Miesiąc: październik 2026

Procesy transformacji polskiej gospodarki zapoczątkowane reformami gospodarczymi w początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku doprowadziły do wzrostu zainteresowania sferą finansową działalności przedsiębiorstwa oraz problematyką inwestycyjną, koncentrującą się zarówno w inwestycjach rzeczowych, jak i inwestycjach kapitałowych¹.

W Polsce do czasu wejścia w życie ustawy z 23 grudnia 1988 roku o działalności gospodarczej oraz działalności gospodarczej z udziałem podmiotów zagranicznych transakcje leasingu występowały niezmiernie rzadko. Pierwsze nieśmiałe transakcje zaczęły się pojawiać w 1989 roku, choć ich konstrukcja bardziej przypominała umowę dzierżawy lub wręcz umowę sprzedaży na raty niż obecnie funkcjonującą umowę leasingową.

Tabela 1. Leasing środków transportu drogowego

Firmy leasingowe powstałe w 1991 roku w chwili obecnej należą do grupy przedsiębiorstw zawierających najwięcej transakcji, ponadto posiadają najbardziej rozbudowaną sieć sprzedaży swoich usług (filie, oddziały i przedstawicielstwa). W kolejnych latach nastąpił rozwój rynku w związku z dominacją leasingu samochodów osobowych. Ówcześni leasingobiorcy dostrzegali przede wszystkim w leasingu możliwość obniżenia poziomu płaconych podatków.

Tabela 2. Leasing maszyn i urządzeń przemysłowych

W 1993 roku leasing samochodów osobowych stał się w Polsce nieopłacalny ze względu na duże zmiany w prawie podatkowym, traktującym samochody osobowe bardzo restrykcyjnie praktycznie w każdej dziedzinie związanej z podatkami. Udział samochodów osobowych w strukturze globalnej zmalał niemal do zera. Było to odmienne zjawisko od występujących rozwiązań w krajach Europy gdzie udział samochodów osobowych w ogólnej liczbie zawieranych transakcji leasingu jest bardzo wysoki². Następnie rok 1995 okazał się być korzystny dla rozwoju leasingu, zwłaszcza z powodu wzrastającej koniunktury w sektorze transportu ciężarowego (ze względu na pojawienie się zaostrzonych norm ekologicznych, których spełnienie warunkowało otrzymanie koncesji na przewozy międzynarodowe). Ponadto stworzono pewne rozwiązanie prawne pozwalające korzystać z leasingu również przez auta o charakterze zbliżonym do osobowych. Zaczęto mianowicie dokonywać pewnych przeróbek i modyfikacji samochodów osobowych w celu utworzenia przestrzeni ładunkowej i kwalifikowania takiego pojazdu na równi z samochodami ciężarowymi.

Tabela 3. Leasing statków, samolotów, taboru kolejowego

W latach 1995 – 1996 pojawiło się już około sto podmiotów oferujących usługi leasingowe, wiele z nich wywodzi z instytucji bankowych, które obserwując dynamiczne rozwijających się swoich klientów (leasingodawców – którzy musieli przecież szukać w bankach możliwości finansowania swojej działalności) nie chciało zmarnować okazji zaistnienia na rynku. Pojawiały się na rynku kolejne grupy nowo utworzonych firm w wyniku napływu zagranicznego kapitału do Polski, często związanych z producentami pojazdów i urządzeń sprzedawanych w naszym kraju.

Tabela 4. Leasing komputerów i sprzętu biurowego

Obecnie funkcjonuje kilkaset podmiotów leasingowych w Polsce, a kolejne instytucje będą musiały wykazać się znacznie większą operatywnością i sprawnością działania zarówno ze względu na istniejącą olbrzymią konkurencję jak i konieczność pozyskania dobrych źródeł finansowania swojej działalności.

Tabela 5. Leasing nieruchomości

W 1991 roku powstała w Polsce nieformalna struktura pod nazwą Konferencji Przedsiębiorstw Leasingowych. Na początku zrzeszał kilkanaście firm – pionierów na rynku usług leasingowych. Z biegiem czasu liczba członków zwiększyła się do kilkudziesięciu. Wśród wielu zadań Konferencji jest zbieranie i publikowanie danych statystycznych na temat rynku usług leasingowych w Polsce.

Tabela 6. Najwięksi leasingodawcy w 2000 r.

Rozwój usług leasingowych w Polsce wiązał się z przemianami gospodarczymi na początku lat dziewięćdziesiątych. Przedsiębiorstwa potrzebowały maszyn, środków transportu i wyposażenia, a jednocześnie nie zawsze dysponowały kapitałem ani historią kredytową pozwalającą na zakup. Finansowanie przez wyspecjalizowaną firmę dawało możliwość korzystania z aktywa bez jednorazowego pokrycia całej ceny. To tło pomaga wyjaśnić, dlaczego rynek zaczął szybko poszerzać ofertę.

Wczesne lata przyniosły nie tylko wzrost liczby kontraktów, lecz także uczenie się nowej formy działalności. Firmy musiały opracować sposób oceny klientów, finansowania zakupów i odzyskiwania przedmiotów po zakończeniu umów. Klienci z kolei poznawali różnice między leasingiem, kredytem i najmem. Dojrzałość rynku zależała więc od wiedzy obu stron oraz od tego, czy warunki umowy można było zrozumieć i przewidzieć.

Tabele w tej części pokazują, że leasing obejmował wiele grup aktywów, od transportu po wyposażenie biurowe i nieruchomości. Różne kategorie rozwijały się w odmiennym tempie. Popularność danego przedmiotu mogła wynikać z aktualnych potrzeb inwestycyjnych, cen, przepisów lub dostępności finansowania. Dane warto traktować jako zapis określonego momentu historycznego, a nie jako stały ranking tego, co przedsiębiorstwa powinny finansować.

Konkurencja między leasingodawcami zwiększała wybór, ale sama liczba ofert nie przesądzała o jakości finansowania. Przedsiębiorca powinien sprawdzić, czy firma ma doświadczenie w danej kategorii aktywów, jak obsługuje reklamacje i jakie koszty pobiera poza ratami. Wczesny rynek uczył, że zaufanie buduje się przez przewidywalne postępowanie w całym okresie umowy, a nie wyłącznie przez atrakcyjną ofertę początkową.

Powstanie organizacji branżowych mogło pomagać w wymianie wiedzy i porządkowaniu praktyk. Wspólne zestawienia rynku pozwalały dostrzegać jego skalę, lecz wymagały ostrożnego odczytania: różne tabele mogły prezentować wartość nowych kontraktów, portfela lub określonych kategorii. Przed porównaniem danych warto sprawdzić ich definicję, okres oraz jednostkę. Wtedy liczby stają się podstawą wniosku, a nie tylko dekoracją tekstu.

Rozwijający się rynek wpływał także na dostęp do finansowania poza dużymi ośrodkami. Rozbudowa sieci sprzedaży mogła przybliżyć usługę mniejszym firmom, ale nie eliminowała różnic w warunkach oceny klienta. Małe przedsiębiorstwo powinno przygotować rzetelne informacje o planowanej inwestycji, przewidywanych wpływach i sposobie wykorzystania przedmiotu. Dobry opis celu ułatwia obu stronom rozmowę o ryzyku i dopasowaniu harmonogramu.

Historyczne doświadczenie pokazuje, że rozwój rynku nie jest prostą konsekwencją pojawienia się produktu finansowego. Potrzebne są przejrzyste umowy, dostęp do informacji i mechanizmy obsługi sytuacji nietypowych. Jeśli klient nie rozumie, co stanie się przy opóźnieniu, szkodzie lub wcześniejszym zakończeniu, nominalna dostępność finansowania może okazać się niewystarczająca. Stabilny rynek wymaga zatem równowagi między szybkim wzrostem a odpowiedzialnym zarządzaniem zobowiązaniami.

Wzrost liczby firm leasingowych oznaczał, że przedsiębiorcy musieli nauczyć się porównywać nie tylko ceny, ale i wiarygodność oferentów. Warto sprawdzić, kto jest stroną umowy, jak finansujący zabezpiecza przedmiot i czy może sprawnie obsłużyć reklamację. Im bardziej nowa była usługa dla klienta, tym większe znaczenie miała przejrzystość dokumentów oraz możliwość uzyskania wyjaśnienia przed podpisaniem.

Rozwój poszczególnych segmentów wiązał się z różnymi inwestycyjnymi potrzebami. Transport ułatwiał dostawy, maszyny poszerzały zdolność produkcyjną, a sprzęt biurowy wspierał organizację pracy. Jedna ogólna miara rynku nie pokazuje, czy finansowane dobra odpowiadały długofalowym planom firm. Dlatego dane sektorowe warto zestawiać z opisem sposobu ich wykorzystania.

Klient analizujący tabelę o największych leasingodawcach powinien pamiętać, że wielkość portfela nie mówi sama w sobie o jakości obsługi. Duży podmiot może mieć szerokie możliwości finansowe, lecz przedsiębiorstwo nadal powinno ocenić warunki konkretnej oferty, kontakt z opiekunem i procedury w razie sporu. Ranking jest jednym z punktów orientacyjnych, nie substytutem badania umowy.

Rynek rozwija się również dzięki standaryzacji dokumentów. Ujednolicony sposób przedstawiania opłat ułatwia porównanie, o ile klient otrzymuje jasną definicję każdej pozycji. Różnie nazwane prowizje lub koszty administracyjne mogą ukrywać podobne obciążenia. Przedsiębiorca powinien poprosić o zestawienie pełnych płatności w jednym harmonogramie, aby oceniać oferty na równych zasadach.

Z perspektywy klienta ważny był też sposób oceny przyszłej wartości przedmiotu. Aktywa o szerokim zastosowaniu można łatwiej wykorzystać ponownie, natomiast sprzęt specjalistyczny wymaga lepszego rozpoznania branży. Ta cecha wpływa na gotowość finansującego do zaoferowania umowy i na warunki końcowego rozliczenia. Firma powinna zapytać, czy planowany przedmiot ma rynek wtórny oraz kto ponosi ryzyko jego utraty wartości.

Rozwój rynku można oceniać także przez dostępność wiedzy dla przedsiębiorców. Jasne materiały, wzory harmonogramów i wyjaśnienie procedury reklamacyjnej ułatwiają wejście do nowej usługi. Jeżeli klient otrzymuje jedynie krótką ofertę cenową, może nie dostrzec kosztu wykupu, zwrotu lub ubezpieczenia. Edukacja kontraktowa jest więc częścią budowania zaufania do leasingu.

Najstarszych prototypów współczesnego leasingu należy doszukiwać się w umowach najmu i dzierżawy, cywilizacji starożytnego Egiptu i Mezopotamii, które polegały na oddaniu rzeczy do czasowego używania za umówioną odpłatność, nierzadko z przyrzeczeniem jej sprzedaży. Umowy te były zawierane około pięciu tysięcy lat temu i należy przyznać, że były one jednym z najstarszych przejawów gospodarki naturalnej. Umowy najmu i dzierżawy zawierane były również w państwie Sumerów (XXX w p.n.e.), o których świadczą dokumenty sporządzone pismem klinowym na tabliczkach glinianych. Uregulowania dotyczące tychże umów znalazły się również w kodeksie władcy Babilonii Hammurabiego (XVIII w p.n.e.), oraz bardziej wyczerpująco w prawie starożytnej Grecji i Rzymu. Uważa się, że rzymski najem rzeczy, ostatecznie ukształtowany 200 lat p.n.e., jest protoplastą zarówno leasingu jak i umów najmu i dzierżawy współczesnego prawodawstwa stanowionego krajów Europy kontynentalnej. Rzymski najem rzeczy obejmował swym znaczeniem zarówno współczesną umowę najmu, która obligowała wynajmującego do oddania rzeczy do używania najemcy na czas oznaczony najczęściej z góry za uzgodnioną odpłatą, jak i współczesną dzierżawę, dającą dzierżawcy prawo do używania rzeczy oraz pobierania z niej pożytków. Prawo dopuszczało najem rzeczy własnej co można utożsamiać z leasingiem zwrotnym.

Postępujące rozwarstwienie ekonomiczne i społeczne państwa rzymskiego, przejawiające się między innymi koncentracją środków produkcji oraz kształtowaniem wolnego proletariatu, zaowocowały wzrostem znaczenia najmu rzeczy ruchomych oraz najmu i dzierżawy nieruchomości, wywodzącymi się z najmu i dzierżawy rzeczy ruchomych. W Wielkiej Brytanii do końca XVIII wieku. dominował leasing nieruchomości gruntów i budynków. Jedną z głównych przyczyn szerokiego stosowania leasingu była obowiązująca tam zresztą do dziś teoria, według której nieograniczona własność ziemi przysługuje wyłącznie koronie. Rzeczy ruchome tj. inwentarz żywy i martwy oddawano w leasing tylko wtedy gdy pozostawały w bezpośrednim związku z nieruchomością. Statut Walijski z 1284 roku, uznany za jedną z pierwszych regulacji prawnych leasingu, uznał równość znaczenia leasingu ruchomości i nieruchomości nadając takie same środki prawne stronom umowy leasingu ruchomości jakie przysługiwały stronom leasingu nieruchomości. Rewolucja przemysłowa pierwszej połowy XIX wieku. przejawiająca się między innymi w wynalezieniu maszyny parowej stosowanej w transporcie kolejowym oraz przemyśle lekkim burzliwie rozwijającym się w Anglii, jak również mechanizacji rolnictwa, przyczyniła się do coraz częstszego wykorzystania długoterminowych umów leasingu jako formy pozyskiwania środków produkcji oraz środków transportu w rozwijającym się transporcie kolejowym. Jest to okres rozwoju leasingu często nazywany: okresem leasingu pierwszej generacji. Przykładem niech będzie kompania South Eastern Railway, która wzięła w leasing w roku 1884 na 999 lat linię kolejową Londyn-Greenwich wraz z parowozami i wagonami, funkcjonującą niezależnie przez kilkanaście lat. Strategia rozwoju kompani Midland Railway, własności króla kolei G. Hudsona została oparta na transakcjach leasingu. W dobie rozwoju górnictwa węgla i rud metali prywatni inwestorzy oddawali w leasing właścicielom kopalń wcześniej celowo zakupione przez siebie wagony do przewozu kopalin. Okres leasingu odpowiadał często okresowi ekonomicznego życia środków trwałych¹.

W drugiej połowie XIX w. w życiu gospodarczym Wielkiej Brytanii w praktyce leasingu pojawiły się innowacje, a mianowicie zaczęto do umowy leasingu włączać klauzulę opcji zakupu przedmiotu umowy po upływie umownego okresu leasingu, za cenę zbliżoną do ceny rynkowej z dnia wygaśnięcia umowy. Czas trwania umowy skrócił się i wynosił zazwyczaj od 5 do 8 lat. Powyższe innowacje zaistniały prawdopodobnie za przyczyną swobodnej możliwości powstawania i rozwoju spółek kapitałowych w związku z wydaniem ustawy o spółkach akcyjnych (Joint Stock Compannies Act). Spółki kapitałowe oferowały znacznie elastyczniejsze warunki transakcji i zaczęły powoli wypierać prywatnych z reguły drobnych inwestorów, oferujących leasing środków produkcji i transportu. Efektem tych zmian był również fakt, że liczący się z późniejszym zakupem leasingobiorcy utrzymywali sprzęt w lepszym stanie, co powodowało mniejszy spadek wartości rzeczy. W 1878 r. leasing maszyn i urządzeń oraz zakładów przemysłowych stanowił na tyle znaczącą gospodarczo transakcję, że ustalono dla niego odrębne zasady w prawie podatkowym.

Leasing jako prawna i gospodarcza forma obrotu dobrami inwestycyjnymi do połowy XX w rozwijał się w USA podobnie jak w Wielkiej Brytanii. Początkowo występowała dominacja leasingu nieruchomości, wraz z rozwojem transportu kolejowego i rzecznego, środki transportu stały się coraz częstszymi przedmiotami umów. Przedmiotem pierwszych transakcji leasingu środków transportu około 1830 r. były barki rzeczne. W drugiej połowie XIX wieku spółka Bell Telephone Company oddawała w leasing aparaty telefoniczne. W historii gospodarczej Stanów Zjednoczonych leasing był wykorzystywany również w praktykach monopolistycznych. Pod koniec XIX w. niektórzy wytwórcy maszyn do produkcji obuwia i innych dóbr konsumpcyjnych oferowali swoje dobra jedynie w drodze leasingu niestety na warunkach zdecydowanie niekorzystnych dla leasingobiorców. Antytrustowa ustawa Claytona wydana w 1914 roku wyeliminowała ten rodzaj zachowań monopolistycznych. Koniec drugiej wojny światowej wiązał się z ożywieniem całej gospodarki USA. Każde ożywienie gospodarcze niesie ze sobą wzrost zapotrzebowania na środki produkcji. Niedomagający rynek kredytów średnioterminowych oraz ograniczone możliwości dokonywania odpisów amortyzacyjnych na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych należy uznać za istotne przesłanki wzrostu znaczenia leasingu. Niebagatelne znaczenie miało zadomawiające się wśród przedsiębiorców przekonanie, że posiadanie rzeczy nie jest konieczne do efektywnego korzystania z niej. Wzrost kapitałochłonności produkcji powojennej spowodował wzrastające zapotrzebowanie na kapitał, jednakże potencjał finansowy producentów powoli zmniejszał się i skierował zainteresowania w stronę konwencjonalnych metod finansowania inwestycji – tj. kredytu. Naturalną koleją rzeczy był wzrost kosztu kredytu, który oczywiście zmniejszył opłacalność finansowania inwestycji z kapitałów obcych. Doskonałym antidotum na ówczesne kłopoty w realizowaniu inwestycji mógł stać się właśnie leasing, ale żeby podołał nowym czasom i wzmożonym potrzebom inwestycyjnym musiał być powszechniejszy i łatwiej dostępny.

O leasingu drugiej generacji możemy mówić od czasu powołania w San Francisco w roku 1952 przez H. Schoenfelda – United States Leasing Corporation – pierwszej niezależnej spółki zajmującej się wyłącznie działalnością leasingową. Znaną już ideę mówiącą, że własność środków produkcji nie jest konieczna do osiągania zysku, gdyż zysk można również wypracować używając cudzych dóbr inwestycyjnych, Schoenfeld wykorzystał jako koncepcję stworzenia nowej działalności. Pay as you earn – płać kiedy zarobisz, głosił slogan kampanii reklamowej spółki United States Leasing, która rozwijała się szybko i rozpowszechniła finansowany leasing pośredni. Dobre wyniki pierwszych spółek leasingowych zachęcały rozmaite korporacje finansowe i przemysłowe do wejścia na rynek usług leasingowych².

W Stanach Zjednoczonych, stanowiących kolebkę współczesnego leasingu, uznaje się go za transakcję, w której jedna strona oddaje drugiej stronie przedmiot do użytku za opłatą, na czas oznaczony, zasadniczo z zastrzeżeniem zwrotu rzeczy, przy czym przez rzecz rozumie się dobra ruchome trwałego użytku³.

Leasing pośredni był wykorzystywany głównie przez przedsiębiorstwa mające obniżoną zdolność kredytową, chcące realizować całość inwestycji w drodze leasingu. Leasing bezpośredni dla wielu przedsiębiorstw produkujących dobra inwestycyjne stał się alternatywną formą zbytu czy też alternatywną formą marketingu. Leasing pozwalał na uzyskiwaniu większych korzyści, które wynikały z rozdziału między strony uprawnień do odpisywania z ich przychodów uiszczonych opłat leasingowych i amortyzacji przedmiotu leasingu; z tego punktu widzenia stanowił on naturalną i logiczną odpowiedź przemysłu i handlu na sztywne założenia ówczesnego federalnego systemu podatkowego. Leasingowane środki trwałe nie musiały być wykazywane w bilansie leasingobiorcy, chociaż Amerykański Instytut Przysięgłych Księgowych nakładał obowiązek informowania organy skarbowe o istniejącym zaangażowaniu w umowy leasingu. Uchylenie w 1962 roku zakazu prowadzenia działalności leasingowej przez banki było kolejnym stymulatorem dla rozwoju branży usług leasingowych. W rok po zmianie przepisów nastąpił wzrost liczby podmiotów gospodarczych chcących mieć swój udział w rokującym wzrost rynku usług leasingowych. Leasing stał się przedmiotem działalności banków, firm ubezpieczeniowych, funduszy powierniczych i fundacji.

Wzrost liczby spółek leasingowych zaowocował wzmożoną konkurencją na tym rynku, co zmusiło menedżerów do redefiniowania strategii rozwoju, specjalizacji w oferowanych usługach leasingowych np. pośrednictwo wyłącznie między określonymi grupami inwestorów i producentów, czy wzrostu liczby usług towarzyszących leasingowi jak np. doradztwo w wyborze i montażu przedmiotu umowy, porady rachunkowe dotyczące leasingu. Nowy stan rzeczy w tej młodej a jak burzliwe rozwijającej się dziedzinie usług przyczynił się do powstania nowego zawodu – brokerów leasingowych. Praca brokerów polega przede wszystkim na analizie konkurencyjności licznych ofert leasingu oraz pomocy przedsiębiorcom przy wyborze optymalnej firmy lub rodzaju leasingu, negocjacji finansowych i ogólnych warunków umowy. Spółki leasingowe poszerzyły zakres swoich usług o sporządzanie wstępnego rachunku efektywności transakcji, doradztwo przy wyborze i montażu przedmiotu leasingu oraz prowadzenie dotyczącej go rachunkowości – można mówić o wykształceniu się leasingu trzeciej generacji.

Lata sześćdziesiąte XX w. to okres ekspansji leasingu oraz amerykańskich spółek leasingowych w Kanadzie, Europie Zachodniej i na Dalekim Wschodzie, a następnie w innych częściach świata. Wzrost liczby spółek leasingowych w poszczególnych państwach spowodował potrzebę utworzenia ich krajowych i międzynarodowych związków aby koordynować ich współpracę, usuwać bariery ekonomiczne i prawne. Leasing w handlu międzynarodowym rozwijał się jednak znacznie wolniej niż w obrocie krajowym poszczególnych państw.

Jedną z organizacji która powstała w celu zajęcia się leasingiem w skali międzynarodowej jest Międzynarodowy Instytut Unifikacji Prawa Prywatnego z siedzibą w Rzymie (Unidroit). W 1988 r., po czternastu latach prac, została przyjęta konwencja. Miała ona na celu ujednolicenie infrastruktury prawnej dla międzynarodowych transakcji leasingu finansowego. Określenie leasingu finansowego w konwencji wykazuje duże podobieństwo z definicją zawarta w art. 2A jednolitego kodeksu handlowego USA. Przyjęto podobne założenia: finansujący (leasingodawca) przyznaje prawo do czasowego używania rzeczy przez korzystającego (leasingobiorcę) za wynagrodzeniem. Katalog praw i obowiązków stron leasingu uregulowany w konwencji nie jest pełny co wynika zarówno ze złożoności problemu jak i z dążenia do uniwersalności. Polski nie ma na liście sygnatariuszy konwencji.