Czynniki wpływające na motywację do pracy

Głosuj na tę pracę

Czynniki mające wpływ na motywację

Wpływ na motywację odgrywają trzy grupy czynników: odmienności każdego człowieka i jego potrzeb, cech związanych z pracą oraz sposobów i reguł postępowania stosowanych w firmie oddziałujących na pracownika. Te trzy grupy czynników wpływają na siebie i równocześnie na motywację.

Odmienność każdego człowieka polega na tym, że każdy pracownik jest inny pod względem osobistych potrzeb, wartości, postaw i celów. Jednego pracownika można skutecznie motywować za pomocą wysokiej płacy, innego za pośrednictwem zapewnienia mu długotrwałej umowy o pracę i stabilizacji w firmie, a jeszcze innego poprzez angażowanie w wysoce ryzykowne sytuacje[1].

Cechy związane z pracą dotyczą ograniczeń i możliwości, z którymi pracownik spotyka się wykonując swoje zadania. Cechami tymi są: wymagane umiejętności, stopień, w którym pracownik może wykonać całe zadanie od początku do końca, wyposażenie stanowiska pracy w sprzęt i różne udogodnienia, ważność wykonywanej pracy, zakres podporządkowania się regułom i kontroli itp[2].

Cechy sytuacji roboczej dotyczą z reguły polityki kadrowej, postępowanie kierownika, świadczenia pieniężne, nagrody. Stosowana polityka świadczeń materialnych i nagród może przyciągać kandydatów do pracy lub przekonywać dotychczasowych pracowników do pozostania w firmie[3].

Wynik pracy nie wyjaśnia sam swojej przyczyny

Spadek liczby wykonanych zadań może mieć wiele wyjaśnień. Pracownik może nie znać nowego narzędzia, otrzymywać niepełne dane, czekać na decyzję albo nie rozumieć, dlaczego zmieniono priorytety. Możliwa jest również utrata zainteresowania zadaniem. Sam wynik nie pozwala rozstrzygnąć, która przyczyna dominuje. Zanim kierownik wybierze środek motywowania, powinien odtworzyć warunki wykonania. W przeciwnym razie może próbować zwiększać zaangażowanie osoby, która już wkłada wysiłek w usuwanie przeszkód organizacyjnych.

Rozróżnienie chęci, umiejętności i możliwości nie wymaga przypisywania człowiekowi trwałej etykiety. Ta sama osoba może sprawnie wykonywać znane zadanie i potrzebować wsparcia przy nowym. Warto zapytać, co zmieniło się przed pojawieniem trudności, jakie informacje są dostępne i w którym miejscu praca się zatrzymuje. Takie pytania odnoszą rozmowę do obserwowalnego procesu. Pozwalają też pracownikowi wskazać problem, którego przełożony nie widzi z własnego stanowiska.

Trzy grupy czynników na jednym przykładzie

Przyjmijmy hipotetyczną sytuację pracownika magazynu, który coraz częściej oddaje dokumentację po terminie. Z perspektywy jego potrzeb znaczenie może mieć przewidywalny rytm pracy i możliwość zakończenia rozpoczętej sprawy. Z perspektywy zadania trzeba sprawdzić dostęp do danych i sposób obsługi wyjątków. Z perspektywy reguł firmy istotne będzie to, czy przełożeni nie zmieniają kolejności zadań bez uzgodnienia. Każdy z tych obszarów może wpływać na ten sam widoczny rezultat.

Jeśli dokumenty docierają w niepełnej postaci, dodatkowa nagroda za terminowość nie zapewni brakujących informacji. Jeśli trudność dotyczy nowego programu, potrzebne może być przećwiczenie konkretnych czynności. Jeśli pracownik nie wie, która z równoległych spraw jest najważniejsza, należy uporządkować priorytety. Dopiero po rozpoznaniu tych warunków można sensownie rozmawiać o celach i sposobie docenienia. Podział czynników pomaga zatem szukać zależności, zamiast wybierać najbardziej oczywiste wyjaśnienie.

W praktyce przyczyny mogą się łączyć. Braki danych powodują przerwy, przerwy zwiększają pośpiech, a nieprzewidywalny pośpiech odbiera pracownikowi poczucie wpływu na wynik. Poprawa jednego elementu może ułatwić działanie w pozostałych. Nie trzeba jednak zakładać takiego efektu z góry. Warto ustalić, jaki konkretny sygnał pokaże, że zmiana pomogła: mniej spraw odsyłanych do uzupełnienia, krótsze oczekiwanie na decyzję albo większa kompletność dokumentów przekazywanych dalej.

Rozmowa o potrzebach bez domysłów

Preferencje pracownika najlepiej poznawać przez pytania odnoszące się do pracy. Można rozmawiać o zadaniach, które dają satysfakcję, o oczekiwanym kierunku rozwoju i o trudnościach utrudniających wykonanie obowiązków. Nie wymaga to dociekania prywatnych przyczyn każdej decyzji. Pracownik może chcieć większej stabilności harmonogramu, nie wyjaśniając szczegółów życia rodzinnego. Organizacja potrzebuje wiedzy pozwalającej ustalić warunki współpracy, a nie pełnego opisu osobistej sytuacji człowieka.

Nie należy również wnioskować o potrzebach wyłącznie z wieku, stażu czy stanowiska. Osoba z dużym doświadczeniem może chcieć nauczyć się nowego narzędzia, a początkująca cenić dobrze określone granice odpowiedzialności. Różnice indywidualne nie tworzą prostych kategorii, które wystarczy raz przypisać. Rozmowa powinna dopuszczać zmianę preferencji i ocenę konkretnej propozycji. Odmowa udziału w jednym projekcie nie oznacza automatycznie braku ambicji lub niechęci do rozwoju.

Przydatne jest oddzielenie oczekiwania od możliwości jego spełnienia. Kierownik może rozumieć potrzebę awansu, choć w danym momencie nie ma wolnej roli. Powinien wtedy wyjaśnić dostępne drogi rozwoju i warunki ponownego rozpatrzenia sprawy. Obietnica bez określonej podstawy może jedynie odsunąć trudną rozmowę. Jasna informacja o ograniczeniach pozwala pracownikowi ocenić rzeczywistą sytuację i podjąć własne decyzje zawodowe.

Cechy zadania mogą się zmienić bez zmiany stanowiska

Zakres samodzielności nie wynika wyłącznie z nazwy funkcji. Pracownik może mieć formalnie odpowiedzialną rolę, a zarazem potrzebować zgody na każdy drobny krok. Inna osoba na niższym szczeblu może samodzielnie organizować ważny fragment procesu. W ocenie pracy warto więc przyjrzeć się rzeczywistym decyzjom, dostępności informacji i możliwości obserwowania rezultatów. Opis stanowiska stanowi punkt wyjścia, ale nie zastępuje rozmowy o codziennej praktyce.

Poczucie sensu może wspierać możliwość zobaczenia, komu służy wykonana czynność. Osoba przygotowująca dane nie zawsze wie, jak są wykorzystywane w kolejnym etapie. Przekazanie informacji o tym związku pomaga zrozumieć znaczenie dokładności i terminowości. Nie wymaga przypisywania każdemu zadaniu nadzwyczajnej misji. Wystarcza rzeczowe pokazanie zależności między własną pracą a działaniem innych osób lub jakością usługi.

Równie istotna jest informacja zwrotna dostępna w czasie, gdy można jeszcze coś poprawić. Ocena przekazana dopiero po wielu miesiącach niewiele pomaga przy bieżącym zadaniu. Warto ustalić, skąd pracownik wie, że rezultat jest poprawny, i co robi w sytuacji wątpliwej. Czasem brak takiego punktu odniesienia wygląda jak małe zaangażowanie, choć człowiek po prostu nie potrafi rozpoznać, czy jego wysiłek prowadzi we właściwym kierunku.

Reguły organizacji muszą być możliwe do wyjaśnienia

Pracownicy obserwują nie tylko to, co firma ogłasza, ale również sposób podejmowania wyjątków. Jeżeli podobne prośby są rozstrzygane odmiennie, potrzebne jest zrozumiałe uzasadnienie. Nie każda różnica oznacza niesprawiedliwość, ponieważ role i warunki mogą być różne. Brak wyjaśnienia utrudnia jednak odróżnienie uzasadnionego zróżnicowania od uznaniowości. Przewidywalność zasad pomaga oceniać, jaki związek istnieje między własnym działaniem a decyzjami przełożonego.

Do rozpoznania problemu można wykorzystać kilka źródeł: rozmowy, przebieg spraw, pytania powtarzające się podczas odpraw i dane dotyczące poprawek. Żadne z nich samo nie przedstawia pełnego obrazu. Deklarowane zadowolenie może współistnieć z trudnościami organizacyjnymi, a wysoka liczba zadań z narastającym obciążeniem. Warto zestawiać informacje i sprawdzać rozbieżności. Celem nie jest udowodnienie wcześniejszej opinii o pracowniku, lecz wybór zmiany, która odpowiada na rozpoznaną zależność.

Po wprowadzeniu działania potrzebny jest powrót do ustaleń. Jeśli poprawiono dostęp do danych, można sprawdzić, czy zmniejszyło się oczekiwanie na ich uzupełnienie. Jeśli przyznano większą samodzielność, warto omówić sytuacje, w których nadal nie wiadomo, kto podejmuje decyzję. Taki przegląd pozwala stopniowo dopasowywać warunki pracy. Motywacja pozostaje wówczas częścią szerszej analizy wykonywania zadań, zamiast stawać się wyjaśnieniem każdej trudności w organizacji.

Przy ustalaniu dalszych kroków warto zapisać, które elementy pozostają w gestii pracownika, a które wymagają działania kierownika. Jeżeli problemem jest oczekiwanie na dane, sam obowiązek ich dopilnowania może nie wystarczyć bez uzgodnienia z dostawcą informacji. Jeżeli potrzebne jest szkolenie, trzeba określić dostępny termin i zakres ćwiczeń. Taki zapis pozwala później sprawdzić wykonanie wzajemnych ustaleń. Rozmowa o motywacji staje się wtedy rozmową o warunkach wspólnej pracy.

Należy też uwzględnić zmiany zewnętrzne wobec analizowanego stanowiska. Nagły wzrost liczby zgłoszeń może pogorszyć wyniki mimo niezmienionego wysiłku. Nowy rodzaj spraw może wymagać dodatkowych konsultacji. Porównanie z wcześniejszym okresem powinno brać pod uwagę te różnice. Bez tego łatwo uznać trudniejszą pracę za słabsze wykonanie. Wspólne ustalenie kontekstu nie zwalnia z oceny rezultatu; sprawia, że ocena odnosi się do rzeczywistego zadania i możliwości działania.

Warto wreszcie sprawdzić, czy pracownik tak samo rozumie oczekiwany wynik jak przełożony. Pozornie proste hasła, takie jak szybkość lub dokładność, mogą prowadzić do odmiennych decyzji w sytuacji konfliktu. Omówienie przykładu pomaga uzgodnić priorytet zanim pojawi się spór o ocenę.

Przypisy

  1. Penc J.: „Motywowanie w zarządzaniu”, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Wydanie 3, Kraków 2000, s. 241-242 ↩
  2. Penc J.: „Motywowanie w zarządzaniu”, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Wydanie 3, Kraków 2000, s. 244. ↩
  3. Penc J.: „Motywowanie w zarządzaniu”, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Wydanie 3, Kraków 2000, s. 244. ↩

Techniki rekrutacji: nabór wewnętrzny i ogłoszenia

Głosuj na tę pracę

Rekrutacja wewnętrzna

Niezależnie od przewagi działań rekrutacyjnych wewnętrznych lub zewnętrznych w danym przedsiębiorstwie, niezbędny jest określony i jawny system doboru osób na wakujące stanowiska. Taka procedura w odniesieniu do rekrutacji wewnętrznej może np. obejmować następujące metody[1]:

  • automatyczne awansowanie osób przewidzianych w planie następstw kadrowych,
  • awansowanie osób przewidzianych w planie następstw kadrowych pod warunkiem uzyskania odpowiednio wysokiej oceny pracy przez przełożonego,
  • ogłaszanie informacji o wolnych stanowiskach wraz z podstawowymi wymaganiami dotyczącymi kwalifikacji, umiejętności i doświadczeń,
  • konkursy na dane stanowisko.

Metoda awansowania osób przewidzianych w planie następstw kadrowych, polega na zaproponowaniu awansu tym pracownikom, których rozwój jest przewidziany, wydaje się najprostsza i najbardziej logiczna. Jednak może się ona okazać szkodliwa, gdy dana osoba traktuje awans jako rzecz pewną i należną, prawie równorzędnie jak wynagrodzenie za pracę.

Bardziej efektywne jest powiązanie przewidzianego awansu
z systemem ocen (metoda awansowania osób przewidzianych w planie następstw kadrowych pod warunkiem uzyskania odpowiednio wysokiej oceny pracy przez przełożonego), szczególnie wtedy, gdy system taki funkcjonuje już kilka lat i pozwala określić postępy w rozwoju i wzroście efektywności pracy w dłuższym okresie. Sprawny system ocen wymaga zwiększonego zaangażowania bezpośrednich przełożonych, a także kadry wyższego szczebla do prac związanych z monitoringiem potencjału społecznego. Komórka kadrowa może pełnić w tym wypadku funkcję kontrolną i doradczą, ale plany i decyzje co do poszczególnych zatrudnionych są przygotowywane przez menedżment.

Kolejnym sposobem rekrutacji wewnętrznej jest metoda ogłaszania informacji o wolnych stanowiskach wraz z podstawowymi wymaganiami dotyczącymi kwalifikacji, umiejętności i doświadczeń[2]. Wewnątrz przedsiębiorstwa wytwarza się mechanizm podobny jak na rynku pracy. Istnieje określony popyt na kandydatów do pracy na określonym stanowisku oraz określa się w ramach danej procedury podaż zaspokajającą (lub nie) wymagania przedsiębiorstwa. Taki sposób rekrutacji wewnętrznej jest niewątpliwie bardziej otwarty i rozwojowy – umożliwia wyłowienie z ogółu zatrudnionych tych kandydatów, których nie przewidziano w planach obsady kadrowej. Pracownicy ci, niezależnie od tego, czy spełniają wymagania związane z danym stanowiskiem czy też nie, są szczególnie cenni jako rozwojowy potencjał ludzki i możliwy do bardziej efektywnego wykorzystania w przyszłości.

Rekrutować pracowników wewnątrz przedsiębiorstwa można także rozpisując konkursy na dane stanowisko. Procedura konkursowa może być połączona z rekrutacją zewnętrzną. Zazwyczaj konkursy są jednak stosowane w odniesieniu do bardzo wąskiej grupy stanowisk i nie należą do rozwiązań zbyt popularnych. Wadą tej procedury jest niewątpliwie duża czasochłonność i pracochłonność.

Rekrutację wewnętrzną, która ma mieć charakter prorozwojowy, dobrze rozpocząć od rozpowszechniania informacji o stanowiskach, które wymagają obsady. Dobrze wdrożona polityka personalna firmy powoduje, że wzrasta wydajność rekrutacji wewnętrznej, pracownicy integrują się z organizacją i pojawiają się wspólne dla zatrudnionych i przedsiębiorstwa cele i wartości.

Rekrutacja zewnętrzna

Ogłoszenia prasowe

Najpopularniejszym źródłem rekrutacji zewnętrznej są ogłoszenia prasowe[3]. Zamieszczają je zarówno przedsiębiorstwa bezpośrednio poszukujące pracowników, jak i agencje doradztwa personalnego działające na zlecenie firm. Jest to droga powszechnie akceptowana i znana wszystkim podmiotom na rynku pracy. Codziennie tysiące ludzi zaczyna lekturę gazet od przeglądania ofert pracodawców i – co szczególnie istotne – często czynią to również osoby posiadające ciekawą i atrakcyjnie wynagradzaną pracę. Generalnie trudno określić, czy istnieje reguła, dla jakich grup stanowisk ogłoszenia stanowią najskuteczniejszy sposób dotarcia. Praktyka ostatnich lat pokazuje, że w mediach pojawiają się anonse adresowane do większości grup zawodowych i odnoszące się do wszystkich szczebli w hierarchii zatrudnienia.

Do opracowywania i zamieszczania ogłoszeń prasowych trzeba podchodzić profesjonalnie i z odpowiednim przygotowaniem. Bardzo istotne są informacje o samych gazetach i czasopismach – jaki mają nakład i terytorialny zasięg oddziaływania. Szczególnie przydatne mogą być rezultaty badań rynkowych dotyczących poszczególnych tytułów – wyniki poczytności danego pisma ogółem, w poszczególnych grupach wiekowych, w zależności od posiadanego wykształcenia i przynależności do różnych grup zawodowych. Wszelkie informacje dotyczące rynku prasy pozwalają unikać niepotrzebnych wydatków i wpływają bezpośrednio na liczbę i jakość nadesłanych ofert.

Większość ogłoszeń dotyczących zatrudnienia ukazuje się na stronach ogłoszeniowych poświęconych pracy lub w specjalnych dodatkach związanych z tą problematyką. Nie oznacza to, że nie zamieszcza się ogłoszeń w innych miejscach – czasami nawet w gazetach codziennych, posiadających rubryki ogłoszeń lub specjalne dodatki, pojawiają się oferty pracy na tzw. stronach redakcyjnych. Zaletą takiego umieszczenia anonsu jest większe wyodrębnienie treści ogłoszenia w porównaniu z kolumnami o dziesiątkach zbliżonych pod względem formy i treści ofert.

Często w taki sposób prezentowane są ogłoszenia na łamach czasopism branżowych i specjalistycznych, gdzie zamieszczane są oferty przeznaczone dla osób o ściśle określonej specjalizacji i posiadających odpowiednie doświadczenie w branży. Czasopisma branżowe mogą być odpowiednim przekaźnikiem informacji wykorzystywanym przez firmy, które poszukują kandydatów na stanowiska wysoce specjalistyczne, charakterystyczne dla danej branży, w której istnieje określona i relatywnie niewielka grupa osób zatrudnionych na podobnych stanowiskach. Wadą czasopism specjalistycznych i branżowych jako przekaźnika informacji o rekrutacji jest konieczność przygotowywania treści ogłoszeń z dużym, np. dwumiesięcznym, wyprzedzeniem – ze względu na cykl wydawniczy tych publikacji.

Niektóre z firm stosują ogłoszenia anonimowe, w których zawarte są wszystkie elementy treści ogłoszenia z wyjątkiem nazwy firmy poszukującej nowych pracowników, jednakże raczej należy zgodzić się z poglądem, że anons otwarty – zawierający podstawowe informacje zarówno o pracy, jak i miejscu jej świadczenia – jest bardziej skuteczny i bardziej opłacalny. Ogłoszenie otwarte przyciąga zazwyczaj więcej kandydatów, a w szczególności tych, dla których marka firmy lub jej lokalizacja może mieć szczególne znaczenie przy podejmowaniu decyzji o przygotowaniu i wysłaniu oferty.

Problematyka ogłoszeń prasowych dotyczących zatrudnienia ma ścisły związek z reklamą i promocją firmy jako takiej, dlatego też ogłoszenie – oprócz aspektów dotyczących stanowiska, na które odbywa się rekrutacja – może i powinno uwzględniać potrzeby promocji firmy, jej znaku, a nawet poszczególnych produktów, co jest możliwe wyłącznie w anonsie otwartym.

Każde ogłoszenie dotyczące pracy ma za zadanie przyciągnięcie z rynku pracy najbardziej odpowiednich kandydatów na dane stanowisko. Rzeczą oczywistą jest, że wstępem i podstawą do przygotowania odpowiedniego anonsu prasowego jest dokładne określenie, kogo tak naprawdę szukamy. Niezwykle przydatne okazują się w tym wypadku przygotowane wcześniej opisy stanowisk pracy z dokładnie wypunktowanymi wymaganiami kwalifikacyjnymi.

Podstawowym elementem ogłoszenia jest informacja: kogo szukamy i czego oczekujemy od kandydata na dane, wyraźnie określone i nazwane stanowisko. Nasze oczekiwania mogą dotyczyć zarówno kwalifikacji, konkretnych umiejętności oraz doświadczenia, jak i preferowanych postaw. Oczekiwania wobec kandydata nie powinny jednak stanowić zbyt długiej listy, ponieważ nie są wtedy zbyt uważnie czytane przez potencjalnych i faktycznych kandydatów i nie do końca przez nich uwzględniane przy podejmowaniu decyzji i wystaniu aplikacji – co w efekcie powoduje przewagę liczby ofert nad ich jakością.

Podobnie trzeba zachować umiar przy sporządzaniu informacji o tym, co oferujemy pracownikowi zatrudnionemu na danym stanowisku. Katalog wielu atrakcyjnych świadczeń jest spotykany w dużej części ogłoszeń ukazujących się w ostatnim czasie i z jednej strony może rzeczywiście przyciągnąć odpowiednich kandydatów do danej firmy, z drugiej zaś zaczyna stanowić pewien standard, którego oddziaływanie, szczególnie w przypadku stanowisk wyższego szczebla, jest znikome.

Niezależnie od rodzaju stanowiska, a także – wbrew pozorom – od wielkości ogłoszenia, osoby je przygotowujące powinny dopracować każde słowo, precyzyjnie określić każdy punkt i unikać sformułowań ogólnych i niekonkretnych.

Szczególnie ważną kwestią jest informacja dotycząca poziomu wynagrodzeń. Na rynku polskim informacje o wysokości uposażenia są podawane relatywnie rzadko (ze względu na utajnienie informacji o wysokości wynagrodzeń w wielu przedsiębiorstwach oraz w obawie przed konkurencją płacową ze strony rywalizujących firm). Najczęściej zastępowane są sformułowaniami typu „atrakcyjne wynagrodzenie”, „wynagrodzenie na konkurencyjnym poziomie”. Taka forma informacji o wynagrodzeniu praktycznie nie ma większego wpływu na jakość i liczbę nadsyłanych ofert, tak więc warto rozważyć możliwość zamieszczenia informacji o faktycznym poziomie wynagrodzenia – co będzie miało wpływ na zmniejszenie liczby ofert

od kandydatów o zawyżonych oczekiwaniach płacowych.

Elementem kończącym otwarte ogłoszenie jest informacja dotycząca rodzaju wymaganych dokumentów oraz adres lub telefon naszej firmy. Informacja ta powinna być precyzyjna i przemyślana (szczególnie gdy podajemy numer telefonu lub faksu), nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której część kandydatów nie będzie mogła się skontaktować z osobami prowadzącymi proces rekrutacji lub dojdzie do opóźnień w dotarciu ofert.

Reasumując, ogłoszenie rekrutacyjne powinno zawierać takie elementy, jak[4]:

  • nazwa firmy (logo, znak firmowy, wiodąca marka),
  • najkrótsza (jednozdaniowa) charakterystyka przedsiębiorstwa oraz – ewentualnie – informacja, z jakiego powodu odbywa się rekrutacja na dane stanowisko (rozwój, nowy obszar działania, nowe produkty itp.),
  • precyzyjna nazwa stanowiska,
  • informacje zawierające wymagania wobec pracownika na tym stanowisku (konkretne umiejętności związane z pracą, doświadczenie zawodowe, wykształcenie, specyficzne cechy lub preferowane postawy),
  • informacje dotyczące tego, co firma oferuje osobie zatrudnionej na tym stanowisku (praca zespołowa lub samodzielna, czy i jakie szkolenia, rozwój zawodowy ściśle powiązany z pracą, charakter wynagrodzenia – premie, nagrody uzależnione od efektów, waloryzacja; inne świadczenia – pokrywanie kosztów wypoczynku, samochód służbowy itp.,
  • dokładny adres firmy, określenie działu lub osób zajmujących się rekrutacją na dane stanowisko, preferowana forma i sposób kontaktu kandydatów z przedsiębiorstwem, rodzaj i forma wymaganych dokumentów, ewentualne ograniczenie terminu nadsyłania ofert.

Przypisy

  1. L. Grensing, Jak rekrutować pracowników, Lublin 1997, s. 15-22. ↩
  2. Ibidem, s. 15. ↩
  3. J. Marciniak, Pozyskiwanie pracowników…, op. cit., s. 51. ↩
  4. Ibidem, s. 55. ↩

Osiągnięcia, władza i przynależność według McClellanda

Głosuj na tę pracę

Kolejną ciekawą koncepcję motywacji przedstawił David McClelland, który wraz z zespołem wyszedł z przekonania, że ludzie uczą się potrzeb przez doświadczenie w ich konkretnych kulturach[1]. Postanowił więc zbadać cechy ludzi demonstrujących 3 rodzaje potrzeb, zidentyfikowanych wcześniej przez Henry’ego A. Murraya, a mianowicie osiągnięć, władzy i poczucia przynależności. McClelland zmodyfikował i wykorzystał w swoich badaniach test TAT (Thematic Apperception Test) do oceny poziomów tych potrzeb. Osoba poddawana testowi miała napisać krótkie opowiadanie o każdym z serii obrazków. Opowiadania były punktowane zależnie od liczby odniesień do: osiągnięć, dominowania, kontrolowania i wywierania wpływu na innych, interakcji społecznych oraz obecności innych osób. Dzięki testowi McClelland znacznie lepiej zrozumiał nasilenie odczuwania przez ludzi wymienionych potrzeb.

McClelland zidentyfikował 3 charakterystyczne cechy ludzi z dużą potrzebą osiągnięć:

  • silnie przejawiana chęć przyjęcia osobistej odpowiedzialności za wykonanie zadania, uciekanie się do pomocy wyłącznie osób najbardziej kompetentnych i tylko wówczas, gdy jest to absolutnie konieczne;
  • podejmowanie dobrze skalkulowanego ryzyka przy stawianiu sobie ambitnych, ale realistycznych celów;
  • chęć poznania oceny ich wyników niezależnie od tego, czy będzie ona pozytywna, czy też negatywna.

Osoby o takich cechach są bardzo uczciwe, otwarte, skoncentrowane na bieżących zadaniach i zainteresowane materialnie o tyle, o ile jest to forma uznania ich sukcesu lub informacja o ich efektywności. Zazwyczaj odnoszą one sukcesy jako przedsiębiorcy, a uczciwość i koncentracja na najistotniejszych problemach czynią je atrakcyjnymi kandydatami na czołowe stanowiska menedżerskie. Niewielkie zainteresowanie współpracownikami może natomiast obniżyć ich efektywność w kontaktach z ludźmi i zarządzaniu nimi.

McClelland był przekonany, iż potrzebę osiągnięć można wykształcić, poddając osobę odpowiednim doświadczeniom najlepiej w młodym wieku, choć można także na zaawansowanym etapie kariery.

Cechy zidentyfikowane u ludzi z dużą potrzebą posiadania władzy to chęć: wpływania lub kierowania innymi, kontrolowania innych, utrzymywania stosunków z innymi według relacji lider – jego naśladowcy. Takie osoby wyróżniają się w grupie, są rozmowniejsze, występują z większą liczbą propozycji niż inni i często przyjmują rolę lidera. Uważa się, że istnieją 2 rodzaje potrzeby władzy – społecznej i osobistej.

Potrzeba władzy społecznej jest cenna dla firmy, ponieważ przejawia się silnym dążeniem do wypracowywania w grupie rozwiązań problemów, formowania zespołów promujących sukces organizacji, działania kolektywnego będącego źródłem satysfakcji. Pęd do sukcesu ludzi odczuwających potrzebę władzy społecznej nakłada na nich samych i ich najbliższych współpracowników ogromne wymagania, czasami nawet zagrażające zdrowiu.

Potrzeba władzy osobistej jest zaspokajana, gdy jednostka odniesie sukces albo dzięki osobistym działaniom, albo inspirowaniu innych. Niedaleko stąd do egotyzmu, dlatego z osobami mającymi silną potrzebę władzy osobistej czasem bardzo trudno współpracować.

Osoby z potrzebą poczucia przynależności wykazują: silne dążenie do pozyskania aprobaty, tendencję do ulegania życzeniom ludzi, których szanują lub, na których uczuciach im zależy, szczere zainteresowanie uczuciami innych. Pracownicy o tych cechach są najbardziej wydajni i zadowoleni, jeśli mogą pracować w zespole osób im podobnych, gdzie silne są wzajemne wsparcie i szczera informacja zwrotna na temat oceny ich pracy. Nie najlepiej czują się w roli lidera. Powinni także unikać funkcji, w których troska o innych może utrudnić obiektywne podejmowanie decyzji.

W praktyce każdy do pewnego stopnia odczuwa wszystkie 3 potrzeby, ale we wszystkich firmach można znaleźć osoby, u których jedna z tych potrzeb dominuje. Takim pracownikom trzeba starannie przydzielać role. Warto też pamiętać, że omawiane potrzeby mogą być potężnymi siłami napędowymi ludzkich zachowań i można wykorzystać je bardzo skutecznie w zarządzaniu procesem zmian w organizacji. Należy również zauważyć, że trudno zastosować wiedzę o tych potrzebach w budowie systemów motywacyjnych dla całej firmy, gdyż ich obecność i siła mogą się bardzo różnić dla poszczególnych pracowników. Sensowne jest natomiast jej wykorzystanie w programie doboru na specyficzne stanowiska.

Trzy potrzeby przedstawione w tym ujęciu pomagają porządkować różne znaczenia, jakie ludzie mogą nadawać pracy. Osiągnięcie dotyczy dążenia do sprostania standardowi lub poprawy wyniku, władza możliwości wpływania, a przynależność utrzymywania cenionych relacji. Nie należy traktować ich jak trzech rozłącznych typów pracowników. Ta sama osoba może cenić dokonanie techniczne, mieć wpływ na organizację zadania i potrzebować kontaktu z zespołem. Istotne jest rozpoznanie sytuacji, w której poszczególne motywy mogą nabierać znaczenia, oraz sposobu, w jaki zostały opisane lub zmierzone w konkretnym badaniu.

Potrzeba osiągnięć nie jest równoznaczna z posiadaniem umiejętności potrzebnych do realizacji zadania. Dążenie do poprawy wyniku może kierować uwagę na problem, lecz jego rozwiązanie wymaga także wiedzy, zasobów i współpracy. Nie daje również automatycznej podstawy do wniosku o uczciwości osoby czy jej przydatności do wszystkich ról kierowniczych. Źródłowa charakterystyka łączy motyw z szerokim zestawem ocen, które warto rozdzielić. W opisie organizacji należy wskazać, czy informacja dotyczy pragnienia sukcesu, rzeczywistego działania, uzyskanego rezultatu czy oceny innych osób. Każdy poziom wymaga innego uzasadnienia.

W hipotetycznym projekcie przygotowania nowej dokumentacji jedna osoba chce opracować rozwiązanie, którego poprawność da się sprawdzić według jasno określonego standardu. Druga ceni możliwość skoordynowania współpracy kilku działów. Trzecia zwraca uwagę na wzajemne przekazywanie informacji i utrzymanie dobrych kontaktów. W ćwiczeniu nie przypisuje się tym osobom diagnoz ani trwałych typów. Zapisuje się jedynie różne znaczenia zadania. Ich wkłady mogą być potrzebne w tym samym projekcie, a wypowiedzi nie wykluczają innych motywów. Przykład nie przedstawia wyników badań pracowników przedsiębiorstwa opisywanego w pracy.

Rozróżnienie osobistego i społecznego wykorzystania wpływu pomaga pytać, czemu służy działanie osoby koordynującej. Może ona zabiegać o własną widoczność albo organizować zasoby potrzebne do wspólnego celu; w praktyce informacje mogą ukazywać mieszankę tych dążeń. Ważne są konkretne zachowania i ich kontekst: kto uczestniczy w ustalaniu zadań, czy przekazuje się wiedzę i jak uzasadnia decyzje. Sam tytuł stanowiska nie mierzy potrzeby władzy. Również częste zabieranie głosu może mieć różne przyczyny. Analiza nie powinna więc zastępować danych łatwą etykietą opartą na jednym widocznym zachowaniu.

Przynależność można rozpoznawać przez znaczenie kontaktu i akceptacji, ale nie oznacza ona automatycznie unikania odpowiedzialności. Koordynowanie pracy wymaga często współpracy i zrozumienia oczekiwań innych ludzi. Osobnym zagadnieniem jest to, jak ktoś rozstrzyga sytuację, w której ceniona relacja spotyka się z wymaganiem zadania. W przedstawionym ćwiczeniu można zapytać, jak uczestnicy wyjaśniają odmienne stanowiska i przekazują informację o błędzie. Nie pozwala to jednak wyprowadzić ogólnego zakazu pełnienia roli kierowniczej przez osoby ceniące przynależność. Przydatność do roli wymaga szerszego rozpoznania kompetencji i warunków działania.

Opisany w źródle test opowiadań odnosi się do określonej metody badawczej, w której odpowiedzi interpretowano według zasad kodowania. Nie jest równoważny swobodnemu rozpoznawaniu motywów na podstawie dowolnej rozmowy lub jednego zdania. Znaczenie mają instrukcja, materiał bodźcowy i sposób oceny. W edukacyjnym zastosowaniu teorii bezpieczniejszym poznawczo zadaniem jest prześledzenie jej pojęć w przykładzie niż udawanie, że przygotowano pomiar konkretnej osoby. Trzeba także odróżnić to, co ktoś deklaruje jako ważne, od motywów rozpoznawanych inną procedurą. Podobieństwo nazw nie oznacza identyczności uzyskanych informacji.

McClelland analizował motywy w powiązaniu z doświadczeniem i warunkami, w których mogły się ujawniać. Z tego względu interpretacja potrzeb powinna zachować kontekst. Zadanie o niejasnym wyniku może ograniczać możliwość obserwacji dążenia do mierzalnego osiągnięcia, a praca wykonywana w izolacji nie pokazuje całego znaczenia współpracy. Brak widocznego zachowania w jednej sytuacji nie dowodzi więc braku potrzeby. W praktycznej analizie można zapisywać zakres okazji do działania oraz to, jakie następstwa miały podejmowane próby. Ułatwia to odróżnienie warunków organizacyjnych od przypuszczeń dotyczących osoby.

Ważna jest również jednostka oceny. Sukces indywidualnego specjalisty i sprawne działanie całego zespołu to odmienne rezultaty. Osoba może bardzo dobrze wykonać własny fragment, pozostawiając trudności na styku z innymi zadaniami. W projekcie dokumentacji warto więc zdefiniować standard jej części i sposób współdziałania całości. Dążenie do osobistego osiągnięcia może wówczas otrzymać zrozumiały związek z wynikiem wspólnym. Sam wysoki wynik jednego wykonawcy nie pozwala jednak przypisać skuteczności całego projektu jego potrzebom. Wniosek wymaga informacji o podziale pracy i relacjach między działaniami.

Na zakończenie ćwiczenia można zestawić trzy perspektywy bez porządkowania ich od najlepszej do najgorszej. Dla osiągnięć zapisuje się standard i dostępność informacji o wyniku, dla wpływu zakres decyzji i cel koordynacji, a dla przynależności znaczenie kontaktów oraz warunki współpracy. Następnie wskazuje się, które informacje pochodzą z wypowiedzi, które z obserwacji, a które pozostają hipotetyczne. Taki zapis pozwala używać teorii jako narzędzia stawiania pytań. Chroni również przed przypisywaniem pracownikowi trwałej etykiety na podstawie pojedynczej historii oraz przed utożsamieniem opisu motywu z dowodem efektywności określonej metody zarządzania.

Przypisy

  1. Gick A., Tarczyńska M.: „Motywowanie pracowników”, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1999, s. 37 ↩

Cechy charakteru lidera – samodzielność, współpraca i spójność

Głosuj na tę pracę

Cechy charakteru idealnego lidera

Kierować innymi może tylko ten, kto posiadł sztukę kierowania sobą, rozumie zależności pomiędzy poszczególnymi częściami procesu społecznego, którym kieruje, i głęboką współzależność świata jako całości[1].

Wykonanie zadań przez kierownika możliwe jest jednak tylko wtedy, kiedy będzie on posiadał odpowiedni autorytet, tzn. jeśli podporządkowani mi! pracownicy pozytywnie ocenią jego wartości intelektualne, charakteru i społeczne, a równocześnie jeśli jego pozycja u przełożonych wyższych szczebli będzie dostatecznie mocna. Sam autorytet formalny nie wystarcza jednak do zdobycia zaufania pracowników i przekonania, że nadaje się na stanowisko! kierownika. Potrzebny jest do tego jeszcze autorytet osobisty.

Określenie pożądanych cech intelektu i charakteru kierownika łączy się z postawieniem wymogów, które należy spełnić, żeby osiągnąć postulowane wartości.[2]

Cechy charakteru jakimi powinien dysponować lider:

  1. Poczucie własnej wartości
  2. Proaktywność
  3. Samodzielność
  4. Pozytywne myślenie
  5. Współzależność
  6. Spójność wewnętrzna
  7. Poczucie obfitości
  8. Umiejętność tworzenia wizji
  9. Zdolność i wola ciągłego uczenia się
  10. Intuicja[3].

Nie wszystkie cechy występują jednocześnie, o niektórych wspomina się bez nazywania ich, a jeszcze inne – jak poczucie własnej wartości – są tak oczywiste, że wymienia się je rzadko.

Poczucie własnej wartości

Poczucie własnej wartości to świadomość swojej wyjątkowości, niepowtarzalnej drogi w życiu, pewnych talentów i zdolności oraz poczucie siły mimo posiadanych przywar[4].

Proaktywność

Proakywność silnie wyrasta ze świadomości. Wystarczy pewna doza wiedzy i ponowne przyjrzenie się swoim życiowym doświadczeniom, by zrozumieć, czym jest, i przyjąć ją jako dewizę swojego zachowania; wystarczą trzy, cztery tygodnie świadomego życia, by proaktywne podejście do codzienności stało się nawykiem.

Co to jest proaktywność? To pełne przejęcie odpowiedzialności za własne życie, podejmowanie kolejnych inicjatyw ze świadomością, że nasze zachowanie jest funkcją decyzji, a nie okoliczności. Od naszego wyboru zależy to, co zrobimy i jak się zachowamy[5].

Samodzielność

Samodzielność to cecha, którą ludzie zdobywają w toku Indywidualnego rozwoju, zwanego dojrzewaniem. Jest to świadomość własnej zdolności do niezależności, której tempo rozwoju zależy od warunków, w jakich odbywa się ten proces. Mają na to wpływ: środowisko socjologiczne -państwo czy grupa społeczna, w której zachodzi ów proces; otoczenie psychologiczne – rodzina i wychowawcy; a także realia biologiczne – poziom wykształcenia niezbędnych człowiekowi do życia funkcji danego organizmu. Naturalnie i tutaj dokonywane przez nas wybory odgrywają wielką rolę[6].

Proces ten dotyczy zarówno fizycznego, jak i psychicznego wymiaru życia. Rodzimy się jako istoty zdane całkowicie na czyjąś opiekę i systematycznie osiągamy coraz wyższy poziom samodzielności. Jeżeli rozwój odbywa się w sprzyjających warunkach, w pewnym wieku powinniśmy osiągnąć niezależność, zarówno fizyczną l finansową, jak też psychologiczną. Cóż to znaczy? Oznacza to, że potrafimy zadbać o swoje potrzeby fizyczne, że jesteśmy samowystarczalni w zakresie finansów, a także, że nasze samopoczucie psychiczne nie jest uzależnione od jakichś środków czy obecności lub nieobecności Innych ludzi. Nie chodzi o to, byśmy nie potrzebowali innych do zaspokojenia wszystkich potrzeb, lecz jedynie o to, by inni nie musieli o nie dbać, byśmy nie byli od nich uzależnieni[7].

Ludzie samodzielni rozumują niezależnie, myślą kategoriami ja. „Ja to zrobię”, Ja to załatwię”, „dam sobie z tym radę (ja)”, rozwiążę ten problem (ja) – to typowe podejście w myśleniu niezależnym. Ludzie zależni myślą zgolą inaczej – „ty mi to zrób”, „oni niech się o to troszczą”, „oni niech mi to dadzą”, „ty mnie zabaw”, „ty mnie uczyń szczęśliwym”. Potrzebują innych, aby dali im to, czego pragną. Czasami jest to uzasadnione -choćby wtedy, gdy mamy do czynienia z ludźmi niepełnosprawnymi fizycznie lub obarczonymi poważnymi problemami psychicznymi czy ekonomicznymi. Jednakże przyjmowanie takiej postawy, gdy nic nas do tego nie upoważnia, zdecydowanie osłabia skuteczność działania i uniemożliwia kierowanie innymi ludźmi.

Pozytywne myślenie

Do niedawna pozytywne myślenie było terminem z zakresu tak zwanej popularnej psychologii, zmierzającej do przekazania przeciętnemu człowiekowi wiedzy ułatwiającej życie. Praktycznym radom zawartym w książkach i kursach często brakowało rzetelnej podbudowy teoretycznej. Niektórzy psychologowie krytykowali zatem takie podejście, robiąc przy tym znany błąd krytyków – wylewali dziecko z kąpielą.

Niektórzy Polacy zarzucają na przykład magazynowi „Businessman”, który podaje rzetelne Informacje w konstruktywnym tonie i szeroko pisze o sukcesach menedżerów i przedsiębiorców, że miesięcznik ten jest zbyt pozytywny.

Jednym z nich jest prawo Clarke’a, które mówi o tym, jak typowy człowiek reaguje na rewolucyjne idee:

Faza l. To niemożliwe – nie będę marnował czasu.

Faza 2. To możliwe, ale niewarte zachodu.

Faza 3. Zawsze mówiłem, że to był dobry pomysł.

Dlatego tak ważne jest pozytywne postrzeganie sytuacji przez ludzi kierujących innymi. Nie chodzi o to, by nie przewidywać trudności. Owszem, należy je przewidywać, aby – gdy wystąpią – być przygotowanym na podjęcie właściwych działań, ale nie można się na nich koncentrować i być przekonanym, że wystąpią. Chodzi też o to, by nie postrzegać ich jako zła, jako porażki, ale potrafić umiejętnie wykorzystać wszelkie konsekwencje działań – myśleć w kategoriach możliwości, a nie przeszkód. Z badań wynika, że zaledwie 10 procent ludzkich zmartwień rzeczywiście się spełnia[8].

Lider musi umieć wzbudzać entuzjazm. Jeśli będzie mówił słabym głosem: „Spróbujmy, może uda nam się to zrobić”, nie zyska zbyt wielu zwolenników i chętnych do działania. Nawet w najtrudniejszej decyzji musi umieć mówić do ludzi tak, by wierzyli, że warto próbować. A tego nie da się zrobić bez nawyku pozytywnego myślenia[9].

Współzależność

Wysoki poziom rozwoju wyżej wymienionych cech – poczucia własnej wartości, proaktywności, samodzielności i pozytywnego myślenia – jest niezbędny do realizacji stawianych przed sobą celów, podejmowania ważnych działań czy osiągania lepszych niż przeciętne rezultatów w wybranej dziedzinie działalności. Ludzie posiadający te cnoty działają na tyle skutecznie, że czasem błędnie nazywamy ich liderami i powierzamy stanowiska, które faktycznie wymagają funkcji przywódczych.

Czym jest współzależność? Kolejnym, najwyższym stadium w społecznym rozwoju człowieka. Jest etapem, na którym samodzielny, niezależny człowiek zdaje sobie sprawę, że znacznie lepsze efekty zyskuje się, pracując zbiorowo, zatrudniając do wykonania różnych rzeczy odpowiednich ludzi, a także łącząc wysiłki umysłowe[10].

Rozwijając niezależność, proaktywność i poczucie własnej wartości, rozbudzimy w Polakach znacznie wyższą świadomość współdziałania, niż mają i będą mieć w najbliższym czasie Amerykanie.

Spójność wewnętrzna

Gdyby rozbić ją na elementy składowe, byłyby następujące:

  • mówienie prawdy,
  • nie manipulowanie ludźmi,
  • dotrzymywanie obietnic,
  • nie branie tego, co należy się komuś innemu.

Kanony moralne określające spójność są chyba oczywiste, wątpliwości może budzić jedynie słowo manipulacja, zwłaszcza że niektórzy posługują się nim w pozytywnym znaczeniu osiągania pożądanych efektów. Dla mnie manipulacja jest słowem o znaczeniu pejoratywnym i określa czynność, w wyniku której osoba manipulowana robi coś, co nie łączy się z jej dobrem, natomiast służy znacznie bardziej manipulatorowi. W wypadku, gdy ludzie wykonują za sprawą lidera czynności, które są ważne dla wspólnego dobra, jest to po prostu jedna z form motywacji.

Poczucie obfitości

Od kilku lat w świecie kultury i ekonomii coraz większą popularność zyskuje teoria nieograniczonego dobrobytu. Liderzy coraz częściej myślą w kategoriach poczucia obfitości. Myślenie to zakłada, że pokłady surowców regenerują się ciągle, natomiast dzięki nieograniczonym możliwościom ludzkiego umysłu powstają coraz to doskonalsze rozwiązania technologiczne sprzyjające nie tylko lepszemu wydobywaniu l przetwarzaniu tego, co jest, ale rodzące też nowe potrzeby, nowe produkty, nowe miejsca pracy.

Stworzyło to konkurencję zarówno między produktami, usługami, firmami. Jak i pracownikami tego samego przedsiębiorstwa. Wydawać by się mogło, że jest to zjawisko pożądane dla obywateli, gdyż w wyniku konkurencji ludzie otrzymują coraz lepsze i tańsze towary. To prawda, że konkurencja czyni produkty coraz lepszymi, niestety, wydobywa też często najgorsze z ludzi, którzy je tworzą. Powodowana brakiem poczucia obfitości konkurencja przeciwdziała współdziałaniu mieszkańców ziemi, obywateli krajów, ba, nawet pracowników tej samej firmy i… członków rodziny. Ten sam efekt – wyższą jakość towarów – można uzyskać innymi metodami, ale wtedy trzeba przyjąć myślenie kategoriami obfitości.

Model cech a realne ograniczenia

Powyższy katalog przedstawia określony wzorzec lidera. Jego ocen i uogólnień, w tym rozważań o obfitości, nie należy utożsamiać z rozpoznaniem zasobów konkretnego przedsiębiorstwa. W praktyce kierujący powinien umieć wskazać zarówno dostępne możliwości, jak i ograniczenia: czas, przygotowanie zespołu oraz zakres zobowiązań. Gotowość do współpracy może sprzyjać szukaniu rozwiązań, lecz sama nie usuwa tych ograniczeń. Spójność przywódcy ujawnia się także wtedy, gdy potrafi otwarcie wyjaśnić, czego organizacja nie jest obecnie w stanie wykonać.

Przypisy

  1. Majewska-Opiełka I., Umysł lidera, Aleksandria, Warszawa 2007, s. 26 ↩
  2. Ratyński W., Psychologiczne i socjologiczne aspekty zarządzania, C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 72-73. ↩
  3. Leigh A., Maynard M. Lider doskonały Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 1999, s. 67. ↩
  4. Mikołajczyk Z. Być menedżerem „Ekonomika i organizacja gospodarstwa” 1999, nr 9., s. 9. ↩
  5. Mikołajczyk Z. Techniki organizatorskie w rozwiązywaniu problemów zarządzania PWN, Warszawa 1994, s. 32. ↩
  6. Solarz J.K. Narodowe style zarządzania: mity i fakty Ossolineum, Wrocław 1994, s. 44. ↩
  7. Leigh A., Maynard M., op. cit., s. 99. ↩
  8. Murphy E.C., op. cit., s. 47. Źródło: Murphy E.C. IQ Menedżerów Wydawnictwo Amber, 1997. ↩
  9. Obłój K. Mikroszkółka zarządzania PWE, Warszawa 1994, s. 87. ↩
  10. Ibidem, s. 92. ↩

Podstawowe instrumenty motywowania pracowników

5/5 - (1 vote)

Podstawowe instrumenty motywowania pracownika do pracy

Motywowanie polega na wpływaniu (pobudzaniu, stymulowaniu) na zachowanie się człowieka za pośrednictwem określonych bodźców, które przekształcają się w motywy (pobudki) skłaniające do działania.

Motyw to stan psychiczny organizmu wywołany przez bodziec, który wyrażony jest przez potrzeby i dążenia, aspiracje, ambicje, instynkty i popędy.

Motywacja jest każdym wpływem, który wywołuje, ukierunkowuje i ożywia zachowanie człowieka. Motywacja obejmuje siły (cele, wyniki) tkwiące w człowieku lub oddziałujące na niego, które inicjują i kierują jego zachowaniem.

Motywowanie (pobudzanie) do pracy polega na stwarzaniu sytuacji nęcących lub przymusowych poprzez stosowanie:

  1. określonych zachęt bądź to materialnych (płace, premie, nagrody), bądź niematerialnych (podziękowanie, prośba, pochwala, namowa),
  2. środków przymusu (nakazów, dyrektyw, gróźb, kar).

Środki przymusu mają z reguły mniejszą moc motywowania niż środki zachęty, dlatego zadaniem kierownika jest pobudzanie pracowników do pracy w taki sposób, aby działali oni z ochotą i z własnej woli realizowali postawione przed nimi zadania[1].

Motywacja ludzi do pracy wynika z różnych pobudek, a zwłaszcza z chęci zaspokojenia potrzeb materialnych i duchowych, zainteresowań i aspiracji, skłonności wewnętrznych oraz przekonań i posłannictwa. Chwalebniejszymi i bardziej szczytnymi motywami do pracy są podniety wyższego rzędu, a zwłaszcza ideały osobiste, wyznawane poglądy i aspiracje, względy społeczne, kulturowe, towarzyskie itp.

Podstawowe instrumenty motywowania pracowników do pracy:

Środki zachęty

Bodźce materialne:

  1. systemy plac,
  2. premie,
  3. nagrody,
  4. mieszkania,
  5. wyjazdy zagraniczne,
  6. inne.

Bodźce niematerialne:

  1. pochwały,
  2. różne formy wyróżnień i podziękowań,
  3. normy pracy,
  4. systemy ocen pracowniczych,
  5. formy współzawodnictwa,
  6. szkolenia, restrukturyzacja i doskonalenie zawodowe,
  7. badania okresowe i lecznictwo zawodowe,
  8. odbiory ilościowe i jakościowe pracy,
  9. wartościowanie pracy ,
  10. przeglądy stanowisk pracy,
  11. sposoby formułowania i zlecanie zadań,
  12. systemy kontroli wewnętrznej,
  13. organizacja pracy i produkcji.

Środki perswazji:

Środki przymusu:

  1. kary i groźby,
  2. polecenia, nakazy i dyrektywy,
  3. zarządzenia i instrukcje,
  4. systemy dyscypliny pracy.

Środki namowy:

  1. prośby,
  2. negocjacje i przekonywanie,
  3. porady,
  4. agitacja.

Informowanie pracowników:

  1. o misji i celach przedsiębiorstwa,
  2. o oczekiwaniach i nadziejach związanych z pracownikiem,
  3. o treści pracy (zakresy obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności),
  4. o wynikach pracy.

Partycypacja w zarządzaniu

Kapitałowa:

  1. akcje pracownicze,
  2. udziały w zyskach.

Decyzyjna:

  1. grupowe i zespołowe formy organizacji pracy,
  2. koła jakości,
  3. zebrania załogowe,
  4. systemy informacyjno-decyzyjne,
  5. badanie opinii załogi,
  6. kontrakty menedżerskie.

Przedstawicielska:

  1. rady nadzorcze,
  2. rady pracownicze,
  3. organy związków zawodowych.

Instrumenty tkwiące w strukturze i metodach zarządzania:

  1. Styl zarządzania,
  2. Typ struktury organizacyjnej,
  3. Centra zysków i kosztów,
  4. Techniki zarządzania,
  5. Plany oraz rozliczenie ich realizacji,
  6. System controllingu,
  7. Wymogi ISO serii 9000.

Instrumenty tkwiące w środowisku:

Niematerialnym:

  1. środowisko społeczne,
  2. stosunki międzyludzkie,
  3. kultura organizacyjna,
  4. etos pracy,
  5. subiektywne poczucie sprawiedliwości społecznej,
  6. system ekonomiczny i polityczny kraju.
  1. Materialnym:
    1. lokalizacja przedsiębiorstwa i stanowiska pracy,
    2. wyposażenie techniczne,
    1. fizyczne warunki pracy.

Ten sam instrument może pełnić różne funkcje

Przedstawiony katalog obejmuje zarówno celowe zachęty, jak i elementy codziennego funkcjonowania organizacji. W praktyce nie wszystkie wymienione pozycje są nagrodami. Sprawne wyposażenie pozwala wykonać zadanie, informacja wyjaśnia oczekiwania, a pochwała może sygnalizować uznanie za konkretny wysiłek. Rozróżnienie tych funkcji pomaga uniknąć sytuacji, w której kierownik próbuje doceniać pracownika za pomocą czegoś, co ten uważa za podstawowy warunek pracy. Sposób przedstawienia świadczenia ma zatem znaczenie obok jego rzeczywistej użyteczności.

Przykładem jest szkolenie. Może przygotowywać do nowego narzędzia, wspierać wybraną przez pracownika specjalizację albo otwierać drogę do innej roli. W pierwszej sytuacji zasadniczą funkcją jest umożliwienie wykonania obowiązków. W drugiej pojawia się dodatkowa przestrzeń rozwoju. W trzeciej potrzebne jest powiązanie nauki z kryteriami dalszej ścieżki zawodowej. Samo umieszczenie słowa „szkolenia” w katalogu motywatorów nie pokazuje, który z tych mechanizmów przedsiębiorstwo zamierza wykorzystać.

Podobnie udział w zarządzaniu może oznaczać bardzo różne możliwości. Konsultacja harmonogramu, współdecydowanie o sposobie wykonania i uczestnictwo w organie przedstawicielskim mają odmienny zakres. Pracownik powinien wiedzieć, czy jego opinia jest propozycją dla przełożonego, czy decyzją podejmowaną w ustalonych granicach. Jeżeli organizacja ogłasza partnerstwo, a następnie pomija wszystkie ustalenia zespołu bez wyjaśnienia, sam język uczestnictwa nie tworzy realnego wpływu.

Zgodność między deklaracją a doświadczeniem

Instrumenty motywowania oddziałują we wspólnym otoczeniu. Pochwała za inicjatywę może stracić znaczenie, gdy każda drobna zmiana wymaga kilku nieprzewidywalnych zgód. Zapowiedź samodzielności może budzić niepewność, jeśli pracownik nie ma informacji potrzebnych do podjęcia decyzji. Przed rozbudowaniem systemu nagród warto więc sprawdzić, czy zasady organizacji nie utrudniają zachowań, do których firma zachęca. Problem nie zawsze polega na zbyt małej liczbie dostępnych bodźców.

Wyobraźmy sobie zespół obsługujący zgłoszenia klientów. Kierownik oczekuje dokładnego wyjaśniania spraw, lecz ocenia pracę wyłącznie na podstawie liczby zamkniętych zgłoszeń. Pracownicy otrzymują wtedy dwa różne sygnały o tym, co ma pierwszeństwo. Dodatkowe wyróżnienie za uprzejmość nie usuwa tej sprzeczności. Potrzebne jest ustalenie, jaki wynik ma zostać osiągnięty i jak ocenia się jakość. Dopiero na takiej podstawie można dobrać sposób docenienia rzeczywistego wkładu.

Z kolei narzędzie kontroli może pomagać pracownikowi, jeżeli pozwala rozpoznać odchylenie i poprawić sposób działania. Ten sam formularz może być odbierany jako zbędny obowiązek, kiedy dane są wielokrotnie przepisywane i nikt z nich nie korzysta. Warto pytać o cel czynności organizacyjnej oraz to, kto wykorzystuje jej rezultat. Motywacyjne znaczenie ma nie tylko zakres kontroli, lecz także jej przewidywalność i związek z wykonywanym zadaniem.

Docenianie obejmuje również pracę mniej widoczną

W wielu organizacjach łatwiej zauważyć spektakularne zakończenie projektu niż staranne przygotowanie, które zapobiegło trudnościom. Osoba usuwająca poważny błąd otrzymuje uznanie, podczas gdy pracownik systematycznie dbający o kompletność danych pozostaje niezauważony. Nie oznacza to, że każdą czynność trzeba nagradzać oddzielnie. Warto jednak sprawdzić, czy praktyka wyróżnień nie skupia uwagi wyłącznie na zdarzeniach najbardziej widocznych dla kierownika.

Pomaga opis konkretnego zachowania i jego znaczenia dla wspólnej pracy. Zamiast ogólnego stwierdzenia o zaangażowaniu można wskazać, że staranne przekazanie dokumentów pozwoliło innemu działowi dotrzymać terminu. Taka informacja wyjaśnia, co było wartościowe i dlaczego. Nie wymaga tworzenia rankingu pracowników ani porównywania osób realizujących nieporównywalne zadania. Uznanie może dotyczyć także współpracy, dzielenia się wiedzą i sygnalizowania trudności we właściwym momencie.

Znaczenie ma przy tym forma przekazu. Nie każda osoba chce być wyróżniana publicznie, a część osiągnięć wymaga uwzględnienia wkładu kilku osób. Rozmowa indywidualna i podziękowanie zespołowi mogą pełnić różne funkcje. Warto ustalić, jaki sposób jest odpowiedni w danej sytuacji, zamiast przyjmować, że większa widoczność zawsze oznacza większą wartość dla odbiorcy. Docenienie powinno pomagać pracownikowi rozpoznać sens własnego wkładu.

Koszt organizacyjny i trwałość zasad

Pozapłacowy charakter działania nie oznacza braku kosztów. Konsultacje wymagają czasu, rozwój potrzebuje warunków do nauki, a większa samodzielność może wymagać zmiany obiegu informacji. Jeśli wszystkie te działania są dodawane do niezmienionego planu pracy, pracownik może mieć niewiele możliwości korzystania z nich. Koszt trzeba zatem rozumieć szerzej niż wydatek na zakup świadczenia. Obejmuje również przygotowanie i konsekwentne stosowanie przyjętych rozwiązań.

Trwałość systemu zależy od codziennych decyzji przełożonych. Zapowiedziane spotkanie rozwojowe powinno prowadzić do ustalenia kolejnych kroków, a zgłoszony pomysł otrzymać odpowiedź. Brak możliwości wdrożenia propozycji można wyjaśnić, wskazując ograniczenia i warunki powrotu do tematu. Pozostawienie jej bez reakcji utrudnia ocenę, czy inicjatywa w ogóle jest oczekiwana. Zaufanie powstaje przez powtarzalne doświadczenie zgodności między słowami i działaniem.

Nie trzeba uruchamiać wszystkich instrumentów jednocześnie. Organizacja może zacząć od uporządkowania jednego obszaru, w którym rozpoznała konkretną trudność. Jeżeli problemem są niejasne priorytety, pierwszym krokiem będzie uzgodnienie sposobu ich ustalania. Jeżeli pracownicy nie otrzymują informacji o rezultatach, potrzebna jest odpowiednia komunikacja. Katalog motywatorów służy wtedy wyborowi działania odpowiadającego przyczynie problemu, zamiast tworzeniu coraz dłuższej listy obietnic.

Warto też oddzielać stałe zasady od jednorazowego wyróżnienia. Dostęp do informacji i jasny zakres obowiązków powinny tworzyć przewidywalne warunki, na których można polegać. Uznanie za szczególny wkład może natomiast dotyczyć konkretnego zdarzenia. Łączenie tych funkcji prowadziłoby do sytuacji, w której podstawowa pomoc zależy od wcześniejszej oceny pracownika. Dobrze przygotowany system pozwala korzystać z niezbędnego wsparcia wszystkim osobom wykonującym dane zadanie, a dodatkowe docenienie wiąże z czytelnie opisanym działaniem i jego znaczeniem dla organizacji.

Przypisy

  1. Jasiński Z.: „Motywowanie w przedsiębiorstwie”, Agencja Wydawnicza Placet, Warszawa 1988, s. 16 ↩