Normy grupowe

Głosuj na ten post

Nieodłączną cechą małej grupy społecznej są normy. „Normy opisują, jak określone standardy intelektualne i standardy zachowania znajdują zastosowanie na gruncie grupy. Ujmując to prościej, normy wskazują, „jak pewne rzeczy zwykło się w tym miejscu robić”[1]. Możemy wyróżnić dwa rodzaje norm: normy społeczne oraz kulturowe. Pierwsze z nich rozumiemy jako „przepis określający, w jaki sposób powinien zachowywać się (…) lub nie powinien zachowywać się członek danej społeczności czy grupy”[2]. Natomiast drugi rodzaj norm dotyczy „przepisów określających zachowania ludzi będących uczestnikami danej kultury.[3] Ten typ normy nie będzie nas interesował w naszych rozważaniach, posłużył on tylko do wyjaśnienia tego, jak rozumiemy normy. Mówiąc o normach należy pamiętać, że mają one pewien zakres, czyli że przepis określa raczej pewien zakres obowiązujących zachowań, a nie jedno tylko określone zachowanie. „Należy również podkreślić, że norma grupowa obowiązuje, przynajmniej w teorii, wszystkich członków grupy, bez względu na to, jaką mają w niej pozycję.”[4]

Normy spełniają w życiu grupy dwie podstawowe funkcje.

Po pierwsze przyczyniają się do osiągnięcia przez grupę celu. Analizując tę funkcję rozpatrzmy następujący przykład. „Oto istnieje drużyna sportowa, której celem jest zdobycie mistrzostwa kraju w określonej dyscyplinie. Czy z istnienia tego celu nie wynikają jakieś normy? Oczywiście tak, i jedną z nich będzie norma mówiąca o konieczności odbywania systematycznego i bardzo intensywnego treningu przez wszystkich członków drużyny. Jeżeli wszyscy zawodnicy drużyny będą przestrzegać tej normy, to znaczy będą uczęszczać na treningi i wytrwale trenować, to tym samym w jakimś stopniu zwiększą prawdopodobieństwo osiągnięcia celu. Jeżeli natomiast norma ta nie będzie przestrzegana przez członków grupy, to osiągnięcie celu jest bardzo wątpliwe. (…) Akceptacja i przestrzeganie przez członków grupy tego rodzaju norm, będących funkcja celu, prowadzi do jego osiągnięcia. Natomiast nieprzestrzeganie ich powoduje, że grupa pozostaje w miejscu lub nawet, oddala się od celu.”[5]

Po drugie normy grupowe pozwalają na utrzymywanie się grupy przy życiu, pomagają grupie utrzymać swoje istnienie. „Jak się wydaje taką właśnie normą jest norma postulująca, że „Nie należy mówić na zewnątrz o tym, co się dzieje w grupie”. W przypadku tej normy trudno jest stwierdzić, jakiemu celowi grupowemu miałaby ona służyć. Przestrzeganie jej po prostu pomaga grupie „utrzymać się przy życiu”. Tak na przykład, jeżeli inne grupy czy ludzie spoza danej grupy wiedzieliby o wszystkim, co się w niej dzieje, byłaby ona narażona na ataki z zewnątrz, które mogłyby doprowadzić do jej rozpadu. Może oczywiście zdarzyć się i tak, że ta sama norma spełnia obie funkcje, to znaczy zarówno wynika z celu grupowego i służy jego realizacji, jak i pozwala grupie utrzymać swoje istnienie.[6]

Normy grupowe mogą pochodzić z dwóch źródeł: zewnętrznych i wewnętrznych. Pewne normy przenoszą do danej grupy członkowie z innych grup, są one narzucane przez kulturę, do której należy dana grupa. „innym przykładem pochodzenia norm są normy obowiązuje w grupie będącej elementem większej organizacji. Grupa ta musi wówczas przestrzegać norm obowiązujących w całej organizacji. Tak wygląda sytuacja w wojsku, w którym podstawową grupą jest drużyna, przy czym normy obowiązujące w drużynie są normami całej organizacji, jaka jest wojsko. Warto również zwrócić uwagę, że normy mogą mieć charakter formalny lub nieformalny. Właśnie normy obowiązujące w wojsku są zawarte w regulaminach, które są swego rodzaju dokumentem. (…) A więc normami formalnymi są takie normy, które są zawarte w pewnych dokumentach na ogół pisemnych. Oprócz norm formalnych istnieją normy nieformalne, brak jest wówczas dokumentu, w którym byłyby one zawarte.”[7]

Normy powstają również jako „wynik procesu interakcji w powiązaniu z procesem przenoszenia społecznych doświadczeń jej uczestników, i ostatecznie normy wytworzone w danej grupie odzwierciedlają normy występujące w społeczeństwie, którego elementem jest dana grupa. Tego rodzaju proces powstawania norm zachodzi i w takiej grupie, jak nowo założona rodzina, do której świeżo poślubieni małżonkowie wnoszą własne doświadczenia dotyczące norm rodzinnych, konfrontują je ze sobą, a następnie modyfikują w procesie interakcji, a także wytwarzają nowe normy specyficzne dla własnej rodziny. Na proces powstawania norm rodzinnych mogą również wpływać środki masowego przekazu, propagujące nowe, postępowe wzory małżeństwa, jak również normy regulujące zachowanie się małżonków i członków rodziny.”[8]

Przyswajaniu norm sprzyja sytuacja kiedy członek grupy bierze udział w wytwarzaniu norm. „sytuacja naturalnego uczenia się norm w procesie interakcji sprawia, że osoby biorące w niej udział stosunkowo łatwo i bez oporów akceptują wytworzone przez sobie normy. Można to porównać z sytuacją, w której sami rozwiązujemy zadanie i akceptujemy otrzymane rozwiązanie.(…) Bardziej skomplikowany, a jednocześnie znacznie częstszy jest drugi rodzaj sytuacji, gdy dana osoba, stając się członkiem jakiejś grupy, musi nauczyć się obowiązujących w niej norm i przyswoić je sobie.”[9] Proces przyswajania może odbywać się na drodze mechanizmu naśladowania lub mówiąc bardziej współcześnie na drodze modelowania. Modelowanie tłumaczy się jako procedurę „w trakcie której osoba obserwuje model zachowujący się w określony sposób, a następnie stara się naśladować to zachowanie. Wiele osób uważa, że jest to podstawowy proces uczenia się, dzięki któremu zachodzi socjalizacja”[10]

To, że istotnie podczas obserwacji zachowania innych następuje przyswojenie normy wykazali A. Bandura i R.Walters przedstawiając eksperyment, „w którym w jednej grupie badanych osoba dorosła w czasie pewnej gry nagradzała siebie słodyczami po osiągnięciu wysokiego wyniku. Okazało się, że w tej sytuacji obserwujące ją dziecko nagradzało siebie również po osiągnięciu wysokiego wyniku. I odwrotnie, kiedy osoba dorosła nagradzała siebie słodyczami po osiągnięciu niskiego wyniku, u obserwującego ją dziecka również występowała podobna tendencja.”[11]

Badanie to pokazuje, że pewne normy są przyswajane w wyniku obserwowania zachowań innych ludzi w określonych sytuacjach, w których ich zachowanie jest regulowane przez normy.

Z innego typu sytuacją spotkamy się gdy grupa uczy swoich członków obowiązujących w niej norm. „Można przewidzieć, że wtedy, zgodnie z klasycznymi kanonami uczenia się, grupa, aby nauczyć swoich członków obowiązujących w niej norm i zmusić do ich przestrzegania będzie stosować kary i nagrody. Kary są stosowane wówczas, gdy członek grupy nie przestrzega norm grupowych, a nagrody wówczas, kiedy zachowuje się zgodnie z tymi normami.”[12] Przeprowadzono wiele badań dotyczących takiego sposobu przyswajania norm. Na podstawie ich można powiedzieć, że wobec członków nie zgadzających się z normą grupową, grupa stosuje różne formy przekonania, żeby zmienić ich stanowisko, a jeżeli to nie pomaga, stosuje kary np. przydzielenie nieciekawej pracy. „Im bardziej dany członek odchyla się w swoich poglądach od stanowiska grupy ( które może stanowić normę grupową), tym więcej kieruje się do niego aktów komunikowania się, które spełniają dwie funkcje: jedna polega na perswazji – przekonywaniu danej osoby o konieczności zmiany jej stanowiska, że jest ono niesłuszne, druga – na wyrażaniu przez większość dezaprobaty dla stanowiska dewianta.”[13] W przypadku stosowania nagród związanych z przestrzeganiem norm przez członka grupy stosuje się różne formy aprobaty społecznej, ewentualnie wybór osoby na wyższe stanowisko w grupie. „Mniejsza gradacja nagród za przestrzeganie norm grupowych wiąże się z tym, że takie zachowanie jest uważane przez grupę za rzecz samą przez się zrozumiałą i wobec tego nie ma powodu żeby specjalnie nagradzać tych członków, którzy zachowują się zgodnie z normami. Konieczne natomiast jest karanie dewiantów, gdyż ich obecność w grupie może zagrażać spójności.”[14]

Kolejnym mechanizmem wpływającym na proces przyswajania norm przez nowych członków danej grupy jest mechanizm wewnętrzny. „Polega on na spostrzeganiu przez danego członka rozbieżności między zachowaniami innych członków grupy między zachowaniami innych członków grupy a swoim własnym zachowaniem. Stwierdzenie tej rozbieżności wywołuje u niego stan napięcia, który pragnie on jak najszybciej zredukować, a może to uczynić najłatwiej zmieniając własne zachowania na podobne do zachowań innych członków grupy. Istnienie tego mechanizmu powoduje, że bardziej skuteczne stają się inne (wyżej wspomniane) środki stosowane przez grupę w celu skłonienia jej członków do przestrzegania norm.” [15]

Ostatni mechanizm, który ma również charakter mechanizmu wewnętrznego „polega na tym, że dany członek grupy spostrzega rozbieżność między zaakceptowanymi przez siebie normami grupowymi a własnym zachowaniem. Spostrzeganie tego rodzaju rozbieżności również wywołują u niego stan napięcia, który może on zredukować najłatwiej przez zmianę swego zachowania. Przykładem może być człowiek, który akceptuje dziesięcioro przykazań i stwierdza, że ich nie przestrzega. Redukowanie tego rodzaju rozbieżności będzie polegało na próbach zmian zachowania w kierunku zgodnym z normami.

„Większość grup tworzy typowe zestawy norm. Jeden z nich odnosi się do działań. Normy z tego zbioru wskazują członkom grupy, w jaki sposób powinni pracować, jaki poziom wykonania osiągnąć i jak komunikować się z pozostałymi. Inny zestaw norm odnosi się do wyglądu i określa, jak członkowie grupy powinni się ubierać, aby zaznaczyć swoją identyfikacje grupową. (…) Następny zestaw stanowią normy dotyczące nieformalnych układów społecznych w grupie. „[16] Przykładem występowania tego typu norm jest sytuacja kiedy studenci wchodząc na pierwsze zajęcia zajmują przypadkowe miejsca, jednak następnym razem uważają, że miejsca, na których siedzieli poprzednio są już zarezerwowane. Ostatni zestaw norm tworzy alokacja dóbr określająca, komu jakie zyski przypadają w udziale.

Istnienie norm grupowych prowadzi do występowania dwóch zjawisk:

  • Konformizmu, który możemy również nazwać uniformizmem, a który można zdefiniować jako tendencję „do dostosowywania opinii, postaw, działań, a nawet spostrzegania do przeważających w grupie opinii, postaw, działań i spostrzeżeń. Termin ten może odnosić się do zachowania, czyli do tendencji, by dostosowywać się do grupy, działać zgodnie z tym, co robi większość, oraz odnosić się do postaw, gdzie jest on określeniem zmiany postawy lub sądu w wyniku nacisku innych . Zmiana ta może, ale nie musi, prowadzić do zmiany zachowania . Może być również rozumiany jako istnienie takiej cechy charakterystycznej osobowości jednostki, która przejawia się jako jedna z dwóch powyżej opisanych tendencji do dostosowywania się.”[17]
  • „Wywierania przez grupę nacisku do swoich członków w ten sposób, aby wywołać u nich zachowania zgodne z normami grupowymi. Nacisk ten wywołuje zmiany w zachowaniu tych członków grupy, którzy początkowo mieli je odmienne.”[18]

Podsumowując należy pamiętać, że istnienie norm jest niezmiernie ważne dla grupy. „Po pierwsze, normy pozwalają kontrolować zachowanie członków grupy, co może mieć zasadnicze znaczenie dla jej przetrwania i powodzenia. Po drugie, istnienie norm sprawia, że kontakty społeczne stają się bardziej efektowne, a ich przebieg łatwiejszy do przewidzenia. Po trzecie zaś, normy zmniejszają naszą niepewność i zakłopotanie w niezwykłych, nieprzewidywalnych i zagrażających okolicznościach. Normy są mechanizmami kontroli.”[19]

[1] Carol K. Oyster, Grupy, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2002, s. 50

[2] S. Mika, Psychologia…,tamże, s. 381

[3] Tamże s. 381

[4] Tamże s. 381

[5] S. Mika, Psychologia…, tamże, s. 382

[6] Tamże, s. 383

[7] Tamże, s. 384

[8] S. Mika, Psychologia…, tamże, s. 389

[9] Tamże, s. 390

[10] Arthur S. Reber, Słownik Psychologii, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2000, s. 377

[11] S. Mika, Psychologia…,tamże, s. 391

[12] S. Mika, Psychologia…, tamże s. 392

[13] Tamże, s. 395

[14] Tamże, s. 398

[15] Tamże, s. 399

[16] Carol K. Oyster, Grupy, tamże s. 50

[17] Arthur S. Reber, Słownik Psychologii, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2000, s. 311

[18] S. Mika, Psychologia…, tamże s. 422

[19] Carol K. Oyster, Grupy, tamże, s. 51

Interakcje wewnątrzgrupowe

5/5 - (1 vote)

Interakcje stanowią nieodłączny element zachodzących w każdej mikrostrukturze społecznej procesów. Grupa spotyka się, by zaplanować dalsze działania, wykonać jakiś etap pracy lub przyjrzeć się osiągniętemu postępowi w realizacji zadania. Interakcje grupowe mogą mieć charakter formalny, związany z celami grupy, lub nieformalny, odnoszący się do kontaktów towarzyskich. Carol K. Oyster pisze, że „wyróżnia się trzy typy interakcji zachodzących w małych grupach i nazywa je spotkaniami grupowymi. I tak grupa może organizować spotkania służące wymianie informacji. Odbywają się one w sposób regularny, zgodnie z ustalonymi procedurami i porządkiem. Nikt nie oczekuje, że w ich trakcie podjęte zostaną jakiekolwiek decyzje. Przykładem tego typu spotkań mogą być urządzane przez radę miasta spotkania, na których wyjaśniany jest nowy system odzyskiwania surowców wtórnych wdrażane przez miasto. Drugi typ interakcji przebiegających w grupie to spotkania służące podejmowaniu decyzji. Są one zwoływane np. przez stowarzyszenia studenckie przy wyborach władz samorządu na nadchodzący rok akademicki, czy też w sądzie, gdy zapada wyrok w procesie. Ostatni trzeci typ spotkań grupowych to spotkania towarzyszące szczególnym zdarzeniom. (…) Przykładem są coroczne zjazdy różnych organizacji, w czasie których prezentuje się wyniki badań, przekazuje ważne informacje, podejmuje decyzje dotyczące dalszej strategii działania towarzystwa oraz nawiązuje kontakty i wymienia doświadczenia.”[1]

Stanisław Mika przedstawia system analizy interakcji stworzony przez R. F. Balesa, który ułatwia analizowanie i obserwowanie procesów interakcji w grupie. „R. F. Bales, analizując zachowanie grup wykonujących zadania i rozwiązujących problemy zaproponował posługiwanie się systemem 12 kategorii interakcji, do których – jego zdaniem – możemy zaklasyfikować większość zachowań występujących u członków grup. A oto zaproponowane przez Balesa kategorie interakcji:

  1. solidaryzowanie się z inną osobą, podwyższanie pozycji innej osoby, udzielanie pomocy, nagradzanie;
  2. rozładowywanie napięcia emocjonalnego, żartowanie, śmianie się, okazywanie zadowolenia;
  3. wyrażanie zgody, bierne akceptowanie, rozumienie sugestii, uleganie;
  4. dawanie sugestii, wskazywanie kierunku, pozostawienie innym autonomii;
  5. wyrażanie opinii, dokonywanie oceny, wyrażanie uczuć, wyrażanie życzeń;
  6. orientowanie innych, udzielanie informacji, powtarzanie, wyjaśnianie
  7. pytanie i prośby o zorientowanie, o informację; powtarzanie, potwierdzanie;
  8. pytanie o opinie, ocenę, analizę, wyrażanie uczucia;
  9. pytanie, prośby o sugestię, o pokierowanie, pytanie o możliwe sposoby działania
  10. nie zgadzanie się, bierne odrzucanie sugestii innych, wstrzymywanie pomocy;
  11. ujawnianie napięcia emocjonalnego, prośby o pomoc, usuwanie się z pola;
  12. ujawnianie antagonizmu, obniżanie pozycji innej osoby, bronienie siebie, domaganie się uznania.”[2]

Posługując się tymi kategoriami Bales doszedł do wniosku, że w różnych fazach rozwoju grupy oraz w różnych fazach rozwiązywania zadań stojących przed grupą „przeważają różne kategorie interakcji oraz że w związku z inicjowaniem różnych typów interakcji pojawiają się w grupach kierownicy zorientowani na zadanie lub na stosunki międzyludzkie.”[3]

Norman Goodman wymienia jeszcze inne rodzaje interakcji zachodzących w grupie. Wyróżnia on trzy główne procesy interakcji grupowych: porozumiewanie się, konflikt i spójność.

  • Porozumiewanie się

Stanowi ono istotę podejmowanych działań przez grupę. „Członkowie grupy informują się nawzajem, popierają swoje sądy, krzyczą na siebie, poprawiają się nawzajem. Krótko mówiąc przekazują sobie informacje, uczucia i postawy. Porozumiewanie się członków grupy nie jest przypadkowe.[4] Wyżej wspomniany Bales odkrył, że wzór porozumiewania się jednostki jest związany ze statusem jednostki w grupie. Crosbie natomiast wykazał, że porozumiewanie się w grupie odbywa się miedzy osobami o równym statusie społecznym, lub przenosi się od osobników o wyższym statusie do osobników o niższym statusie. Homans udowodnił, „że natura działań grupy przyczynia się do tworzenia wzorów porozumiewania się między jej członkami. W sytuacjach łączących się z rozwiązywaniem zadań porozumiewanie się zachodzi głównie między członkami o wysokim i niskim statusie. W sytuacjach towarzyskich lub rekreacyjnych porozumiewają się najczęściej jednostki o równym statusie.[5]

  • Konflikt

Nie zawsze porozumiewanie się i stosunki w grupie przebiegają łatwo i przyjemnie. Zdarza się, że członkowie grupy są ze sobą w konflikcie. Mówimy tutaj o konflikcie interpersonalnym, który „polega na napięciu między dwiema lub więcej osobami lub grupami, które mają sprzeczne cele. Ten rodzaj konfliktów można podzielić na dwa typy. W konflikcie o sumie zerowej zysk jednej strony jest zawsze równoznaczny ze stratą drugiej strony. Obie strony nie mogą równocześnie wygrać, ani przegrać w tym konflikcie. (…) Drugi typ konfliktów psychologowie społeczni określają mianem konfliktu motywów mieszanych. Definiują go jako konflikt, w którym obie strony mogą zyskać, jeśli będą współdziałać, jedna jednostka może osiągnąć większy zysk, jeśli będzie rywalizować z partnerem.”[6]

Poza tymi dwoma rodzajami konfliktów Norman Goodman wymienia konflikty osobowościowe, które przeciwstawia konfliktom sytuacyjnym. Te pierwsze spowodowane są „przez różnice osobowościowe zaangażowanych w nie jednostek. Konflikty sytuacyjne zaś powodowane są przez kontekst społeczny, w jakim znajdują się partnerzy.”[7]Można także wyróżnić konflikty fundamentalne i niefundamentalne. Konflikt fundamentalny związany jest z podstawowymi normami dotyczącymi danej sytuacji, a konflikt niefundamentalny toczy się wokół zastosowania wcześniej uzgodnionych norm w konkretnej sytuacji.

„Konflikty mieszanych motywów, sytuacyjne i niefundamentalne należą ogólnie do kategorii zdarzeń, z którymi łatwiej można sobie poradzić, ponieważ z założenia dopuszcza się taką czy inna formę kompromisu. W alternatywnych formach konfliktów ryzyko jest znacznie większe: wszystko albo nic, cenione wartości osobowościowe czy fundamentalne aspekty istnienia grupy.

Nie wszystkie konflikty są negatywne. Konflikty mogą pomóc w ustaleniu celów grupy i jej granic. Właściwie rozwiązane konflikty mogą wpłynąć na wzrost zaangażowania członków grupy i wzmocnić jej spójność. Kluczem pozytywnego funkcjonowania konfliktu jest jego regulacja normatywna (to znaczy istnienie uzgodnionych i akceptowanych reguł jego rozwiązania).[8]

  • Spójność

Jeżeli mówimy o spójności grupy, to mamy na myśli „stopień, w jakim jej członkowie czują się z sobą związani. Spójność jest bardzo ważną cechą grupy. Im bardziej grupa jest spójna, tym większe jest prawdopodobieństwo jej stabilności i zgody członków na obowiązujące normy. Spójnym grupom łatwiej przychodzi rozwiązywanie problemów. Innymi słowy, spójność stanowi wielką wartość dla grupy. Jedyną negatywną konsekwencją dużej spójności grupy jest tendencja do mniejszej tolerancji dla różnic i odstępstw.”[9]

[1] Carol K. Oyster, tamże, s. 47

[2] S. Mika, tamże, s. 341

[3] Tamże, s. 354

[4] N. Goodman, tamże, s.72

[5] Tamże, s. 72

[6] E. Aronson, tamże, s. 387 – 388

[7] N. Goodman, tamże, s. 73

[8] Tamże, s. 73

[9] Tamże, s. 73

Schyłek tendencji kontestacyjnych. Ocena ruchu

5/5 - (1 vote)

Podejmując próbę analizy ruchu kontestacji na świecie należy pamiętać o dwóch istotnych faktach rzutujących na całokształt zjawiska. Po pierwsze – ogromna część ludzi, których młodość przypadła właśnie  w czasie wybuchu młodzieżowej rewolty lat 70 – tych, pozostawało nie zrzeszonych podczas całego okresu jego trwania.

Na codzień wcielali wżycie, powszechnie wówczas testowane, nowe formy kontaktów między ludzkich w swym bezpośrednim otoczeniu społecznym. Fascynowali się oni chińską rewolucją kulturalną, trockizmem, postaciami Che Guevary i Fidela Castro. Jedynie w tych „najgorętszych” momentach angażowali się bezpośrednio w batalię o nowy, lepszy świat.[1]

Po drugie – w okresie rozkwitu kontestacyjnych nastrojów na świecie, formowało się wiele grup, które tak naprawdę nie miały wiele wspólnego z procesami budowania kontrkultury.

Te tzw. „antyintelektualne grupy” nie wywodziły się nawet ze środowisk studenckich, nie tworzyły żadnej konkretnej ideologii. Same w sobie stanowiły „antykulturę”, gdyż w swych postawach zatrzymywali się na samym akcje negacji, nie próbując zaoferować żadnego konstruktywnego rozwiązania.[2]

Do tego typu grup możemy zaliczyć: amerykańskich motocyklistów tzw. „Ridersów” lub „Hell Angels”, zachodnioeuropejskich Skinheads – wywodzących się klasy robotniczej czy stanowiących rdzennie polskie zjawisko – Gitowców.

Kontestacja, której zarzewiem był wybuch wojny w Wietnamie, chyliła się ku końcowi wraz z zakończeniem operacji wojennych na tamtym terenie. Jednak sama przyczyna jej upadku była bardziej złożona. Amerykańska opinia publiczna całe zło XX wieku przypisała Hipisom: „Narkomanię i pospolitą przestępczość, korupcję, terroryzm, sekciarstwo religijne, nihilizm uznano za efekty tego ruchu” – pisze w swej książce p.t: Orient i kontrkultury S. Tokarski.[3]

Hipisowskie hasło „odmowy zakupów” zostało odebrane jako zapowiedz katastrofy ekonomiczne. S. Tokarski pisze dalej: ” (…) miało rzekomo naruszyć równowagę między produkcją a konsumpcją, choć w praktyce naruszyło zasoby kilku koncernów „.[4]

Wiele lat po zmierzchu kontestacji lat 60 i 70 – tych, autor artykułu „( Kontr)kultura ?” zamieszczonym w niezależnym magazynie ruchu Hardcore Punk który jest spadkobiercą kontrkulturowych wartości) w ciekawy sposób ujął jej schyłek.

Otóż pisze on, że : “W chwili gdy młodzieżowa rewolta spowszedniała i zaczęła się cieszyć coraz większą popularnością jako kolejna moda, środki masowego przekazu uczyniły z niej medialny towar zapewniając zyski i wielka popularność”.[5]

Również M. Pęczak – w jednym z numerów „Polityki” – napisał: ” Zachodnia kontrkultura objawiła się jako radykalny bunt młodego pokolenia przeciw wszystkiemu: państwu, rodzinie, dominującej kulturze, a nawet codziennym rytuałom życia społecznego. Żywiła się silnym przekonaniem, że skoro przeciwstawiamy systemowi, nie można z nim wchodzić w układy. Przegrała od razu, kiedy system wpadł na pomysł, że nawet bunt odpowiednio spreparowany na potrzeby show – bussinesu może być niezłym towarem”.[6]

Podobną prawidłowość zauważa S. Tokarski nazywając komercjalizację atrybutów Kultury Hipisów „drugim ciosem” jaki zadany został kontrkulturze.

Pisze on: ” Rozpoczęto lansowanie kontestacyjnej mody. Zbuntowany ubiór, fryzura, zbuntowany styl życia, zbuntowany dom, zbuntowane wakacje, zbuntowana muzyka – w seryjnej produkcji pozbawiły uczestników ruchu protestu bazy, która na początku była źródłem ich sukcesu. Bunt został skomercjalizowany. Kontrkulturę sprzedano, buntowników kopiowano i seryjnie powielano”. [7]

Stało się to, z czego już dawno doskonale zdawali sobie sprawę specjaliści od reklamy – sprzedaż stylów życia była bardziej istotna, bo bardziej opłacalna niż to, co one w sobie reprezentowały.

Dotąd niezależni kontrkulturowi artyści ulegając przemożnej magii pieniądza, porzuciwszy swe dotychczas wyznawane ideały, oddali się sztuce komercyjnej. Bardzo podobnie postąpili liderzy ruchu, którzy porzucili swe wartości na rzecz korzyści materialnych, często dobrowolnie stając się ubezwłasnowolnionymi trybikami w mechanizmach wielkich korporacji, które do tej pory zwalczali.[8]

Tych, którym nie udało się zamknąć ust finansowymi gratyfikacjami, starano się ośmieszyć poprzez prowadzoną akcję dezinformacji. Była ona na tyle skuteczna, iż w niedługim czasie od jej rozpoczęcia zaczęto powszechnie utożsamiać kontestatorów z nazizmem, terroryzmem, narkomanią, społecznym marginesem.

Jednak jak pisze, cytowany już wcześniej redaktor „Interwencji”: ” Ostateczne słowo należało do władzy, fundamentu znienawidzonego przez buntowników systemu. W USA od 1965 roku administracja państwowa rozpoczyna akcję przeciw kontestatorom. Rozpoczyna się infiltracja środowisk groźnych dla władzy (studenci, czarni), wielu liderów ruchu otrzymuje karty poboru, inni są zamykani w zakładach psychiatrycznych. FBI przenika do studenckich campusów, rozpoczynają się naciski finansowe, policja otrzymuje prawo

ingerencji na terenach prywatnych bez nakazu rewizji czy aresztowania, wprowadza się nowe formy funkcjonowania uniwersytetów, niszcząc ich dotychczasową autonomię. Historia zatoczyła koło i wszystko wróciło do tolerowanej przez polityków normy”.[9]

Zjawisko kontestacji nie przeszło bez ech w sferze kultury. Zmiany jakie dokonały się pod jej wpływem były ogromne. Nastąpiło rozluźnienie etykiety towarzyskiej i ułatwienie nawiązywania kontaktów międzyludzkich, upowszechnił się swobodny seks, modelowanie własnego wyglądu według osobistych upodobań.

Ponadto zaczęto zwracać baczniejszą uwagę na środowisko naturalne, zmieniła się pozycja kobiety, jak i relacje w szkołach i rodzinie, które stały się bardziej partnerskie.

Kontestatorzy przyczynili się do upowszechnienia holistycznej wizji związku człowieka z przyrodą, szeroko rozpropagowali kulturę Wschodu – nikogo już nie dziwiła medytacja, joga, buddyzm.

Niestety nie udało im się zrealizować innych postulatów, a mianowicie: uczynić człowieka wiecznie młodym, zlikwidować raz na zawsze wszelkie konflikty na tle rasowym lub narodowościowym i zastąpić rodzinę gigantyczną komuną.[10]

Warto również zauważyć, iż mimo wyraźnego osłabienia ruchów kontestacyjnych pod koniec lat 70-tych, ich idee nie zanikły całkowicie. W wielu przypadkach zostały one przekształcone i dostosowane do nowych realiów społecznych oraz ekonomicznych. Dawni kontestatorzy zaczęli działać w organizacjach ekologicznych, ruchach feministycznych, stowarzyszeniach obrony praw człowieka czy inicjatywach pokojowych. Rewolucyjny zapał młodości ustąpił miejsca bardziej umiarkowanym formom aktywności społecznej, jednak podstawowe idee wolności jednostki, tolerancji i krytyki konsumpcjonizmu nadal pozostawały żywe.

Wraz z nadejściem lat 80-tych zmieniła się również sytuacja polityczna i gospodarcza świata. Kryzysy ekonomiczne, wzrost bezrobocia oraz nasilające się konflikty międzynarodowe sprawiły, że młode pokolenie zaczęło zwracać uwagę na inne problemy niż ich poprzednicy z okresu największego rozkwitu kontrkultury. W miejsce wielkich idei przebudowy świata pojawiły się bardziej pragmatyczne postawy związane z indywidualnym sukcesem oraz stabilizacją materialną. Nie oznaczało to jednak całkowitego odrzucenia wartości wypracowanych przez kontestatorów. Wiele z nich zostało stopniowo zaakceptowanych przez społeczeństwo i weszło do kultury masowej.

Zjawisko to bardzo wyraźnie można zaobserwować w muzyce, modzie i sztuce współczesnej. Styl życia, który jeszcze w latach 60-tych budził szok i sprzeciw starszego pokolenia, z czasem stał się elementem codzienności. Długie włosy u mężczyzn, swobodny ubiór, muzyka rockowa czy bardziej liberalne podejście do relacji międzyludzkich przestały być odbierane jako zagrożenie dla porządku społecznego. System, przeciwko któremu buntowali się kontestatorzy, w dużej mierze wchłonął ich symbole i wykorzystał je dla własnych celów marketingowych.

Wielu badaczy zwraca uwagę, że właśnie ta zdolność systemu kapitalistycznego do adaptowania i komercjalizowania wszelkich przejawów buntu okazała się jedną z głównych przyczyn upadku kontrkultury. To, co początkowo miało być symbolem sprzeciwu wobec konsumpcyjnego stylu życia, zaczęło funkcjonować jako atrakcyjny produkt rynkowy. Koncerny odzieżowe, muzyczne oraz reklamowe bardzo szybko dostrzegły ogromny potencjał ekonomiczny tkwiący w młodzieżowym buncie. W rezultacie kontestacja utraciła swój pierwotny charakter i została częściowo sprowadzona do roli kolejnej mody.

Nie można jednak jednoznacznie oceniać ruchu kontrkulturowego wyłącznie przez pryzmat jego porażek. Pomimo licznych błędów i utopijnych założeń, odegrał on bardzo ważną rolę w przemianach społecznych drugiej połowy XX wieku. Kontestatorzy zwrócili uwagę opinii publicznej na wiele problemów wcześniej marginalizowanych lub całkowicie pomijanych. Dzięki nim zaczęto głośniej mówić o prawach człowieka, wolności jednostki, ochronie środowiska naturalnego czy potrzebie tolerancji wobec odmienności kulturowej i światopoglądowej.

Ważnym osiągnięciem ruchów kontestacyjnych było również przełamanie wielu sztywnych norm obyczajowych. Relacje międzyludzkie stały się mniej formalne, zwiększyła się swoboda wyrażania własnych poglądów i emocji, a młode pokolenie uzyskało większy wpływ na kulturę masową. Zmienił się także model wychowania dzieci i młodzieży. Autorytarny styl wychowawczy zaczął ustępować bardziej partnerskim relacjom opartym na dialogu i wzajemnym zrozumieniu.

Należy także podkreślić ogromny wpływ kontrkultury na rozwój współczesnych ruchów ekologicznych. To właśnie środowiska kontestacyjne jako jedne z pierwszych zaczęły zwracać uwagę na problem degradacji środowiska naturalnego, nadmiernej eksploatacji zasobów oraz negatywnych skutków uprzemysłowienia. W czasach, gdy większość społeczeństwa traktowała rozwój gospodarczy jako wartość nadrzędną, kontestatorzy ostrzegali przed konsekwencjami bezrefleksyjnego postępu technicznego.

Z drugiej strony trudno nie dostrzec słabości i wewnętrznych sprzeczności ruchu kontrkulturowego. Wiele jego postulatów miało charakter utopijny i niemożliwy do pełnej realizacji. Próby całkowitego odrzucenia struktur społecznych, tradycyjnej rodziny czy instytucji państwa okazały się mało realistyczne. Również propagowanie całkowitej wolności jednostki prowadziło niekiedy do chaosu oraz zaniku odpowiedzialności społecznej. Część środowisk kontrkulturowych popadła ponadto w uzależnienia narkotykowe oraz różnego rodzaju ekstremizmy ideologiczne.

Mimo tych ograniczeń kontrkultura pozostawiła trwały ślad w historii współczesnej cywilizacji. Jej znaczenie nie polegało wyłącznie na organizowaniu protestów czy manifestacji ulicznych, lecz przede wszystkim na zakwestionowaniu dotychczasowego modelu życia społecznego. Kontestatorzy udowodnili, że młode pokolenie może aktywnie uczestniczyć w kształtowaniu rzeczywistości i wpływać na kierunek przemian kulturowych.

Można więc stwierdzić, że choć ruch kontrkulturowy nie doprowadził do całkowitej przebudowy świata zgodnie z własnymi ideałami, to jednak przyczynił się do wielu ważnych zmian społecznych i obyczajowych. Wpływ kontrkultury widoczny jest do dziś zarówno w kulturze popularnej, jak i w sposobie postrzegania wolności, praw jednostki oraz relacji międzyludzkich.

[1] Encyklopedia… W. Bockenheim  (red.), op. cit., s. 198.

[3] S. Tokarski, Orient i…, op. cit., , s. 39.

[4] Tamże, s. 39.

[5]“Interwencja” , 2001, nr 2, s. 23.

[6] “Polityka” , 2002, nr 46, s. 63.

[7] S. Tokarski Orient i…, op. cit., s. 40.

[8] “Interwencja” ,op. cit., s. 23.

[9] Tamże, s. 23

[10] „OUT side”, 1992, nr 1, s. 8.

Kontrkultura

5/5 - (1 vote)

Zbuntowana młodzież ze Stanów Zjednoczonych i kontynentu europejskiego w latach 60 – tych i 70 – tych rzuciła wyzwanie systemowi wartości i stylowi życia pokoleniu swoich rodziców.

Powszechna niezgoda na zastaną rzeczywistość  w tym okresie osiągnęła swe apogeum. Młodzi nie tylko potrafili kwestionować, głośno krzyczeć, zajmować budynki administracji publicznej czy ustawiać barykady na ulicy. Nie tylko potrafili walczyć przeciwko światu, który nie był ich światem, i którego w żaden sposób nie mogli zaakceptować. Zanegowaną rzeczywistość pragnęli zastąpić swoją własną  – opartą na innych wartościach.

Chcieli stworzyć kulturę, która według ich przekonania, miała uzdrowić chory świat pazernego kapitalizmu i kultu pieniądza, degradacji środowiska i powszechnej alienacji jednostki. Kulturę, która byłaby na tyle atrakcyjna dla ludzi, szczególnie tych młodych, że zmiana świata byłaby tylko kwestią czasu.

Teoretyczna podbudowa ideologii zmierzającej do osiągnięcia przez kontestatorów założonego celu jest bardzo istotnym elementem kontrkultury, lecz najważniejszą sprawą jest praktyczna ich realizacja w codzienności, w ekspresji młodzieńczego potencjału.

Młodzi potrafili się buntować (podobno jest to niezaprzeczalne prawo młodości), lecz chcieli i potrafili tworzyć rzeczywistość opartą na nieco innych, niż obowiązujące wartościach.

Zbuntowana młodzież ze Stanów Zjednoczonych i kontynentu europejskiego w latach 60-tych i 70-tych rzuciła wyzwanie systemowi wartości i stylowi życia pokoleniu swoich rodziców.

Powszechna niezgoda na zastaną rzeczywistość w tym okresie osiągnęła swe apogeum. Młodzi nie tylko potrafili kwestionować, głośno krzyczeć, zajmować budynki administracji publicznej czy ustawiać barykady na ulicy. Nie tylko potrafili walczyć przeciwko światu, który nie był ich światem i którego w żaden sposób nie mogli zaakceptować. Zanegowaną rzeczywistość pragnęli zastąpić swoją własną – opartą na innych wartościach.

Chcieli stworzyć kulturę, która według ich przekonania miała uzdrowić chory świat pazernego kapitalizmu i kultu pieniądza, degradacji środowiska i powszechnej alienacji jednostki. Kulturę, która byłaby na tyle atrakcyjna dla ludzi, szczególnie tych młodych, że zmiana świata byłaby tylko kwestią czasu.

Teoretyczna podbudowa ideologii zmierzającej do osiągnięcia przez kontestatorów założonego celu jest bardzo istotnym elementem kontrkultury, lecz najważniejszą sprawą jest praktyczna realizacja tych idei w codzienności, w ekspresji młodzieńczego potencjału. Młodzi potrafili się buntować (podobno jest to niezaprzeczalne prawo młodości), lecz chcieli i potrafili tworzyć rzeczywistość opartą na nieco innych niż obowiązujące wartościach.

Kontrkultura była więc nie tylko prostym sprzeciwem wobec obowiązującego porządku społecznego, lecz próbą stworzenia alternatywnego sposobu życia. Jej uczestnicy odrzucali konsumpcyjny model społeczeństwa, nadmierny materializm oraz podporządkowanie życia człowieka mechanizmom rynku. W ich przekonaniu współczesna cywilizacja prowadziła do uprzedmiotowienia jednostki, zaniku więzi międzyludzkich oraz podporządkowania człowieka technice i ekonomii. Młodzież pragnęła życia bardziej autentycznego, opartego na wolności, spontaniczności i bliskości z naturą.

Szczególnie silny wpływ na rozwój kontrkultury miała wojna w Wietnamie. Dla wielu młodych ludzi stała się ona symbolem bezduszności państwa oraz agresywnej polityki mocarstw. Protesty przeciwko wojnie organizowane były przede wszystkim na uniwersytetach, gdzie młodzież manifestowała swoje poglądy poprzez demonstracje, happeningi i marsze pokojowe. Hasła pacyfistyczne stały się jednym z najważniejszych elementów ideologii kontrkultury. Popularne stało się przekonanie, że przemoc rodzi jedynie kolejną przemoc, a świat można zmieniać wyłącznie poprzez dialog i pokojowe działania.

Ważnym elementem ruchów kontrkulturowych była także krytyka tradycyjnego modelu rodziny i sztywno określonych norm społecznych. Młodzi ludzie odrzucali konserwatywne wzorce obyczajowe, domagając się większej swobody w sferze życia prywatnego. Postulowano prawo do samodzielnego decydowania o własnym stylu życia, wyglądzie czy relacjach międzyludzkich. W tym okresie bardzo silnie rozwinęły się ruchy walczące o prawa kobiet, równouprawnienie rasowe oraz prawa mniejszości społecznych.

Jednym z najbardziej charakterystycznych przejawów kontrkultury był ruch hippisowski. Hippisi głosili idee pokoju, miłości i braterstwa między ludźmi. Ich symbolem stały się długie włosy, kolorowe stroje, muzyka rockowa oraz życie we wspólnotach. Odrzucali oni rywalizację społeczną i pogoń za sukcesem materialnym. Zamiast tego propagowali życie w zgodzie z naturą, wspólnotowość oraz duchowy rozwój człowieka. Hasło „Make love, not war” stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych sloganów tamtej epoki.

Muzyka odegrała ogromną rolę w rozwoju kontrkultury. Stała się nie tylko formą rozrywki, lecz przede wszystkim środkiem wyrażania poglądów i emocji młodego pokolenia. Artyści tacy jak Jimi Hendrix, Janis Joplin czy Jim Morrison stali się symbolami młodzieńczego buntu. Teksty piosenek często poruszały tematykę wolności, sprzeciwu wobec wojny oraz krytyki społeczeństwa konsumpcyjnego. Koncerty i festiwale muzyczne były miejscem spotkań ludzi identyfikujących się z ideami kontrkultury.

Jednym z najważniejszych wydarzeń związanych z ruchem kontrkulturowym był Woodstock. Festiwal ten zgromadził setki tysięcy młodych ludzi i stał się symbolem epoki dzieci kwiatów. Atmosfera wolności, wspólnoty i pokoju sprawiła, że wydarzenie to do dziś uznawane jest za jeden z najważniejszych momentów w historii kultury młodzieżowej XX wieku.

Kontrkultura wywierała wpływ nie tylko na muzykę, ale również na literaturę, film, modę oraz sztukę. Powstawały dzieła ukazujące samotność człowieka we współczesnym świecie, krytykujące społeczeństwo konsumpcyjne i mechanizmy władzy. Artyści eksperymentowali z nowymi formami wyrazu, łamali dotychczasowe konwencje i poszukiwali nowych sposobów komunikacji z odbiorcą. Moda kontrkulturowa również miała charakter manifestu ideowego. Długie włosy, dżinsy, kolorowe koszule czy ręcznie wykonywana biżuteria stanowiły wyraz sprzeciwu wobec oficjalnych norm estetycznych.

Istotnym elementem kontrkultury było również zainteresowanie religiami i filozofiami Wschodu. Wielu młodych ludzi poszukiwało alternatywy dla tradycyjnych religii i systemów wartości. Popularność zdobyły medytacja, joga oraz filozofia buddyjska i hinduistyczna. Poszukiwania duchowe miały pomóc człowiekowi odnaleźć sens życia oraz uwolnić się od presji współczesnej cywilizacji.

Ruchy kontrkulturowe spotykały się jednak z krytyką ze strony starszego pokolenia oraz władz państwowych. Zarzucano im brak odpowiedzialności, anarchizm oraz propagowanie narkotyków i rozwiązłości obyczajowej. Część środowisk kontrkulturowych rzeczywiście eksperymentowała z substancjami psychoaktywnymi, traktując je jako sposób poszerzania świadomości. Zjawisko to stało się jednak również źródłem wielu problemów społecznych i zdrowotnych.

Pomimo licznych kontrowersji kontrkultura wywarła ogromny wpływ na współczesny świat. Przyczyniła się do przemian obyczajowych, rozwoju ruchów ekologicznych oraz wzrostu znaczenia praw człowieka i wolności jednostki. Wiele idei głoszonych przez młodzież lat 60-tych i 70-tych stało się później częścią kultury masowej oraz współczesnego sposobu myślenia o społeczeństwie.

Dziedzictwo kontrkultury widoczne jest również obecnie. Współczesne ruchy społeczne walczące o ochronę środowiska, prawa mniejszości czy sprzeciwiające się nadmiernemu konsumpcjonizmowi często odwołują się do idei zapoczątkowanych przez kontrkulturę. Mimo że ruch ten nie doprowadził do całkowitej zmiany świata, niewątpliwie wpłynął na sposób postrzegania wolności, kultury i miejsca jednostki w społeczeństwie.

Zmierzch hipisowskiej rewolucji

5/5 - (1 vote)

Schyłek barwnego ruchu „Dzieci – kwiatów” związany był z sytuacją w komunie Haight Ashbury, gdzie narkotyki zostały rozpowszechnione na taka skalę, iż w niedługim czasie doprowadziły do degeneracji poszczególnych jej członków, a w konsekwencji do rozkładu całej społeczności. Miejsce to opuszczały bardziej konstruktywne jednostki, a także Diggersi. A „Haszyszów” był nie tylko ostoją hipisowsko pojmowanej wolności, lecz także rajem dla różnej maści przestępców, narkomanów i nierobów.

Hipisowski folklor przyciągnął do tej dzielnicy San Francisco tłumy turystów z aparatami fotograficznymi, ludzi, którzy tak naprawdę nie rozumieli istoty hipisowskiego etosu, czyniąc z komuny jedno wielkie „ludzkie zoo”.67

To spowodowało, że na początku 1968 roku Hipisi postanowili zmienić formę swego ruchu. Pierwszym ich krokiem było urządzenie swego własnego pogrzebu. Była to wielka demonstracja, w trakcie której publicznie palono różne, najczęściej odzieżowe atrybuty swego ruchu, ale też książki i podziemne gazety.68

Ten publiczny pogrzeb nie sprawił, iż porzucili oni swe ideały – słowo „wolność” nadal miało magiczny wydźwięk, a Hipisi przemianowali się na „Freebisów” lub  „Freemanów”.

Niedługo po tym policja wkroczyła do Haight Ashbury, rozpoczynając likwidację komuny. W czasie jej trwania oddziały policji zaatakowały Freebisów, którzy do tej pory nie stawiali żadnego oporu. Doszło do walk, które zmusiły, wyznających do tej pory ideały pacyfizmu, do użycia siły w obronie własnej.

Ruch hipisowski, który narodził się w latach sześćdziesiątych XX wieku, stanowił odpowiedź na napięcia polityczne, społeczne i kulturowe tamtych czasów. Wyrosły z niezadowolenia młodych ludzi wobec tradycyjnych struktur społecznych i hierarchii, ruch ten głosił ideały pacyfizmu, wolności jednostki, miłości i harmonii z naturą. Świat, w którym się rozwijał, był przepełniony napięciami związanymi z zimną wojną, walkami o prawa obywatelskie oraz konfliktami w Wietnamie. Ruch hipisowski przyciągał tych, którzy szukali alternatywy wobec brutalności świata, tworzyli wspólnoty oparte na współpracy i odrzucali konsumpcjonizm oraz materializm.

Pomimo swojego rozmachu i wpływu na kulturę masową, hipisowska rewolucja stopniowo zaczęła tracić na znaczeniu. Wiele czynników przyczyniło się do zmierzchu tego ruchu. Jednym z nich było komercjalizowanie jego ideałów przez przemysł reklamowy i muzyczny. W miarę jak hasła wolności, miłości i pacyfizmu stawały się modne, traciły swój autentyczny wydźwiek. Korporacje zaczęły wykorzystywać symbole hipisów, takie jak kwiaty czy znak pokoju, do promowania swoich produktów, co prowadziło do rozczarowania wśród członków ruchu.

Kolejnym istotnym czynnikiem było wewnętrzne rozdrobnienie. Choć ruch hipisowski opierał się na ideałach wspólnoty i jedności, w praktyce składał się z licznych grup, które często miały odmienne cele i metody działania. Niektórzy hipisi koncentrowali się na pokojowych protestach, inni na eksploracji duchowej, jeszcze inni na eksperymentach z substancjami psychoaktywnymi. Brak jasno określonej struktury i liderów powodował, że ruch ten był podatny na konflikty wewnętrzne i stopniowe rozpraszanie energii.

Istotną rolę w upadku hipisowskiej rewolucji odegrały też wydarzenia polityczne i społeczne. W latach siedemdziesiątych XX wieku pojawiło się poczucie zmęczenia i cynizmu wobec ruchów kontrkulturowych. Wojna w Wietnamie zakończyła się, ale jej konsekwencje, takie jak kryzys gospodarczy i rosnące nierówności społeczne, wpłynęły na priorytety ludzi. Wielu dawnych hipisów zaczęło wracać do tradycyjnych ról społecznych, szukając stabilności w obliczu zmieniającego się świata.

Kultura narkotykowa, która początkowo była ważną częścią ruchu, również przyczyniła się do jego upadku. Eksperymenty z substancjami psychoaktywnymi, takimi jak LSD, miały na celu poszerzenie świadomości, ale często prowadziły do uzależnień i problemów zdrowotnych. Uzależnienia oraz negatywne skutki zażywania narkotyków przyczyniły się do utraty wiarygodności ruchu w oczach opinii publicznej.

Znaczące zmiany zaszły także w samej muzyce, która była jednym z fundamentów kultury hipisowskiej. Wraz z nadejściem lat siedemdziesiątych, popularność zdobyły nowe gatunki muzyczne, takie jak punk czy disco, które odrzucały idee hipisów i wprowadzały bardziej agresywną lub hedonistyczną estetykę. Artyści, którzy wcześniej byli ikonami ruchu, tacy jak Bob Dylan czy The Beatles, zaczęli odchodzić od hipisowskich ideałów, co osłabiło jego znaczenie.

Warto również wspomnieć o zmianach w świadomości społecznej. W miarę jak ruch feministyczny, walka o prawa mniejszości seksualnych i inne inicjatywy zaczęły zdobywać popularność, ideały hipisów stawały się mniej aktualne. Nowe pokolenie młodych ludzi miało inne priorytety i sposoby wyrażania swojego buntu wobec status quo.

Zmierzch hipisowskiej rewolucji nie oznacza jednak, że jej dziedzictwo zniknęło. Wpływ ruchu na kulturę, sztukę, muzykę i politykę jest widoczny do dziś. Ideały takie jak troska o środowisko, równość czy pokojowe rozwiązywanie konfliktów stały się fundamentami współczesnych ruchów społecznych. Choć hipisi jako grupa przestali odgrywać dominującą rolę, ich idee wciąż inspirują tych, którzy marzą o lepszym, bardziej sprawiedliwym świecie.

Zmierzch ruchu hipisowskiego można rozpatrywać również w kontekście szerszych zmian społecznych, które zaszły w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. W miarę jak świat wkraczał w erę globalizacji i szybkiego rozwoju technologicznego, ideały głoszone przez hipisów stawały się coraz trudniejsze do zrealizowania w rzeczywistości. Konsumpcyjny styl życia, który był przedmiotem krytyki przez tę subkulturę, zyskał na znaczeniu, a potrzeba materialnego bezpieczeństwa i sukcesu zaczęła dominować nad ideą życia w harmonii z naturą i otoczeniem. Ludzie stopniowo oddalali się od wspólnotowych idei i coraz bardziej skupiali na jednostkowych dążeniach i osiągnięciach.

Nie bez znaczenia były również zmiany w sferze politycznej. Wprowadzenie bardziej konserwatywnych rządów, takich jak prezydentura Richarda Nixona w Stanach Zjednoczonych, odbiło się na społecznych nastrojach. Wzrosła presja na powrót do tradycyjnych wartości, które pozostawały w opozycji do liberalnych i rewolucyjnych postulatów ruchu hipisowskiego. Reakcją na radykalne idee była również intensyfikacja kontroli nad społeczeństwem i większa nieufność wobec alternatywnych stylów życia, co w rezultacie doprowadziło do marginalizacji hipisów.

Znaczącą rolę w zmierzchu tego ruchu odegrały także zmiany demograficzne. Młodzi ludzie, którzy w latach sześćdziesiątych byli główną siłą napędową ruchu, z czasem dojrzeli i zaczęli zakładać rodziny, co w naturalny sposób przesunęło ich priorytety. Trudno było kontynuować życie w komunach czy uczestniczyć w długotrwałych protestach, gdy w grę wchodziła odpowiedzialność za dzieci i zapewnienie im godziwego bytu. Ideały hipisowskie, choć wciąż obecne w ich umysłach, często przegrywały z codziennymi wyzwaniami życia dorosłego.

Innym istotnym czynnikiem był brak jednolitej wizji przyszłości wśród samych hipisów. Podczas gdy jedni marzyli o powrocie do korzeni i życia w zgodzie z naturą, inni skupiali się na eksploracji duchowej lub angażowali w działalność polityczną. Rozbieżność tych podejść sprawiła, że ruch zaczął się rozpraszać. W efekcie, zamiast jednego silnego ruchu społecznego, powstały liczne grupy, które działały niezależnie od siebie i nie były w stanie wypracować wspólnego programu działań.

Kultura masowa również miała swój udział w osłabieniu ruchu hipisowskiego. Filmy, seriale i reklamy zaczęły przedstawiać hipisów w sposób karykaturalny, skupiając się na ich ekscentrycznym wyglądzie i beztroskim stylu życia, jednocześnie ignorując głębię ich przekonań i ideałów. Stereotypowe wizerunki hipisów w mediach prowadziły do utraty powagi ruchu w oczach społeczeństwa, co przyczyniło się do jego dezintegracji.

Pomimo tych trudności, wpływ ruchu hipisowskiego na kulturę i społeczeństwo pozostaje niezaprzeczalny. Jego ideały miłości, pokoju i wolności znalazły odzwierciedlenie w późniejszych ruchach ekologicznych, feministycznych czy walce o prawa człowieka. Choć sam ruch hipisowski przestał istnieć jako zorganizowana siła, jego dziedzictwo przetrwało w postaci wartości, które wciąż inspirują kolejne pokolenia. Wiele współczesnych inicjatyw, takich jak ruch zero waste czy rozwój medytacji i duchowości w życiu codziennym, wywodzi swoje korzenie właśnie z filozofii głoszonej przez hipisów.

Ruch hipisowski nie był wolny od wad i paradoksów, ale trudno zaprzeczyć, że w swojej istocie stanowił on próbę odpowiedzi na uniwersalne pytania o sens życia, relacje międzyludzkie i harmonię z naturą. Zmierzch tej rewolucji nie oznacza więc porażki, lecz raczej zakończenie pewnego etapu i przejście do bardziej rozproszonych form wyrazu tych samych wartości. Dzisiaj, gdy świat boryka się z wyzwaniami takimi jak zmiany klimatyczne, nierówności społeczne czy konflikty zbrojne, ideały hipisów wydają się bardziej aktualne niż kiedykolwiek.

[67] A. Jawłowska, Drogi kontrkultury, PiW, Warszawa 1975, s. 153.

[68]  Tamże.