33. i wykres 23.

Tabela 33. Wynik finansowy BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata

1997

1998

1999

2000

2001

Wynik

3 336,11

5 810,13

13 907,95

9 193,29

1 657,19

Wartość

realna

2 947,09

5 350,03

12 666,62

8 473,08

1 599,60

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 23. Dynamika wyniku finansowego BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Na podstawie danych zawartych w tabeli stwierdzono, że wynik finansowy Oddziału w latach 1997 – 1999 charakteryzował się wyraźną tendencją wzrostową, począwszy od roku 2000 następował jego spadek. Dynamika tego wyniku w kolejnych latach przedstawiała się następująco: w roku 1998 wynik finansowy Oddziału wzrósł o 74,16% (realnie o 81,54%), w roku 1999 wzrósł o 139,37% (realnie o 136,75%), w roku 2000 zmalał o 33,90% (realnie o 33,11%), w roku 2001 ponownie uległ zmniejszeniu – o 81,97% (realnie o 81,12%). Tendencje kształtowania się wyniku finansowego Oddziału odzwierciedla kształt wykresu 23.

W celu ustalenia przyczyn tych tendencji sporządzono tabelę 34., zawierającą strukturę wyniku finansowego Oddziału.

Tabela 34. Struktura wyniku finansowego BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Wyszczególnienie

1997

1998

1999

2000

2001

Wynik z odsetek

6 655,76

5 565,72

5 029,02

4 144,89

4 766,73

Wynik z prowizji

327,19

315,21

469,95

710,21

819,63

Wynik na operacjach

finansowych

4,91

2,37

4,95

-134,57

-72,14

Wynik z pozycji

wymiany

15,22

113,09

26,61

52,36

268,01

Pozostałe przychody

operacyjne

16,04

4,63

9,17

113,98

81,23

Pozostałe koszty

operacyjne

29,53

0,53

11,65

136,30

62,11

Koszty działania

banku

1 063,23

1 490,13

1 496,93

1 809,26

1 795,87

Amortyzacja

84,29

96,97

145,16

226,64

281,60

Różnica wartości

rezerw i aktualizacji

2 506,20

-1 396,74

-10 021,99

-6 478,62

2 138,83

Wynik finansowy

3 336,11

5 810,13

13 907,95

9 193,29

1 657,19

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Analizując strukturę wyniku finansowego BGŻ S.A. Oddział w Głogowie należy stwierdzić, że o jego poziomie decydował wynik na działalności bankowej. Głównym źródłem przychodów Oddziału były przychody z tytułu odsetek, a w następnej kolejności przychody z tytułu prowizji. Podstawową pozycja kosztów były koszty z tytułu odsetek[6].

W latach 1997 – 2001 przychody z tytułu odsetek wykazywały tendencję spadkową, przychody z tytułu prowizji i opłat natomiast – wzrostową. Analizując jednak wzajemne relacje tych wielkości należy stwierdzić, że przychody z tytułu odsetek SA kilkakrotnie wyższe niż przychody z tytułu prowizji.

Każda czynność bankowa związana jest z ponoszeniem określonych kosztów. Ich odpowiednie rozpoznanie i określenie wysokości rzutuje bezpośrednio na opłacalność danej czynności bankowej, a także często przesądza o powodzeniu oferty banku skierowanej do różnych grup klientów. Dużą wagę należy także przypisać kosztom z tytułu odsetek. Im mniej bowiem Bank będzie płacił klientom za przyjęte depozyty, tym wynik z tytułu odsetek będzie wyższy, a co za tym idzie, także i wynik finansowy.

Koszty działania Oddziału w latach 1997 – 2001 systematycznie rosły. Największy wpływ na ich zwiększenie wywarł wzrost kosztów wynagrodzeń oraz stale rosnące koszty eksploatacyjne. Coraz częściej mówi się o konieczności pokrycia wynagrodzeń dochodami z tytułu prowizji. Wymaga to znacznego zintensyfikowania działań ze strony nie tylko kierownictwa Banku, ale także pozostałych pracowników, w celu przyciągnięcia do Banku nowych klientów, którzy mogliby przysłużyć się zwiększeniu przychodów Banku. Często w trosce o wynik finansowy dokonuje się w bankach redukcji zatrudnienia, co wpływa z kolei na pogorszenie jakości usług.

Amortyzacja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych charakteryzowała się systematycznym wzrostem, na który wpłynęły wydatki wynikające głównie z konieczności wymiany lub zabezpieczenia istniejących systemów informatycznych przed problemem roku 2000, a także przygotowywaniem się do wprowadzenia Centralnego Systemu Informatycznego w Banku. Oddział w Głogowie jako drugi z kolei zostanie włączony do tego Systemu w roku 2002.

Poza wymienionymi wcześniej czynnikami, znaczący wpływ na wynik finansowy Oddziału wywarły różnice wartości rezerw. Tworzenie odpisów na rezerwy na należności zagrożone, poniżej standardu, wątpliwe lub stracone powoduje zmniejszenie wyniku finansowego, natomiast rozwiązanie tych rezerw – jego zwiększenie. W roku 1997 różnica wartości rezerw wynosiła 2 506,20 tys. zł (więcej rezerw utworzono niż rozwiązano), co spowodowało zmniejszenie wyniku finansowego o tę kwotę. W roku 1998 z kolei w wyniku rozwiązania rezerw wynik finansowy zwiększył się o 1 396,74 tys. zł. W roku 1999 wskutek rozwiązania rezerw wynik finansowy zwiększył się o 10 021,99 tys. zł i osiągnął najwyższy poziom w badanym okresie. W roku 2000 kolejne rozwiązanie rezerw przyczyniło się do zwiększenia wyniku finansowego o 6 478,62 tys. zł. W roku 2001 natomiast należało te rezerwy dotworzyć, w następstwie czego wynik finansowy zmniejszył się o 2 138,83 tys. zł. Jak już wcześniej wspomniano, rok 2001 był okresem pogorszenia sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstw oraz słabszych perspektyw dochodowych gospodarstw domowych, w związku z rosnącym udziałem należności zagrożonych Centrala Banku wprowadziła bardziej rygorystyczne procedury udzielania kredytów.

Reasumując, podstawowym czynnikiem determinującym wynik finansowy BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 były ceny świadczonych usług. Głównym źródłem przychodów Oddziału były przychody z tytułu odsetek oraz przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych, natomiast główna pozycję kosztów stanowiły koszty z tytułu odsetek. Wpływ na ich wysokość wywiera cena – stopa oprocentowania lokat oraz kredytów, a także prowizje i opłaty pobierane za świadczone usługi. Cena jest źródłem dochodów instytucji finansowej – musi być zgodna z oferowaną wartością i powinna gwarantować zyski. Różnica między stopą procentową kredytów a stopą procentową lokat stanowi zysk banku. W gospodarce rynkowej koszty pozyskania funduszy przez bank decydują o kosztach kredytowania. Oznacza to, że w miarę zawężania na rynku marginesu płynności, z reguły w konsekwencji starań banku centralnego o spowolnienie tempa inflacji, wzrasta oprocentowanie lokat, a to zwiększa koszt funduszy. Banki reagują na takie ograniczenie rentowności podwyższeniem oprocentowania kredytów, bądź ponownym ustaleniem poprzedniej marży odsetkowej. W miarę obniżenia oprocentowania na skutek rozluźnienia rygorów płynności na rynku obniży się przede wszystkim oprocentowanie lokat, a następnie oprocentowanie kredytów, kiedy tendencja zniżkowa już wyraźnie zaznaczy się na rynku. W związku z tym zyski banku SA raczej ograniczone w okresie wzrostu stóp procentowych, a zwiększają się wtedy, gdy stopy maleją.

Elementem rozwoju banku jest wybór – dążyć do osiągania zysku przez ustanowienie możliwie wysokich marż banku i stawek prowizji czy może starać się osiągnąć dobry wynik dzięki konkurencyjnym stawkom oprocentowania oraz prowizji i równocześnie dużym obrotom. Lepszym wyborem nie tylko dla zysku, ale i dla imane banku wydaje się maksymalizowanie obrotów przy umiarkowanych stawkach odsetek i prowizji. Jednak swoboda decyzji w tej sprawie jest zawsze ograniczona realiami. Trzeba uwzględnić między innymi jakość bazy technicznej banku, sytuację rynkową i działania konkurencji.

Każdy podmiot gospodarczy, który pragnie utrzymać i(lub) umacniać swoją pozycje na rynku, musi dostosowywać się do zmieniających się warunków rynkowych oraz wymagań i potrzeb swoich odbiorców. Odnosi się to do wszystkich sektorów gospodarki, a więc także do sektora usług finansowych, w tym szczególnie do banków.

[1] Stopa inflacji w latach 1997 – 2001 wynosiła: 1997 – 13,2%, 1998 – 8,6%, 1999 – 9,8%, 2000 – 8,5%, 2001 – 3,6%.

[2] Patrz: tabele 14. i 20.

[3] Patrz: tabela 15.

[4] Sytuacja finansowa banków, op. cit., syntezy z lat 1999 – 2001

[5] Ibidem

[6] Patrz: Tabela 23.

Ustalanie kosztów usług bankowych

5/5 - (4 votes)

Kalkulację kosztu pozyskania środków pieniężnych można przeprowadzić w odniesieniu do konkretnego depozytu lub do średniego kosztu wszystkich depozytów zgromadzonych w banku. W tym drugim przypadku uwzględniany winien być średni ważony koszt ich pozyskania[1].

Drugim niezależnym od banku kosztem pozyskania depozytów jest obciążenie związane z systemem ich gwarantowania w postaci obowiązkowych opłat rocznych wnoszonych przez podmioty objęte systemem gwarantowania na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w wysokości sumy iloczynów[2]:

stawki nie przekraczającej 0,4% i sumy aktywów bilansowych oraz gwarancji i poręczeń ważonych ryzykiem,
Stawki nie przekraczającej 0,2% i sumy ważonych ryzykiem pozostałych zobowiązań pozabilansowych, z wyłączeniem linii kredytów przyrzeczonych, dla których stawka wynosi 0; przez kredyty przyrzeczone rozumie się wynikającą z umowy kwotę zobowiązania do udzielenia kredytu, pomniejszoną o kwotę jego wykorzystania.

Wniesiona opłata roczna stanowi koszt uzyskania przychodu, wywiera jednak pośredni wpływ na koszty pozyskania depozytów. Obciążeniem banku z tytułu zgromadzonych środków na rachunkach bankowych jest także obowiązkowe uczestnictwo w tworzeniu funduszu ochrony środków gwarantowanych w celu zaspokojenia roszczeń deponentów. Związek Banków Polskich postuluje modyfikację przepisów, które zapewniałyby stabilne tworzenie funduszu rezerwowego, ochronę środków gwarantowanych w taki sposób, aby obciążenia banków w przypadku konieczności wypłat nie były jednorazowe i tak dotkliwe, jak po ogłoszeniu upadłości Banku Staropolskiego[3].

Kolejnym czynnikiem mającym wpływ na koszt pozyskania depozytu – zależnym już od banku – jest metoda naliczania odsetek. Nie ma ona znaczenia jedynie w przypadku wkładów a’vista, ich stopa oprocentowania ustalana jest w skali jednego roku. W przypadku wkładów krótko-, średnio- i długoterminowych istotnym jest ustalony termin kapitalizacji – roczny, półroczny, kwartalny czy też miesięczny. Koszt pozyskania jednostki pieniężnej wzrasta bowiem wraz z krótszym okresem bazowym kapitalizacji. Podejmując więc określone decyzje związane z kapitalizacją przyjętych depozytów, należy zawsze uwzględniać ich skutki finansowe[4].

Całkowity koszt pozyskania depozytów musi uwzględniać element kosztów własnych. Ustalenie kosztów ponoszonych przez bank, które można przypisać jednej złotówce zgromadzonego wkładu bankowego jest niezmiernie trudne. Spowodowane jest to dużą różnorodnością kosztów ponoszonych przez bank z jednej strony i różnorodną działalnością z drugiej.

Każda czynność bankowa związana jest z ponoszeniem określonych kosztów. Ich odpowiednie rozpoznanie i określenie wysokości rzutuje bezpośrednio na opłacalność danej czynności bankowej, a także często przesądza o powodzeniu oferty banku skierowanej do różnych grup klientów. Wśród kosztów ponoszonych przez bank można wyodrębnić koszty ogólne banku, koszty rodzajowe i koszty bezpośrednio związane z daną usługą bankową. Koszty ogólne ponoszone są nie w związku ze świadczeniem konkretnej usługi, ale w celu zaspokojenia potrzeb o znaczeniu ogólnobankowym i ogólnych potrzeb jednostek organizacyjnych.

Głównymi elementami kosztów ogólnych są: koszty wynagrodzeń pracowników zarządu i jego funkcjonowania, koszty funkcjonowania rad nadzorczych, koszty utrzymania budynków bankowych i ich wyposażenia technicznego, podatki, opłaty itp. Przypisanie tych kosztów określonej usłudze możliwe jest jedynie przez zastosowanie odpowiedniego klucza ich podziału. W przypadku kosztów rodzajowych możliwe jest wyodrębnienie z prowadzonej ewidencji tych kosztów wszystkich składników, które wiążą się z określoną usługą bankową. Koszty te obejmują koszty osobowe i rzeczowe, ale w ujęciu bardziej szczegółowym. Osobowe to np. koszty wynagrodzeń stałych, premie, ubezpieczenia, delegacje, świadczenia socjalne. Koszty rzeczowe to koszty pozyskiwania i utrzymania lokali bankowych, wyposażenia, zakupu i instalacji urządzeń technicznych, koszty remontów, napraw i konserwacji, koszty zakupu materiałów biurowych, podatki i opłaty oraz wiele innych.

Ostatnia grupa to koszty związane bezpośrednio ze świadczoną usługą. Także i w przypadku tych kosztów przypisanie ich konkretnej usłudze bankowej nie jest proste. Decydujący wpływ na poziom kosztów w tej grupie wywiera pracochłonność danej czynności bankowej, stopień wykorzystania wyposażenia technicznego czy też koszty związane z promowaniem danej usługi. Wysokość kosztów, jakie należy przypisać wybranej usłudze, jest tym większa, im mniejszy jest skład osobowy banku, bowiem każdy pracownik wykonuje codziennie wiele różnych czynności, trudno jest więc podzielić wynagrodzenie pracownika proporcjonalnie do zakresu aktualnie wykonywanych przez niego czynności. W praktyce także działalność marketingową banku dość rzadko przypisuje się do określonych usług bankowych, co uniemożliwia określenie efektywności tej sfery działalności banku.

Reasumując cena, jaką bank jest skłonny zapłacić swym deponentom, powinna pokrywać:

rzeczywisty koszt oprocentowania depozytów,
koszty bankowe związane z obsługą depozytu.

Z powyższego wynika, że działalność depozytowa jest typową działalnością kosztową banku.

W operacjach pasywnych banku dużą uwagę zwraca się na diagnozowanie, miejsce powstawania i analizę kosztów pozyskania środków pieniężnych, w operacjach aktywnych natomiast większe znaczenie ma ustalenie odpowiedniego poziomu oferowanych usług, co nie oznacza, że nie są związane z ponoszeniem przez bank kosztów. Jest to grupa operacji przychodowych, mających istotny wpływ na wynik finansowy banku. Problem ten zostanie szerzej opisany w IV rozdziale tej pracy, poświęconym analizie czynników wpływających na wynik finansowy banku.

Jak już wcześniej wspomniano, każda czynność bankowa wiąże się z ponoszeniem określonych kosztów, a więc dotyczy to także operacji aktywnych. Z jednej strony absorbują one zatrudnionych pracowników, z drugiej przy ich świadczeniu wykorzystywane jest wyposażenie banku. Ważnym celem działania każdego zarządu banku jest podejmowanie czynności związanych z minimalizacją ryzyka dotyczącego braku zwrotności środków pieniężnych udostępnionych klientom. Dokonanie wyczerpującej charakterystyki kosztów ponoszonych przez banki we wszystkich usługach byłoby trudne, w związku z tym zostanie ona przeprowadzona w odniesieniu do kredytowania podmiotów gospodarczych, w tym gospodarstw domowych[5].

[1] R. Mikołajczak, Metodyka …, ss. 119 – 120

[2] Zob. ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, Dz. U. Z 1995 r. nr 4, poz. 18 z późniejszymi zmianami

[3] J. Orłowski, Rezerwy zbyt wysokie, w: Prawo i Gospodarka z dnia 9 maja 2001 r.

[4] Szerzej: R. Mikołajczak, Metodyka …, op. cit., ss. 122 – 123

[5] Pominięto angażowanie środków bankowych w operacje papierami wartościowymi na rynku pieniężnym i kapitałowym, operacje leasingowe, operacje factoringowe itp.

Struktura przychodów i kosztów BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

5/5 - (3 votes)

Zmiany dokonujące się na rynku usług finansowych zmusiły banki do zwiększenia zainteresowania swoją kondycją finansową. Podstawą dokonania korekty dotychczasowych reguł działania banku, niezbędnej dla utrzymania oraz umocnienia pozycji na rynku, jest znajomość bieżącej i przyszłej sytuacji finansowej.

Ogólna sytuacja ekonomiczna, wywierająca wpływ na działalność i na wyniki finansowe banków oddziałuje także na warunki egzystencji i zachowania ogółu podmiotów działających na rynku – powodując wzrost lub spadek skłonności do oszczędzania, zwiększenie lub zmniejszenie tendencji do inwestowania, zwiększenie lub zmniejszenie zapotrzebowania na kredyty. Decyduje więc w znacznej mierze o tym, jak będą postępować partnerzy banku, jakie będą ich żądania i oczekiwania, jaka będzie ich kondycja finansowa[1].

Każdy bank i w każdych warunkach zawsze ma ograniczony pułap generowania dochodów. W praktyce nie można niestety stwierdzić czy potencjalnie możliwy poziom dochodów jest osiągany. Po pierwsze, ten poziom można szacować, nie można jednak dokładnie go obliczyć. Po drugie, nie może być w banku tak dobrze, aby nie mogło być lepiej, nie można więc zakładać, że wszystko funkcjonuje idealnie, a każda szansa jest wykorzystana.

Każdy bank ma jednocześnie minimalny pułap kosztów, które musi ponosić, by mógł funkcjonować. W zakresie kosztów jest inaczej niż w przypadku dochodów, są to bowiem zjawiska poddające się skutecznemu sterowaniu. Każda wydawana kwota jest następstwem podejmowanej w tym przedmiocie decyzji. Pewne koszty są generowane jako skutek wcześniej podjętych decyzji długookresowych, ale większość innych może być odroczona lub zaniechana. Niezmiernie trudno jest jednak utrzymać bieżące koszty w wysokości skrajnego minimum i nie ponosić wydatków na rozwój, bo to rzutuje negatywnie na rynkową pozycję banku, a w konsekwencji – na dochody w następnych okresach.

Elementem rozwoju banku jest wybór, czy dążyć do osiągania zysku przez ustanowienie możliwie wysokich marż banku i stawek prowizji, czy może starać się osiągnąć dobry wynik dzięki konkurencyjnym stawkom oprocentowania oraz prowizji i równocześnie dużym obrotom. Lepszym wyborem nie tylko dla zysku, ale i dla image banku wydaje się maksymalizowanie obrotów przy umiarkowanych stawkach odsetek i prowizji. Jednak swoboda decyzji w tej sprawie jest zawsze ograniczona realiami. Trzeba uwzględnić między innymi jakość bazy technicznej banku, sytuację rynkową i działania konkurencji.

Każdy podmiot gospodarczy, który pragnie utrzymać i(lub) umacniać swoją pozycję na rynku, musi dostosowywać się do zmieniających się warunków rynkowych oraz wymagań i potrzeb swoich odbiorców. Odnosi się to do wszystkich sektorów gospodarki, a więc także do sektora usług finansowych, w tym szczególnie do banków.

Ocena wyników banku jako podmiotu gospodarczego, w części dotyczącej finansów, opiera się na bilansie oraz rachunku zysków i strat. Jest dokonywana przez organa banku okresowo, a po upływie roku w specjalnym trybie[2].

Bilans banku zajmuje centralne miejsce wśród sprawozdań finansowych. Jest to usystematyzowane zestawienie majątku (aktywa) oraz zobowiązań i kapitałów własnych (pasywa). Sporządzany jest w ściśle określonym momencie i jest zestawieniem statycznym[3]. W momencie tym stany majątku, zobowiązań i kapitałów własnych są konsekwencją zmniejszeń i zwiększeń dokonywanych w okresie poprzedzającym moment bilansowania. Zestawienie to obejmuje finalny rezultat zaistniałych zmian, tj. stany końcowe.

Rachunek zysków i strat natomiast jest sprawozdaniem o dokonaniach banku i umożliwia badanie struktury przychodów, kosztów oraz wyniku finansowego netto za okres od początku do końca roku obrotowego. Dostarcza informacji o poziomie i źródłach wyniku finansowego osiągniętego przez bank w danym okresie oraz ułatwia analizę i prognozowanie wyniku. Sprawozdanie to umożliwia rozpoznanie położenia dochodowego banku i odzwierciedla osiągnięte w tym okresie przychody i poniesione koszty[4].

Podstawowym źródłem wyniku finansowego są przychody. Przychody banków dzielą się na dziewięć zasadniczych grup:

Przychody z operacji z podmiotami finansowymi
Przychody z operacji z podmiotami niefinansowymi

Przychody z operacji z jednostkami budżetu państwa i budżetu terenowego

Przychody z operacji papierami wartościowymi
Inne przychody z operacji finansowych
Przychody uboczne

Przychody z tytułu rozwiązania rezerw
Pozostałe przychody operacyjne

Zyski nadzwyczajne

Główne źródła przychodów banku obejmują pierwsze pięć grup – przychody z operacji bankowych[5]. Przychody pierwszych trzech grup, a więc przychody z operacji z podmiotami finansowymi, przychody z operacji z podmiotami niefinansowymi oraz przychody z operacji z jednostkami budżetu państwa i budżetu terenowego klasyfikowane są według typu podmiotów, dla których realizowane są operacje bankowe, a ponadto dzielone na:

odsetki,
prowizje,
inne przychody.

Następna grupa przychodów związana jest z operacjami na papierach wartościowych przeprowadzanymi przez bank na własny rachunek. Przychody te stanowią odsetki od operacji papierami wartościowymi z przyrzeczeniem odkupu, przychody z operacji papierami wartościowymi handlowymi i lokacyjnymi, odsetki od obligacji restrukturyzacyjnych, dywidendy od akcji z zespołu 0 bankowego planu kont oraz przychody z tytułu sprzedaży akcji w jednostkach zależnych i stowarzyszonych.

Kolejna grupa to inne przychody z operacji finansowych. Obejmują one przychody z operacji wymiany, z operacji instrumentami finansowymi, od operacji z Bankowym Funduszem Gwarancyjnym, z tytułu zobowiązań pozabilansowych finansowych i gwarancyjnych, odsetki od pożyczek podporządkowanych.

Przychody z operacji bankowych są podstawą do ustalenia wyniku na działalności bankowej (+ zysk na działalności bankowej, – strata na działalności bankowej).

Przychody uboczne związane są ze świadczeniem usług nie zaliczonych do podstawowej działalności, np. przychody ze sprzedaży usług informatycznych, ze świadczenia usług transportowych, ze sprzedaży materiałów itp. Przychody z tytułu rozwiązania rezerw dotyczą zmniejszenia zabezpieczeń, które tworzone są w związku z deprecjacją z tytułu likwidacji aktywu ryzykowego lub pokrycia stwierdzonej straty. Pozostałe przychody operacyjne nie są związane bezpośrednio ze zwykłą działalnością banku, są to np. przychody z tytułu sprzedaży, likwidacji środków trwałych, sprzedaży wartości niematerialnych i prawnych, z tytułu odzyskanych należności nieściągalnych, otrzymanych odszkodowań, kar, grzywien, darowizn. Ostatnia grupa to zyski nadzwyczajne. Stanowią one skutki finansowe zdarzeń powstających niepowtarzalnie, poza zwykłą działalnością banku, i dlatego nie kwalifikują się do pozostałych przychodów operacyjnych.

W rachunku zysków i strat przychody wykazuje się narastająco za okres od pierwszego do ostatniego dnia roku obrotowego. Nie zalicza się do przychodów odsetek od niespłaconych należności oraz przychodów przyszłych okresów. Te ostatnie są wykazywane w pasywach bilansu jako przychody pobierane z góry (prowizje, dyskonto weksli).

Kolejnym elementem wyniku finansowego banku są koszty i straty nadzwyczajne, które dzielą się na dziewięć zasadniczych grup:

Koszty operacji z podmiotami finansowymi
Koszty operacji z podmiotami niefinansowymi

Koszty operacji z jednostkami budżetu państwa i budżetu terenowego

Koszty papierami wartościowymi
Inne koszty na operacjach finansowych
Koszty działania banków i amortyzacja

Odpisy na rezerwy
Pozostałe koszty operacyjne

Straty nadzwyczajne

Pierwsze pięć grup to koszty operacji bankowych. Koszty pierwszych trzech grup klasyfikowane są według typu podmiotów, dla których realizowane są operacje bankowe oraz dzielone są na:

odsetki,
prowizje,
inne koszty.

Następna grupa dotyczy kosztów operacji papierami wartościowymi przeprowadzanymi przez bank na własny rachunek. Koszty te obejmują odsetki od operacji papierami wartościowymi z przyrzeczeniem odkupu, koszty operacji papierami wartościowymi handlowymi i lokacyjnymi, koszty z tytułu emisji papierów wartościowych.

Kolejna grupa to inne koszty na operacjach finansowych. Obejmują one wynik ujemny z operacji wymiany niezależnie od ich charakteru, koszty z tytułu należności nieściągalnych, na które nie należało tworzyć rezerwy i koszty operacji instrumentami finansowymi, odsetki od zobowiązań podporządkowanych, koszty tworzenia Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, koszty z tytułu zobowiązań pozabilansowych finansowych i gwarancyjnych.

Porównanie przychodów z operacji bankowych z odpowiadającymi im kosztami operacji bankowych pozwala na ustalenie wyniku na działalności bankowej, na który składają się:

wynik z tytułu odsetek,
wynik z tytułu prowizji,
wynik na operacjach finansowych,
wynik z pozycji wymiany.

Koszty działania banku to koszty zarządu banku. Obejmują one koszty osobowe i pochodne, koszty rzeczowe, podatki i opłaty obciążające koszty, koszty uboczne. Największy udział mają koszty osobowe, które w wielu polskich bankach są relatywnie wysokie wobec istniejącego zatrudnienia i wyposażenia technicznego[6]. Kolejna grupa kosztów to odpisy na amortyzację, których dokonuje się zgodnie z planem amortyzacji.

Wynik na działalności bankowej skorygowany o pozostałe przychody i koszty operacyjne, koszty działania banku, amortyzację oraz różnicę wartości rezerw i aktualizacji stanowi wynik z działalności operacyjnej.

Kolejnym elementem obliczeniowym wyniku finansowego są straty nadzwyczajne. Obejmują one koszty mające charakter wyjątkowy oraz straty nie wiążące się z operacjami bankowymi, stanowiące skutki finansowe zdarzeń powstających niepowtarzalnie.

Wynik z działalności operacyjnej skorygowany o zyski i straty nadzwyczajne to wynik finansowy brutto. Wynik finansowy brutto skorygowany o obowiązkowe obciążenia stanowi wynik finansowy netto wykazywany w bilansie.

Polski wzór rachunku zysków i strat jest rozbudowany, co ma szczególne walory informacyjne, ponieważ wyeksponowane są poszczególne pozycje kosztów i przychodów[7]. Układ pozycji jest skorelowany z układem bilansu i tak rozwiązany, że daje przegląd czynników, które miały wpływ na wynik finansowy. Zapoznanie się z tak sporządzonym rachunkiem umożliwia wyciąganie wniosków o przyczynach osiągnięć w tworzeniu zysku i ewentualnych niepowodzeń. Daje pogląd o dochodowości głównych rodzajów działalności banku, o strukturze kosztów, utworzonych rezerwach i ogólnie – o skuteczności banku w minionym okresie[8].

W oparciu o dane przedstawione w tabeli Rachunek zysków i strat BGŻ S.A. Oddział w Głogowie opracowane zostały kolejne analizy zawarte w tej części pracy, a więc:

Przychody z tytułu odsetek BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001,
Przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001,
Struktura wyniku na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001,
Udział odsetek oraz prowizji i opłat w wyniku na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001,
Struktura kosztów działania BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001,
Wynik z tytułu prowizji i opłat a koszty z tytułu wynagrodzeń w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001,
Dynamika wyniku finansowego BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001.

Wszystkie wielkości liczbowe zawarte w tej części pracy wyrażone zostały w tys. zł.

Tabela 13. Rachunek zysków i strat BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Wyszczególnienie	31.12.1996	31.12.1997	31.12.1998	31.12.1999	31.12.2000	31.12.2001
I. Przychody z tytułu odsetek 1. Od instytucji finansowych 2. Od klientów i sektora budżetowego 3. Pozostałe	6 808,97 0,00 6 808,97 0,00	9 550,83 0,00 9 550,83 0,00	8 607,09 0,00 8 607,09 0,00	6 995,49 0,00 6 995,49 0,00	7 171,69 0,00 7 171,69 0,00	7 080,61 0,00 7 080,61 0,00
II. Koszty odsetek 1. Od instytucji finansowych 2. Od klientów i sektora budżetowego 3. Pozostałe	2 676,04 0,00 2 676,04 0,00	2 895,07 0,00 2 895,07 0,00	3 041,37 0,00 3 041,37 0,00	1 966,47 0,00 1 966,47 0,00	3 026,80 0,00 3 026,80 0,00	2 313,88 0,00 2 313,88 0,00
III. Wynik z tytułu odsetek (I – II)	4 132,93	6 655,76	5 565,72	5 029,02	4 144,89	4 766,73
IV. Przychody z tytułu prowizji	486,35	329,55	317,95	471,67	711,20	820,35
V. Koszty z tytułu prowizji	3,27	2,36	2,74	1,72	0,99	0,72
VI. Wynik z tytułu prowizji (IV – V)	483,08	327,19	315,21	469,95	710,21	819,63
VII. Przychody z akcji, udziałów i innych papierów wartościowych	0,00	0,00	0,00	0,00	0,00	0,00
VIII. Wynik na operacjach finansowych	2,75	4,91	2,37	4,95	– 134,57	– 72,14
IX. Wynik z pozycji wymiany	10,84	15,22	113,09	26,61	52,36	268,01
X. Wynik na działalności bankowej	4 629,60	7 003,38	5 996,39	5 530,53	4 772,89	5 854,37
XI. Pozostałe przychody operacyjne	7,15	16,04	4,63	9,17	113,98	81,23
XII. Pozostałe koszty operacyjne	3,20	29,53	0,53	11,65	136,30	62,11
XIII. Koszty działania banku 1. Wynagrodzenia 2. Narzuty na wynagrodzenia 3. Pozostałe	770,93 444,18 210,08 116,67	1 063,23 589,34 277,51 196,38	1 490,13 687,95 325,78 476,40	1 496,93 814,86 177,74 504,33	1 809,26 962,53 204,83 641,90	1 795,87 916,15 186,75 692,97
XIV. Amortyzacja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych	50,81	84,29	96,97	145,16	226,64	281,60
XV. Odpisy na rezerwy i aktualizacja wartości 1. Odpisy na rezerwy na należności, zobowiązania warunkowe oraz ogólny fundusz ryzyka	10 685,47 10 685,47	11 210,77 11 210,77	4 713,37 4 713,37	1 593,18 1 593,18	3 227,61 3 227,61	4 114,63 4 114,63
XVI. Rozwiązanie rezerw i zmniejszenia dotyczące aktualizacji 1. Należności, zobowiązań warunkowych i innych	7 982,17 7 982,17	8 704,51 8 704,51	6 110,11 6 110,11	11 615,17 11 615,17	9 706,23 9 706,23	1 975,80 1 975,80
XVII. Różnica wartości rezerw i aktualizacji (XV – XVI)	2 703,30	2 506,26	– 1 396,74	– 10021,99	– 6 478,62	2 138,83
XVIII. Wynik na działalności operacyjnej (X + XI – XII – XIII – XIV + / – XVII)	1 108,51	3 336,11	5 810,13	13 907,95	9 193,29	1 657,19
XIX. Wynik na operacjach nadzwyczajnych	0,00	0,00	0,00	0,00	0,00	0,00
XX. Wynik finansowy brutto (XVIII+/– XIX) 1. Zysk brutto 2. Strata brutto	1 108,51 1 108,51 0,00	3 336,11 3 336,11 0,00	5 810,13 5 810,13 0,00	13 907,95 13 907,95 0,00	9 193,29 9 193,29 0,00	1 657,19 1 657,19 0,00
XXI. Wynik finansowy netto 1. Zysk netto 2. Strata netto	1 108,51 1 108,51 0,00	3 336,11 3 336,11 0,00	5 810,13 5 810,13 0,00	13 907,95 13 907,95 0,00	9 193,29 9 193,29 0,00	1 657,19 1 657,19 0,00

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Jak już wcześniej wspomniano, podstawowym źródłem wyniku finansowego są przychody. Główne źródła przychodów banku to przychody z operacji bankowych[9], na które składają się odsetki, prowizje oraz inne przychody.

[1] B. Kosiński, Bank komercyjny – Organizacja …, op. cit., s. 69

[2] M. Rajczyk, Podstawy …, część 3 Finanse …, op. cit., s. 143

[3] A. Jarugowa M. Marcinkowska J. Marcinkowski, Rachunkowość finansowa banków, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 1997, s. 243

[4] Ibidem, s. 202

[5] Ibidem, s. 205

[6] Z. Krzyżkiewicz, Podręcznik …, op. cit., s. 358

[7] Ibidem, s. 222

[8] M. Rajczyk, Podstawy …, część 3 Finanse …, op. cit., s. 183

[9] A. Jarugowa M. Marcinkowska J. Marcinkowski, Rachunkowość …, op. cit., s. 205

Taryfa prowizji i opłat za czynności bankowe

5/5 - (4 votes)

Taryfa prowizji i opłat za czynności bankowe zawiera bardzo szczegółowy wykaz czynności bankowych, za które prowizje i opłaty są pobierane. Wskazuje, jakie usługi są odpłatne, a jakie bezpłatne. Stawki zawarte w taryfach są różne w poszczególnych bankach, ponieważ ich ustalenie jest autonomiczną decyzją danego banku. Wielkość stawek ustalana jest w oparciu o poziom kosztów i wysokość stawek stosowanych przez konkurencję.

Tabele prowizji i opłat są z reguły ustalane odrębnie dla operacji krajowych i zagranicznych. W przypadku operacji zagranicznych wyrażane są często w walucie, na ogół w dolarach amerykańskich (USD). Banki obowiązane są ogłaszać w miejscu wykonywania swych czynności, w sposób ogólnie dostępny, stosowane przez nie stawki oprocentowania, prowizji i opłat[1]. W indywidualnych przypadkach, jeżeli jest to ekonomicznie uzasadnione, negocjuje się wysokość oferowanych prowizji i opłat z właścicielem rachunku. Zachodzące częste zmiany w zakresie usług, a także uwagi klientów wymuszają bieżącą aktualizację stawek stosownie do zmieniającej się sytuacji na rynku.

W BGŻ S.A. Taryfy prowizji i opłat za czynności bankowe ustalane są w drodze uchwały Zarządu Banku. Na jej podstawie dyrektorzy poszczególnych oddziałów wydają zarządzenia wewnętrzne regulujące w sposób szczegółowy wysokość pobieranych prowizji i opłat, a w sytuacjach, gdy są one ograniczone procentowo lub kwotowo (minimum, maksimum) mogą, w granicach określonych w tej taryfie, ustalać własne minimalne i maksymalne stawki prowizji i opłat.

W dniu 1 stycznia 1997 roku w BGŻ S.A. obowiązywały dwie uchwały Zarządu Banku odnośnie prowizji i opłat: uchwała nr 13/B/94 z dnia 28 grudnia 1994 roku w sprawie prowizji i opłat za czynności bankowe w walucie krajowej wraz z późniejszymi zmianami oraz uchwała nr 48/B/96 w sprawie prowizji i opłat pobieranych za czynności bankowe w obrocie wartościami dewizowymi od osób krajowych i zagranicznych. W przypadku, gdy określone zostały dolne i górne granice opłat i prowizji, dyrektorzy oddziałów zobowiązani zostali do ustalenia konkretnych ich wysokości w zarządzeniach wewnętrznych. Dyrektor oddziału, po przeprowadzeniu rachunku ekonomicznego, mógł w stosunku do indywidualnych klientów podjąć decyzję o:

nie pobieraniu prowizji od wpłat i wypłat gotówkowych z rachunków bieżących, pod warunkiem nie oprocentowania środków na tych rachunkach,
nie pobieraniu opłat za prowadzenie rachunków bankowych, zachowując jednak prowizję od wpłat (i wypłat) gotówkowych na rachunki bankowe, zgodnie z umową zawartą pomiędzy BGŻ S.A. a posiadaczem tego rachunku.

Uchwała upoważniała także dyrektorów oddziałów do wyrażenia zgody w indywidualnych przypadkach, uzasadnionych interesem BGŻ S.A., na:

pobieranie prowizji i opłat w wysokościach niższych niż określone w zarządzeniach wewnętrznych i załącznikach do uchwały,
odstąpienie od pobierania prowizji i opłat.

Uprawnienie to nie dotyczyło ustalania wysokości prowizji od poręczeń, gwarancji bankowych, regwarancji i awali.

W uchwale zawarty został zapis o nie pobieraniu prowizji i opłat od pracowników BGŻ S.A. i BS zrzeszonych w BGŻ S.A. oraz emerytów i rencistów – byłych pracowników Banku i BS w nim zrzeszonych z tytułu wykonywanych na ich rzecz niektórych operacji, wymienionych w załącznikach do uchwały.

Część I Taryfy prowizji i opłat to Zasady pobierania prowizji i opłat, zawierające między innymi następujące ustalenia:

Za usługi inne (nietypowe), nie przewidziane w załącznikach do uchwały, dyrektor oddziału BGŻ S.A. może ustalić opłatę nie wyższą niż 100 zł.
Prowizje od wpłat na rachunki bankowe prowadzone w innych bankach niż BGŻ S.A. pobiera się od wpłacającego, chyba że została zawarta umowa pomiędzy BGŻ S.A. a posiadaczem rachunku bankowego o pobieraniu prowizji od posiadacza rachunku.

Prowizje od wpłat wnoszonych na rachunki bankowe prowadzone w BGŻ S.A. pobiera się od wpłacającego lub posiadacza rachunku, zgodnie z zawartą umową pomiędzy BGŻ S.A. a posiadaczem tego rachunku.

Prowizje od wpłat mogą być pobierane od posiadacza rachunku bankowego miesięcznie lub okresowo w formie ryczałtu, nie rzadziej jednak niż raz na kwartał. Częstotliwość pobierania prowizji ustala się w umowie.

Za czynności i usługi bankowe wykonywane na podstawie umów zawartych przez BGŻ S.A. z instytucjami lub podmiotami gospodarczymi, na zlecenie których dokonywane są operacje, oddziały pobierają prowizję lub opłatę od tych instytucji w wysokości określonej w umowie.
Za czynności i usługi bankowe przeprowadzane za pośrednictwem Krajowej Izby Rozliczeniowej na rzecz innych banków, oddziały pobierają opłatę w wysokości określonej przez KIR powiększonej o 25% marży bankowej.
Za wykonywanie czynności zleconych przez inny bank oddział pobiera prowizję lub opłatę w wysokości uzgodnionej w umowie z tym bankiem.

Za zastępczą obsługę kasową klientów innych banków oddział pobiera od banku zlecającego prowizję w wysokości 0,5% kwoty obrotów kasowych pomniejszonych o kwoty, od których prowizję uiszcza klient.

Za dokonywane zastępczo operacje wpłat i wypłat oddział uiszcza i pobiera opłaty zgodnie z podpisanymi porozumieniami o wzajemnej zastępczej obsłudze obrotu oszczędnościowego i czekowego z bankami oraz umową z Pocztą Polską S.A.

Nie pobiera się prowizji i opłat od:

otwarcia i prowadzenia rachunków: lokat terminowych podmiotów gospodarczych i innych jednostek organizacyjnych, wkładów oszczędnościowych, oszczędnościowo – rozliczeniowych, na których gromadzone są środki na cele charytatywne, środków, które na mocy ustawy powinny być wyodrębnione na oddzielnych kontach bankowych (np.. zakładowy fundusz świadczeń socjalnych) oraz dokonywanych na tych rachunkach wpłat i wypłat gotówkowych, z wyłączeniem rachunków środków na cele charytatywne i wyodrębnionych,
wpłat na cele użyteczności publicznej, których wniesienie upoważnia ofiarodawcę na mocy przepisów szczególnych do uzyskania ulgi w podatku dochodowym,
wpłat na poczet spłat kredytów i odsetek zaciągniętych w BGŻ S.A. oraz od wypłat kredytów realizowanych z rachunków kredytowych i rachunków bieżących,
wpłat z tytułu innych zobowiązań w stosunku do BGŻ S.A. (np. z tytułu najmu lokalu BGŻ S.A., dostaw robót i usług) oraz wypłat na rzecz dostawców usług dla BGŻ S.A.

Za zastępczą obsługę kasową jednostek budżetu państwa oddziały pobierają prowizję i opłaty w wysokościach uzgodnionych z odpowiednim oddziałem NBP.
Skup euroczeków dokonywany jest nieodpłatnie.
Nie pobiera się opłat za poszukiwanie rachunków bankowych i udzielanie pisemnej informacji o obrotach i stanach rachunków, gdy poszukiwanie dokonywane jest na żądanie sądu, prokuratora lub Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej w sprawach karnych, karnych – skarbowych, o alimenty lub rentę mającą charakter alimentów.
Kwoty pobieranych prowizji i opłat podlegają zaokrągleniu na zasadach ogólnie obowiązujących.

Kolejne części Taryfy stanowią podstawę do określenia wysokości prowizji i opłat w poszczególnych oddziałach BGŻ S.A. Zawierają zarówno stawki procentowe, jak i kwotowe, z określoną w większości przypadków dolną i górną ich granicą.

Na podstawie wymienionej uchwały Dyrektor Oddziału Operacyjnego w Głogowie wydał w dniu 4 stycznia 1995 roku Zarządzenie nr 1/95 wprowadzające Taryfę prowizji i opłat za czynności bankowe w walucie krajowej pobieranych przez BGŻ S.A. Oddział Operacyjny w Głogowie. Taryfa podzielona została na pięć części:

Rachunki bankowe i rozliczenia pieniężne,
Obrót oszczędnościowy,

Kredyty,

Przechowywanie w depozycie bankowym,
Inne czynności.

Stawki procentowe prowizji w większości przypadków ustalone zostały poniżej górnej granicy zaproponowanej w Uchwale. Stawkę za realizację przelewów ustalono kwotowo, co wydaje się słuszne, gdyż pracochłonność związana z tą czynnością nie zależy od kwoty przelewu. Taryfa obowiązywała do dnia 4 czerwca 1997 roku.

Na podstawie Uchwały nr 25/B/97 Zarządu BGŻ S.A. z dnia 21 maja 1997 roku Dyrektor Oddziału wydał Zarządzenie nr 9/97 w sprawie prowizji i opłat za czynności bankowe w walucie krajowej obowiązujące od dnia 5 czerwca 1997 roku, zgodnie z którym straciło moc Zarządzenie nr 1/95 z dnia 4 stycznia 1995 roku wraz z późniejszymi zmianami.

W części Zasady pobierania przez BGŻ S.A. prowizji i opłat dokonano następujących zmian:

zniesiono zwolnienie z pobierania prowizji i opłat za:

otwarcie i prowadzenie rachunków środków, które na mocy ustawy powinny być wyodrębnione na oddzielnych kontach bankowych (np. zakładowy fundusz świadczeń socjalnych),
wpłaty na cele użyteczności publicznej, których wniesienie upoważnia ofiarodawcę na mocy przepisów szczególnych do uzyskania ulgi w podatku dochodowym,
sporządzenie i przekazanie informacji na wniosek: sądu, prokuratora, Najwyższej Izby Kontroli oraz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w sprawach, o których mowa w ustawie Prawo Bankowe, naczelnika urzędu skarbowego w sprawach, o których mowa w ustawie o zobowiązaniach podatkowych, Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej lub dyrektora urzędu kontroli skarbowej w sprawach, o których mowa w ustawie o kontroli skarbowej,

wprowadzono zwolnienie z pobierania prowizji i opłat za:

wpłaty na rachunki, na których gromadzone są środki na cele charytatywne,
ustalenie dopuszczalnego limitu debetu w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym,
przyznanie kredytu konsumpcyjnego w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym,
dokonanie adnotacji o zmianie adresu zamieszkania posiadacza rachunku oszczędnościowego lub oszczędnościowo – rozliczeniowego,
wymianę starych znaków pieniężnych na nowe,

inne:

zwolniono z pobierania prowizji i opłat wpłaty z tytułu (dotychczas na poczet) spłat kredytów zaciągniętych w BGŻ S.A. i odsetek od tych kredytów,
wycofano zapis o pobieraniu prowizji za zastępczą obsługę kasową klientów innych banków.

W Taryfie prowizji i opłat dokonano w każdej jej części wyraźnego podziału na prowizje i opłaty, czego nie było w Taryfie obowiązującej wcześniej. W jej skład wchodzą następujące części:

Rachunki bankowe i rozliczenia pieniężne,
Obrót oszczędnościowy,
Pozostałe czynności związane z obsługą rachunków bankowych i obrotem oszczędnościowym,
Kredyty,
Przechowywanie w depozycie bankowym i udostępnianie skrytek sejfowych,
Inne czynności,
Home Banking,
Karta płatnicza.

Zwiększeniu uległy:

prowizja za realizację przelewów na rachunki prowadzone prze inne oddziały BGŻ S.A. i inne banki – z 2 do 4 zł,
opłata za otwarcie rachunku bankowego – z 10 do 15 zł miesięcznie,
prowizja przygotowawcza od kwoty przyznanych kredytów – o 0,5%,
sporządzenie na wniosek klienta oceny jego sytuacji ekonomiczno – finansowej (zdolności kredytowej) – z 25 do 100 zł.

Wprowadzono:

opłatę za udzielanie telefonicznych informacji o stanie rachunku bankowego w wysokości 5 zł miesięcznie,
prowizję od nie wykorzystanej kwoty/transzy kredytu, za gotowość[2] – w wysokości 0,5% w stosunku miesięcznym,
opłatę za rozpatrzenie wniosku podmiotu gospodarczego o kredyt, gwarancję, poręczenie, regwarancję, awal oraz zmianę warunków spłaty należności – w wysokości 150 zł, w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku opłata zostaje zaliczona na poczet prowizji od udzielonego kredytu.

Bez zmian pozostały:

stawka procentowa prowizji od wpłat i wypłat gotówkowych w wysokości 0,3% , zwiększyła się jedynie jej dolna granica kwotowa – z 0,7 do 1 zł,
opłata za prowadzenie rachunku bankowego w wysokości 8 zł miesięcznie.

Wymieniono tylko prowizje i opłaty najczęściej stosowane.

Kolejna zmiana nastąpiła 29 września 1997 roku na podstawie Uchwały nr 54/B/97 Zarządu BGŻ S.A. z dnia 15 września 1997 roku, w oparciu o którą wydane zostało Zarządzenie nr 15/97 Dyrektora Oddziału Operacyjnego w Głogowie wprowadzające I zmianę Taryfy prowizji i opłat. W wyniku jej wprowadzenia zmniejszono z 4 do 2 zł prowizję za realizację przelewów na rachunki bankowe prowadzone przez inne oddziały BGŻ S.A. i inne banki. Opłatę za rozpatrzenie wniosku podmiotu gospodarczego o kredyt w wysokości 150 zł zastąpiono prowizją w wysokości 0,2%, maksymalnie 250 zł. Bez zmian pozostał zapis o jej zaliczeniu na poczet prowizji przygotowawczej w przypadku udzielenia kredytu.

Następna zmianę wniosła Uchwała nr 15/B/99 w sprawie prowizji i opłat za czynności bankowe w obrocie krajowym i w obrocie wartościami dewizowymi z dnia 18 marca 1999 roku, na podstawie której straciły moc wszystkie wcześniejsze uchwały podjęte w tej sprawie. Uchwała weszła w życie z dniem 12 kwietnia 1999 roku. Zawarto w niej upoważnienie dla dyrektorów oddziałów do:

nie pobieraniu prowizji i opłat lub stosowania w wysokościach niższych niż określone w Taryfie, w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy, w celu pozyskania nowych klientów lub promowania nowych usług,
ustalania prowizji i opłat za czynności nie przewidziane w Taryfie i Zasadach pobierania prowizji i opłat.

Zapisy Uchwały zobowiązują dyrektorów oddziałów do:

określania wysokości pobieranych stawek prowizji i opłat z uwzględnieniem postanowień Taryfy i Zasad pobierania prowizji i opłat,
analizowania i okresowego weryfikowania stosowanych stawek prowizji i opłat,
ustalenia stawek maksymalnych w porozumieniu z Dyrektorem Departamentu Operacji Zagranicznych w odniesieniu do tych czynności w oborcie wartościami dewizowymi, dla których górne granice stawek nie zostały określone w Uchwale.

Uchwała zawiera także zapis, że ulgi w prowizjach i opłatach, zawarte w umowach z klientami, obowiązują do czasu upływu ważności umów, ich wypowiedzenia lub renegocjacji.

Należy zauważyć, że poprzednie Uchwały nie regulowały okresu, na jaki dyrektorzy oddziałów mogli podejmować decyzje o nie pobieraniu prowizji i opłat lub stosowaniu stawek niższych niż określone w Taryfie.

Na podstawie wymienionej wcześniej Uchwały Dyrektor Oddziału Operacyjnego w Głogowie wydał w dniu 9 kwietnia 1999 roku Zarządzenie nr 4/99 w sprawie prowizji i opłat za czynności bankowe w obrocie krajowym i w obrocie wartościami dewizowymi obowiązujące od dnia 12 kwietnia 1999 roku, anulujące wszystkie wcześniejsze Zarządzenia w sprawie prowizji i opłat.

W części Zasady pobierania prowizji i opłat wprowadzono zapisy dotyczące obrotu wartościami dewizowymi. Nowa Taryfa składa się z następujących części:

Rachunki bankowe,
Obrót oszczędnościowy,
Pozostałe czynności związane z obsługą rachunków bankowych i obrotem oszczędnościowym,
Karta płatnicza BGŻ S.A. POLCARD,
Karta płatnicza BGŻ S.A. VISA Classic,
Home Banking,
Kredyty,
Gwarancje, poręczenia, regwarancje, awale,
Skup i sprzedaż wartości dewizowych oraz inkaso czeków,
Inkaso dokumentowe,
Akredytywa dokumentowa,
Obsługa banków krajowych i zagranicznych,
Prowizje i opłaty bankowe dotyczące czeków w obrocie zagranicznym pobierane przez BGŻ S.A. od banków krajowych i zagranicznych,
Zlecenia różne w obrocie wartościami dewizowymi,
Inne czynności w obrocie krajowym,
Przechowywanie w depozycie bankowym i udostępnianie skrytek sejfowych,
Zryczałtowane opłaty pocztowe i telekomunikacyjne w obrocie krajowym i zagranicznym.

W większości przypadków zmianom nie ulegają stawki procentowe prowizji, zmieniają się jednak ich dolne i górne granice. Zasadnicze zmiany dotyczyły:

zwiększenia z 0,3 do 0,4% prowizji od wpłat gotówkowych na rachunki prowadzone przez inne banki,
zwiększenia z 2 zł do 2,50 prowizji za realizację przelewów – ustalona została na najniższym możliwym poziomie,
wprowadzenia osobnej prowizji za rozliczenia płatności z tytułu składek na rzecz ZUS – 3,5 zł,
zmiany pobierania prowizji za realizację pilnych płatności z wpływów bieżących – zrezygnowano ze stawki kwotowej w wysokości 10 zł od każdej dyspozycji realizowanej z wpływów bieżących i ustalono stawkę procentową 0,1% kwoty płatności pokrytych wpływami bieżącymi, minimalnie 10 zł, maksymalnie 300 zł,
zwiększenia opłaty za prowadzenie rachunku bankowego z 8 do 10 zł,
zwiększenia opłaty za telefoniczne udzielanie informacji o stanie rachunku bankowego z 5 do 12 zł,
zamianie opłaty za rozpatrzenie wniosku o kredyt oraz zmianę, na wniosek klienta, warunków umowy w kwocie 150 zł prowizją w wysokości 0,2%, minimalnie 15 zł, maksymalnie 300 zł.

[1] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe, op. cit., art. 111

[2] Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997r. Prawo bankowe, op. cit., art. 77

Umowa kredytu może określać, że od kredytu postawionego do dyspozycji kredytobiorcy i przez niego nie wykorzystanego przysługuje bankowi odrębna prowizja.