Cele stanowią racje bytu każdej grupy. Są powodem tego, że kilka osób funkcjonuje właśnie jako grupa. Próbując zdefiniować cel grupowy D. Cartwright i A. Zander traktują grupę „jako całość zajmującą pewne miejsce w przestrzeni. Przestrzeń ta zwykle nie ma charakteru fizycznego, ale może to być przestrzeń związana na przykład z wytwarzaniem jakiegoś produktu, posiadaniem władzy, posiadaniem pieniędzy itp. W przestrzeni tej, oprócz punktu, w którym w danym momencie znajduje się grupa, istnieje jakiś inny punkt, inne miejsce, które dla całej grupy lub co najmniej dla większości jej członków ma wartość pozytywną, jest pożądane, chcą oni je osiągnąć. Grupa stara się znaleźć w tym punkcie przestrzeni mającym dla niej wartość pozytywną. Kiedy znamy ten punkt w przestrzeni o wartości pozytywnej, i kiedy wiemy, że określony ciąg działań zmierzających do jego osiągnięcia zostanie zakończony, gdy grupa dotrze do niego, wówczas możemy stwierdzić, że punkt w przestrzeni jest celem grupowym.”[1]
Tak rozumiany cel powinien być jasny. „Jasność celu grupowego jest bardzo ważna, ponieważ członkowie grup, w których cel jest jasny, są z nimi bardziej związani niż członkowie grup, w których cel nie jest jasny lub, w których brak jest celu. Grupy mające jasny cel wywierają większy wpływ na osobowość swoich członków niż grupy nie posiadające celu. Żeby osiągnąć cel, trzeba niejednokrotnie, dzięki wykonywaniu różnego rodzaju zadań, osiągnąć określone podcele.”[2]
Osiągnięcie tych podcelów powoduje wyraźne podwyższenie prawdopodobieństwa osiągnięcia celu. Podocele składają się z jeszcze mniejszych elementy, którymi są zadania. „Zadania grupowe to określona rozbieżność między wynikiem, który grupa chce osiągnąć a istniejącą sytuacją.(…) Istnieją rozmaite typy zadań grupowych, które I.D. Steiner dzieli w następujący sposób:
- zadania addytywne – które polegają na dodaniu do siebie, w określonym momencie, wysiłku wszystkich członków grupy (…)
- zadania dysjunktywne – polegające na wyborze najlepszego rozwiązania spośród różnych możliwych (…)
- zadania kompensujące – polegają na ocenianiu pewnych spraw, co do których członkowie grupy nie mają pełnej wiedzy (…)
- zadania koniunktywne – które charakteryzują się tym, że realizacja zadania zależy od umiejętności najsłabszego członka grupy (…)
- zadania do podziału – są to takie zadania, które po to, żeby mogły byś wykonane, należy podzielić na mniejsze elementy przydzielone poszczególnym członkom grupy. (…)
Powyższa krótka informacja na temat podcelów i zadań wskazuje, że dochodzenie przez grupę do celu jest procesem niezwykle złożonym.”[3]
Pochodzenie celów grupowych ma dwa żródła, związane z dwiema niekoniecznie wykluczającymi się sytuacjami. „W jednej cele grupowe wyznacza większa organizacja czy instytucja, której elementem jest dana grupa. W drugiej zaś cel grupowy jest wypadkową interakcji między członkami grupy.”[4] Przykładem pierwszej sytuacji jest Związek Kynologiczny, „który stawia przed swoimi oddziałami terenowi jako główny cel hodowlę psów rasowych. Ten cel określa szereg działań, które mają podejmować poszczególne ogniwa tego Związku, a więc będzie to odpowiednia hodowla, dostarczanie wysokiej jakości reproduktorów, wydawanie metryk i rodowodów i organizowanie wystaw psów rasowych.”[5]
Natomiast w drugim wypadku „nie należy traktować celu grupy jako sumy podobnych celów poszczególnych członków grupy ani podobnego wyobrażenia członków grupy o tym, jaki jest ten cel. Najbardziej poprawne wydaje się rozumienie celu grupowego jako wyniku interakcji jako członkami grupy. Członkowie grupy posiadają określone, często różniące się motywacje, powodujące napięcie, które może być zredukowane dzięki osiągnięciu pewnego wspólnie akceptowanego celu, mającego wartość pozytywną zarówno dla każdego z nich z osobna, jak i dla wszystkich członków jako całości. Ze względu na znaczenie, jakie ma ustalenie celów przez grupę, wskazane jest, żeby członkowie grup będących elementami większych organizacji uczestniczyli w podejmowaniu decyzji co do tego, jaki będzie cel grupowy.”[6]
„Gdy istnieje określone zadanie czy cel grupy, znacznie łatwiej jest ocenić innych członków i siebie z punktu widzenia osiągania tego celu, natomiast gdy brak jest celu, trudno jest znaleźć jakieś kryterium według którego można by ocenić zachowanie innych członków i swoje własne zachowanie. Wobec tego można stwierdzić, że grupy nie mające określonego celu nie wpływają na pozytywny (ze społecznego punktu widzenia) rozwój osobowości swoich członków.”[7]Członkowie grupy oceniają innych członków grupy pod względem ich wkładu w osiągnięcie celu grupowego. Również niektóre samooceny są dokonywane właśnie z tego punktu widzenia.
Biorąc pod uwagę cel grupowy, wyróżniamy w grupie dwa style kierowania: kierowanie demokratyczne i autokratyczne. „ Kierownik demokratyczny pozwala grupie i zachęca ją do ustalania celów grupowych w procesie interakcji, natomiast kierownik autokratyczny sam ustala te cele i nie pozwala o nich decydować innym członkom grupy.”[8]
Również członkowie grupy mogą być w dążeniu do osiągnięcia celu zorientowani w dwojaki sposób. Pierwsza orientacja jest nazwana w psychologii „orientacją zadaniową”. Ludziom o takiej orientacji zależy na osiągnięciu celu grupowego i nie jest dla nich ważne, kto przyczyni się do tego najbardziej. Druga orientacja nazywa się „orientacją egocentryczną” i charakteryzuje osoby, dla których ważne jest to, żeby oni sami indywidualnie rozwiązywali zadanie czy osiągnęli cel.
Rozróżniając cele możemy podzielić je na formalne, nieformalne, krótkoterminowe oraz pośrednie. Komitet wyborczy jakiejś partii stawia sobie za zadanie wyłonienie ze swych szeregów kandydata na prezydenta i doprowadzenie do jego zwycięstwa. „Jest to bardziej formalny cel, niż ten, który skłania grupę przyjaciół do złożenia dokumentów do tego samego college’u a następnie, po jego ukończeniu, do urządzania co roku spotkania absolwentów.
Cele formalne są zazwyczaj długoterminowe i ukierunkowane bądź na osiągnięcie jakiegoś konkretnego efektu, bądź na doprowadzenie do końca jakiegoś procesu. Wokół nich organizuje się działanie grupy, co zapobiega trwonieniu jej wysiłków i zasobów na aktywność innego rodzaju. Czasem jednak, gdy przystępuje się do realizacji długoterminowego celu, trudno z góry rozpoznać, jakie zachowania służą jego osiągnięciu.”[9] Cele nieformalne są natomiast celami, które nie są ogłaszane przez grupę i stanowią pośrednie cele grupy. Mogą być one krótkotrwałe i nie zaplanowane, tzn. mogą pojawiać się spontanicznie. Cele pośrednie pojawiają się wtedy gdy, „cele długoterminowe zakładają podjęcie pewnych kroków lub wprowadzenie wielu zmian, pomagających utrzymać właściwy kierunek działania.”[10] Mówiąc natomiast o celach krótkoterminowych mamy na myśli „cele, które zgodnie z planami mają zostać zrealizowane w krótkiej perspektywie czasowej (np. miesiąca) Stanowią etap w wykonywaniu celów długoterminowych.”[11]
[1] S. Mika, Psychologia…, tamże, s. 355
[2] Tamże, s. 375
[3] S. Mika, Psychologia…, tamże, s. 361-363
[4] Tamże, s. 363
[5] Tamże, s. 363
[6] Tamże, s. 376
[7] S. Mika, Psychologia…, tamże, s. 370
[8] Tamże, s. 371
[9] Carol K. Oyster, Grupy, tamże, s. 48
[10] Carol K. Oyster, Grupy, tamże, s. 343
[11] Tamże, s. 343