Sejm i Senat są naczelnymi organami władzy ustawodawczej, które decydują o kształcie ustawodawstwa socjalnego. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, Senatowi, Prezydentowi i Radzie Ministrów. Marszałek Sejmu przekazuje Senatowi ustawę uchwaloną przez Sejm. Senat z kolei ma trzydzieści dni na przyjęcie, odrzucenie lub poprawienie. Poprawki bądź uchwałę odrzucającą ustawę Senatu Sejm musi przegłosować. Natomiast ustawę przyjętą przez sejm i Senat prezydent powinien podpisać w ciągu 30 dni. Jednak Prezydent ma konstytucyjne prawo odmowy podpisania ustawy i powtórnego skierowania jej wraz z umotywowanym wnioskiem do Sejmu w celu ponownego rozpatrzenia. Po powtórnym uchwaleniu ustawy (większością 2/3 głosów) Prezydent ma dwie możliwości:
- po pierwsze może w ciągu siedmiu dni podpisać i zarządzić ogłoszenie ustawy,
- po drugie może wystąpić do trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie zgodności ustawy z Konstytucją RP. W sytuacji, gdy Trybunał uzna ustawę za zgodna z Konstytucją Prezydent nie może odmówić podpisania ustawy.
Droga legislacyjna ustaw jest wydłużana przez prace w Komisjach Sejmowych. Zanim ustawa będzie gotowa do głosowania na posiedzeniu, musi być wcześniej kilkakrotnie przeprowadzana przez właściwą Komisję Sejmową i przejść dwa lub trzy czytania[1].
Podmioty ustawodawcze polityki społecznej to instytucje, organizacje i jednostki odpowiedzialne za tworzenie, wdrażanie oraz monitorowanie przepisów i działań mających na celu poprawę jakości życia obywateli, a zwłaszcza tych, którzy znajdują się w trudnej sytuacji społecznej. Polityka społeczna jest obszarem, w którym angażują się zarówno podmioty publiczne, jak i prywatne, mające na celu rozwiązanie problemów społecznych, takich jak ubóstwo, bezrobocie, nierówności społeczne, a także zapewnienie wsparcia grupom szczególnie narażonym na wykluczenie społeczne. Do głównych podmiotów ustawodawczych polityki społecznej można zaliczyć:
Pierwszym i kluczowym podmiotem w systemie polityki społecznej jest państwo, które pełni rolę głównego inicjatora działań legislacyjnych w tym obszarze. Państwo jest odpowiedzialne za tworzenie ustaw, rozporządzeń i innych aktów prawnych regulujących kwestie polityki społecznej. W Polsce głównym organem odpowiedzialnym za uchwalanie ustaw jest Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, który w ramach swoich kompetencji podejmuje decyzje dotyczące szerokiego zakresu polityki społecznej, od systemu ubezpieczeń społecznych, przez prawo pracy, aż po przepisy dotyczące ochrony zdrowia, edukacji, pomocy społecznej czy polityki mieszkaniowej. Ustawy uchwalone przez Sejm są następnie weryfikowane i mogą być podpisywane przez Prezydenta, który pełni rolę głowy państwa.
Również istotną rolę w tworzeniu prawa w zakresie polityki społecznej pełni Rada Ministrów, która, w porozumieniu z parlamentem, przygotowuje projekty ustaw i strategii politycznych. W skład Rady Ministrów wchodzą ministrowie, którzy odpowiadają za różne dziedziny polityki społecznej, na przykład Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (w przeszłości), a także Ministerstwo Zdrowia czy Ministerstwo Edukacji i Nauki. Ministrowie ci są odpowiedzialni za inicjowanie działań legislacyjnych, przygotowywanie projektów aktów prawnych oraz wdrażanie polityki społecznej na poziomie wykonawczym.
Oprócz organów państwowych, w tworzenie polityki społecznej angażują się także inne podmioty, takie jak samorządy terytorialne (gminy, powiaty, województwa), które mają swoje kompetencje w zakresie polityki społecznej na poziomie lokalnym. Samorządy odpowiadają za wdrażanie wielu programów społecznych, zwłaszcza tych, które dotyczą opieki społecznej, pomocy rodzinom, dzieciom, osobom starszym, a także realizują programy aktywizacji zawodowej i przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Samorządy mogą także prowadzić lokalne instytucje pomocowe, takie jak domy pomocy społecznej czy ośrodki wsparcia dla osób niepełnosprawnych.
Innym ważnym podmiotem ustawodawczym w polityce społecznej są organizacje pozarządowe (NGO), które odgrywają rolę doradczą, monitoringową oraz lobbyingową w procesie tworzenia prawa. Organizacje te, działające na rzecz różnych grup społecznych, w tym osób starszych, dzieci, osób niepełnosprawnych, bezrobotnych, osób borykających się z uzależnieniami, a także mniejszości etnicznych, mają duży wpływ na kształtowanie polityki społecznej, zgłaszając potrzeby społeczne oraz proponując konkretne rozwiązania. Organizacje pozarządowe często współpracują z administracją rządową oraz samorządową w zakresie realizacji programów społecznych.
Na poziomie europejskim istotną rolę odgrywa Unia Europejska, która poprzez swoje instytucje, w tym Parlament Europejski oraz Radę Unii Europejskiej, wpływa na kształtowanie polityki społecznej w państwach członkowskich. Chociaż polityka społeczna pozostaje w gestii państw członkowskich, Unia Europejska wyznacza ogólne kierunki i standardy w zakresie ochrony socjalnej, zatrudnienia, równości szans, edukacji czy ochrony zdrowia, które państwa członkowskie powinny implementować do swojego systemu legislacyjnego. Ponadto, instytucje unijne, takie jak Komisja Europejska, często inicjują nowe projekty, programy i fundusze, które mają na celu poprawę warunków życia obywateli w krajach Unii, szczególnie tych znajdujących się w niekorzystnej sytuacji społecznej.
Warto także wspomnieć o instytucjach międzynarodowych, takich jak Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) oraz jej agendy, np. Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO), które poprzez swoje normy, raporty i rekomendacje wpływają na globalne standardy polityki społecznej, w tym na kwestie związane z zatrudnieniem, walką z ubóstwem czy ochroną praw człowieka. Takie organizacje często włączają się w działania ustawodawcze i monitorujące na poziomie krajowym, promując działania, które poprawiają sytuację grup społecznie wykluczonych.
Podmioty ustawodawcze polityki społecznej są liczne i zróżnicowane, obejmując zarówno władze państwowe, samorządowe, jak i organizacje pozarządowe, instytucje międzynarodowe oraz Unię Europejską. Wszystkie te podmioty współdziałają w tworzeniu i realizacji polityki społecznej, mającej na celu poprawę jakości życia obywateli i minimalizowanie społecznych nierówności.
[1] Julian Auleytner, Polityka społeczna. Teoria a praktyka, Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Warszawa 1997, s. 260-261.