Prace mgr – Socjologia. Prace mgr z socjologii i inne prace z socjologii

Cele grupowe

5/5 - (1 vote)

Cele stanowią racje bytu każdej grupy. Są powodem tego, że kilka osób funkcjonuje właśnie jako grupa. Próbując zdefiniować cel grupowy D. Cartwright i A. Zander traktują grupę „jako całość zajmującą pewne miejsce w przestrzeni. Przestrzeń ta zwykle nie ma charakteru fizycznego, ale może to być przestrzeń związana na przykład z wytwarzaniem jakiegoś produktu, posiadaniem władzy, posiadaniem pieniędzy itp. W przestrzeni tej, oprócz punktu, w którym w danym momencie znajduje się grupa, istnieje jakiś inny punkt, inne miejsce, które dla całej grupy lub co najmniej dla większości jej członków ma wartość pozytywną, jest pożądane, chcą oni je osiągnąć. Grupa stara się znaleźć w tym punkcie przestrzeni mającym dla niej wartość pozytywną. Kiedy znamy ten punkt w przestrzeni o wartości pozytywnej, i kiedy wiemy, że określony ciąg działań zmierzających do jego osiągnięcia zostanie zakończony, gdy grupa dotrze do niego, wówczas możemy stwierdzić, że punkt w przestrzeni jest celem grupowym.”[1]

Tak rozumiany cel powinien być jasny. „Jasność celu grupowego jest bardzo ważna, ponieważ członkowie grup, w których cel jest jasny, są z nimi bardziej związani niż członkowie grup, w których cel nie jest jasny lub, w których brak jest celu. Grupy mające jasny cel wywierają większy wpływ na osobowość swoich członków niż grupy nie posiadające celu. Żeby osiągnąć cel, trzeba niejednokrotnie, dzięki wykonywaniu różnego rodzaju zadań, osiągnąć określone podcele.”[2]

Osiągnięcie tych podcelów powoduje wyraźne podwyższenie prawdopodobieństwa osiągnięcia celu. Podocele składają się z jeszcze mniejszych elementy, którymi są zadania. „Zadania grupowe to określona rozbieżność między wynikiem, który grupa chce osiągnąć a istniejącą sytuacją.(…) Istnieją rozmaite typy zadań grupowych, które I.D. Steiner dzieli w następujący sposób:

zadania addytywne – które polegają na dodaniu do siebie, w określonym momencie, wysiłku wszystkich członków grupy (…)
zadania dysjunktywne – polegające na wyborze najlepszego rozwiązania spośród różnych możliwych (…)
zadania kompensujące – polegają na ocenianiu pewnych spraw, co do których członkowie grupy nie mają pełnej wiedzy (…)
zadania koniunktywne – które charakteryzują się tym, że realizacja zadania zależy od umiejętności najsłabszego członka grupy (…)
zadania do podziału – są to takie zadania, które po to, żeby mogły byś wykonane, należy podzielić na mniejsze elementy przydzielone poszczególnym członkom grupy. (…)

Powyższa krótka informacja na temat podcelów i zadań wskazuje, że dochodzenie przez grupę do celu jest procesem niezwykle złożonym.”[3]

Pochodzenie celów grupowych ma dwa żródła, związane z dwiema niekoniecznie wykluczającymi się sytuacjami. „W jednej cele grupowe wyznacza większa organizacja czy instytucja, której elementem jest dana grupa. W drugiej zaś cel grupowy jest wypadkową interakcji między członkami grupy.”[4] Przykładem pierwszej sytuacji jest Związek Kynologiczny, „który stawia przed swoimi oddziałami terenowi jako główny cel hodowlę psów rasowych. Ten cel określa szereg działań, które mają podejmować poszczególne ogniwa tego Związku, a więc będzie to odpowiednia hodowla, dostarczanie wysokiej jakości reproduktorów, wydawanie metryk i rodowodów i organizowanie wystaw psów rasowych.”[5]

Natomiast w drugim wypadku „nie należy traktować celu grupy jako sumy podobnych celów poszczególnych członków grupy ani podobnego wyobrażenia członków grupy o tym, jaki jest ten cel. Najbardziej poprawne wydaje się rozumienie celu grupowego jako wyniku interakcji jako członkami grupy. Członkowie grupy posiadają określone, często różniące się motywacje, powodujące napięcie, które może być zredukowane dzięki osiągnięciu pewnego wspólnie akceptowanego celu, mającego wartość pozytywną zarówno dla każdego z nich z osobna, jak i dla wszystkich członków jako całości. Ze względu na znaczenie, jakie ma ustalenie celów przez grupę, wskazane jest, żeby członkowie grup będących elementami większych organizacji uczestniczyli w podejmowaniu decyzji co do tego, jaki będzie cel grupowy.”[6]

„Gdy istnieje określone zadanie czy cel grupy, znacznie łatwiej jest ocenić innych członków i siebie z punktu widzenia osiągania tego celu, natomiast gdy brak jest celu, trudno jest znaleźć jakieś kryterium według którego można by ocenić zachowanie innych członków i swoje własne zachowanie. Wobec tego można stwierdzić, że grupy nie mające określonego celu nie wpływają na pozytywny (ze społecznego punktu widzenia) rozwój osobowości swoich członków.”[7]Członkowie grupy oceniają innych członków grupy pod względem ich wkładu w osiągnięcie celu grupowego. Również niektóre samooceny są dokonywane właśnie z tego punktu widzenia.

Biorąc pod uwagę cel grupowy, wyróżniamy w grupie dwa style kierowania: kierowanie demokratyczne i autokratyczne. „ Kierownik demokratyczny pozwala grupie i zachęca ją do ustalania celów grupowych w procesie interakcji, natomiast kierownik autokratyczny sam ustala te cele i nie pozwala o nich decydować innym członkom grupy.”[8]

Również członkowie grupy mogą być w dążeniu do osiągnięcia celu zorientowani w dwojaki sposób. Pierwsza orientacja jest nazwana w psychologii „orientacją zadaniową”. Ludziom o takiej orientacji zależy na osiągnięciu celu grupowego i nie jest dla nich ważne, kto przyczyni się do tego najbardziej. Druga orientacja nazywa się „orientacją egocentryczną” i charakteryzuje osoby, dla których ważne jest to, żeby oni sami indywidualnie rozwiązywali zadanie czy osiągnęli cel.

Rozróżniając cele możemy podzielić je na formalne, nieformalne, krótkoterminowe oraz pośrednie. Komitet wyborczy jakiejś partii stawia sobie za zadanie wyłonienie ze swych szeregów kandydata na prezydenta i doprowadzenie do jego zwycięstwa. „Jest to bardziej formalny cel, niż ten, który skłania grupę przyjaciół do złożenia dokumentów do tego samego college’u a następnie, po jego ukończeniu, do urządzania co roku spotkania absolwentów.

Cele formalne są zazwyczaj długoterminowe i ukierunkowane bądź na osiągnięcie jakiegoś konkretnego efektu, bądź na doprowadzenie do końca jakiegoś procesu. Wokół nich organizuje się działanie grupy, co zapobiega trwonieniu jej wysiłków i zasobów na aktywność innego rodzaju. Czasem jednak, gdy przystępuje się do realizacji długoterminowego celu, trudno z góry rozpoznać, jakie zachowania służą jego osiągnięciu.”[9] Cele nieformalne są natomiast celami, które nie są ogłaszane przez grupę i stanowią pośrednie cele grupy. Mogą być one krótkotrwałe i nie zaplanowane, tzn. mogą pojawiać się spontanicznie. Cele pośrednie pojawiają się wtedy gdy, „cele długoterminowe zakładają podjęcie pewnych kroków lub wprowadzenie wielu zmian, pomagających utrzymać właściwy kierunek działania.”[10] Mówiąc natomiast o celach krótkoterminowych mamy na myśli „cele, które zgodnie z planami mają zostać zrealizowane w krótkiej perspektywie czasowej (np. miesiąca) Stanowią etap w wykonywaniu celów długoterminowych.”[11]

[1] S. Mika, Psychologia…, tamże, s. 355

[2] Tamże, s. 375

[3] S. Mika, Psychologia…, tamże, s. 361-363

[4] Tamże, s. 363

[5] Tamże, s. 363

[6] Tamże, s. 376

[7] S. Mika, Psychologia…, tamże, s. 370

[8] Tamże, s. 371

[9] Carol K. Oyster, Grupy, tamże, s. 48

[10] Carol K. Oyster, Grupy, tamże, s. 343

[11] Tamże, s. 343

Normy grupowe

5/5 - (1 vote)

Nieodłączną cechą małej grupy społecznej są normy. „Normy opisują, jak określone standardy intelektualne i standardy zachowania znajdują zastosowanie na gruncie grupy. Ujmując to prościej, normy wskazują, „jak pewne rzeczy zwykło się w tym miejscu robić”[1]. Możemy wyróżnić dwa rodzaje norm: normy społeczne oraz kulturowe. Pierwsze z nich rozumiemy jako „przepis określający, w jaki sposób powinien zachowywać się (…) lub nie powinien zachowywać się członek danej społeczności czy grupy”[2]. Natomiast drugi rodzaj norm dotyczy „przepisów określających zachowania ludzi będących uczestnikami danej kultury.[3] Ten typ normy nie będzie nas interesował w naszych rozważaniach, posłużył on tylko do wyjaśnienia tego, jak rozumiemy normy. Mówiąc o normach należy pamiętać, że mają one pewien zakres, czyli że przepis określa raczej pewien zakres obowiązujących zachowań, a nie jedno tylko określone zachowanie. „Należy również podkreślić, że norma grupowa obowiązuje, przynajmniej w teorii, wszystkich członków grupy, bez względu na to, jaką mają w niej pozycję.”[4]

Normy spełniają w życiu grupy dwie podstawowe funkcje.

Po pierwsze przyczyniają się do osiągnięcia przez grupę celu. Analizując tę funkcję rozpatrzmy następujący przykład. „Oto istnieje drużyna sportowa, której celem jest zdobycie mistrzostwa kraju w określonej dyscyplinie. Czy z istnienia tego celu nie wynikają jakieś normy? Oczywiście tak, i jedną z nich będzie norma mówiąca o konieczności odbywania systematycznego i bardzo intensywnego treningu przez wszystkich członków drużyny. Jeżeli wszyscy zawodnicy drużyny będą przestrzegać tej normy, to znaczy będą uczęszczać na treningi i wytrwale trenować, to tym samym w jakimś stopniu zwiększą prawdopodobieństwo osiągnięcia celu. Jeżeli natomiast norma ta nie będzie przestrzegana przez członków grupy, to osiągnięcie celu jest bardzo wątpliwe. (…) Akceptacja i przestrzeganie przez członków grupy tego rodzaju norm, będących funkcja celu, prowadzi do jego osiągnięcia. Natomiast nieprzestrzeganie ich powoduje, że grupa pozostaje w miejscu lub nawet, oddala się od celu.”[5]

Po drugie normy grupowe pozwalają na utrzymywanie się grupy przy życiu, pomagają grupie utrzymać swoje istnienie. „Jak się wydaje taką właśnie normą jest norma postulująca, że „Nie należy mówić na zewnątrz o tym, co się dzieje w grupie”. W przypadku tej normy trudno jest stwierdzić, jakiemu celowi grupowemu miałaby ona służyć. Przestrzeganie jej po prostu pomaga grupie „utrzymać się przy życiu”. Tak na przykład, jeżeli inne grupy czy ludzie spoza danej grupy wiedzieliby o wszystkim, co się w niej dzieje, byłaby ona narażona na ataki z zewnątrz, które mogłyby doprowadzić do jej rozpadu. Może oczywiście zdarzyć się i tak, że ta sama norma spełnia obie funkcje, to znaczy zarówno wynika z celu grupowego i służy jego realizacji, jak i pozwala grupie utrzymać swoje istnienie.[6]

Normy grupowe mogą pochodzić z dwóch źródeł: zewnętrznych i wewnętrznych. Pewne normy przenoszą do danej grupy członkowie z innych grup, są one narzucane przez kulturę, do której należy dana grupa. „innym przykładem pochodzenia norm są normy obowiązuje w grupie będącej elementem większej organizacji. Grupa ta musi wówczas przestrzegać norm obowiązujących w całej organizacji. Tak wygląda sytuacja w wojsku, w którym podstawową grupą jest drużyna, przy czym normy obowiązujące w drużynie są normami całej organizacji, jaka jest wojsko. Warto również zwrócić uwagę, że normy mogą mieć charakter formalny lub nieformalny. Właśnie normy obowiązujące w wojsku są zawarte w regulaminach, które są swego rodzaju dokumentem. (…) A więc normami formalnymi są takie normy, które są zawarte w pewnych dokumentach na ogół pisemnych. Oprócz norm formalnych istnieją normy nieformalne, brak jest wówczas dokumentu, w którym byłyby one zawarte.”[7]

Normy powstają również jako „wynik procesu interakcji w powiązaniu z procesem przenoszenia społecznych doświadczeń jej uczestników, i ostatecznie normy wytworzone w danej grupie odzwierciedlają normy występujące w społeczeństwie, którego elementem jest dana grupa. Tego rodzaju proces powstawania norm zachodzi i w takiej grupie, jak nowo założona rodzina, do której świeżo poślubieni małżonkowie wnoszą własne doświadczenia dotyczące norm rodzinnych, konfrontują je ze sobą, a następnie modyfikują w procesie interakcji, a także wytwarzają nowe normy specyficzne dla własnej rodziny. Na proces powstawania norm rodzinnych mogą również wpływać środki masowego przekazu, propagujące nowe, postępowe wzory małżeństwa, jak również normy regulujące zachowanie się małżonków i członków rodziny.”[8]

Przyswajaniu norm sprzyja sytuacja kiedy członek grupy bierze udział w wytwarzaniu norm. „sytuacja naturalnego uczenia się norm w procesie interakcji sprawia, że osoby biorące w niej udział stosunkowo łatwo i bez oporów akceptują wytworzone przez sobie normy. Można to porównać z sytuacją, w której sami rozwiązujemy zadanie i akceptujemy otrzymane rozwiązanie.(…) Bardziej skomplikowany, a jednocześnie znacznie częstszy jest drugi rodzaj sytuacji, gdy dana osoba, stając się członkiem jakiejś grupy, musi nauczyć się obowiązujących w niej norm i przyswoić je sobie.”[9] Proces przyswajania może odbywać się na drodze mechanizmu naśladowania lub mówiąc bardziej współcześnie na drodze modelowania. Modelowanie tłumaczy się jako procedurę „w trakcie której osoba obserwuje model zachowujący się w określony sposób, a następnie stara się naśladować to zachowanie. Wiele osób uważa, że jest to podstawowy proces uczenia się, dzięki któremu zachodzi socjalizacja”[10]

To, że istotnie podczas obserwacji zachowania innych następuje przyswojenie normy wykazali A. Bandura i R.Walters przedstawiając eksperyment, „w którym w jednej grupie badanych osoba dorosła w czasie pewnej gry nagradzała siebie słodyczami po osiągnięciu wysokiego wyniku. Okazało się, że w tej sytuacji obserwujące ją dziecko nagradzało siebie również po osiągnięciu wysokiego wyniku. I odwrotnie, kiedy osoba dorosła nagradzała siebie słodyczami po osiągnięciu niskiego wyniku, u obserwującego ją dziecka również występowała podobna tendencja.”[11]

Badanie to pokazuje, że pewne normy są przyswajane w wyniku obserwowania zachowań innych ludzi w określonych sytuacjach, w których ich zachowanie jest regulowane przez normy.

Z innego typu sytuacją spotkamy się gdy grupa uczy swoich członków obowiązujących w niej norm. „Można przewidzieć, że wtedy, zgodnie z klasycznymi kanonami uczenia się, grupa, aby nauczyć swoich członków obowiązujących w niej norm i zmusić do ich przestrzegania będzie stosować kary i nagrody. Kary są stosowane wówczas, gdy członek grupy nie przestrzega norm grupowych, a nagrody wówczas, kiedy zachowuje się zgodnie z tymi normami.”[12] Przeprowadzono wiele badań dotyczących takiego sposobu przyswajania norm. Na podstawie ich można powiedzieć, że wobec członków nie zgadzających się z normą grupową, grupa stosuje różne formy przekonania, żeby zmienić ich stanowisko, a jeżeli to nie pomaga, stosuje kary np. przydzielenie nieciekawej pracy. „Im bardziej dany członek odchyla się w swoich poglądach od stanowiska grupy ( które może stanowić normę grupową), tym więcej kieruje się do niego aktów komunikowania się, które spełniają dwie funkcje: jedna polega na perswazji – przekonywaniu danej osoby o konieczności zmiany jej stanowiska, że jest ono niesłuszne, druga – na wyrażaniu przez większość dezaprobaty dla stanowiska dewianta.”[13] W przypadku stosowania nagród związanych z przestrzeganiem norm przez członka grupy stosuje się różne formy aprobaty społecznej, ewentualnie wybór osoby na wyższe stanowisko w grupie. „Mniejsza gradacja nagród za przestrzeganie norm grupowych wiąże się z tym, że takie zachowanie jest uważane przez grupę za rzecz samą przez się zrozumiałą i wobec tego nie ma powodu żeby specjalnie nagradzać tych członków, którzy zachowują się zgodnie z normami. Konieczne natomiast jest karanie dewiantów, gdyż ich obecność w grupie może zagrażać spójności.”[14]

Kolejnym mechanizmem wpływającym na proces przyswajania norm przez nowych członków danej grupy jest mechanizm wewnętrzny. „Polega on na spostrzeganiu przez danego członka rozbieżności między zachowaniami innych członków grupy między zachowaniami innych członków grupy a swoim własnym zachowaniem. Stwierdzenie tej rozbieżności wywołuje u niego stan napięcia, który pragnie on jak najszybciej zredukować, a może to uczynić najłatwiej zmieniając własne zachowania na podobne do zachowań innych członków grupy. Istnienie tego mechanizmu powoduje, że bardziej skuteczne stają się inne (wyżej wspomniane) środki stosowane przez grupę w celu skłonienia jej członków do przestrzegania norm.” [15]

Ostatni mechanizm, który ma również charakter mechanizmu wewnętrznego „polega na tym, że dany członek grupy spostrzega rozbieżność między zaakceptowanymi przez siebie normami grupowymi a własnym zachowaniem. Spostrzeganie tego rodzaju rozbieżności również wywołują u niego stan napięcia, który może on zredukować najłatwiej przez zmianę swego zachowania. Przykładem może być człowiek, który akceptuje dziesięcioro przykazań i stwierdza, że ich nie przestrzega. Redukowanie tego rodzaju rozbieżności będzie polegało na próbach zmian zachowania w kierunku zgodnym z normami.

„Większość grup tworzy typowe zestawy norm. Jeden z nich odnosi się do działań. Normy z tego zbioru wskazują członkom grupy, w jaki sposób powinni pracować, jaki poziom wykonania osiągnąć i jak komunikować się z pozostałymi. Inny zestaw norm odnosi się do wyglądu i określa, jak członkowie grupy powinni się ubierać, aby zaznaczyć swoją identyfikacje grupową. (…) Następny zestaw stanowią normy dotyczące nieformalnych układów społecznych w grupie. „[16] Przykładem występowania tego typu norm jest sytuacja kiedy studenci wchodząc na pierwsze zajęcia zajmują przypadkowe miejsca, jednak następnym razem uważają, że miejsca, na których siedzieli poprzednio są już zarezerwowane. Ostatni zestaw norm tworzy alokacja dóbr określająca, komu jakie zyski przypadają w udziale.

Istnienie norm grupowych prowadzi do występowania dwóch zjawisk:

Konformizmu, który możemy również nazwać uniformizmem, a który można zdefiniować jako tendencję „do dostosowywania opinii, postaw, działań, a nawet spostrzegania do przeważających w grupie opinii, postaw, działań i spostrzeżeń. Termin ten może odnosić się do zachowania, czyli do tendencji, by dostosowywać się do grupy, działać zgodnie z tym, co robi większość, oraz odnosić się do postaw, gdzie jest on określeniem zmiany postawy lub sądu w wyniku nacisku innych . Zmiana ta może, ale nie musi, prowadzić do zmiany zachowania . Może być również rozumiany jako istnienie takiej cechy charakterystycznej osobowości jednostki, która przejawia się jako jedna z dwóch powyżej opisanych tendencji do dostosowywania się.”[17]
„Wywierania przez grupę nacisku do swoich członków w ten sposób, aby wywołać u nich zachowania zgodne z normami grupowymi. Nacisk ten wywołuje zmiany w zachowaniu tych członków grupy, którzy początkowo mieli je odmienne.”[18]

Podsumowując należy pamiętać, że istnienie norm jest niezmiernie ważne dla grupy. „Po pierwsze, normy pozwalają kontrolować zachowanie członków grupy, co może mieć zasadnicze znaczenie dla jej przetrwania i powodzenia. Po drugie, istnienie norm sprawia, że kontakty społeczne stają się bardziej efektowne, a ich przebieg łatwiejszy do przewidzenia. Po trzecie zaś, normy zmniejszają naszą niepewność i zakłopotanie w niezwykłych, nieprzewidywalnych i zagrażających okolicznościach. Normy są mechanizmami kontroli.”[19]

[1] Carol K. Oyster, Grupy, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2002, s. 50

[2] S. Mika, Psychologia…,tamże, s. 381

[3] Tamże s. 381

[4] Tamże s. 381

[5] S. Mika, Psychologia…, tamże, s. 382

[6] Tamże, s. 383

[7] Tamże, s. 384

[8] S. Mika, Psychologia…, tamże, s. 389

[9] Tamże, s. 390

[10] Arthur S. Reber, Słownik Psychologii, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2000, s. 377

[11] S. Mika, Psychologia…,tamże, s. 391

[12] S. Mika, Psychologia…, tamże s. 392

[13] Tamże, s. 395

[14] Tamże, s. 398

[15] Tamże, s. 399

[16] Carol K. Oyster, Grupy, tamże s. 50

[17] Arthur S. Reber, Słownik Psychologii, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2000, s. 311

[18] S. Mika, Psychologia…, tamże s. 422

[19] Carol K. Oyster, Grupy, tamże, s. 51

Interakcje wewnątrzgrupowe

5/5 - (1 vote)

Interakcje stanowią nieodłączny element zachodzących w każdej mikrostrukturze społecznej procesów. Grupa spotyka się, by zaplanować dalsze działania, wykonać jakiś etap pracy lub przyjrzeć się osiągniętemu postępowi w realizacji zadania. Interakcje grupowe mogą mieć charakter formalny, związany z celami grupy, lub nieformalny, odnoszący się do kontaktów towarzyskich. Carol K. Oyster pisze, że „wyróżnia się trzy typy interakcji zachodzących w małych grupach i nazywa je spotkaniami grupowymi. I tak grupa może organizować spotkania służące wymianie informacji. Odbywają się one w sposób regularny, zgodnie z ustalonymi procedurami i porządkiem. Nikt nie oczekuje, że w ich trakcie podjęte zostaną jakiekolwiek decyzje. Przykładem tego typu spotkań mogą być urządzane przez radę miasta spotkania, na których wyjaśniany jest nowy system odzyskiwania surowców wtórnych wdrażane przez miasto. Drugi typ interakcji przebiegających w grupie to spotkania służące podejmowaniu decyzji. Są one zwoływane np. przez stowarzyszenia studenckie przy wyborach władz samorządu na nadchodzący rok akademicki, czy też w sądzie, gdy zapada wyrok w procesie. Ostatni trzeci typ spotkań grupowych to spotkania towarzyszące szczególnym zdarzeniom. (…) Przykładem są coroczne zjazdy różnych organizacji, w czasie których prezentuje się wyniki badań, przekazuje ważne informacje, podejmuje decyzje dotyczące dalszej strategii działania towarzystwa oraz nawiązuje kontakty i wymienia doświadczenia.”[1]

Stanisław Mika przedstawia system analizy interakcji stworzony przez R. F. Balesa, który ułatwia analizowanie i obserwowanie procesów interakcji w grupie. „R. F. Bales, analizując zachowanie grup wykonujących zadania i rozwiązujących problemy zaproponował posługiwanie się systemem 12 kategorii interakcji, do których – jego zdaniem – możemy zaklasyfikować większość zachowań występujących u członków grup. A oto zaproponowane przez Balesa kategorie interakcji:

solidaryzowanie się z inną osobą, podwyższanie pozycji innej osoby, udzielanie pomocy, nagradzanie;
rozładowywanie napięcia emocjonalnego, żartowanie, śmianie się, okazywanie zadowolenia;
wyrażanie zgody, bierne akceptowanie, rozumienie sugestii, uleganie;
dawanie sugestii, wskazywanie kierunku, pozostawienie innym autonomii;
wyrażanie opinii, dokonywanie oceny, wyrażanie uczuć, wyrażanie życzeń;
orientowanie innych, udzielanie informacji, powtarzanie, wyjaśnianie
pytanie i prośby o zorientowanie, o informację; powtarzanie, potwierdzanie;
pytanie o opinie, ocenę, analizę, wyrażanie uczucia;
pytanie, prośby o sugestię, o pokierowanie, pytanie o możliwe sposoby działania
nie zgadzanie się, bierne odrzucanie sugestii innych, wstrzymywanie pomocy;
ujawnianie napięcia emocjonalnego, prośby o pomoc, usuwanie się z pola;
ujawnianie antagonizmu, obniżanie pozycji innej osoby, bronienie siebie, domaganie się uznania.”[2]

Posługując się tymi kategoriami Bales doszedł do wniosku, że w różnych fazach rozwoju grupy oraz w różnych fazach rozwiązywania zadań stojących przed grupą „przeważają różne kategorie interakcji oraz że w związku z inicjowaniem różnych typów interakcji pojawiają się w grupach kierownicy zorientowani na zadanie lub na stosunki międzyludzkie.”[3]

Norman Goodman wymienia jeszcze inne rodzaje interakcji zachodzących w grupie. Wyróżnia on trzy główne procesy interakcji grupowych: porozumiewanie się, konflikt i spójność.

Porozumiewanie się

Stanowi ono istotę podejmowanych działań przez grupę. „Członkowie grupy informują się nawzajem, popierają swoje sądy, krzyczą na siebie, poprawiają się nawzajem. Krótko mówiąc przekazują sobie informacje, uczucia i postawy. Porozumiewanie się członków grupy nie jest przypadkowe.[4] Wyżej wspomniany Bales odkrył, że wzór porozumiewania się jednostki jest związany ze statusem jednostki w grupie. Crosbie natomiast wykazał, że porozumiewanie się w grupie odbywa się miedzy osobami o równym statusie społecznym, lub przenosi się od osobników o wyższym statusie do osobników o niższym statusie. Homans udowodnił, „że natura działań grupy przyczynia się do tworzenia wzorów porozumiewania się między jej członkami. W sytuacjach łączących się z rozwiązywaniem zadań porozumiewanie się zachodzi głównie między członkami o wysokim i niskim statusie. W sytuacjach towarzyskich lub rekreacyjnych porozumiewają się najczęściej jednostki o równym statusie.[5]

Konflikt

Nie zawsze porozumiewanie się i stosunki w grupie przebiegają łatwo i przyjemnie. Zdarza się, że członkowie grupy są ze sobą w konflikcie. Mówimy tutaj o konflikcie interpersonalnym, który „polega na napięciu między dwiema lub więcej osobami lub grupami, które mają sprzeczne cele. Ten rodzaj konfliktów można podzielić na dwa typy. W konflikcie o sumie zerowej zysk jednej strony jest zawsze równoznaczny ze stratą drugiej strony. Obie strony nie mogą równocześnie wygrać, ani przegrać w tym konflikcie. (…) Drugi typ konfliktów psychologowie społeczni określają mianem konfliktu motywów mieszanych. Definiują go jako konflikt, w którym obie strony mogą zyskać, jeśli będą współdziałać, jedna jednostka może osiągnąć większy zysk, jeśli będzie rywalizować z partnerem.”[6]

Poza tymi dwoma rodzajami konfliktów Norman Goodman wymienia konflikty osobowościowe, które przeciwstawia konfliktom sytuacyjnym. Te pierwsze spowodowane są „przez różnice osobowościowe zaangażowanych w nie jednostek. Konflikty sytuacyjne zaś powodowane są przez kontekst społeczny, w jakim znajdują się partnerzy.”[7]Można także wyróżnić konflikty fundamentalne i niefundamentalne. Konflikt fundamentalny związany jest z podstawowymi normami dotyczącymi danej sytuacji, a konflikt niefundamentalny toczy się wokół zastosowania wcześniej uzgodnionych norm w konkretnej sytuacji.

„Konflikty mieszanych motywów, sytuacyjne i niefundamentalne należą ogólnie do kategorii zdarzeń, z którymi łatwiej można sobie poradzić, ponieważ z założenia dopuszcza się taką czy inna formę kompromisu. W alternatywnych formach konfliktów ryzyko jest znacznie większe: wszystko albo nic, cenione wartości osobowościowe czy fundamentalne aspekty istnienia grupy.

Nie wszystkie konflikty są negatywne. Konflikty mogą pomóc w ustaleniu celów grupy i jej granic. Właściwie rozwiązane konflikty mogą wpłynąć na wzrost zaangażowania członków grupy i wzmocnić jej spójność. Kluczem pozytywnego funkcjonowania konfliktu jest jego regulacja normatywna (to znaczy istnienie uzgodnionych i akceptowanych reguł jego rozwiązania).[8]

Spójność

Jeżeli mówimy o spójności grupy, to mamy na myśli „stopień, w jakim jej członkowie czują się z sobą związani. Spójność jest bardzo ważną cechą grupy. Im bardziej grupa jest spójna, tym większe jest prawdopodobieństwo jej stabilności i zgody członków na obowiązujące normy. Spójnym grupom łatwiej przychodzi rozwiązywanie problemów. Innymi słowy, spójność stanowi wielką wartość dla grupy. Jedyną negatywną konsekwencją dużej spójności grupy jest tendencja do mniejszej tolerancji dla różnic i odstępstw.”[9]

[1] Carol K. Oyster, tamże, s. 47

[2] S. Mika, tamże, s. 341

[3] Tamże, s. 354

[4] N. Goodman, tamże, s.72

[5] Tamże, s. 72

[6] E. Aronson, tamże, s. 387 – 388

[7] N. Goodman, tamże, s. 73

[8] Tamże, s. 73

[9] Tamże, s. 73

Schyłek tendencji kontestacyjnych. Ocena ruchu

5/5 - (1 vote)

Podejmując próbę analizy ruchu kontestacji na świecie należy pamiętać o dwóch istotnych faktach rzutujących na całokształt zjawiska. Po pierwsze – ogromna część ludzi, których młodość przypadła właśnie w czasie wybuchu młodzieżowej rewolty lat 70 – tych, pozostawało nie zrzeszonych podczas całego okresu jego trwania.

Na codzień wcielali wżycie, powszechnie wówczas testowane, nowe formy kontaktów między ludzkich w swym bezpośrednim otoczeniu społecznym. Fascynowali się oni chińską rewolucją kulturalną, trockizmem, postaciami Che Guevary i Fidela Castro. Jedynie w tych „najgorętszych” momentach angażowali się bezpośrednio w batalię o nowy, lepszy świat.[1]

Po drugie – w okresie rozkwitu kontestacyjnych nastrojów na świecie, formowało się wiele grup, które tak naprawdę nie miały wiele wspólnego z procesami budowania kontrkultury.

Te tzw. „antyintelektualne grupy” nie wywodziły się nawet ze środowisk studenckich, nie tworzyły żadnej konkretnej ideologii. Same w sobie stanowiły „antykulturę”, gdyż w swych postawach zatrzymywali się na samym akcje negacji, nie próbując zaoferować żadnego konstruktywnego rozwiązania.[2]

Do tego typu grup możemy zaliczyć: amerykańskich motocyklistów tzw. „Ridersów” lub „Hell Angels”, zachodnioeuropejskich Skinheads – wywodzących się klasy robotniczej czy stanowiących rdzennie polskie zjawisko – Gitowców.

Kontestacja, której zarzewiem był wybuch wojny w Wietnamie, chyliła się ku końcowi wraz z zakończeniem operacji wojennych na tamtym terenie. Jednak sama przyczyna jej upadku była bardziej złożona. Amerykańska opinia publiczna całe zło XX wieku przypisała Hipisom: „Narkomanię i pospolitą przestępczość, korupcję, terroryzm, sekciarstwo religijne, nihilizm uznano za efekty tego ruchu” – pisze w swej książce p.t: Orient i kontrkultury S. Tokarski.[3]

Hipisowskie hasło „odmowy zakupów” zostało odebrane jako zapowiedz katastrofy ekonomiczne. S. Tokarski pisze dalej: ” (…) miało rzekomo naruszyć równowagę między produkcją a konsumpcją, choć w praktyce naruszyło zasoby kilku koncernów „.[4]

Wiele lat po zmierzchu kontestacji lat 60 i 70 – tych, autor artykułu „( Kontr)kultura ?” zamieszczonym w niezależnym magazynie ruchu Hardcore Punk który jest spadkobiercą kontrkulturowych wartości) w ciekawy sposób ujął jej schyłek.

Otóż pisze on, że : “W chwili gdy młodzieżowa rewolta spowszedniała i zaczęła się cieszyć coraz większą popularnością jako kolejna moda, środki masowego przekazu uczyniły z niej medialny towar zapewniając zyski i wielka popularność”.[5]

Również M. Pęczak – w jednym z numerów „Polityki” – napisał: ” Zachodnia kontrkultura objawiła się jako radykalny bunt młodego pokolenia przeciw wszystkiemu: państwu, rodzinie, dominującej kulturze, a nawet codziennym rytuałom życia społecznego. Żywiła się silnym przekonaniem, że skoro przeciwstawiamy systemowi, nie można z nim wchodzić w układy. Przegrała od razu, kiedy system wpadł na pomysł, że nawet bunt odpowiednio spreparowany na potrzeby show – bussinesu może być niezłym towarem”.[6]

Podobną prawidłowość zauważa S. Tokarski nazywając komercjalizację atrybutów Kultury Hipisów „drugim ciosem” jaki zadany został kontrkulturze.

Pisze on: ” Rozpoczęto lansowanie kontestacyjnej mody. Zbuntowany ubiór, fryzura, zbuntowany styl życia, zbuntowany dom, zbuntowane wakacje, zbuntowana muzyka – w seryjnej produkcji pozbawiły uczestników ruchu protestu bazy, która na początku była źródłem ich sukcesu. Bunt został skomercjalizowany. Kontrkulturę sprzedano, buntowników kopiowano i seryjnie powielano”. [7]

Stało się to, z czego już dawno doskonale zdawali sobie sprawę specjaliści od reklamy – sprzedaż stylów życia była bardziej istotna, bo bardziej opłacalna niż to, co one w sobie reprezentowały.

Dotąd niezależni kontrkulturowi artyści ulegając przemożnej magii pieniądza, porzuciwszy swe dotychczas wyznawane ideały, oddali się sztuce komercyjnej. Bardzo podobnie postąpili liderzy ruchu, którzy porzucili swe wartości na rzecz korzyści materialnych, często dobrowolnie stając się ubezwłasnowolnionymi trybikami w mechanizmach wielkich korporacji, które do tej pory zwalczali.[8]

Tych, którym nie udało się zamknąć ust finansowymi gratyfikacjami, starano się ośmieszyć poprzez prowadzoną akcję dezinformacji. Była ona na tyle skuteczna, iż w niedługim czasie od jej rozpoczęcia zaczęto powszechnie utożsamiać kontestatorów z nazizmem, terroryzmem, narkomanią, społecznym marginesem.

Jednak jak pisze, cytowany już wcześniej redaktor „Interwencji”: ” Ostateczne słowo należało do władzy, fundamentu znienawidzonego przez buntowników systemu. W USA od 1965 roku administracja państwowa rozpoczyna akcję przeciw kontestatorom. Rozpoczyna się infiltracja środowisk groźnych dla władzy (studenci, czarni), wielu liderów ruchu otrzymuje karty poboru, inni są zamykani w zakładach psychiatrycznych. FBI przenika do studenckich campusów, rozpoczynają się naciski finansowe, policja otrzymuje prawo

ingerencji na terenach prywatnych bez nakazu rewizji czy aresztowania, wprowadza się nowe formy funkcjonowania uniwersytetów, niszcząc ich dotychczasową autonomię. Historia zatoczyła koło i wszystko wróciło do tolerowanej przez polityków normy”.[9]

Zjawisko kontestacji nie przeszło bez ech w sferze kultury. Zmiany jakie dokonały się pod jej wpływem były ogromne. Nastąpiło rozluźnienie etykiety towarzyskiej i ułatwienie nawiązywania kontaktów międzyludzkich, upowszechnił się swobodny seks, modelowanie własnego wyglądu według osobistych upodobań.

Ponadto zaczęto zwracać baczniejszą uwagę na środowisko naturalne, zmieniła się pozycja kobiety, jak i relacje w szkołach i rodzinie, które stały się bardziej partnerskie.

Kontestatorzy przyczynili się do upowszechnienia holistycznej wizji związku człowieka z przyrodą, szeroko rozpropagowali kulturę Wschodu – nikogo już nie dziwiła medytacja, joga, buddyzm.

Niestety nie udało im się zrealizować innych postulatów, a mianowicie: uczynić człowieka wiecznie młodym, zlikwidować raz na zawsze wszelkie konflikty na tle rasowym lub narodowościowym i zastąpić rodzinę gigantyczną komuną.[10]

Warto również zauważyć, iż mimo wyraźnego osłabienia ruchów kontestacyjnych pod koniec lat 70-tych, ich idee nie zanikły całkowicie. W wielu przypadkach zostały one przekształcone i dostosowane do nowych realiów społecznych oraz ekonomicznych. Dawni kontestatorzy zaczęli działać w organizacjach ekologicznych, ruchach feministycznych, stowarzyszeniach obrony praw człowieka czy inicjatywach pokojowych. Rewolucyjny zapał młodości ustąpił miejsca bardziej umiarkowanym formom aktywności społecznej, jednak podstawowe idee wolności jednostki, tolerancji i krytyki konsumpcjonizmu nadal pozostawały żywe.

Wraz z nadejściem lat 80-tych zmieniła się również sytuacja polityczna i gospodarcza świata. Kryzysy ekonomiczne, wzrost bezrobocia oraz nasilające się konflikty międzynarodowe sprawiły, że młode pokolenie zaczęło zwracać uwagę na inne problemy niż ich poprzednicy z okresu największego rozkwitu kontrkultury. W miejsce wielkich idei przebudowy świata pojawiły się bardziej pragmatyczne postawy związane z indywidualnym sukcesem oraz stabilizacją materialną. Nie oznaczało to jednak całkowitego odrzucenia wartości wypracowanych przez kontestatorów. Wiele z nich zostało stopniowo zaakceptowanych przez społeczeństwo i weszło do kultury masowej.

Zjawisko to bardzo wyraźnie można zaobserwować w muzyce, modzie i sztuce współczesnej. Styl życia, który jeszcze w latach 60-tych budził szok i sprzeciw starszego pokolenia, z czasem stał się elementem codzienności. Długie włosy u mężczyzn, swobodny ubiór, muzyka rockowa czy bardziej liberalne podejście do relacji międzyludzkich przestały być odbierane jako zagrożenie dla porządku społecznego. System, przeciwko któremu buntowali się kontestatorzy, w dużej mierze wchłonął ich symbole i wykorzystał je dla własnych celów marketingowych.

Wielu badaczy zwraca uwagę, że właśnie ta zdolność systemu kapitalistycznego do adaptowania i komercjalizowania wszelkich przejawów buntu okazała się jedną z głównych przyczyn upadku kontrkultury. To, co początkowo miało być symbolem sprzeciwu wobec konsumpcyjnego stylu życia, zaczęło funkcjonować jako atrakcyjny produkt rynkowy. Koncerny odzieżowe, muzyczne oraz reklamowe bardzo szybko dostrzegły ogromny potencjał ekonomiczny tkwiący w młodzieżowym buncie. W rezultacie kontestacja utraciła swój pierwotny charakter i została częściowo sprowadzona do roli kolejnej mody.

Nie można jednak jednoznacznie oceniać ruchu kontrkulturowego wyłącznie przez pryzmat jego porażek. Pomimo licznych błędów i utopijnych założeń, odegrał on bardzo ważną rolę w przemianach społecznych drugiej połowy XX wieku. Kontestatorzy zwrócili uwagę opinii publicznej na wiele problemów wcześniej marginalizowanych lub całkowicie pomijanych. Dzięki nim zaczęto głośniej mówić o prawach człowieka, wolności jednostki, ochronie środowiska naturalnego czy potrzebie tolerancji wobec odmienności kulturowej i światopoglądowej.

Ważnym osiągnięciem ruchów kontestacyjnych było również przełamanie wielu sztywnych norm obyczajowych. Relacje międzyludzkie stały się mniej formalne, zwiększyła się swoboda wyrażania własnych poglądów i emocji, a młode pokolenie uzyskało większy wpływ na kulturę masową. Zmienił się także model wychowania dzieci i młodzieży. Autorytarny styl wychowawczy zaczął ustępować bardziej partnerskim relacjom opartym na dialogu i wzajemnym zrozumieniu.

Należy także podkreślić ogromny wpływ kontrkultury na rozwój współczesnych ruchów ekologicznych. To właśnie środowiska kontestacyjne jako jedne z pierwszych zaczęły zwracać uwagę na problem degradacji środowiska naturalnego, nadmiernej eksploatacji zasobów oraz negatywnych skutków uprzemysłowienia. W czasach, gdy większość społeczeństwa traktowała rozwój gospodarczy jako wartość nadrzędną, kontestatorzy ostrzegali przed konsekwencjami bezrefleksyjnego postępu technicznego.

Z drugiej strony trudno nie dostrzec słabości i wewnętrznych sprzeczności ruchu kontrkulturowego. Wiele jego postulatów miało charakter utopijny i niemożliwy do pełnej realizacji. Próby całkowitego odrzucenia struktur społecznych, tradycyjnej rodziny czy instytucji państwa okazały się mało realistyczne. Również propagowanie całkowitej wolności jednostki prowadziło niekiedy do chaosu oraz zaniku odpowiedzialności społecznej. Część środowisk kontrkulturowych popadła ponadto w uzależnienia narkotykowe oraz różnego rodzaju ekstremizmy ideologiczne.

Mimo tych ograniczeń kontrkultura pozostawiła trwały ślad w historii współczesnej cywilizacji. Jej znaczenie nie polegało wyłącznie na organizowaniu protestów czy manifestacji ulicznych, lecz przede wszystkim na zakwestionowaniu dotychczasowego modelu życia społecznego. Kontestatorzy udowodnili, że młode pokolenie może aktywnie uczestniczyć w kształtowaniu rzeczywistości i wpływać na kierunek przemian kulturowych.

Można więc stwierdzić, że choć ruch kontrkulturowy nie doprowadził do całkowitej przebudowy świata zgodnie z własnymi ideałami, to jednak przyczynił się do wielu ważnych zmian społecznych i obyczajowych. Wpływ kontrkultury widoczny jest do dziś zarówno w kulturze popularnej, jak i w sposobie postrzegania wolności, praw jednostki oraz relacji międzyludzkich.

[1] Encyklopedia… W. Bockenheim (red.), op. cit., s. 198.

[3] S. Tokarski, Orient i…, op. cit., , s. 39.

[4] Tamże, s. 39.

[5]“Interwencja” , 2001, nr 2, s. 23.

[6] “Polityka” , 2002, nr 46, s. 63.

[7] S. Tokarski Orient i…, op. cit., s. 40.

[8] “Interwencja” ,op. cit., s. 23.

[9] Tamże, s. 23

[10] „OUT side”, 1992, nr 1, s. 8.

Kontrkultura

5/5 - (1 vote)

Zbuntowana młodzież ze Stanów Zjednoczonych i kontynentu europejskiego w latach 60 – tych i 70 – tych rzuciła wyzwanie systemowi wartości i stylowi życia pokoleniu swoich rodziców.

Powszechna niezgoda na zastaną rzeczywistość w tym okresie osiągnęła swe apogeum. Młodzi nie tylko potrafili kwestionować, głośno krzyczeć, zajmować budynki administracji publicznej czy ustawiać barykady na ulicy. Nie tylko potrafili walczyć przeciwko światu, który nie był ich światem, i którego w żaden sposób nie mogli zaakceptować. Zanegowaną rzeczywistość pragnęli zastąpić swoją własną – opartą na innych wartościach.

Chcieli stworzyć kulturę, która według ich przekonania, miała uzdrowić chory świat pazernego kapitalizmu i kultu pieniądza, degradacji środowiska i powszechnej alienacji jednostki. Kulturę, która byłaby na tyle atrakcyjna dla ludzi, szczególnie tych młodych, że zmiana świata byłaby tylko kwestią czasu.

Teoretyczna podbudowa ideologii zmierzającej do osiągnięcia przez kontestatorów założonego celu jest bardzo istotnym elementem kontrkultury, lecz najważniejszą sprawą jest praktyczna ich realizacja w codzienności, w ekspresji młodzieńczego potencjału.

Młodzi potrafili się buntować (podobno jest to niezaprzeczalne prawo młodości), lecz chcieli i potrafili tworzyć rzeczywistość opartą na nieco innych, niż obowiązujące wartościach.

Zbuntowana młodzież ze Stanów Zjednoczonych i kontynentu europejskiego w latach 60-tych i 70-tych rzuciła wyzwanie systemowi wartości i stylowi życia pokoleniu swoich rodziców.

Powszechna niezgoda na zastaną rzeczywistość w tym okresie osiągnęła swe apogeum. Młodzi nie tylko potrafili kwestionować, głośno krzyczeć, zajmować budynki administracji publicznej czy ustawiać barykady na ulicy. Nie tylko potrafili walczyć przeciwko światu, który nie był ich światem i którego w żaden sposób nie mogli zaakceptować. Zanegowaną rzeczywistość pragnęli zastąpić swoją własną – opartą na innych wartościach.

Chcieli stworzyć kulturę, która według ich przekonania miała uzdrowić chory świat pazernego kapitalizmu i kultu pieniądza, degradacji środowiska i powszechnej alienacji jednostki. Kulturę, która byłaby na tyle atrakcyjna dla ludzi, szczególnie tych młodych, że zmiana świata byłaby tylko kwestią czasu.

Teoretyczna podbudowa ideologii zmierzającej do osiągnięcia przez kontestatorów założonego celu jest bardzo istotnym elementem kontrkultury, lecz najważniejszą sprawą jest praktyczna realizacja tych idei w codzienności, w ekspresji młodzieńczego potencjału. Młodzi potrafili się buntować (podobno jest to niezaprzeczalne prawo młodości), lecz chcieli i potrafili tworzyć rzeczywistość opartą na nieco innych niż obowiązujące wartościach.

Kontrkultura była więc nie tylko prostym sprzeciwem wobec obowiązującego porządku społecznego, lecz próbą stworzenia alternatywnego sposobu życia. Jej uczestnicy odrzucali konsumpcyjny model społeczeństwa, nadmierny materializm oraz podporządkowanie życia człowieka mechanizmom rynku. W ich przekonaniu współczesna cywilizacja prowadziła do uprzedmiotowienia jednostki, zaniku więzi międzyludzkich oraz podporządkowania człowieka technice i ekonomii. Młodzież pragnęła życia bardziej autentycznego, opartego na wolności, spontaniczności i bliskości z naturą.

Szczególnie silny wpływ na rozwój kontrkultury miała wojna w Wietnamie. Dla wielu młodych ludzi stała się ona symbolem bezduszności państwa oraz agresywnej polityki mocarstw. Protesty przeciwko wojnie organizowane były przede wszystkim na uniwersytetach, gdzie młodzież manifestowała swoje poglądy poprzez demonstracje, happeningi i marsze pokojowe. Hasła pacyfistyczne stały się jednym z najważniejszych elementów ideologii kontrkultury. Popularne stało się przekonanie, że przemoc rodzi jedynie kolejną przemoc, a świat można zmieniać wyłącznie poprzez dialog i pokojowe działania.

Ważnym elementem ruchów kontrkulturowych była także krytyka tradycyjnego modelu rodziny i sztywno określonych norm społecznych. Młodzi ludzie odrzucali konserwatywne wzorce obyczajowe, domagając się większej swobody w sferze życia prywatnego. Postulowano prawo do samodzielnego decydowania o własnym stylu życia, wyglądzie czy relacjach międzyludzkich. W tym okresie bardzo silnie rozwinęły się ruchy walczące o prawa kobiet, równouprawnienie rasowe oraz prawa mniejszości społecznych.

Jednym z najbardziej charakterystycznych przejawów kontrkultury był ruch hippisowski. Hippisi głosili idee pokoju, miłości i braterstwa między ludźmi. Ich symbolem stały się długie włosy, kolorowe stroje, muzyka rockowa oraz życie we wspólnotach. Odrzucali oni rywalizację społeczną i pogoń za sukcesem materialnym. Zamiast tego propagowali życie w zgodzie z naturą, wspólnotowość oraz duchowy rozwój człowieka. Hasło „Make love, not war” stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych sloganów tamtej epoki.

Muzyka odegrała ogromną rolę w rozwoju kontrkultury. Stała się nie tylko formą rozrywki, lecz przede wszystkim środkiem wyrażania poglądów i emocji młodego pokolenia. Artyści tacy jak Jimi Hendrix, Janis Joplin czy Jim Morrison stali się symbolami młodzieńczego buntu. Teksty piosenek często poruszały tematykę wolności, sprzeciwu wobec wojny oraz krytyki społeczeństwa konsumpcyjnego. Koncerty i festiwale muzyczne były miejscem spotkań ludzi identyfikujących się z ideami kontrkultury.

Jednym z najważniejszych wydarzeń związanych z ruchem kontrkulturowym był Woodstock. Festiwal ten zgromadził setki tysięcy młodych ludzi i stał się symbolem epoki dzieci kwiatów. Atmosfera wolności, wspólnoty i pokoju sprawiła, że wydarzenie to do dziś uznawane jest za jeden z najważniejszych momentów w historii kultury młodzieżowej XX wieku.

Kontrkultura wywierała wpływ nie tylko na muzykę, ale również na literaturę, film, modę oraz sztukę. Powstawały dzieła ukazujące samotność człowieka we współczesnym świecie, krytykujące społeczeństwo konsumpcyjne i mechanizmy władzy. Artyści eksperymentowali z nowymi formami wyrazu, łamali dotychczasowe konwencje i poszukiwali nowych sposobów komunikacji z odbiorcą. Moda kontrkulturowa również miała charakter manifestu ideowego. Długie włosy, dżinsy, kolorowe koszule czy ręcznie wykonywana biżuteria stanowiły wyraz sprzeciwu wobec oficjalnych norm estetycznych.

Istotnym elementem kontrkultury było również zainteresowanie religiami i filozofiami Wschodu. Wielu młodych ludzi poszukiwało alternatywy dla tradycyjnych religii i systemów wartości. Popularność zdobyły medytacja, joga oraz filozofia buddyjska i hinduistyczna. Poszukiwania duchowe miały pomóc człowiekowi odnaleźć sens życia oraz uwolnić się od presji współczesnej cywilizacji.

Ruchy kontrkulturowe spotykały się jednak z krytyką ze strony starszego pokolenia oraz władz państwowych. Zarzucano im brak odpowiedzialności, anarchizm oraz propagowanie narkotyków i rozwiązłości obyczajowej. Część środowisk kontrkulturowych rzeczywiście eksperymentowała z substancjami psychoaktywnymi, traktując je jako sposób poszerzania świadomości. Zjawisko to stało się jednak również źródłem wielu problemów społecznych i zdrowotnych.

Pomimo licznych kontrowersji kontrkultura wywarła ogromny wpływ na współczesny świat. Przyczyniła się do przemian obyczajowych, rozwoju ruchów ekologicznych oraz wzrostu znaczenia praw człowieka i wolności jednostki. Wiele idei głoszonych przez młodzież lat 60-tych i 70-tych stało się później częścią kultury masowej oraz współczesnego sposobu myślenia o społeczeństwie.

Dziedzictwo kontrkultury widoczne jest również obecnie. Współczesne ruchy społeczne walczące o ochronę środowiska, prawa mniejszości czy sprzeciwiające się nadmiernemu konsumpcjonizmowi często odwołują się do idei zapoczątkowanych przez kontrkulturę. Mimo że ruch ten nie doprowadził do całkowitej zmiany świata, niewątpliwie wpłynął na sposób postrzegania wolności, kultury i miejsca jednostki w społeczeństwie.