System kierowania ludźmi i jego miejsce w organizacji

Głosuj na tę pracę

Style kierowania stosowane przez menadżerów

Systemy kierowania ludźmi

Proces zarządzania zorganizowany jest w system rozumiany jako zbiór reguł, norm i praktycznych umiejętności kadry kierowniczej, określający zasady i sposoby zachowania pracowników i przedsiębiorstwa w dążeniu do osiągnięcia wyznaczonych celów. System ten służy realizacji funkcji zarządzania, naturalnie w taki sposób, aby osiągnąć efekt synergii. Wynika on z interakcji różnych jego elementów i ich powiązania z otoczeniem[1].

System zarządzania rozpatrywany zarówno w aspekcie statycznym (strukturalnym), jak i w sensie dynamicznym, stanowi podsystem systemu organizacji i charakteryzuje się następującymi właściwościami[2]:

  • spełnia funkcje planowania, pobudzania, organizowania i kontroli;
  • stanowi organ składający się ze stanowisk kierowniczych oraz ze stanowisk funkcjonalnych zgrupowanych w zespołach pracowniczych, które tworzą komórki organizacyjne bądź większe jednostki organizacyjne; do systemu zarządzania zaliczane są również stanowiska doradcze i organa kolegialne, zwykle nazywane komisjami;
  • ma określony zakres uprawnień decyzyjnych ze względu na obiekt zarządzania.

Stale zmieniające się otoczenie oddziałuje zakłócające na system zarządzania, wywołuje zmiany w tym systemie, co z kolei powoduje oddziaływanie na otoczenie i zmiany w jego strukturze i stosunku do firmy.

Funkcje zarządzania ulegają doskonaleniu i modyfikacji, gdyż zmieniają się reguły gry w gospodarce i warunki funkcjonowania przedsiębiorstw, polepszają się instrumenty doskonalenia jakości zarządzania oraz rosną naciski ze strony otoczenia (Rys 1.).

Rys 1. Stopniowe wzbogacanie instrumentów zarządzania

Schemat z pracy o przywództwie i kierowaniu firmą

Czas

Źródło: opracowanie własne.

Wszystko to sprawia, że system zarządzania musi być stale doskonalony i dostosowywany do obecnych i przyszłych potrzeb firmy[3]. Ponadto zmiana orientacji produktowej na marketingową oraz burzliwość otoczenia wymuszają przyspieszenie jego modyfikacji, aby był on zdolny do zapewnienia firmie większej elastyczności i szybkości działania na rynku, a w konsekwencji do lepszego przystosowania się jej do wzrastającej dynamiki otoczenia. Stąd też doskonalenie systemu zarządzania, orientowanie go bardziej rynkowo i strategicznie staje się nieodzownym warunkiem nowoczesnego zarządzania[4].

System widoczny w przebiegu jednej sprawy

Przedstawioną definicję systemu zarządzania można odnieść do drogi, którą przechodzi zamówienie klienta. Zainteresowana osoba opisuje potrzebę, pracownik ustala zakres zadania, zespół przygotowuje wykonanie, a kierujący rozstrzyga kwestie wymagające dodatkowych uzgodnień. Poszczególne czynności są powiązane. Jeżeli na początku pominięto ważny warunek, problem może ujawnić się dopiero przy oddawaniu gotowej pracy. Ocena systemu powinna więc obejmować przepływ całej sprawy, zamiast zatrzymywać się na staranności pojedynczego wykonawcy.

Wyobraźmy sobie firmę przygotowującą materiały dla kilku klientów jednocześnie. Każde zlecenie osobno mieści się w możliwościach zespołu, ale ich terminy nakładają się na siebie. W tej sytuacji źródłem trudności może być sposób przyjmowania zobowiązań. Pracownicy wykonujący zadania nie usuną kolizji samym zwiększeniem dokładności. Potrzebna jest wiedza o łącznym obciążeniu oraz miejsce uzgadniania terminów przed ich potwierdzeniem. Przykład ten pokazuje różnicę między poprawianiem wykonania i zmianą warunków, w których wykonanie ma nastąpić.

System obejmuje również reguły ustalania priorytetów. Określenie wszystkich zadań jako pilnych nie pomaga wybrać kolejności pracy. Kierownictwo powinno umieć wyjaśnić, co przesądza o pierwszeństwie: uzgodniony termin, zależność kolejnego etapu od zakończenia obecnego czy szczególna konsekwencja opóźnienia. Są to przykładowe kryteria organizacyjne, które trzeba dopasować do działalności firmy. Ich wspólną funkcją jest umożliwienie rozstrzygnięcia kolizji w sposób zrozumiały dla osób wykonujących zadania.

Podział stanowisk przedstawia względnie stały obraz organizacji. Obieg spraw pokazuje natomiast jej działanie w czasie. Te dwa obrazy powinny do siebie pasować. Jeżeli za przygotowanie materiału odpowiada jedna komórka, ale informacja o zmianie wymagań trafia wyłącznie do innej, formalne powierzenie odpowiedzialności nie zapewnia właściwego wykonania. Rozpoznanie takiej rozbieżności pozwala ustalić, czy potrzebna jest zmiana drogi przekazywania informacji, zakresu kompetencji czy samego podziału pracy. Każde z tych rozwiązań dotyka innego elementu systemu.

Uzgodnienia, które umożliwiają samodzielność

Czytelny system nie musi oznaczać rozbudowanego zestawu procedur. Istotne jest, aby osoba wykonująca zadanie wiedziała, jakie warunki ma zachować i kiedy potrzebuje dodatkowej decyzji. Może samodzielnie wybrać sposób opracowania materiału, a zarazem nie mieć prawa potwierdzenia nowego terminu bez sprawdzenia dostępności zespołu. Takie rozróżnienie pozwala oddzielić swobodę wykonawczą od decyzji wpływającej na zobowiązania innych osób. Zapobiega też przenoszeniu każdej drobnej sprawy do przełożonego.

Samodzielność wymaga dostępu do informacji. Pracownik nie podejmie trafnej decyzji o kolejności zadań, jeśli nie zna uzgodnionych terminów albo nie wie, od czego zależy praca następnej osoby. Warto zatem sprawdzić, które dane są potrzebne na danym stanowisku i czy rzeczywiście do niego docierają. Samo przechowywanie informacji w organizacji nie oznacza jeszcze jej dostępności dla wykonawcy. Równie istotne jest odróżnienie danych aktualnych od wcześniejszych ustaleń, które przestały obowiązywać.

W praktyce przydatne bywa opisanie sytuacji, z jakimi pracownicy mają trudność. Jeżeli regularnie pytają o ten sam rodzaj decyzji, może brakować jasnej reguły albo dostępu do potrzebnej wiedzy. Jeżeli pytania są różne i dotyczą niepowtarzalnych przypadków, potrzebny może być raczej sprawny kontakt z osobą zdolną rozstrzygnąć problem. Rozbudowywanie instrukcji bez rozpoznania charakteru pytań może zwiększyć liczbę zapisów, pozostawiając codzienną niepewność bez zmiany.

Dobre uzgodnienie obejmuje także przekazanie sprawy między stanowiskami. Osoba kończąca swój etap powinna wiedzieć, co musi otrzymać kolejny wykonawca. Gotowy plik bez informacji o akceptacji klienta może nie pozwalać rozpocząć produkcji. Podobnie samo potwierdzenie decyzji bez przekazania właściwej wersji materiału pozostawia niejasność. Przegląd punktów przekazania pomaga dostrzec drobne braki, które później powodują wielokrotne sprawdzanie i odtwarzanie wcześniejszych ustaleń.

Informacja zwrotna i zmiana reguł

Kontrolę systemu można rozpocząć od porównania przebiegu kilku zakończonych spraw. Nie chodzi wyłącznie o wskazanie opóźnień. Warto ustalić, w których miejscach trzeba było ponownie uzgadniać zakres, szukać brakujących danych albo zmieniać kolejność pracy. Powtarzalna trudność jest materiałem do oceny wspólnego sposobu działania. Pojedynczy nietypowy przypadek może natomiast wymagać odrębnego rozstrzygnięcia, bez wprowadzania nowej zasady dla całej firmy. Rozróżnienie to ogranicza tworzenie niepotrzebnych wymagań.

Po przyjęciu zmiany potrzebna jest obserwacja jej skutku. Jeśli dodatkowe potwierdzenie zakresu miało zmniejszyć liczbę poprawek, warto sprawdzić, czy faktycznie temu służy. Może się okazać, że problem wynikał z niezrozumiałego opisu, a nie z braku formalnej akceptacji. Wtedy kolejny podpis nie wnosi informacji potrzebnej wykonawcom. Zmiana systemu powinna być oceniana według rozwiązywanego problemu, a nie wyłącznie według tego, czy została wdrożona zgodnie z wcześniejszym zamiarem.

Znaczenie ma też koszt utrzymywania przyjętego rozwiązania. Dodatkowy przegląd może ograniczać błędy, ale wymaga czasu osoby sprawdzającej i oczekiwania po stronie wykonawców. Przy ocenie warto uwzględnić obie strony. Rozwiązanie korzystne dla złożonego, nietypowego zamówienia może okazać się nadmiernie pracochłonne przy prostej, powtarzalnej usłudze. Kierownictwo potrzebuje więc kryterium odróżniania spraw, zamiast wymagać identycznej ścieżki dla wszystkich przypadków niezależnie od ich charakteru.

Schemat stopniowego wzbogacania instrumentów zarządzania z pracy przedstawia określony sposób porządkowania narzędzi. Nie należy odczytywać go jako obowiązku zastępowania każdego wcześniejszego rozwiązania kolejnym. W konkretnej firmie starsza, prosta metoda może nadal odpowiadać wykonywanej pracy. Nowe narzędzie ma sens wtedy, gdy rozwiązuje rozpoznaną trudność i można je utrzymać w dostępnych warunkach. O przydatności decyduje związek z zadaniem, a nie samo miejsce narzędzia na osi rozwoju.

Ostatecznie system kierowania powinien umożliwiać zespołowi przewidywalne współdziałanie. Ludzie potrzebują rozumieć, skąd przychodzi zadanie, na czym polega ich odpowiedzialność i gdzie wyjaśnić sytuację wykraczającą poza przyjęte ustalenia. Kierownictwo otrzymuje dzięki temu podstawę do obserwowania całości pracy. Może odróżniać jednostkowe trudności od powtarzalnych zależności i wybierać zmiany adekwatne do rzeczywistej przyczyny. Tak rozumiany system wspiera decyzje zamiast tworzyć osobny obieg czynności oderwany od działalności przedsiębiorstwa.

W ocenie całego układu pomocne jest także spojrzenie na sytuacje, w których nikt nie uważa sprawy za należącą do jego zadania. Takie luki mogą powstawać między dobrze opisanymi stanowiskami. Każdy wykonawca kończy swoją część, lecz brakuje potwierdzenia zamknięcia całości albo przekazania informacji klientowi. Nie trzeba z góry zakładać, że potrzebne jest nowe stanowisko. Najpierw warto ustalić, jakiego działania brakuje i komu można je rozsądnie powierzyć w istniejącym przebiegu pracy.

Uzgodnienie to powinno być zrozumiałe również dla osób zastępujących zwykłych wykonawców. Dzięki temu rozwiązanie nie pozostaje zależne wyłącznie od pamięci i obecności konkretnego pracownika. System zyskuje praktyczną ciągłość, którą można sprawdzić podczas normalnego funkcjonowania organizacji.

Przypisy

  1. Borkowska S. System motywowania w przedsiębiorstwie PWN, Warszawa 1995, s. 23. ↩
  2. J. Zieleniewski Organizacja i zarządzanie, PWN, Warszawa 1981, s. 131 ↩
  3. Homplewicz J. Teorie organizacji i kierownictwa Uniwersytet Śląski, Katowice 1979, s. 89. ↩
  4. T. Oleksyn Sztuka kierowania Wyższa Szkoła Zarządzania i Przedsiębiorczości w Warszawie 1997, s.210 ↩

Podejścia do motywacji – potrzeby, oczekiwania i konsekwencje

Głosuj na tę pracę

Podstawowe podejścia do motywacji

Istnieją trzy podejścia do motywacji:

  1. związane z satysfakcją,
  2. sekwencyjne,
  3. behawioralne.

Związane z satysfakcją usiłuje wyjaśnić, co budzi i ożywia lub inicjuje zachowanie człowieka. Próbuje ono odpowiedzieć na pytania: jakie czynniki motywują ludzi i jakie potrzeby ludzie pragną zrealizować w miejscu pracy? W podejściu tym satysfakcja uzależniona jest od realizacji odczuwanej potrzeby. Potrzebą jest silne odczucie braku czegoś, wywołujące nieprzyjemne napięcie, które pracownik stara się wyeliminować, podejmując działalność prowadzącą do realizacji tej potrzeby.

Pracownicy realizują potrzeby z różnych powodów: jedni pragną być lubiani, inni chcą zdobyć władzę, jeszcze inni chcą się czuć bezpiecznie. Jeżeli człowiek zmniejsza odczucie braku, to intensywność siły motywującej także się obniża. Do tego podejścia należą między innymi: teoria potrzeb Masłowa, dwuczynnikowy model F. Herzberga, teoria C Adelferda, D. McCIellanda oraz modele wzbogacania pracy[1].

Podejście sekwencyjne podkreśla sposób i przyczynę rozpoczęcia, zmiany lub zatrzymania działań prowadzących do osiągnięcia osobistych celów człowieka, np. wyższej płacy. W tym podejściu wyodrębnia się przykładowo teorie oczekiwań i model słuszności. Pracownik określa tu kolejno relacje między wysiłkiem i nagrodą, którą może z tego tytułu uzyskać.

Podejście behawioralne wskazuje, jak wyniki przeszłych działań wpływają na przyszłe postępowanie. Opiera się ono na przekonaniu, że zachowanie, które spowodowało wzrost płac, awans czy pochwałę, prawdopodobnie będzie powtórzone. Zakłada się również, że zachowanie, które doprowadziło do obniżenia płacy lub upomnienie, przeniesienie na niższe stanowisko, prawdopodobnie będzie rzadziej powtarzane. Według tego podejścia, zachowania pracownika są funkcją ich konsekwencji w formie nagród lub kar.

Trzy perspektywy prowadzą do różnych pytań

Podejście koncentrujące się na potrzebach kieruje uwagę na znaczenie, jakie pracownik przypisuje określonemu wynikowi. Perspektywa oczekiwań każe sprawdzić, czy widzi on realną drogę od wysiłku do tego wyniku. Podejście behawioralne podkreśla konsekwencje, które wcześniej towarzyszyły działaniu. Różnica ma praktyczne znaczenie: można oferować cenioną możliwość rozwoju, ale pozostawić niejasne kryteria dostępu. Można też jasno opisać kryteria, a następnie stosować je w sposób sprzeczny z zapowiedzią.

Warto traktować te perspektywy jako sposoby porządkowania pytań, bez zakładania, że pojedyncza teoria wyjaśni każdy przypadek. Zachowanie w pracy zależy również od wiedzy, zasobów, relacji i wymagań zadania. Jeżeli dział nie otrzymuje materiałów potrzebnych do wykonania zamówienia, analiza samych potrzeb pracowników nie usunie opóźnienia. Teoria jest przydatna wtedy, gdy pomaga rozpoznać istotny element sytuacji i wybrać informację potrzebną do dalszego działania.

Przykład udziału w projekcie usprawnienia

Wyobraźmy sobie organizację zapraszającą pracowników do opracowania prostszego sposobu przekazywania dokumentów. Udział jest przedstawiany jako okazja do rozwoju, a mimo to zgłasza się niewiele osób. Pierwsza interpretacja może dotyczyć potrzeb: projekt nie odpowiada oczekiwaniom, ponieważ pracownicy chcą rozwijać inne kompetencje. Druga dotyczy oczekiwań: nie widzą oni możliwości pogodzenia projektu z bieżącymi obowiązkami. Trzecia odwołuje się do doświadczenia: wcześniejsze pomysły pozostawały bez odpowiedzi.

Każde z tych wyjaśnień prowadzi do innej zmiany. W pierwszym przypadku warto uzgodnić temat i rolę uczestników. W drugim potrzebne jest miejsce na pracę projektową w harmonogramie oraz wsparcie osoby podejmującej decyzje. W trzecim trzeba pokazać, co stało się z poprzednimi propozycjami i jak będą rozpatrywane nowe. Samo ponowienie zaproszenia nie musi pomóc. Nie wiadomo jeszcze, czy problemem jest atrakcyjność celu, osiągalność udziału czy wiarygodność procesu.

Przed wyciągnięciem wniosku można przeprowadzić krótką rozmowę z zainteresowanymi i osobami, które nie zgłosiły udziału. Pytania powinny pozostawiać przestrzeń na wyjaśnienie, a nie sugerować brak chęci. Odpowiedź „nie mam czasu” wymaga doprecyzowania: może oznaczać pełne obciążenie, niejasność priorytetów albo przekonanie, że dodatkowa praca nie będzie brana pod uwagę. Kierownik nie powinien wybierać wygodnej dla siebie interpretacji bez sprawdzenia.

Znaczenie nagrody i znaczenie samego działania

Podział na motywację zewnętrzną i wewnętrzną bywa używany zbyt szeroko. Pracownik może wykonywać zadanie, ponieważ je lubi, ponieważ uważa je za ważne albo dlatego, że odczuwa nacisk. Te sytuacje nie są identyczne. W teorii autodeterminacji Gagné i Deci rozróżniają między innymi zainteresowanie samą czynnością oraz przyjęcie wartości celu, któremu czynność służy. Podkreślają też rolę autonomii, kompetencji i relacji z innymi.[2] Nie oznacza to, że każda konieczna czynność ma stać się pasją.

W przykładzie usprawnienia obiegu dokumentów ktoś może nie lubić analizowania formularzy, a jednocześnie rozumieć, że poprawa ograniczy liczbę pomyłek. Inna osoba zainteresuje się samym projektowaniem procesu. Obie mogą pracować z przekonaniem, choć źródło tego przekonania będzie inne. Praktyczna konsekwencja polega na wyjaśnianiu celu oraz pozostawianiu sensownej przestrzeni działania. Organizacja nie musi przedstawiać wszystkich zadań jako atrakcyjnych dla każdego.

Autonomia wymaga przy tym realnych granic. Uczestnicy projektu powinni wiedzieć, które elementy mogą zmienić, jakie warunki pozostają stałe i kto zatwierdza rezultat. Dowolność bez informacji nie daje jeszcze poczucia sprawczości. Z kolei z góry ustalony wynik pod pozorem konsultacji może osłabiać wiarygodność zaproszenia. Warto rozróżnić otwarte pytanie, propozycję do oceny i decyzję już podjętą, którą trzeba po prostu rzetelnie wyjaśnić.

Konsekwencje mogą wspierać różne zachowania

Jeżeli firma chce zachęcać do współpracy, powinna przyjrzeć się temu, jakie działania faktycznie zauważa. Uznanie wyłącznie indywidualnych wyników może pozostawiać niewidoczną pomoc udzielaną innym. Wyróżnianie szybkiego zamknięcia spraw bez oceny jakości może zwiększać presję na pośpiech. Nie oznacza to, że każda nagroda przyniesie niepożądany skutek. Oznacza potrzebę sprawdzenia, jaki komunikat powstaje z połączenia miernika, oceny i codziennych reakcji przełożonego.

Warto odróżnić opis zachowania od ogólnej oceny osoby. Informacja, że przekazane zestawienie zawierało brakujące dane, wskazuje konkretny problem do poprawy. Stwierdzenie, że pracownik jest niezaangażowany, nie wyjaśnia oczekiwania. Także pochwała staje się bardziej użyteczna, gdy dotyczy rozpoznawalnej czynności i jej rezultatu. Dzięki temu odbiorca wie, co warto kontynuować, zamiast domyślać się preferencji kierownika.

Brak reakcji również wymaga interpretacji. Cisza po przesłaniu pomysłu może być odebrana jako brak zainteresowania, ale może też wynikać z niejasnego obiegu zgłoszeń. Zanim uzna się ją za świadomie stosowane narzędzie wpływu, trzeba sprawdzić organizację procesu. Zespół powinien wiedzieć, kiedy otrzyma odpowiedź i co stanie się ze sprawą wymagającą dodatkowych uzgodnień. Przewidywalna komunikacja ogranicza liczbę domysłów dotyczących intencji innych osób.

Jak sprawdzać własne wyjaśnienie

Po rozpoznaniu możliwej przyczyny warto sformułować założenie w sposób pozwalający je ocenić. Jeśli barierą ma być brak czasu, można uzgodnić wyodrębniony termin i sprawdzić przebieg udziału. Jeśli problem dotyczy niejasnej roli, należy doprecyzować zakres decyzji. Gdy po zmianie sytuacja pozostaje podobna, trzeba wrócić do interpretacji. Teoria nie powinna służyć obronie pierwszej hipotezy niezależnie od doświadczenia.

Ocena wymaga także uwzględnienia kosztów po stronie uczestników. Więcej pomysłów nie jest automatycznie korzystnym wynikiem, jeżeli nikt nie ma możliwości ich rozpatrzenia. Wysoka frekwencja na spotkaniu nie dowodzi poczucia wpływu. Warto więc obserwować nie tylko sam udział, lecz również jakość uzgodnień i dalszy los propozycji. Zestawienie potrzeb, oczekiwań i konsekwencji pomaga objąć uwagą cały ten proces.

Różne podejścia mogą się uzupełniać, o ile zachowa się świadomość ich odmiennych pytań. Rozmowa o tym, co pracownik ceni, nie zastępuje zapewnienia wykonalnych warunków. Poprawa organizacji nie wyjaśnia sama sposobu doceniania. Konsekwentne reakcje nie usuną niejasnego celu. Dopiero powiązanie tych elementów daje podstawę do wybrania działania odpowiadającego konkretnej sytuacji, a następnie do sprawdzenia, czy przyniosło oczekiwaną zmianę.

W przedstawionym projekcie można wcześniej ustalić, jak będzie wyglądała odpowiedź na pomysł niemożliwy do wdrożenia. Rzeczowe uzasadnienie ograniczeń zachowuje sens uczestnictwa, nawet jeśli propozycja zostaje odrzucona. Milczenie pozostawia natomiast wiele możliwych interpretacji. Pracownicy nie wiedzą, czy zabrakło środków, pomysł nie pasował do celu czy nikt go nie rozpatrzył. W ten sposób organizacja kształtuje oczekiwania wobec kolejnych zaproszeń.

Oceniając udział, należy też uwzględnić jakość dostępnej informacji. Zgłoszenie po niejasnym zaproszeniu i zgłoszenie po omówieniu konkretnej roli to różne sytuacje. Wzrost zainteresowania po doprecyzowaniu nie dowodzi automatycznie zmiany potrzeb. Może świadczyć o lepszym zrozumieniu zadania. Rozróżnienie przyczyny pomaga wybrać dalszy kierunek, zamiast przypisywać wszystkie różnice ogólnemu poziomowi motywacji.

Przypisy

  1. Borkowska S.: „System motywowania w przedsiębiorstwie”, PWN, Warszawa 1985, s.152-161 ↩
  2. M. Gagné, E. L. Deci, Self-determination theory and work motivation, Journal of Organizational Behavior, 2005, t. 26, nr 4, s. 331-362, DOI: 10.1002/job.322. ↩

Techniki rekrutacji: Internet, bazy i pośrednicy

Głosuj na tę pracę

Internet

Jest to zdecydowanie najnowsza forma rekrutacji pracowników, rozwijająca się na świecie bardzo dynamicznie: w USA już ok. 60% ofert pracy przedstawianych jest w Internecie[1]. W przedsiębiorstwach polskich ogłoszenia w Internecie nie stanowią jeszcze znaczącego źródła pozyskiwania pracowników, ale rozwój tej formy rekrutacji jest już zauważalny.

Możliwości zastosowania Internetu do rekrutacji kadr są wielorakie, a główne jego narzędzia w omawianym zakresie to:

  • bazy danych, np. bank danych o inżynierach i dla inżynierów Agencji Promocji Kadr „Pełnomocnik”;
  • firmowe strony WWW, gdzie poza prezentacją świadczonych przez firmę usług i charakterystyką jej produktów zamieszczane są także informacje kadrowe;
  • strony wydawców i mediów, np. na internetowych stronach „Gazety Wyborczej” znaleźć można część ogłoszeń z cotygodniowego dodatku „Gazeta Praca” oraz ogłoszenia drobne „Szukam pracy” i „Dam pracę” z Warszawy i wszystkich dodatków lokalnych;
  • specjalistyczne strony o rynku pracy firm zajmujących się publikacją serwisów internetowych z ogłoszeniami i informacjami o rynku pracy, jak np. działające w Polsce „Top Jobs on the Net” czy „Internet Idea”;
  • ogólnodostępne grupy dyskusyjne.

Ogłoszenia w bazach danych można wyszukiwać według określonych kryteriów, np. płci, wieku, wykształcenia, znajomości języków obcych, województwa czy miasta, w którym szuka się pracy itd., co znacznie ułatwia przeglądanie ofert i wydatnie skraca czas dotarcia do tych odpowiednich.

Aplikanci wprowadzają informacje o sobie bezpłatnie, wypełniając standardowy formularz podobny do życiorysu (CV) lub jego wersję znacznie skróconą, zawierającą jedynie imię i nazwisko kandydata, zwięzłe odniesienie do treści ogłoszenia, jego adres, numer telefonu i e-mail oraz datę zgłoszenia; ta ostatnia wersja preferowana jest przez polskie przedsiębiorstwa. Zalety Internetu są ogromne. Przede wszystkim ma on nie ograniczony pod względem geograficznym zasięg, dociera więc do dużej grupy potencjalnych kandydatów. Stanowi także efektywną formę komunikacji, biorąc pod uwagę zarówno szybkość przekazywania informacji, jak i koszty: niektóre serwisy internetowe nawet ogłoszenia rekrutacyjne od pracodawców przyjmują bez opłat, utrzymując się jedynie z zamieszczania reklam.

Bez wątpienia omawiana forma pozyskiwania pracowników ma przed sobą ogromną przyszłość. Jej zalety dostrzegły także rejonowe urzędy pracy, które utworzyły Komputerową Bazę Ofert Pracy: w grudniu 1998 r. już trzecia część urzędów zawarła w niej swoje oferty, a pozostałe dwie trzecie mają się włączyć do połowy następnego roku.

Bazy danych o kandydatach

Niektóre z agencji doradztwa personalnego oraz instytucji wspomagających rozwój zawodowy zgromadziły w okresie ostatnich lat duże bazy aplikacji pochodzących od osób dążących do zmiany pracy. Wielkość takich baz danych (niekiedy dziesiątki tysięcy kandydatów) pozwala sądzić, że stanowią one bardzo dobre źródło poszukiwania pracowników, jednakże informacje pochodzące z takich źródeł mogą mieć wady wynikające z[2]:

  • braku aktualizacji danych o kandydatach,
  • powierzchowności i skrótowości informacji,
  • braku możliwości szybkiego zweryfikowania podanych informacji (np. przy dużej liczbie kandydatów).

Bazy danych mają oczywiście także zalety związane przede wszystkim z realną możliwością odszukania osób odpowiadających nietypowym wymaganiom przedsiębiorstwa oraz pracowników dla jednostek o dużym rozproszeniu terytorialnym. Osobną sprawą są zestawienia informacji posiadane przez stowarzyszenia zawodowe lub organizacje branżowe – mają one często jeszcze bardziej ogólnikowy charakter, ale zazwyczaj dobrze odzwierciedlają potencjał ludzki danego środowiska.

Szkoły i uczelnie

Wiele firm zatrudnia osoby bezpośrednio po studiach lub absolwentów szkół danego typu[3]. Pozyskiwanie pracowników rekrutujących się z grona absolwentów wiąże się zazwyczaj z zatrudnianiem ludzi bez doświadczenia, ale niektórzy pracodawcy preferują osoby „z otwartymi głowami”, licząc na ich kreatywność i silną chęć do dalszego rozwoju. W rekrutacji nastawionej na tę grupę często bardziej niż podstawowa treść oferty pracy istotna jest kwestia wizerunku firmy i zapewnienia indywidualnych możliwości rozwoju. Właśnie na uczelniach organizowane są ostatnio liczne targi pracy. W ich trakcie przedstawiciele pracodawców prezentują potencjalne miejsca pracy i zbierają informacje o studentach i absolwentach.

Szczególnie korzystne dla obu stron mogą być długoterminowe programy praktyk organizowane dla młodych ludzi. Ta forma wzajemnego poznawania się pozwala firmom zabezpieczyć się przed zatrudnieniem mało doświadczonych pracowników, a studentom lub absolwentom w miarę łagodnie wejść w świat pracy zawodowej. Aktywne uczestnictwo danej firmy i dobra organizacja praktyk zawodowych jest chyba najlepszym sposobem współpracy z uczelniami i szkołami różnego typu.

Osoby polecane przez pracowników i współpracowników przedsiębiorstwa

Kiedy firma prowadzi rekrutację zewnętrzną, prawie zawsze znajduje się liczne grono kandydatów spośród osób rekomendowanych przez ludzi aktualnie pracujących dla przedsiębiorstwa[4]. Zjawisko to jest powszechne w małych firmach i zdarza się, że tam często stanowi podstawę wzrostu zatrudnienia.
W bardzo dużych, renomowanych organizacjach nierzadko jest traktowane z dużą nieufnością.

Trudno jednoznacznie określić, czy ta metoda pozyskiwania pracowników jest szczególnie godna polecenia. Z jednej strony zmniejsza się koszt poszukiwania pracownika i teoretycznie wzrasta poziom zaufania do umiejętności i doświadczenia osoby rekomendowanej na dane stanowisko, z drugiej zaś pojawia się całkiem realne niebezpieczeństwo protekcjonizmu i kumoterstwa.

Jedynym rozwiązaniem pozwalającym uniknąć tego typu zagrożeń jest stosowanie pełnej i szczegółowej procedury rekrutacyjnej wobec takich osób i bardzo surowe porównywanie rezultatów poszczególnych etapów selekcji z wynikami innych kandydatów. Podobne podejście należy stosować w odniesieniu do kandydatów nadsyłających swoje oferty bez prowadzenia jakichkolwiek działań ze strony przedsiębiorstwa oraz zgłaszających się osobiście.

Agencje doradztwa personalnego

Współpraca ze sprawdzonymi agencjami doradztwa personalnego w procesie pozyskiwania pracowników pozwala przedsiębiorstwu[5]:

  • zmniejszyć pracochłonność przygotowania i realizacji całego procesu,
  • zmniejszyć prawdopodobieństwo braku profesjonalizmu w działaniach rekrutacyjnych,
  • utrzymać dyskrecję w poszukiwaniu określonych kandydatów,
  • uzyskać kompleksową i bezstronną informację o poszczególnych kandydatach.

Współpraca z agencjami zazwyczaj jest bardziej kosztowna niż prowadzenie samodzielnej rekrutacji. W zamian za to przedsiębiorstwo ma możliwość zatrudnienia kandydata spełniającego wszystkie albo prawie wszystkie wymagania wraz ze swoistą „gwarancją”, która może skutkować powtórzeniem działań rekrutacyjnych w przypadku pojawienia się w procesie pracy problemów z wyselekcjonowaną przez agencję osobą. Rekrutacja z udziałem firmy doradczej nie wyklucza profesjonalnych działań przez samo przedsiębiorstwo. Wiele znanych firm poszukujących kadry menedżerskiej wyższego i średniego szczebla za pośrednictwem agencji ma rozbudowane i profesjonalne służby personalne bardzo sprawnie prowadzące rekrutację wewnętrzną, a także zewnętrzną w odniesieniu do innych grup pracowników.

Wiele agencji doradztwa personalnego rozszerza zakres usług o wartościowanie stanowisk pracy, pomoc w przygotowaniu i przeprowadzaniu ocen, określanie systemów motywacyjnych, a także doradztwo organizacyjne, związane z podziałem funkcji i doskonaleniem struktury przedsiębiorstwa. Tak więc sama rekrutacja może być tylko jednym z elementów w programie współpracy pomiędzy firmą a agencją.

Wybór określonej agencji jest zawsze kwestią indywidualnych potrzeb i preferencji danego przedsiębiorstwa. Firmy doradcze o określonej renomie, długo funkcjonujące na rynku mają ogromne doświadczenie i są w stanie przeprowadzić nawet najbardziej rozbudowaną i skomplikowaną procedurę rekrutacyjną. Z kolei agencje niewielkie są zazwyczaj konkurencyjne cenowo, mogą być bardziej elastyczne, jeżeli chodzi o spełnianie życzeń klienta, często bardzo dobrze orientują się w lokalnym rynku pracy.

Kanał rekrutacyjny powinien odpowiadać temu, gdzie kandydaci szukają informacji i jakiego rodzaju kontaktu oczekują. Internet ułatwia szybkie udostępnienie oferty oraz jej aktualizację, lecz samo umieszczenie ogłoszenia nie gwarantuje dotarcia do właściwych osób. Treść powinna zawierać czytelną nazwę stanowiska, główne obowiązki, warunki i sposób zgłoszenia. Jeśli kandydat musi odgadywać, czego dotyczy praca, rośnie ryzyko przypadkowych zgłoszeń i dodatkowej korespondencji.

Elektroniczny formularz może ułatwić zebranie porównywalnych informacji, ale nie powinien wymagać danych, które nie służą ocenie. Zbyt długi formularz zwiększa wysiłek kandydata i może zniechęcić osoby, na których firmie zależy. Warto też jasno opisać, które pola są obowiązkowe i jakie dokumenty trzeba dołączyć. Po stronie przedsiębiorstwa potrzebna jest osoba monitorująca napływ aplikacji, ponieważ technicznie sprawny formularz nie pomoże, jeśli zgłoszenia pozostaną bez odpowiedzi.

Bazy kandydatów mogą skrócić kolejny nabór, jeżeli przechowywane informacje są uporządkowane i możliwe do odnalezienia. Sama liczba zgromadzonych życiorysów nie świadczy o wartości bazy. Przydatne są opisy obszaru doświadczenia, daty kontaktu i stanowiska, którym dana osoba była zainteresowana. Informacje trzeba aktualizować, bo kwalifikacje, dostępność i oczekiwania kandydatów zmieniają się. Przed ponownym kontaktem należy sprawdzić, czy stary profil nadal odpowiada aktualnej ofercie.

Szkoły i uczelnie są źródłem osób rozpoczynających karierę, a także okazją do przedstawienia charakteru pracy i wymaganych umiejętności. Współpraca może obejmować spotkanie informacyjne, praktyki lub kontakt z wykładowcami, ale jej cel powinien być jasny dla obu stron. Firma nie powinna obiecywać zatrudnienia każdej osobie uczestniczącej w programie. Lepiej wyjaśnić, jakie doświadczenie można zdobyć i jakie kryteria będą stosowane przy późniejszym naborze.

Rekomendacje pracowników pomagają dotrzeć do osób, które nie przeglądają aktywnie ogłoszeń. Jednocześnie znajomość polecającego nie może zastępować oceny umiejętności. Wszyscy kandydaci powinni przejść przez podobne etapy i otrzymać te same informacje o pracy. Wewnętrzne zasady polecania warto opisać tak, aby pracownicy wiedzieli, czy mogą zgłaszać osoby z własnego otoczenia i czy rekomendacja wiąże się z jakąś formalną korzyścią. Przejrzystość zmniejsza ryzyko zarzutu, że stanowiska obsadza się wyłącznie przez znajomości.

Agencja doradztwa personalnego może wspierać poszukiwanie, zwłaszcza gdy stanowisko wymaga rzadkich kwalifikacji albo firma nie ma własnych zasobów do prowadzenia rozbudowanego naboru. Przed zleceniem pracy należy uzgodnić profil, zakres odpowiedzialności, harmonogram, sposób raportowania i kryteria przekazania kandydatów. Zleceniodawca powinien pozostać zaangażowany w ocenę, ponieważ to on zna środowisko i codzienne zadania stanowiska. Outsourcing czynności nie przenosi na agencję odpowiedzialności za ostateczną decyzję.

W praktyce dobrze działa łączenie źródeł. Ogłoszenie może zapewnić szeroki zasięg, baza podpowiedzieć osoby o odpowiednim doświadczeniu, a polecenia uzupełnić pulę o kandydatów pasywnych. Każdy kanał warto ocenić osobno: ile przyniósł zgłoszeń spełniających kryteria, ile czasu zajęła obsługa i ilu kandydatów dotarło do końcowego etapu. Dzięki temu firma stopniowo poznaje skuteczność własnych działań i może przesuwać budżet w stronę źródeł, które odpowiadają danemu typowi stanowiska.

Przypisy

  1. A. Sajkiewicz (red.), Zasoby ludzkie w firmie…, op. cit., s. 161. ↩
  2. J. Marciniak, Pozyskiwanie pracowników…, op. cit., s. 56. ↩
  3. A. Sajkiewicz (red.), Zasoby ludzkie w firmie…, op. cit., s. 166. ↩
  4. J. Marciniak, Pozyskiwanie pracowników…, op. cit., s. 58. ↩
  5. Ibidem, s. 57. ↩

Teoria wzmocnienia Skinnera

Głosuj na tę pracę

Psycholodzy behawioralni są autorami metody nauczania przez rozwój uwarunkowania, której rodzice, nauczyciele, treserzy zwierząt i inni używają dla kształtowania pożądanych zachowań. Są oni reprezentantami podejścia wzmacniania w motywacji, która to jest niemalże antytezą podejścia poznawczego w psychologii, dlatego że nie wykazuje zainteresowania procesami myślowymi i emocjonalnymi przy wyjaśnianiu zachowań człowieka. Organizm wykazuje tendencje do powtarzania zachowań, po których przychodzi satysfakcjonujące doświadczenie i do unikania zachowań, po których nie następuje satysfakcjonujące doświadczenie, czyli podąża za wynagrodzeniem i unika kary[1].

Kolejną ze współczesnych teorii motywacyjnych jest teoria wzmocnienia. Kojarzy sieją zwykle z nazwiskiem B. F. Skinnera. Opiera się na twierdzeniu, że zachowania ludzi w różnych sytuacjach spowodowane są wcześniejszymi doświadczeniami, zdobytymi w podobnych sytuacjach. Z teorii tej wynika, iż ludzie najprawdopodobniej będą wykazywali tendencję do powtarzania tych zachowań, które kojarzą się im z przyjemnymi wspomnieniami, a unikali tych, które wiążą się z przykrymi doświadczeniami. B. F. Skinner uważa, iż zachowania ludzi można przewidywać i kierować nimi poprzez manipulowanie środowiskiem, ponieważ to ono w dużej mierze kształtuje osobowość człowieka. Wpływając więc na środowisko, można dość skutecznie wzmacniać lub osłabiać reakcje ludzkie. Teoria ta nie sprawdza się, gdy występują tzw. zachowania wrodzone, które są przekazywane genetycznie[2].

Spojrzenie oparte na koncepcji wzmocnienia wyjaśnia rolę nagród w wywoływaniu zmiany zachowań lub w utrzymywaniu przez pewien czas zachowań nie zmienionych. Konkretnie, teoria wzmocnienia głosi, że zachowanie pociągające za sobą karę ma mniejsze szanse powtórzenia się. Takie podejście do wyjaśnienia zachowania zostało początkowo wypróbowane na zwierzętach, później jednak prace Skinnera i innych wykazały, że znajduje ono zastosowanie również do zachowania ludzkiego

Określając kwestię najprościej, koncepcja wzmocnienia, to podejście do motywacji, zgodnie z którym zachowanie wywołujące nagrody będzie prawdopodobnie powtarzane, a prawdopodobieństwo powtórzenia się zachowań pociągających za sobą karę jest mniejsze[3]. Menedżerowie mogą w układzie organizacyjnym korzystać z czterech podstawowych rodzajów wzmocnienia: wzmocnienia pozytywnego, unikania, karania i eliminacji.

Dwa rodzaje wzmocnienia wzmacniają lub podtrzymują zachowanie, a dwa – osłabiają je lub redukują. Wzmocnienie pozytywne, które wzmacnia zachowanie, to nagroda lub pozytywny wynik następujący na skutek pożądanego zachowania. Kiedy menedżer widzi szczególnie dobrą prace pracownika i daje wyraz swemu uznaniu, chwaląc go, pochwała taka pozytywnie wzmacnia zachowanie polegające na dobrej pracy. Inne czynniki w organizacji wywierające dodatni wpływ wzmacniający to podwyżki plac, awanse i nagrody. Należy, rzecz jasna, stosować całe zespoły środków motywacji o charakterze komplementarnym (wzajemnie wzmacniających się), w zależności od osobowości pracownika, jego hierarchii wartości i ról jakie spełnia w organizacji. Należy też je łączyć w system, gdyż skuteczność motywacji zależy od równoczesnego oddziaływania na pracownika wielu motywów zarówno materialnych jak i moralnych[4].

W podejściu Skinnera kluczowe znaczenie ma związek zachowania z jego następstwami. Wzmocnienie rozpoznaje się po zwiększeniu prawdopodobieństwa lub częstości określonej reakcji w odpowiednich warunkach. Sama intencja przyznania nagrody nie wystarcza, aby stwierdzić, że zadziałała jako wzmocnienie. Pochwała może zostać zaplanowana jako zachęta, lecz jej funkcję trzeba odróżnić od założenia kierownika. To uzupełnia uproszczony język przyjemnych wspomnień użyty w źródle: analiza koncentruje się na przebiegu zachowania i konsekwencjach, a nie na domyślaniu się wszystkich wewnętrznych przeżyć wykonawcy.

Określenia pozytywne i negatywne wskazują dodanie albo usunięcie bodźca. W obu rodzajach wzmocnienia chodzi o wzrost częstości zachowania. Wzmocnienie negatywne oznacza usunięcie lub uniknięcie warunku niekorzystnego po określonej reakcji. Karanie dotyczy natomiast następstwa, które ogranicza prawdopodobieństwo reakcji. Z tego powodu unikania nie należy traktować jako zwykłego synonimu kary. Warto rozpoznawać osobno kierunek zmiany w otoczeniu oraz kierunek zmiany zachowania. Takie uporządkowanie pozwala stosować terminy zgodnie z ich funkcją, bez nadawania słowom pozytywne i negatywne wyłącznie moralnego znaczenia.

Hipotetyczny przykład edukacyjny może dotyczyć zgłaszania niejasności w dokumentacji. Zespół ustala sposób przekazywania uwagi i otrzymuje informację, że poprawnie przygotowane zgłoszenie zostało sprawdzone oraz wykorzystane. Jeżeli w porównywalnych warunkach takie zgłoszenia pojawiałyby się częściej, następstwo mogłoby pełnić funkcję wzmocnienia tego zachowania. Przykład nie opisuje rzeczywistego badania ani nie zapewnia skuteczności samego komunikatu. Trzeba zdefiniować, co oznacza poprawne zgłoszenie, i odróżnić wzrost liczby uwag od wzrostu ich jakości. Obserwowany rezultat powinien odpowiadać zachowaniu, którego dotyczyła analiza.

Dla objaśnienia wzmocnienia negatywnego można wykorzystać odmienną sytuację ćwiczeniową: system wyświetla przypomnienie o nieuzupełnionym polu, a po jego prawidłowym wypełnieniu przypomnienie znika. Jeśli usunięcie tego sygnału zwiększałoby częstość uzupełniania pola, można byłoby mówić o wzmocnieniu negatywnym. Samo zniknięcie komunikatu nie dowodzi jeszcze takiej funkcji. Należy obserwować zachowanie w odpowiednich warunkach. Przykład służy wyjaśnieniu terminu i nie zakłada, że tworzenie uciążliwości dla ludzi jest właściwym sposobem zarządzania. Rozpoznanie mechanizmu i ocena sposobu organizacji pracy są odrębnymi zagadnieniami.

Wygaszanie polega na zaprzestaniu dostarczania następstwa, które wcześniej wzmacniało dane zachowanie. Nie oznacza po prostu wyeliminowania niepożądanego pracownika ani dowolnego odebrania mu środków. W analizie trzeba określić wcześniejszy związek i sprawdzić, co się zmienia po jego przerwaniu. Kierownik może nie wiedzieć, które następstwa utrzymują zachowanie, ponieważ część pochodzi od współpracowników lub samego procesu pracy. Bez rozpoznania tej relacji łatwo nazwać wygaszaniem działanie o zupełnie innej funkcji. Uproszczone określenie eliminacji użyte w źródle wymaga więc odczytania w kontekście konkretnego mechanizmu.

Następstwo może wzmacniać również zachowanie niezamierzone przez organizację. Jeśli raportowanie wyłącznie dobrych wiadomości spotyka się z uznaniem, a zgłoszenie trudności prowadzi do pominięcia wypowiedzi, zespół może otrzymywać sprzeczny sygnał wobec deklarowanego celu rzetelnej informacji. Jest to hipoteza o działaniu systemu, którą należałoby sprawdzić w danych. W ćwiczeniu można prześledzić, jakie reakcje otoczenia następują po różnych sposobach przekazywania informacji. Pozwala to zobaczyć znaczenie codziennych konsekwencji. Sam formalny zapis o nagradzaniu inicjatywy nie wyjaśnia całego układu, w którym podejmuje się decyzję o zgłoszeniu problemu.

Definicja zachowania powinna być dostatecznie konkretna. Hasło dobra praca może obejmować jakość, terminowość, współpracę i dokumentowanie, lecz każda z tych czynności wymaga innego sposobu obserwacji. Zwiększenie liczby wykonanych elementów nie dowodzi poprawy wszystkich pozostałych wymiarów. Jeśli konsekwencje powiązano tylko z ilością, warto sprawdzić również jakość i skutki dla kolejnego etapu procesu. Nie należy automatycznie zakładać pogorszenia tych parametrów. Chodzi o przygotowanie obrazu pozwalającego rozpoznać zarówno zamierzony rezultat, jak i możliwe przesunięcie działania na to, co rzeczywiście objęto oceną.

Znaczenie ma również moment następstwa oraz jego związek z konkretnym zachowaniem. Ogólne uznanie po długim czasie może być trudniejsze do powiązania z określonym działaniem niż informacja odnosząca się do wykonanego zadania. W analizie można zapisać kolejność zdarzeń i zakres informacji dostępnej wykonawcy. Nie każdy komunikat skierowany do zespołu pozwala ustalić, co dokładnie zostało docenione. Podobnie obietnica przyszłej nagrody jest elementem sytuacji poprzedzającej działanie, a nie dowodem, że otrzymane następstwo już wzmocniło reakcję. Rozróżnienie zapowiedzi i rzeczywistego przebiegu pomaga zachować porządek pojęciowy.

Aby ocenić zmianę, potrzebny jest punkt odniesienia. Można opisać sposób wykonywania zadania przed zmianą i po niej, zachowując informacje o obciążeniu, zasobach oraz innych okolicznościach. Sam wzrost częstości zachowania po wprowadzeniu nowego następstwa nie wyklucza pozostałych wyjaśnień. Być może zmieniła się instrukcja, dostępność narzędzia lub liczba sytuacji wymagających danej reakcji. W przypadku zgłoszeń trzeba więc odróżnić ich liczbę od liczby okazji do zgłoszenia. Rzetelna interpretacja uwzględnia konstrukcję obserwacji i nie przedstawia jednego porównania jako pełnego dowodu przyczynowego.

Wyjaśnienie uczenia się nie wyczerpuje wszystkich zagadnień motywowania w przedsiębiorstwie. Człowiek wykonuje pracę w otoczeniu obejmującym relacje, wymagania techniczne i własne rozumienie zadania. Źródłowy opis przypisuje podejściu szeroką zdolność przewidywania, lecz zastosowanie konkretnego mechanizmu wymaga ograniczonego i sprawdzalnego pytania. Podobnie kategoryczne zdanie o niesprawdzaniu się teorii wobec zachowań wrodzonych jest uproszczeniem: analiza uczenia się dotyczy sposobu kształtowania reakcji w określonych warunkach, przy uwzględnieniu możliwości organizmu. Nie pozwala dowolnie sterować każdym zachowaniem ani wyprowadzać diagnozy osobowości z jednego następstwa pracy.

Warsztatowy zapis można zakończyć krótkim opisem sekwencji: sytuacja, zachowanie, następstwo i obserwacja kolejnych reakcji. Dla przykładu dokumentacji wskazuje się okazję do zgłoszenia, formę uwagi, odpowiedź na nią i dane potrzebne do porównania. Osobno zapisuje się oczekiwany rezultat oraz wynik faktycznie rozpoznany, jeśli taki materiał istnieje. Dzięki temu termin wzmocnienie nie staje się etykietą każdej nagrody. Teoria pomaga zadawać pytania o związek między organizacją następstw a zachowaniem, a ocena konkretnego systemu wymaga dodatkowo uwzględnienia celów pracy, jakości informacji i konsekwencji dla jego uczestników.

Przypisy

  1. Armstrong M.: „Zarządzania zasobami ludzkimi. Strategia i działanie”, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 2001, s. 118. ↩
  2. Ratyński Wł.: „Psychologiczne i socjologiczne aspekty zarządzania…”, op. cit., s. 52 ↩
  3. Girffin R.: „Podstawy zarządzania organizacjami”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s.474 ↩
  4. Penc J.: „Skuteczne zarządzanie organizacją”, Wyższa Szkoła Marketingu i Biznesu, Łódź 1999, s.210 ↩

Wizja, rozwój osobisty i intuicja w pracy przywódcy

Głosuj na tę pracę

Umiejętność tworzenia wizji

Przypadek rzadko jest przyczyną wielkich osiągnięć, zazwyczaj są one efektem działania zgodnego z czyjąś wcześniejszą wizją, czyli myślową reprezentacją fizycznej rzeczywistości.

Znakomite przedsięwzięcie gospodarcze, sprawnie przeprowadzona akcja społeczna, sukces w sprzedaży jakiegoś produktu lub usługi, a także udane życie są efektem wizji osób za nie odpowiedzialnych. Pierwsze tworzenie zaczyna się zawsze od pomysłu, dopiero później powstaje plan, wyznaczony konkretnymi celami do osiągnięcia.

Aby być liderem z prawdziwego zdarzenia, trzeba mieć dwie wizje – wizję własnego życia oraz wizję rozwoju firmy, instytucji czy zespołu, którymi się kieruje. Człowiek, który sięga po zwycięstwo wśród innych, musi je przede wszystkim odnieść nad sobą, czyli musi we własnym zakresie reprezentować to wszystko, co będzie przenosić na innych. Ponadto, by mógł się w pełni zaangażować w jakąś sprawę, musi ona odpowiadać potrzebom danego człowieka, zatem powinna być zgrana z jego osobistą wizją – posłannictwem życiowym.

Lider powinien mieć także wizję rozwoju przedsiębiorstwa czy organizacji, której cele reprezentuje, to znaczy powinien je widzieć oczami przyszłości – nie takimi, jakie są – ale Jakie mogą być. Nie może dać się zwieść osiąganym sukcesom i ukołysać ustabilizowaną sytuacją. Rozwój przedsiębiorstwa musi być procesem ciągłym, inaczej w obecnych, szybko zmieniających się warunkach nastąpi jego regres.

Zdolność i wola ciągłego uczenia się

W książkach można znaleźć wszystko. Opisane są w nich przeżycia i doświadczenia innych ludzi, które nas bawią i wzruszają, jest podręcznikowa wiedza na każdy interesujący ludzi temat, są także w różny sposób sformułowane wskazówki dotyczące samodoskonalenia. Książki dostarczają konkretnej wiedzy z różnych dziedzin, począwszy od ogrodnictwa i obsługi komputera, a na filozofii i metafizyce skończywszy. Zapoczątkowały rozwój człowieka, a następnie go wzmacniały. Odwołuję się on do nich stale, by utrwalić w sobie potrzebę wzrastania. Piszę on książki, ponieważ wie, jakim doskonałym prywatnym nauczycielem może ona być.

Lider, za którym wszak idą inni, musi się szczególnie dobrze orientować w istniejącej sytuacji. Dlatego przede wszystkim on powinien zapewnić sobie Indywidualny Program Permanentnego Rozwoju (IPPR). Program ten może polegać na uaktualnieniu czy wzbogaceniu pewnych obszarów świadomości, wiedzy, posiadanych umiejętności czy wręcz osobowości albo na całkowitym przekształceniu siebie – stworzeniu od początku. Wybór zależy od gotowości do podjęcia pracy l ryzyka eksperymentowania z własnym życiem, bez czego nie jest możliwy proces rozwoju. Chcąc być liderem z prawdziwego zdarzenia, warto pokusić się o powtórne wykreowanie siebie – przeprowadzić „osobisty reengtneering”, czyli przyjąć założenie świadomego kształtowania własnego rozwoju, który powinien być przemyślany od podstaw i zaprojektowany ponownie w zupełnie nowy sposób, w celu osiągnięcia znacznej, widocznej poprawy podstawowych aspektów funkcjonowania, jak skuteczność działania, poziom energii i zmęczenia, radość z życia.

Na najwyższym zatem szczeblu przewodzenia istnieje stała potrzeba osobistego rozwoju, potrzeba ciągłej nauki. Pamiętać przy tym należy, że człowiek składa się z czterech obszarów funkcjonowania – cielesnego, emocjonalnego, umysłowego i duchowego – l aby działał na najwyższym poziomie swoich możliwości, jego rozwój musi być harmonijny, musi następować we wszystkich tych obszarach.

Schemat z pracy o przywództwie i kierowaniu firmą

Źródło: I. Majewska-Opiełka, Umysł Lidera, Warszawa 1998, s. 65.

Indywidualny Program Permanentnego Rozwoju będzie oczywiście różny dla każdego, ale schemat jego opracowywania jest podobny. Należy zaczynać zawsze od punktu, w którym się jest, pamiętając, że w procesie rozwoju nie da się przeskoczyć żadnego etapu, podobnie jak nie jest to możliwe w rozwoju naturalnym.

  1. Zorientuj się, gdzie Jesteś, na ile jesteś zadowolony ze swojej sytuacji zawodowej, rodzinnej, materialnej. Poznaj siebie, swoje zalety i słabości, swoje pragnienia.
  2. Zastanów się. Jaki pragniesz być. Jakie życie chciałbyś prowadzić za pięć, dziesięć lat. Co chciałbyś po sobie zostawić na świecie? Jakim ojcem czy matką pragniesz być? Jakim przełożonym i podwładnym? Co chciałbyś osiągnąć w sferze życia zawodowego, rodzinnego, finansowego i osobistych przeżyć? Jak chciałbyś wyglądać?

    Na podstawie głębokich przemyśleń i odpowiedzi na te (i inne) pytania stwórz swoją własną misję życiową, posłannictwo, w którym zawrzesz najistotniejsze dla siebie wartości, zarówno w wymiarze materialnym. Jak l ideowym.

  3. Zorientuj się, co Jest ci potrzebne – Jakie wiadomości, wiedza i umiejętności – by móc wieść takie życie. Znajdź źródła, które mogą ci służyć pomocą przy doskonaleniu zawodowym, indywidualnym czy programie poprawy wyglądu i kondycji fizycznej. Zgromadź informacje niezbędne do doprowadzenia cię tam, dokąd pragniesz dojść.
  4. Zrób plan działania – ramowy na dziesięć i pięć lat, konkretny – na najbliższy rok. Pracując nad określonymi umiejętnościami, wyznacz sobie konkretny czas (może zapisz się na kurs pomocniczy czy zajęcia), w którym będziesz się tym zajmował. Praca nad charakterem trwa przez cały czas – żyj świadomie l bądź czujny. Odnotowuj swoje sukcesy (nawet drobne) w specjalnym miejscu w terminatorze. Ćwicz swoją spójność wewnętrzną, nie rezygnuj z danych sobie obietnic.
  5. Zrób pierwszy krok, potem kolejne[1].

Zaangażowanie w IPPR nie tylko nadaje nowy wymiar życiu, ale jednocześnie dodaje nam energii, odmładza, konserwuje[2]. Ludzie ciągle się uczący żyją dłużej i do późnych lat zachowują sprawność intelektualną. Ponadto ciągłe wzbogacanie swojej wiedzy l nabywanie nowych umiejętności (najlepiej jednej w roku) zwiększa Indywidualne poczucie własnej wartości i bezpieczeństwa, które w coraz większym stopniu łączymy z naszym wnętrzem, nie zaś z zewnętrznymi warunkami. Naturalnie zwiększa się zdecydowanie skuteczność naszego działania, a my sami stajemy się lepsi i szczęśliwsi. Myślimy pozytywnie, promieniujemy entuzjazmem, tworzymy wizje, jesteśmy spójni wewnętrznie, czujemy obfitość świata. Jesteśmy liderami dla innych.

Intuicja

Do niedawna jedynie kobiety mogły się przyznawać do intuicji bez narażenia się na śmieszność. Dziś słowa tego używają najbardziej „twardzi” biznesmeni, pojawia się również w najlepszych periodykach z dziedziny zarządzania.

Istnieją cztery sposoby wypełniania luk w potrzebach klientów:

  1. kiedy klienci sami mówią nam, czego potrzebują, czyli odpowiadanie na potrzeby;
  2. kiedy sami obserwujemy, że istnieje jakaś potrzeba, czyli antycypacja potrzeb;
  3. kiedy pytamy klientów co (lub co jeszcze) Jest im potrzebne, czyli rozszerzanie potrzeb;
  4. kiedy nasza intuicja sugeruje nam, że klient może tego potrzebować, czyli intuicyjne determinowanie potrzeb.

Czwarty sposób spełniania potrzeb jest w dzisiejszych czasach, obfitujących w produkty, bardzo pożądany. Klient nie tylko nie zawsze wychodzi z potrzebą, ale nierzadko wręcz nie wie, o co mu chodzi, poza tym nie musi się orientować w istniejących możliwościach technologicznych. Orientuje się zaś w nich sprawnie działający lider przedsiębiorstwa, który patrzy na swój fragment gospodarki kategoriami przyszłości l kolejnych nowych rozwiązań technologicznych. Znakomite pomysły to często efekt działań twórczych wspomaganych Intuicją. Firmą Sony wyprodukowała walkmana bez badań rynku, po prostu intuicja podpowiedziała jej. że ten produkt może zyskać popularność. Firma ta słynie zresztą z intuicyjnego podejścia do biznesu. Sam Akito Morrita, współzałożyciel Sony, w czasach gdy firma produkowała miesięcznie zaledwie dziesięć tysięcy odbiorników tranzystorowych, odmówił Bulovie sprzedaży stu tysięcy odbiorników, które chciała sprzedawać pod swoją nazwą. „Za pięćdziesiąt lat – powiedział wiedziony intuicją – moje przedsiębiorstwo będzie tak samo znane jak wasze i wiem. że radio, które skonstruowałem, przyczyni się do tego”. Nie pomylił się.

Co to jest intuicja? Intuicja to dochodzenie do prawdy bez pomocy logicznego myślenia. Jednym słowem, to wiedza bez świadomości źródła. Czy jest to coś nadnaturalnego? Mówi się o niej nawet – szósty zmysł. Nauka nie zna mechanizmu intuicji, podobnie Jak nie zna mechanizmu wielu zachodzących w świecie zjawisk, choćby podziału komórki jajowej. Widzimy wtedy ostrzej, myślimy lepiej, jesteśmy bardziej uwrażliwieni na zjawiska zachodzące wokół nas. Nasza podświadomość łączy wszystkie potrzebne jej wiadomości, a jeśli potrzebuje ich więcej, podłącza się do podświadomości zbiorowej. Intuicja podpowiedziała Billowi Gatesowi i Paulowi Allenowi – twórcom Microsoftu, że nastąpi dzień, w którym ktoś skonstruuje mały komputer masowego użytku i wtedy oni będą przygotowani, by rozpocząć opracowanie oprogramowania do niego. Zwłaszcza wyciszony Allen był o tym przekonany – powtarzał swojemu przyjacielowi: „To się stanie” i namawiał do założenia firmy. Gates wahał się, bo nie chciał wbrew rodzicom przerywać studiów. Wspomina: „Paul wciąż powtarzał: ,,Załóżmy firmę”. Wiedział, że technika już istnieje. Wciąż mówił: Będzie za późno. Nie zdążymy”. Dzięki jego natarczywości Bili w porę zrozumiał, że czas rzeczywiście nadszedł[3].

Człowiek posiadający wymienione zalety to ideał lidera. Zazwyczaj nawet najlepsi przywódcy nie posiadają tych cech w najwyższym stopniu. Mówimy tu jednak o wzorze, z którym można porównywać swoje zachowania, o modelu, który trzeba naśladować, ideale, do którego warto dążyć. Obraz typowego polskiego menedżera czy przedsiębiorcy znacznie odbiega od tego wzorca, i to często – intencjonalnie. W naszym społeczeństwie wciąż trwa moda na wymuszany autorytet władzy, na służbowe i oschłe traktowanie podwładnych, na typowo racjonalne podejście do zarządzania[4].

W burzliwym otoczeniu organizacja może się utrzymywać tylko przez adaptację oraz kształtowanie swej działalności w powiązaniu z wyobraźnią i elastycznością. Szanse na sukces ma więc przedsiębiorstwo, którym kierują autentyczni menedżerowie – przywódcy łączący zmysł organizacyjny, silną kreatywność, dynamizm w określaniu celów i perspektywiczne myślenie. Tacy menedżerowie (przywódcy) zastępują zarządzanie przywództwem. Stanowi ono pewien sposób oddziaływania na zachowania innych ludzi i powodowania aby były one zgodne z zamierzeniem przywódcy. Jest to rodzaj społecznego wpływu, który pojawia się wówczas, gdy jakaś osoba (np. menedżer) jest zdolna do powodowania pożądanego przez siebie zachowania innych ludzi, którzy ulegająjej bądź z racji więzi, która ich łączy bądź z powodu społecznego stosunku jaki między nimi zachodzi (wspólne idee, zagrożenia, cele, szczególne cechy osobowości itp.).

Każdy menedżer łączy w sobie cechy kilku stylów przewodzenia. Świadomie powinien wybierać styl najbardziej naturalny , najlepiej odpowiadający jego osobowości, dojrzałości podwładnych i sytuacji działania, dążąc do pomnożenia korzyści organizacji, a nie tylko do osiągania własnej satysfakcji czy utrzymania stanowiska i utrwalenia własnej pozycji.[5]

Intuicyjny pomysł i jego sprawdzenie

Opis intuicji w pracy zawiera język metaforyczny oraz twierdzenia, których nie badano w przedstawionym studium firmy. W zastosowaniu organizacyjnym warto rozdzielić powstanie pomysłu od decyzji o jego realizacji. Przeczucie może skierować uwagę na nieoczywistą możliwość, ale plan wymaga jeszcze rozpoznania warunków wykonania. Można ustalić, jaka obserwacja przemawiałaby za pomysłem, jakie informacje podważyłyby jego sens i jak sprawdzić go w ograniczonym zakresie. Taki porządek pozwala wykorzystać inicjatywę bez utożsamiania przekonania lidera z potwierdzonym rozpoznaniem sytuacji.

Przypisy

  1. Bieniok H. op. cit., s. 89. Źródło: Bieniok H. Metody sprawnego zarządzania AW „Placek” Warszawa 1997. ↩
  2. Wawrzyniak B. Decyzje kierownicze w teorii i praktyce zarządzania PWE, Warszawa 1980, s.67. ↩
  3. Zimniewicz K. Techniki zarządzania PWE, Warszawa 1991, s. 143. ↩
  4. Zieleniewski J. Organizacja i zarządzanie PWN, Warszawa 1981, s. 67. ↩
  5. Penc J., Zarządzanie w warunkach globalizacji, Difin, Warszawa 2003, s. 218-219. ↩