Schyłek tendencji kontestacyjnych. Ocena ruchu

5/5 - (1 vote)

Podejmując próbę analizy ruchu kontestacji na świecie należy pamiętać o dwóch istotnych faktach rzutujących na całokształt zjawiska. Po pierwsze – ogromna część ludzi, których młodość przypadła właśnie  w czasie wybuchu młodzieżowej rewolty lat 70 – tych, pozostawało nie zrzeszonych podczas całego okresu jego trwania.

Na codzień wcielali wżycie, powszechnie wówczas testowane, nowe formy kontaktów między ludzkich w swym bezpośrednim otoczeniu społecznym. Fascynowali się oni chińską rewolucją kulturalną, trockizmem, postaciami Che Guevary i Fidela Castro. Jedynie w tych „najgorętszych” momentach angażowali się bezpośrednio w batalię o nowy, lepszy świat.[1]

Po drugie – w okresie rozkwitu kontestacyjnych nastrojów na świecie, formowało się wiele grup, które tak naprawdę nie miały wiele wspólnego z procesami budowania kontrkultury.

Te tzw. „antyintelektualne grupy” nie wywodziły się nawet ze środowisk studenckich, nie tworzyły żadnej konkretnej ideologii. Same w sobie stanowiły „antykulturę”, gdyż w swych postawach zatrzymywali się na samym akcje negacji, nie próbując zaoferować żadnego konstruktywnego rozwiązania.[2]

Do tego typu grup możemy zaliczyć: amerykańskich motocyklistów tzw. „Ridersów” lub „Hell Angels”, zachodnioeuropejskich Skinheads – wywodzących się klasy robotniczej czy stanowiących rdzennie polskie zjawisko – Gitowców.

Kontestacja, której zarzewiem był wybuch wojny w Wietnamie, chyliła się ku końcowi wraz z zakończeniem operacji wojennych na tamtym terenie. Jednak sama przyczyna jej upadku była bardziej złożona. Amerykańska opinia publiczna całe zło XX wieku przypisała Hipisom: „Narkomanię i pospolitą przestępczość, korupcję, terroryzm, sekciarstwo religijne, nihilizm uznano za efekty tego ruchu” – pisze w swej książce p.t: Orient i kontrkultury S. Tokarski.[3]

Hipisowskie hasło „odmowy zakupów” zostało odebrane jako zapowiedz katastrofy ekonomiczne. S. Tokarski pisze dalej: ” (…) miało rzekomo naruszyć równowagę między produkcją a konsumpcją, choć w praktyce naruszyło zasoby kilku koncernów „.[4]

Wiele lat po zmierzchu kontestacji lat 60 i 70 – tych, autor artykułu „( Kontr)kultura ?” zamieszczonym w niezależnym magazynie ruchu Hardcore Punk który jest spadkobiercą kontrkulturowych wartości) w ciekawy sposób ujął jej schyłek.

Otóż pisze on, że : “W chwili gdy młodzieżowa rewolta spowszedniała i zaczęła się cieszyć coraz większą popularnością jako kolejna moda, środki masowego przekazu uczyniły z niej medialny towar zapewniając zyski i wielka popularność”.[5]

Również M. Pęczak – w jednym z numerów „Polityki” – napisał: ” Zachodnia kontrkultura objawiła się jako radykalny bunt młodego pokolenia przeciw wszystkiemu: państwu, rodzinie, dominującej kulturze, a nawet codziennym rytuałom życia społecznego. Żywiła się silnym przekonaniem, że skoro przeciwstawiamy systemowi, nie można z nim wchodzić w układy. Przegrała od razu, kiedy system wpadł na pomysł, że nawet bunt odpowiednio spreparowany na potrzeby show – bussinesu może być niezłym towarem”.[6]

Podobną prawidłowość zauważa S. Tokarski nazywając komercjalizację atrybutów Kultury Hipisów „drugim ciosem” jaki zadany został kontrkulturze.

Pisze on: ” Rozpoczęto lansowanie kontestacyjnej mody. Zbuntowany ubiór, fryzura, zbuntowany styl życia, zbuntowany dom, zbuntowane wakacje, zbuntowana muzyka – w seryjnej produkcji pozbawiły uczestników ruchu protestu bazy, która na początku była źródłem ich sukcesu. Bunt został skomercjalizowany. Kontrkulturę sprzedano, buntowników kopiowano i seryjnie powielano”. [7]

Stało się to, z czego już dawno doskonale zdawali sobie sprawę specjaliści od reklamy – sprzedaż stylów życia była bardziej istotna, bo bardziej opłacalna niż to, co one w sobie reprezentowały.

Dotąd niezależni kontrkulturowi artyści ulegając przemożnej magii pieniądza, porzuciwszy swe dotychczas wyznawane ideały, oddali się sztuce komercyjnej. Bardzo podobnie postąpili liderzy ruchu, którzy porzucili swe wartości na rzecz korzyści materialnych, często dobrowolnie stając się ubezwłasnowolnionymi trybikami w mechanizmach wielkich korporacji, które do tej pory zwalczali.[8]

Tych, którym nie udało się zamknąć ust finansowymi gratyfikacjami, starano się ośmieszyć poprzez prowadzoną akcję dezinformacji. Była ona na tyle skuteczna, iż w niedługim czasie od jej rozpoczęcia zaczęto powszechnie utożsamiać kontestatorów z nazizmem, terroryzmem, narkomanią, społecznym marginesem.

Jednak jak pisze, cytowany już wcześniej redaktor „Interwencji”: ” Ostateczne słowo należało do władzy, fundamentu znienawidzonego przez buntowników systemu. W USA od 1965 roku administracja państwowa rozpoczyna akcję przeciw kontestatorom. Rozpoczyna się infiltracja środowisk groźnych dla władzy (studenci, czarni), wielu liderów ruchu otrzymuje karty poboru, inni są zamykani w zakładach psychiatrycznych. FBI przenika do studenckich campusów, rozpoczynają się naciski finansowe, policja otrzymuje prawo

ingerencji na terenach prywatnych bez nakazu rewizji czy aresztowania, wprowadza się nowe formy funkcjonowania uniwersytetów, niszcząc ich dotychczasową autonomię. Historia zatoczyła koło i wszystko wróciło do tolerowanej przez polityków normy”.[9]

Zjawisko kontestacji nie przeszło bez ech w sferze kultury. Zmiany jakie dokonały się pod jej wpływem były ogromne. Nastąpiło rozluźnienie etykiety towarzyskiej i ułatwienie nawiązywania kontaktów międzyludzkich, upowszechnił się swobodny seks, modelowanie własnego wyglądu według osobistych upodobań.

Ponadto zaczęto zwracać baczniejszą uwagę na środowisko naturalne, zmieniła się pozycja kobiety, jak i relacje w szkołach i rodzinie, które stały się bardziej partnerskie.

Kontestatorzy przyczynili się do upowszechnienia holistycznej wizji związku człowieka z przyrodą, szeroko rozpropagowali kulturę Wschodu – nikogo już nie dziwiła medytacja, joga, buddyzm.

Niestety nie udało im się zrealizować innych postulatów, a mianowicie: uczynić człowieka wiecznie młodym, zlikwidować raz na zawsze wszelkie konflikty na tle rasowym lub narodowościowym i zastąpić rodzinę gigantyczną komuną.[10]

Warto również zauważyć, iż mimo wyraźnego osłabienia ruchów kontestacyjnych pod koniec lat 70-tych, ich idee nie zanikły całkowicie. W wielu przypadkach zostały one przekształcone i dostosowane do nowych realiów społecznych oraz ekonomicznych. Dawni kontestatorzy zaczęli działać w organizacjach ekologicznych, ruchach feministycznych, stowarzyszeniach obrony praw człowieka czy inicjatywach pokojowych. Rewolucyjny zapał młodości ustąpił miejsca bardziej umiarkowanym formom aktywności społecznej, jednak podstawowe idee wolności jednostki, tolerancji i krytyki konsumpcjonizmu nadal pozostawały żywe.

Wraz z nadejściem lat 80-tych zmieniła się również sytuacja polityczna i gospodarcza świata. Kryzysy ekonomiczne, wzrost bezrobocia oraz nasilające się konflikty międzynarodowe sprawiły, że młode pokolenie zaczęło zwracać uwagę na inne problemy niż ich poprzednicy z okresu największego rozkwitu kontrkultury. W miejsce wielkich idei przebudowy świata pojawiły się bardziej pragmatyczne postawy związane z indywidualnym sukcesem oraz stabilizacją materialną. Nie oznaczało to jednak całkowitego odrzucenia wartości wypracowanych przez kontestatorów. Wiele z nich zostało stopniowo zaakceptowanych przez społeczeństwo i weszło do kultury masowej.

Zjawisko to bardzo wyraźnie można zaobserwować w muzyce, modzie i sztuce współczesnej. Styl życia, który jeszcze w latach 60-tych budził szok i sprzeciw starszego pokolenia, z czasem stał się elementem codzienności. Długie włosy u mężczyzn, swobodny ubiór, muzyka rockowa czy bardziej liberalne podejście do relacji międzyludzkich przestały być odbierane jako zagrożenie dla porządku społecznego. System, przeciwko któremu buntowali się kontestatorzy, w dużej mierze wchłonął ich symbole i wykorzystał je dla własnych celów marketingowych.

Wielu badaczy zwraca uwagę, że właśnie ta zdolność systemu kapitalistycznego do adaptowania i komercjalizowania wszelkich przejawów buntu okazała się jedną z głównych przyczyn upadku kontrkultury. To, co początkowo miało być symbolem sprzeciwu wobec konsumpcyjnego stylu życia, zaczęło funkcjonować jako atrakcyjny produkt rynkowy. Koncerny odzieżowe, muzyczne oraz reklamowe bardzo szybko dostrzegły ogromny potencjał ekonomiczny tkwiący w młodzieżowym buncie. W rezultacie kontestacja utraciła swój pierwotny charakter i została częściowo sprowadzona do roli kolejnej mody.

Nie można jednak jednoznacznie oceniać ruchu kontrkulturowego wyłącznie przez pryzmat jego porażek. Pomimo licznych błędów i utopijnych założeń, odegrał on bardzo ważną rolę w przemianach społecznych drugiej połowy XX wieku. Kontestatorzy zwrócili uwagę opinii publicznej na wiele problemów wcześniej marginalizowanych lub całkowicie pomijanych. Dzięki nim zaczęto głośniej mówić o prawach człowieka, wolności jednostki, ochronie środowiska naturalnego czy potrzebie tolerancji wobec odmienności kulturowej i światopoglądowej.

Ważnym osiągnięciem ruchów kontestacyjnych było również przełamanie wielu sztywnych norm obyczajowych. Relacje międzyludzkie stały się mniej formalne, zwiększyła się swoboda wyrażania własnych poglądów i emocji, a młode pokolenie uzyskało większy wpływ na kulturę masową. Zmienił się także model wychowania dzieci i młodzieży. Autorytarny styl wychowawczy zaczął ustępować bardziej partnerskim relacjom opartym na dialogu i wzajemnym zrozumieniu.

Należy także podkreślić ogromny wpływ kontrkultury na rozwój współczesnych ruchów ekologicznych. To właśnie środowiska kontestacyjne jako jedne z pierwszych zaczęły zwracać uwagę na problem degradacji środowiska naturalnego, nadmiernej eksploatacji zasobów oraz negatywnych skutków uprzemysłowienia. W czasach, gdy większość społeczeństwa traktowała rozwój gospodarczy jako wartość nadrzędną, kontestatorzy ostrzegali przed konsekwencjami bezrefleksyjnego postępu technicznego.

Z drugiej strony trudno nie dostrzec słabości i wewnętrznych sprzeczności ruchu kontrkulturowego. Wiele jego postulatów miało charakter utopijny i niemożliwy do pełnej realizacji. Próby całkowitego odrzucenia struktur społecznych, tradycyjnej rodziny czy instytucji państwa okazały się mało realistyczne. Również propagowanie całkowitej wolności jednostki prowadziło niekiedy do chaosu oraz zaniku odpowiedzialności społecznej. Część środowisk kontrkulturowych popadła ponadto w uzależnienia narkotykowe oraz różnego rodzaju ekstremizmy ideologiczne.

Mimo tych ograniczeń kontrkultura pozostawiła trwały ślad w historii współczesnej cywilizacji. Jej znaczenie nie polegało wyłącznie na organizowaniu protestów czy manifestacji ulicznych, lecz przede wszystkim na zakwestionowaniu dotychczasowego modelu życia społecznego. Kontestatorzy udowodnili, że młode pokolenie może aktywnie uczestniczyć w kształtowaniu rzeczywistości i wpływać na kierunek przemian kulturowych.

Można więc stwierdzić, że choć ruch kontrkulturowy nie doprowadził do całkowitej przebudowy świata zgodnie z własnymi ideałami, to jednak przyczynił się do wielu ważnych zmian społecznych i obyczajowych. Wpływ kontrkultury widoczny jest do dziś zarówno w kulturze popularnej, jak i w sposobie postrzegania wolności, praw jednostki oraz relacji międzyludzkich.

[1] Encyklopedia… W. Bockenheim  (red.), op. cit., s. 198.

[3] S. Tokarski, Orient i…, op. cit., , s. 39.

[4] Tamże, s. 39.

[5]“Interwencja” , 2001, nr 2, s. 23.

[6] “Polityka” , 2002, nr 46, s. 63.

[7] S. Tokarski Orient i…, op. cit., s. 40.

[8] “Interwencja” ,op. cit., s. 23.

[9] Tamże, s. 23

[10] „OUT side”, 1992, nr 1, s. 8.

Kontrkultura

5/5 - (1 vote)

Zbuntowana młodzież ze Stanów Zjednoczonych i kontynentu europejskiego w latach 60 – tych i 70 – tych rzuciła wyzwanie systemowi wartości i stylowi życia pokoleniu swoich rodziców.

Powszechna niezgoda na zastaną rzeczywistość  w tym okresie osiągnęła swe apogeum. Młodzi nie tylko potrafili kwestionować, głośno krzyczeć, zajmować budynki administracji publicznej czy ustawiać barykady na ulicy. Nie tylko potrafili walczyć przeciwko światu, który nie był ich światem, i którego w żaden sposób nie mogli zaakceptować. Zanegowaną rzeczywistość pragnęli zastąpić swoją własną  – opartą na innych wartościach.

Chcieli stworzyć kulturę, która według ich przekonania, miała uzdrowić chory świat pazernego kapitalizmu i kultu pieniądza, degradacji środowiska i powszechnej alienacji jednostki. Kulturę, która byłaby na tyle atrakcyjna dla ludzi, szczególnie tych młodych, że zmiana świata byłaby tylko kwestią czasu.

Teoretyczna podbudowa ideologii zmierzającej do osiągnięcia przez kontestatorów założonego celu jest bardzo istotnym elementem kontrkultury, lecz najważniejszą sprawą jest praktyczna ich realizacja w codzienności, w ekspresji młodzieńczego potencjału.

Młodzi potrafili się buntować (podobno jest to niezaprzeczalne prawo młodości), lecz chcieli i potrafili tworzyć rzeczywistość opartą na nieco innych, niż obowiązujące wartościach.

Zbuntowana młodzież ze Stanów Zjednoczonych i kontynentu europejskiego w latach 60-tych i 70-tych rzuciła wyzwanie systemowi wartości i stylowi życia pokoleniu swoich rodziców.

Powszechna niezgoda na zastaną rzeczywistość w tym okresie osiągnęła swe apogeum. Młodzi nie tylko potrafili kwestionować, głośno krzyczeć, zajmować budynki administracji publicznej czy ustawiać barykady na ulicy. Nie tylko potrafili walczyć przeciwko światu, który nie był ich światem i którego w żaden sposób nie mogli zaakceptować. Zanegowaną rzeczywistość pragnęli zastąpić swoją własną – opartą na innych wartościach.

Chcieli stworzyć kulturę, która według ich przekonania miała uzdrowić chory świat pazernego kapitalizmu i kultu pieniądza, degradacji środowiska i powszechnej alienacji jednostki. Kulturę, która byłaby na tyle atrakcyjna dla ludzi, szczególnie tych młodych, że zmiana świata byłaby tylko kwestią czasu.

Teoretyczna podbudowa ideologii zmierzającej do osiągnięcia przez kontestatorów założonego celu jest bardzo istotnym elementem kontrkultury, lecz najważniejszą sprawą jest praktyczna realizacja tych idei w codzienności, w ekspresji młodzieńczego potencjału. Młodzi potrafili się buntować (podobno jest to niezaprzeczalne prawo młodości), lecz chcieli i potrafili tworzyć rzeczywistość opartą na nieco innych niż obowiązujące wartościach.

Kontrkultura była więc nie tylko prostym sprzeciwem wobec obowiązującego porządku społecznego, lecz próbą stworzenia alternatywnego sposobu życia. Jej uczestnicy odrzucali konsumpcyjny model społeczeństwa, nadmierny materializm oraz podporządkowanie życia człowieka mechanizmom rynku. W ich przekonaniu współczesna cywilizacja prowadziła do uprzedmiotowienia jednostki, zaniku więzi międzyludzkich oraz podporządkowania człowieka technice i ekonomii. Młodzież pragnęła życia bardziej autentycznego, opartego na wolności, spontaniczności i bliskości z naturą.

Szczególnie silny wpływ na rozwój kontrkultury miała wojna w Wietnamie. Dla wielu młodych ludzi stała się ona symbolem bezduszności państwa oraz agresywnej polityki mocarstw. Protesty przeciwko wojnie organizowane były przede wszystkim na uniwersytetach, gdzie młodzież manifestowała swoje poglądy poprzez demonstracje, happeningi i marsze pokojowe. Hasła pacyfistyczne stały się jednym z najważniejszych elementów ideologii kontrkultury. Popularne stało się przekonanie, że przemoc rodzi jedynie kolejną przemoc, a świat można zmieniać wyłącznie poprzez dialog i pokojowe działania.

Ważnym elementem ruchów kontrkulturowych była także krytyka tradycyjnego modelu rodziny i sztywno określonych norm społecznych. Młodzi ludzie odrzucali konserwatywne wzorce obyczajowe, domagając się większej swobody w sferze życia prywatnego. Postulowano prawo do samodzielnego decydowania o własnym stylu życia, wyglądzie czy relacjach międzyludzkich. W tym okresie bardzo silnie rozwinęły się ruchy walczące o prawa kobiet, równouprawnienie rasowe oraz prawa mniejszości społecznych.

Jednym z najbardziej charakterystycznych przejawów kontrkultury był ruch hippisowski. Hippisi głosili idee pokoju, miłości i braterstwa między ludźmi. Ich symbolem stały się długie włosy, kolorowe stroje, muzyka rockowa oraz życie we wspólnotach. Odrzucali oni rywalizację społeczną i pogoń za sukcesem materialnym. Zamiast tego propagowali życie w zgodzie z naturą, wspólnotowość oraz duchowy rozwój człowieka. Hasło „Make love, not war” stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych sloganów tamtej epoki.

Muzyka odegrała ogromną rolę w rozwoju kontrkultury. Stała się nie tylko formą rozrywki, lecz przede wszystkim środkiem wyrażania poglądów i emocji młodego pokolenia. Artyści tacy jak Jimi Hendrix, Janis Joplin czy Jim Morrison stali się symbolami młodzieńczego buntu. Teksty piosenek często poruszały tematykę wolności, sprzeciwu wobec wojny oraz krytyki społeczeństwa konsumpcyjnego. Koncerty i festiwale muzyczne były miejscem spotkań ludzi identyfikujących się z ideami kontrkultury.

Jednym z najważniejszych wydarzeń związanych z ruchem kontrkulturowym był Woodstock. Festiwal ten zgromadził setki tysięcy młodych ludzi i stał się symbolem epoki dzieci kwiatów. Atmosfera wolności, wspólnoty i pokoju sprawiła, że wydarzenie to do dziś uznawane jest za jeden z najważniejszych momentów w historii kultury młodzieżowej XX wieku.

Kontrkultura wywierała wpływ nie tylko na muzykę, ale również na literaturę, film, modę oraz sztukę. Powstawały dzieła ukazujące samotność człowieka we współczesnym świecie, krytykujące społeczeństwo konsumpcyjne i mechanizmy władzy. Artyści eksperymentowali z nowymi formami wyrazu, łamali dotychczasowe konwencje i poszukiwali nowych sposobów komunikacji z odbiorcą. Moda kontrkulturowa również miała charakter manifestu ideowego. Długie włosy, dżinsy, kolorowe koszule czy ręcznie wykonywana biżuteria stanowiły wyraz sprzeciwu wobec oficjalnych norm estetycznych.

Istotnym elementem kontrkultury było również zainteresowanie religiami i filozofiami Wschodu. Wielu młodych ludzi poszukiwało alternatywy dla tradycyjnych religii i systemów wartości. Popularność zdobyły medytacja, joga oraz filozofia buddyjska i hinduistyczna. Poszukiwania duchowe miały pomóc człowiekowi odnaleźć sens życia oraz uwolnić się od presji współczesnej cywilizacji.

Ruchy kontrkulturowe spotykały się jednak z krytyką ze strony starszego pokolenia oraz władz państwowych. Zarzucano im brak odpowiedzialności, anarchizm oraz propagowanie narkotyków i rozwiązłości obyczajowej. Część środowisk kontrkulturowych rzeczywiście eksperymentowała z substancjami psychoaktywnymi, traktując je jako sposób poszerzania świadomości. Zjawisko to stało się jednak również źródłem wielu problemów społecznych i zdrowotnych.

Pomimo licznych kontrowersji kontrkultura wywarła ogromny wpływ na współczesny świat. Przyczyniła się do przemian obyczajowych, rozwoju ruchów ekologicznych oraz wzrostu znaczenia praw człowieka i wolności jednostki. Wiele idei głoszonych przez młodzież lat 60-tych i 70-tych stało się później częścią kultury masowej oraz współczesnego sposobu myślenia o społeczeństwie.

Dziedzictwo kontrkultury widoczne jest również obecnie. Współczesne ruchy społeczne walczące o ochronę środowiska, prawa mniejszości czy sprzeciwiające się nadmiernemu konsumpcjonizmowi często odwołują się do idei zapoczątkowanych przez kontrkulturę. Mimo że ruch ten nie doprowadził do całkowitej zmiany świata, niewątpliwie wpłynął na sposób postrzegania wolności, kultury i miejsca jednostki w społeczeństwie.

Zmierzch hipisowskiej rewolucji

5/5 - (1 vote)

Schyłek barwnego ruchu „Dzieci – kwiatów” związany był z sytuacją w komunie Haight Ashbury, gdzie narkotyki zostały rozpowszechnione na taka skalę, iż w niedługim czasie doprowadziły do degeneracji poszczególnych jej członków, a w konsekwencji do rozkładu całej społeczności. Miejsce to opuszczały bardziej konstruktywne jednostki, a także Diggersi. A „Haszyszów” był nie tylko ostoją hipisowsko pojmowanej wolności, lecz także rajem dla różnej maści przestępców, narkomanów i nierobów.

Hipisowski folklor przyciągnął do tej dzielnicy San Francisco tłumy turystów z aparatami fotograficznymi, ludzi, którzy tak naprawdę nie rozumieli istoty hipisowskiego etosu, czyniąc z komuny jedno wielkie „ludzkie zoo”.67

To spowodowało, że na początku 1968 roku Hipisi postanowili zmienić formę swego ruchu. Pierwszym ich krokiem było urządzenie swego własnego pogrzebu. Była to wielka demonstracja, w trakcie której publicznie palono różne, najczęściej odzieżowe atrybuty swego ruchu, ale też książki i podziemne gazety.68

Ten publiczny pogrzeb nie sprawił, iż porzucili oni swe ideały – słowo „wolność” nadal miało magiczny wydźwięk, a Hipisi przemianowali się na „Freebisów” lub  „Freemanów”.

Niedługo po tym policja wkroczyła do Haight Ashbury, rozpoczynając likwidację komuny. W czasie jej trwania oddziały policji zaatakowały Freebisów, którzy do tej pory nie stawiali żadnego oporu. Doszło do walk, które zmusiły, wyznających do tej pory ideały pacyfizmu, do użycia siły w obronie własnej.

Ruch hipisowski, który narodził się w latach sześćdziesiątych XX wieku, stanowił odpowiedź na napięcia polityczne, społeczne i kulturowe tamtych czasów. Wyrosły z niezadowolenia młodych ludzi wobec tradycyjnych struktur społecznych i hierarchii, ruch ten głosił ideały pacyfizmu, wolności jednostki, miłości i harmonii z naturą. Świat, w którym się rozwijał, był przepełniony napięciami związanymi z zimną wojną, walkami o prawa obywatelskie oraz konfliktami w Wietnamie. Ruch hipisowski przyciągał tych, którzy szukali alternatywy wobec brutalności świata, tworzyli wspólnoty oparte na współpracy i odrzucali konsumpcjonizm oraz materializm.

Pomimo swojego rozmachu i wpływu na kulturę masową, hipisowska rewolucja stopniowo zaczęła tracić na znaczeniu. Wiele czynników przyczyniło się do zmierzchu tego ruchu. Jednym z nich było komercjalizowanie jego ideałów przez przemysł reklamowy i muzyczny. W miarę jak hasła wolności, miłości i pacyfizmu stawały się modne, traciły swój autentyczny wydźwiek. Korporacje zaczęły wykorzystywać symbole hipisów, takie jak kwiaty czy znak pokoju, do promowania swoich produktów, co prowadziło do rozczarowania wśród członków ruchu.

Kolejnym istotnym czynnikiem było wewnętrzne rozdrobnienie. Choć ruch hipisowski opierał się na ideałach wspólnoty i jedności, w praktyce składał się z licznych grup, które często miały odmienne cele i metody działania. Niektórzy hipisi koncentrowali się na pokojowych protestach, inni na eksploracji duchowej, jeszcze inni na eksperymentach z substancjami psychoaktywnymi. Brak jasno określonej struktury i liderów powodował, że ruch ten był podatny na konflikty wewnętrzne i stopniowe rozpraszanie energii.

Istotną rolę w upadku hipisowskiej rewolucji odegrały też wydarzenia polityczne i społeczne. W latach siedemdziesiątych XX wieku pojawiło się poczucie zmęczenia i cynizmu wobec ruchów kontrkulturowych. Wojna w Wietnamie zakończyła się, ale jej konsekwencje, takie jak kryzys gospodarczy i rosnące nierówności społeczne, wpłynęły na priorytety ludzi. Wielu dawnych hipisów zaczęło wracać do tradycyjnych ról społecznych, szukając stabilności w obliczu zmieniającego się świata.

Kultura narkotykowa, która początkowo była ważną częścią ruchu, również przyczyniła się do jego upadku. Eksperymenty z substancjami psychoaktywnymi, takimi jak LSD, miały na celu poszerzenie świadomości, ale często prowadziły do uzależnień i problemów zdrowotnych. Uzależnienia oraz negatywne skutki zażywania narkotyków przyczyniły się do utraty wiarygodności ruchu w oczach opinii publicznej.

Znaczące zmiany zaszły także w samej muzyce, która była jednym z fundamentów kultury hipisowskiej. Wraz z nadejściem lat siedemdziesiątych, popularność zdobyły nowe gatunki muzyczne, takie jak punk czy disco, które odrzucały idee hipisów i wprowadzały bardziej agresywną lub hedonistyczną estetykę. Artyści, którzy wcześniej byli ikonami ruchu, tacy jak Bob Dylan czy The Beatles, zaczęli odchodzić od hipisowskich ideałów, co osłabiło jego znaczenie.

Warto również wspomnieć o zmianach w świadomości społecznej. W miarę jak ruch feministyczny, walka o prawa mniejszości seksualnych i inne inicjatywy zaczęły zdobywać popularność, ideały hipisów stawały się mniej aktualne. Nowe pokolenie młodych ludzi miało inne priorytety i sposoby wyrażania swojego buntu wobec status quo.

Zmierzch hipisowskiej rewolucji nie oznacza jednak, że jej dziedzictwo zniknęło. Wpływ ruchu na kulturę, sztukę, muzykę i politykę jest widoczny do dziś. Ideały takie jak troska o środowisko, równość czy pokojowe rozwiązywanie konfliktów stały się fundamentami współczesnych ruchów społecznych. Choć hipisi jako grupa przestali odgrywać dominującą rolę, ich idee wciąż inspirują tych, którzy marzą o lepszym, bardziej sprawiedliwym świecie.

Zmierzch ruchu hipisowskiego można rozpatrywać również w kontekście szerszych zmian społecznych, które zaszły w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. W miarę jak świat wkraczał w erę globalizacji i szybkiego rozwoju technologicznego, ideały głoszone przez hipisów stawały się coraz trudniejsze do zrealizowania w rzeczywistości. Konsumpcyjny styl życia, który był przedmiotem krytyki przez tę subkulturę, zyskał na znaczeniu, a potrzeba materialnego bezpieczeństwa i sukcesu zaczęła dominować nad ideą życia w harmonii z naturą i otoczeniem. Ludzie stopniowo oddalali się od wspólnotowych idei i coraz bardziej skupiali na jednostkowych dążeniach i osiągnięciach.

Nie bez znaczenia były również zmiany w sferze politycznej. Wprowadzenie bardziej konserwatywnych rządów, takich jak prezydentura Richarda Nixona w Stanach Zjednoczonych, odbiło się na społecznych nastrojach. Wzrosła presja na powrót do tradycyjnych wartości, które pozostawały w opozycji do liberalnych i rewolucyjnych postulatów ruchu hipisowskiego. Reakcją na radykalne idee była również intensyfikacja kontroli nad społeczeństwem i większa nieufność wobec alternatywnych stylów życia, co w rezultacie doprowadziło do marginalizacji hipisów.

Znaczącą rolę w zmierzchu tego ruchu odegrały także zmiany demograficzne. Młodzi ludzie, którzy w latach sześćdziesiątych byli główną siłą napędową ruchu, z czasem dojrzeli i zaczęli zakładać rodziny, co w naturalny sposób przesunęło ich priorytety. Trudno było kontynuować życie w komunach czy uczestniczyć w długotrwałych protestach, gdy w grę wchodziła odpowiedzialność za dzieci i zapewnienie im godziwego bytu. Ideały hipisowskie, choć wciąż obecne w ich umysłach, często przegrywały z codziennymi wyzwaniami życia dorosłego.

Innym istotnym czynnikiem był brak jednolitej wizji przyszłości wśród samych hipisów. Podczas gdy jedni marzyli o powrocie do korzeni i życia w zgodzie z naturą, inni skupiali się na eksploracji duchowej lub angażowali w działalność polityczną. Rozbieżność tych podejść sprawiła, że ruch zaczął się rozpraszać. W efekcie, zamiast jednego silnego ruchu społecznego, powstały liczne grupy, które działały niezależnie od siebie i nie były w stanie wypracować wspólnego programu działań.

Kultura masowa również miała swój udział w osłabieniu ruchu hipisowskiego. Filmy, seriale i reklamy zaczęły przedstawiać hipisów w sposób karykaturalny, skupiając się na ich ekscentrycznym wyglądzie i beztroskim stylu życia, jednocześnie ignorując głębię ich przekonań i ideałów. Stereotypowe wizerunki hipisów w mediach prowadziły do utraty powagi ruchu w oczach społeczeństwa, co przyczyniło się do jego dezintegracji.

Pomimo tych trudności, wpływ ruchu hipisowskiego na kulturę i społeczeństwo pozostaje niezaprzeczalny. Jego ideały miłości, pokoju i wolności znalazły odzwierciedlenie w późniejszych ruchach ekologicznych, feministycznych czy walce o prawa człowieka. Choć sam ruch hipisowski przestał istnieć jako zorganizowana siła, jego dziedzictwo przetrwało w postaci wartości, które wciąż inspirują kolejne pokolenia. Wiele współczesnych inicjatyw, takich jak ruch zero waste czy rozwój medytacji i duchowości w życiu codziennym, wywodzi swoje korzenie właśnie z filozofii głoszonej przez hipisów.

Ruch hipisowski nie był wolny od wad i paradoksów, ale trudno zaprzeczyć, że w swojej istocie stanowił on próbę odpowiedzi na uniwersalne pytania o sens życia, relacje międzyludzkie i harmonię z naturą. Zmierzch tej rewolucji nie oznacza więc porażki, lecz raczej zakończenie pewnego etapu i przejście do bardziej rozproszonych form wyrazu tych samych wartości. Dzisiaj, gdy świat boryka się z wyzwaniami takimi jak zmiany klimatyczne, nierówności społeczne czy konflikty zbrojne, ideały hipisów wydają się bardziej aktualne niż kiedykolwiek.

[67] A. Jawłowska, Drogi kontrkultury, PiW, Warszawa 1975, s. 153.

[68]  Tamże.

Struktura i role członków grup

5/5 - (1 vote)

praca dyplomowa na temat społeczności graczy internetowych

Każda grupa, która przetrwa dłuższy czas, rozwija własną strukturę. Każdy z członków przyjmuje w grupie jakieś określone role, które budują strukturę grupy. Jeden z członków grupy będzie przyjmował rolę przywódcy, inny może być członkiem honorowym grupy , a ktoś jeszcze na przykład osobą zajmującą się sprawami finansowymi grupy.

Rola to pojęcie wprowadzone do socjologii przez G.H Meade’a, a rozwinięte przez Goffmana. „ W ujęciu tego ostatniego rola opisywała zestaw oczekiwanych zachowań przedstawionych z dwóch poziomów. Pierwszy wiązał się z percepcją roli, czyli z tym jakie zachowania podmiot sam uznawał za właściwe z punktu widzenia danej roli. Drugi odnosił się do oczekiwań społecznych związanych z rolą, czyli tego jakie wzory reagowania przypisywało danej roli otoczenie. Odgrywane przez człowieka role to jedna z najważniejszych determinant jego zachowania”[1]

Opisując rolę możemy się posłużyć następującą dychotomią: rozróżniamy bowiem rolę osiągniętą i rolę przypisaną. „Nad rolą osiągniętą mamy dość znaczny okres kontroli. Wkładamy wysiłek w to, aby utrzymać związaną z nią pozycję. Staramy się o zaangażowanie do nowej sztuki. Podejmujemy studia, aby zdobyć wykształcenie wyższe. Rola osiągnięta nieodłącznie wiąże się z elementami wyboru i decyzji. Natomiast rola przypisana sprowadza się do oczekiwanych od nas ze strony innych zachowań. Otoczenie spodziewa się, że zareagujemy tak, a nie inaczej nie z racji tego, jak do tej pory postępowaliśmy ale z racji tego, kim jesteśmy”[2]

Stanisław Mika przez rolę rozumie dwie związane ze sobą sprawy. Po pierwsze rola jest zbiorem przepisów określających jak powinien zachowywać się człowiek, który zajmuje daną pozycję w grupie. Po drugie określa ona zbiór obowiązków i przywilejów związanych z daną pozycją.

Natomiast w Słowniku Psychologii możemy odnaleźć następującą definicję roli: „rola, słowo pochodzące ze starofrancuskiego teatru, gdzie role było zwojem papieru, na którym zapisywano kwestie aktora. W psychologii społecznej odnosi się ogólnie do wzorców zachowań związanych z pewnymi prawami, obowiązkami, powinnościami, których oczekuje się od jednostki, jakich ona się uczy i do jakich wykonywania jest zachęcana w określonej sytuacji społecznej. W gruncie rzeczy, można się posunąć dalej i stwierdzić, iż rola danej osoby jest dokładnie tym, czego oczekują od niej inni i w końcu – po przyswojeniu i zinternalizowaniu roli – ona sama od siebie. Role przejawiają się rozmaicie. Mogą być chwilowe, np. zwycięzca gry, nieokreślone w czasie, np. dziecko, rodzic, małżonek; z istoty niezmienne, np. kobieta, mężczyzna.”[3]

„Jeszcze do niedawna typowy opis ról w małych grupach opierał się na zapożyczonym od Benne’a i Sheatsa trójkierunkowym rozróżnieniu:

  • grupowe role zadaniowe, jak na przykład wprowadzenie nowych pomysłów, prośby lub przekazywanie informacji;
  • grupowe role podtrzymujące, takie jak wspieranie lub zachęcanie innych lub też rozładowywanie napięć;
  • role indywidualne, takie jak „osoba hamująca” lub poszukiwacz uznania”

To rozróżnienie przesądza kilka ważnych spraw. Wydaje się, że myli opisy zachowania z większymi grupami zachowań przypominających to co klasyfikujemy jako role.”[4]

Nowszą próbę analizy ról grupowych przedstawił Meredith Belbin, który prawie prze 10 lat obserwował zespoły menedżerów w sytuacji ćwiczeń i gier. „W wyniku tych badań powstał wyczerpujący model zespołu oparty na następujących obserwacjach:

  • zachowania członków grupy ograniczają się do pewnej liczby ról zespołowych, niezależnych od specjalizacji lub formalnego statusu członków;
  • członkowie grupy mogą mieć tendencję do konsekwentnego przyjmowania jednej lub dwóch ról;
  • wybrane role zespołowe wiążą się z cechami osobowości;
  • efektywność zespołu zależy od kombinacji ról zespołowych przyjmowanych przez członków.”[5]

Belbin wyróżnił osiem ról występujących w grupie i przypisał każdej z nich określone zadania. Oto one:

  • Koordynator (przewodniczący) – organizuje i koordynuje, utrzymuje skupienie grupy na głównych zadaniach, angażuje innych członków
  • Przywódca zespołu (nadający kształt) – inicjuje i prowadzi, rzuca wyzwania samozadowoleniu i brakowi efektywności’ popycha i prowadzi do osiągnięcia celów
  • Innowator (generator) – dostarcza nowe, kreatywne pomysły
  • Kontroler oceniający – jest źródłem obiektywnego krytycyzmu
  • Pracownik zespołu – krzewi dobry nastrój w zespole
  • Kończący – sprawdza czy sprawy są zakończone, kontroluje postępy w świetle terminów
  • Wprowadzający w czyn ( pracownik przedsiębiorstwa ) – praca fizyczna, skupia się na praktycznej stronie sytuacji
  • Poszukiwacz kontaktów – nawiązuje kontakty na zewnątrz grupy. [6]

Podejście Belbina wiąże się z kilkoma implikacjami. Po pierwsze wszystkie role są wartościowe i równie ważne. Po drugie grupy są w stanie rozwijać i zmieniać strategie odpowiednio do każdego spostrzeżonego zachwiania równowagi. Po trzecie przywództwo w grupie może być zmienne i zależeć od sytuacji w jakiej się znalazła grupa

W grupie można wymienić trzy rodzaje ról, które grupa spełnia. „ Role zadaniowe to zachowania, które przybliżają grupę do zamierzonego celu. Należy do nich rola inicjatora, który popycha grupę do podjęcia jakiegoś wyzwania; dostarczyciela informacji, który zbiera potrzebne dane i szuka zasobów poza grupą; opiniodawcy, który udziela rad na temat wykonywania zadania; stylisty, który dopracowuje koncepcję, aby uczynić ja bardziej użyteczną dla grupy; krytyka, który kontroluje, czy przy realizacji zadania wykorzystywane są najlepsze pomysły grupy; aktywatora, który skupia się na tym, aby „ nie ustawać, pracować i iść do przodu”, i wszystkich do tego samego zachęca. (…) W grupie każda z wymienionych ról przypada najczęściej innej osobie. Przywódca natomiast sprawuje pieczę nad tym, aby poszczególne role wzajemnie się dopełniały.

Życie w wymiarze ról społecznych grupy toczy się dzięki podejmowaniu przez jej członków ról, które nie tylko wiążą się z wykonywaniem zadania, ale koncentrują się także na emocjach, uczuciach i wzajemnych relacjach. Dlatego w typowej grupie spotkać można szefa klakierów, który pilnuje, aby grupa nagrodziła każdego za jego zasługi; dawcę wsparcia, który dodaje odwagi jednostkom nieśmiałym i popiera ich pomysły; wesołka grupowego, który dba o to, aby w grupie panowała dobra atmosfera i rozładowuje momenty napięcia opowiadaniem dowcipów i wskazywaniem humoru sytuacyjnego; marszałka, który stoi na straży przestrzegania zasady równouprawnienia w grupie, czyli hamuje dyktatorskie zapędy bardziej dominujących jednostek i podtrzymuje inicjatywę innych. I tym razem wymienionych ról nie odgrywa jedna osoba, lecz rozdzielona są one pomiędzy wielu członków grupy.

Funkcjonowanie w rolach indywidualnych może prowadzić do zakłóceń i tarć wewnątrz grupy, a nawet do jej całkowitej dezorganizacji i paraliżu. Założeniem ich bowiem jest osiągnięcie jakiegoś indywidualnego celu bez zważania na dobro grupy. Łączy je to, że pochłaniają czas i energie zespołu, hamując w konsekwencji realizację wspólnych zadań. Odbywa się to w różny sposób. Agresor lubi wywoływać konflikty i spory z innymi członkami grupy. Negatywista nigdy nie zgadza się z propozycjami pozostałych i burzy każdy consensus, uniemożliwiając pracę nad zadaniem. Dyktator upiera się, aby grupa przyjmowała zawsze jego rozwiązania i nie jest zainteresowany tym, co reszta ma do powiedzenia. Dwie ostatnie role: łowcy uznania i ekshibicjonisty maja wspólne to, że u ich podstawy leży potrzeba zwracania na siebie uwagi.

I tak łowca uznania skupia wszystkie swe wysiłki na tym, aby znaleźć się w gronie współtwórców każdego sukcesu grupy. Natomiast grupowy ekshibicjonista przez cały czas jest zajęty opowiadaniem innym o sobie, tak że na żadna inna aktywność nie starcza mu czasu. Poza tym angażuje tych, którzy muszą słuchać wynurzeń, i wprawia ich w stan zażenowania zbyt intymnymi zwierzeniami. Zadaniem przywódcy grupowego jest zapobieganie tego typu zachowaniom i likwidowanie ich. Najłatwiej jest poradzić sobie z tymi członkami grupy, którym zależy przede wszystkim na zdobyciu uwagi. Jeśli grupa potrafi jednocześnie realizować zadanie i interesować się tym, co przeżywają poszczególni członkowie grupy, to potrzeby ich zostaną zaspokojone i przestaną przejawiać negatywne zachowania.”[7]

W każdej grupie istnieje układ powiązanych ze sobą ról za pomocą specyficznych stosunków. Taki układ będziemy nazywać strukturą grupową. „Struktury grupowe powstają w dwojaki sposób albo są narzucane grupie przez większą organizację, której elementem jest grupa, albo tworzą się w procesie interakcji. Członkowie grupy spostrzegają wzajemne swoje zachowania, oceniając je z punktu widzenia pewnych kryteriów, na przykład podobieństwa norm czy sposobów zaspokajania potrzeb, i na podstawie tego kształtuje się u nich negatywny lub pozytywny stosunek do poszczególnych uczestników interakcji.”[8]

Struktury grupowe mają charakter hierarchiczny. „Poszczególne pozycje w strukturach są związane z większym lub mniejszym natężeniem charakteryzującej stosunki wiążące daną pozycje z innymi pozycjami.(…) Na podstawie powiązań między poszczególnymi rolami próbuje się klasyfikować istniejące struktury grupowe. Badacze małych grup wymieniają cztery rodzaje takich struktur. Wyróżnia się:

  1. Strukturę władzy, w której poszczególne pozycje wiążą ze sobą stosunki władzy.

„Władza jest to różnica między stopniem zachowania B przez A (zamierzonego przez A), a stopniem kontroli zachowania A przez B. Jeżeli znak tej różnicy ma wartość dodatnią, powiemy wówczas, że A ma władze nad B, i odwrotnie jeżeli znak tej różnicy jest ujemny – że B ma władzę nad A. W obu przypadkach znaczy to tyle, że a może zgodnie z zamierzeniami kontrolować zachowanie B lub, odwrotnie, B może kontrolować zachowanie A. (…) J.R.P.French Jr. i B.Raven wyróżniają pięć rodzajów podstaw, które umożliwiają kontrolę zachowania innych:

  • Pierwszą podstawą władz jest przestrzeganie przez ludzi tkwiących w strukturze władzy pewnych norm społecznych, które przyswoili sobie jeszcze w okresie dzieciństwa. French nazywa to władzą prawomocną. (…)
  • Drugą podstawą na której opiera się władza jednego człowieka nad drugim, jest posiadana przez niego wiedza ( władza eksperta) (…)
  • Trzecią podstawą, na której opiera się władza, jest nagroda, a dokładniej mówiąc, możliwość nagradzania osoby zajmującej niższą pozycję przez osobę zajmującą wyższą pozycję w hierarchii władzy.(…)
  • Przeciwieństwem władzy opartej na nagrodzie jest władza oparta na karze. W tym wypadku osoba stojąca niżej w hierarchii władzy poddaje się kontroli osoby stojącej w tej hierarchii wyżej, ponieważ poprzednio w procesie uczenia się stwierdziła, że jeżeli tego nie czyniła, to otrzymywała karę, wywołującą przykrość lub strach. (…)
  • Wreszcie ostatnią podstawą, na której może opierać się władza jest identyfikacja osoby stojącej niżej w hierarchii władzy z osobą stojącą wyżej w tej hierarchii.”[9]

Osoby stojące na wyższych szczeblach w hierarchii władzy maja większy wpływ na stosunki wewnątrzgrupowe, a osoby stojące na niższych szczeblach na ogół te wpływy akceptują. Ludzie zajmujący wyższe pozycje w hierarchii są bardziej związani z grupą niż osoby, które zajmują niskie pozycje w grupie.

  1. Strukturę socjometryczną, w której poszczególne role wiążą ze sobą stosunki lubienia, nielubienia lub odrzucenia, inaczej mówiąc atrakcyjności, pozytywnych i negatywnych postaw interpersonalnych.

„Nazwa tej struktury pochodzi od nazwy „socjometria”, jaką technice badani struktur grupowych nadał jej twórca J.L. Moreno.(…)Podstawowa technika socjometrii polega na tym, że członków danej grupy pytamy: „ Z kim ze swojej grupy chciałby wykonywać pewną czynność”(wybór pozytywny). (…)Pomysłowość tego sposobu polega na przekształceniu uzyskanych danych w tak zwany socjogram, który jest graficznym przedstawieniem struktury grupowej. W socjogramie poszczególnych członków przedstawia się w postaci punktów w przestrzeni, a dokładniej mówiąc kółek, w które wpisujemy symbole osób oznaczonych za pomocą kółek tak jak pokazano to na rys. 1.

Rys. 1. Oznaczenia na socjogramie

Osoby: J – Janek, W – Wiesiek

Natomiast fakt wyboru jednego członka grupy przez drugiego jest przedstawiony na socjogramie w postaci linii łączącej ze sobą kółka oznaczające poszczególnych członków grupy”[10](rys. 2)

Rys.2. Oznaczenie na socjogramie wyborów pozytywnych; „para” osób wzajemnie się wybierających

———————>

wybór pozytywny

Na socjogramach wybory negatywne – odrzucenia – są zwykle przedstawione za pomocą linii przerywanych ( rys.3).

Rys.3. Oznaczenie wyborów negatywnych – odrzuceń; „para” osób wzajemnie się odrzucających

„Analiza socjogramów doprowadziła do wyróżnienia typowych elemntów struktur socjometrycznych i różnych rodzajów tych struktur. Tak więc wyróżnia się:

  • „Parę”, kiedy dwie osoby wybierają się wzajemnie. Sytuację taka obrazuje rysunek 2.
  • „Łańcuch”, gdy osoba A wybiera osobę B, ta wybiera osobę C itd. Łańcuch przedstawia rysunek 4.
  • „Gwiazdę” – jest to struktura, w której jedna osoba z grupy otrzymuje bardzo dużo wyborów, z tym, że osoba będąca „gwiazdą” nie odwzajemnia otrzymanych wyborów. Typową „gwiazdę” przedstawia rysunek 5.
  • „Sieć”, czyli taką strukturę, w której wszyscy członkowie grupy wybierają wszystkich. Sieć 4-osobową ilustruje rysunek 6.
  • „Klikę”, która tym różni się od sieci, że jest ona podgrupą wzajemnie wybierających się osób, które będąc członkami jakiejś większej grupy, odrzucają jej pozostałych członków. [11]

Rys.4. „Łańcuch”

Rys.5. „Gwiazda”

Rys.6. „Sieć”

Stosunki wiążące ze sobą poszczególne jednostki, pełniące poszczególne role, zależą od wielu czynników. Możemy do nich zaliczyć: popularność poszczególnych osób, atrakcyjność interpersonalną, chęć zbliżenia bądź unikania niektórych jednostek. Członkowie grupy, którzy otrzymują najwięcej wyborów socjometrycznych, zajmują najwyższą pozycję w strukturze atrakcyjności, natomiast członkowie, którzy otrzymują najwięcej odrzuceń, zajmują w tej strukturze najniższą pozycję.

  1. Strukturę komunikowania się, w której stosunki wiążące ze sobą poszczególne pozycje określone są ilością przekazywanych informacji i liczbą kanałów informacyjnych łączących poszczególne pozycje.

Wyróżnia się 4 rodzaje struktur komunikowania się: „koło”, łańcuch”, „gwiazda” i „rak”. Są one przedstawione na rysunku 7.

Rys.7. Różne rodzaje struktur komunikacyjnych

Struktury komunikowania się tworzą dwa rodzaje sieci. I tak „rak”, lub „gwiazda” jest przykładem sieci scentralizowanych, natomiast „ koło” jest przykładem sieci zdescentralizowanej. „Sieci scentralizowane są skuteczniejsze od sieci zdescentralizowanych w zadanich prostych, w których członek znajdujący się w centrum może efektywnie zebrać informacje. Gdy dochodzi do przeciążenia i zadanie jest złożone, wówczas bardziej efektywne stają się sieci zdescentralizowane.”[12]

Strukturę awansu, w której powiązania pomiędzy poszczególnymi pozycjami uwarunkowane są możliwością obejmowania wyższych ról w strukturze grupy.(…)Wydaje się, że ta struktura ma szczególne znaczenie w większych organizacjach, których częścią są małe grupy.”[13]

Tę strukturę zobrazujemy na przykładzie małego towarzystwa naukowego, w którym istnieje zarząd składający się z przewodniczącego, wiceprzewodniczącego, sekretarza oraz skarbnika. Wyobraźmy sobie, że w tej małej grupie, członkowie, którzy są w hierarchii władzy poniżej przewodniczącego chcą awansować. Porównując ze sobą dwie pozycje – skarbnika oraz sekretarza, wydaje się, że skarbnik, ze względu na ograniczoną rolę, zawężającą się do spraw finansowych, ma mniejsze szanse awansu niż sekretarz, który wie więcej o działalności zarządu, prowadzi korespondencje, a także nieraz prezentuje on zarząd na zewnątrz. Jednak oczywistym jest, że największe szanse na awans ma wiceprzewodniczący, który zajmuje wysoką pozycje w hierarchii władzy. Podsumowując można powiedzieć, że „ w niektórych grupach istnieje zróżnicowanie pozycji ze względu na możliwość awansu w jakiejś hierarchii.”[14]

[1] C.K. Oyster, Grupy, tamże, s. 29

[2] Tamże, s. 31

[3] Arthur S. Reber, Słownik Psychologii, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2000, s. 628

[4] P. Hartley, Komunikacja…, tamże s. 137

[5] Tamże, s. 138

[6] P. Hartley, Komunikacja…, tamże s. 139

[7] C. K. Oyster, Grupy, tamże, s. 35-36

[8] S. Mika, Psychologia, tamże, s. 454

[9] Tamże, s. 466 – 468

[10] tamże, s. 457

[11] tamże, s.456 – 459

[12] P. Hartley, Komunikacja…, tamże s. 145

[13] S. Mika, Psychologia…, tamże s. 441 – 442

[14] S. Mika, Psychologia…,tamże s. 442

Definicje grupy społecznej

5/5 - (1 vote)

Zarówno socjologia jak i psychologia społeczna wyróżnia bardzo wiele definicji dotyczących grup społecznych. Poniżej wymienione zostały niektóre z nich.

„Najprostszą definicję grupy proponuje Rupert Brown; grupa istnieje, kiedy ludzie określają siebie jako członków, a jej istnienie uznane jest przez przynajmniej jedną inną grupę. (…) Natomiast Tajfel i Turner widzą grupę jako: zbiór jednostek postrzegających siebie jako członków tej samej kategorii społecznej, zaangażowanych emocjonalnie we wspólnej definicji siebie i w pewnym stopniu jednomyślnych co do oceny grupy, do której należą, i ich w niej członkostwa”.[1]

Stanisław Mika w swej książce „Psychologia społeczna” przedstawia definicje grupy społecznej kilku autorów. Cartwright i Zander definiują grupę społeczną jako zbiór jednostek pozostających ze sobą w pewnym stosunku, powodującym, że jednostki są od siebie wzajemnie zależne. Aby uniknąć tak szerokiej definicji, która umożliwia traktowanie jako grupy społecznej osób będących a teatrze na tym samym przedstawieniu, „wielu badaczy szczególnie których koncepcje wywodzą się z tradycji socjologicznej, stara się określić jaka jest istota tego stosunku między ludźmi prowadzącego do wzajemnej zależności, albo na czym polega ta wzajemna zależność.

Otóż takim charakterystycznym stosunkiem między ludźmi znajdującymi się w grupie jest wzajemna interakcja, zwana również niekiedy komunikowaniem się. Na ten aspekt sprawy zwraca uwagę G.C Homans. Definiuje on grupę jaką pewną liczbę osób, które komunikują się ze sobą wzajemnie w jakimś okresie czasu, przy czym jest ich wystarczająco niewiele: tyle, żeby każda osoba mogła się komunikować z innymi nie za pośrednictwem drugiego człowieka, ale bezpośrednio.

Niektórzy z socjologów, na przykład R.K Merton stwierdzają, że nie chodzi tu o jakąkolwiek interakcję, czy komunikowanie się, ale o interakcję występującą często, względnie długotrwałą, prowadzącą do identyfikowania się członków grupy z całą grupą. Te długotrwałe interakcje czy komunikowanie się sprzyjają wytworzeniu się u członków grupy poczucia odrębności w stosunku do innych grup oraz poczucia przynależności do własnej grupy. Na ten właśnie aspekt zwraca uwagę J. Szczepański, który definiuje grupę w następujący sposób: grupą społeczną jest pewna grupa osób (najmniej trzy) … i oddzielonych od innych zbiorowości zasadą odrębności. (…) Inni autorzy jak T. M. Newcomb czy M. Sherif zwracają w swych definicjach uwagę na to, że o grupie możemy także mówić wtedy, gdy pewna liczba ludzi przestrzega określonych norm lub je akceptuje”[2].

Jednak najwłaściwszym sposobem definiowania grupy, według Stanisława Miki, jest próba integracji różnych podejść, akcentujących te cechy, które odróżniają grupy od zespołu jednostek nie będącymi grupami.

Peter Hare sformułował następującą definicję grupy: „Aby o dwóch lub więcej osobach można było powiedzieć, że stanowią grupę, muszą być spełnione przynajmniej 4 warunki. Tak więc:

  • między tymi osobami musi istnieć bezpośrednia interakcja
  • osoby te muszą mieć wspólny cel
  • w zbiorze jednostek stanowiących grupę musza istnieć normy
  • w zbiorze tym musi istnieć struktura

Należy również dodać, że osoby te muszą mieć świadomość, że stanowią odrębną w stosunku do innych grupę osób.” [3]

Podobną definicję grupy społecznej podaje Norman Goodman. Jako grupę traktuje on „dwie lub więcej osób o poczuciu wspólnej tożsamości, między którymi dochodzi do strukturalnie uporządkowanych interakcji opartych na wspólnym zestawie oczekiwań co do zachowania partnera.”[4]

Carol K. Oyster w książce „Grupy” definiuje grupę „jako dwie lub więcej osób, które przyjmują na siebie role związane z zaangażowaniem w struktury grupowe, różnią się statusem; wchodzą we wzajemne interakcje; tworzą między sobą więzi o różnej sile (spójności); zgadzają się w zakresie podstawowych celów, jakie grupa ma zrealizować, przy czym nie wyrzekają się swoich celów osobistych; podlegają zmianom z upływem czasu i podporządkowują swoje postępowanie ustalonym przez grupę normom.”[5]

W dalszej części pracy jako grupę społeczną będziemy traktować zbiór jednostek, który charakteryzują następujące cechy:

  • stosunki międzyludzkie (interakcje). Członkowie grupy w różny sposób oddziałują na siebie wzajemnie.
  • Członkowie grupy spostrzegają siebie jako członków grupy.
  • Grupa ma określone zamiary lub cele, które mogą nie być jasno sprecyzowane.
  • Grupy posiada określone normy, to jest szczególny sposób postępowania, akceptowany i przestrzegany przez jej członków.
  • role. Członkowie grupy przyjmują role, „czyli zestaw zachowań przypisanych danej pozycji lub stanowisku.”[6]

Grupa społeczna to zbiorowisko osób, które wchodzą w interakcje, dzielą wspólne cele, wartości lub normy, a także mają poczucie przynależności do danej jednostki społecznej. W ramach grupy rozwijają się specyficzne więzi, które wpływają na zachowanie jednostek, ich postawy oraz sposób myślenia. Z tego względu grupa społeczna stanowi jedną z podstawowych jednostek analizy w socjologii, jako że odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu zachowań i organizacji społecznych.

W teorii socjologicznej istnieje wiele definicji i klasyfikacji grup społecznych. Jednym z najważniejszych autorów w tej dziedzinie jest Georg Simmel, który wskazywał, że grupa społeczna jest czymś więcej niż tylko sumą jednostek – jest to układ relacji, w którym zachodzi wzajemne oddziaływanie między członkami. W kontekście grupy społecznej ważna jest więc nie tylko liczba osób, ale także jakość ich interakcji oraz więzi, które się między nimi tworzą.

Z kolei Émile Durkheim, jeden z pionierów socjologii, w swojej teorii solidarności zwrócił uwagę na to, że grupy społeczne pełnią istotną rolę w integracji społeczeństwa. W jego ujęciu, grupy społeczne mogą różnić się stopniem złożoności i formą solidarności, ale ich funkcją jest zapewnienie spójności społecznej i utrzymanie norm oraz wartości w ramach szerszej wspólnoty.

Grupa społeczna może przybierać różne formy, zależnie od charakterystyki interakcji, wielkości, struktury oraz celów. Jednym z podstawowych rozróżnień w ramach tej definicji jest klasyfikacja grupy na pierwotne i wtórne, którą zaproponował Charles Horton Cooley. Grupa pierwotna to mała, bliska grupa, w której członkowie utrzymują intymne, emocjonalne więzi. W takiej grupie, jak na przykład rodzina czy grono bliskich przyjaciół, interakcje mają charakter osobisty i długotrwały. Z kolei grupa wtórna, według Cooleya, to większa i bardziej formalna grupa, w której interakcje są mniej osobiste, a jej członkowie działają głównie w celu osiągnięcia konkretnych celów, takich jak organizacje, stowarzyszenia czy kluby zawodowe.

Inną ważną kategorią grupy społecznej jest grupa referencyjna, której koncepcję rozwinął Herbert A. Simon. Grupa referencyjna to zbiór osób, do którego jednostka się odnosi, porównując swoje wartości, zachowania czy postawy, choć niekoniecznie jest jej członkiem. Z kolei Max Weber, w kontekście swojej teorii działań społecznych, wskazał na rolę, jaką grupy nominalne odgrywają w społeczeństwie. Grupa nominalna to zbiór osób, które dzielą pewne cechy, ale nie mają ze sobą bezpośrednich interakcji. Przykładem grupy nominalnej mogą być wszyscy obywatele danego państwa.

Różne teorie socjologiczne wskazują na złożoną naturę grup społecznych. Z jednej strony grupy pełnią funkcje integracyjne i socjalizacyjne, umożliwiając jednostkom przyswajanie norm i wartości, z drugiej zaś stanowią przestrzeń do realizacji celów społecznych, wspierania działań jednostek oraz mobilizacji do działania. Dynamika tych grup, ich struktura oraz wpływ na jednostki są przedmiotem wielu badań socjologicznych i psychologicznych, które badają, jak grupy społeczne kształtują zachowania jednostek i organizacji społecznych.

[1] Peter Hartley, Komunikacja w grupie, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2000, s. 35

[2] Stanisława Mika, Psychologia społeczna, PWN, Warszawa 1981, s. 331 – 332

[3] Tamże, s. 332

[4] Norman Goodman, Wstęp do socjologii, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2001, s. 67

[5] Carol K. Oyster, Grupy, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2002, s. 51 – 52

[6] Tamże, s. 362