Temperament

5/5 - (1 vote)

Cechy temperamentu

Cechy temperamentu to tendencje behawioralne dotyczące formalnych, stylistycznych aspektów zachowania, określające zwłaszcza jego dynamikę – intensywność, szybkość i tempo reagowania:

Szczególnie wyraźnie przejawiają się w reakcjach emocjonalnych i motorycznych

  1. Mają silne uwarunkowania biologiczne
  2. W znacznym stopniu zdeterminowane funkcjonowaniem mechanizmów neurofizjologicznych odpowiedzialnych za poziom pobudzenia organizmu
  3. Ujawniają się już w najwcześniejszym okresie życia
  4. Na tle innych zdolności człowieka oznaczają się stosunkowo dużą stałością

Aktywowalność (pojęcie wprowadzone przez J. A. Graya) – uwarunkowana mechanizmami fizjologicznymi cecha, od której zależy wielkość pobudzenia

Według teorii aktywacji Eysencka:

Introwersja oznacza chroniczne podwyższenie pobudzenia – łatwy przebieg warunkowania

Ekstrawersja oznacza obniżenie poziomu pobudzenia – trudny przebieg warunkowania

Neurotyczność – stabilność , podstawą tego wymiaru jest pobudliwość autonomicznego układu nerwowego, zwłaszcza sympatycznego

Lęk – pokrewny neurotyczności, pojmowany jako cecha – tendencje do silnego reagowania na bodźce zagrażające związane z duża wrażliwością na sygnały kary lub braku nagrody

Impulsywność – silna tendencja reagowania na bodźce pożądane – duża wrażliwość na sygnały nagrody, lub braku kary

Regulacyjna teoria temperamentu Strelaua:

Wymiary odnoszące się do charakterystyki energetycznej:

    • Wrażliwość sensoryczna – zdolność reagowania na bodźce zmysłowe o słabym nasileniu
    • Wytrzymałość – zdolność do adekwatnego reagowania w warunkach silnie stymulujących
    • Reaktywność emocjonalna – tendencja do intensywnego reagowania na bodźce emotogenne
    • Aktywność – tendencja ujawniająca się w zachowaniach sprawczych, podejmowanych przez człowieka z własne inicjatywy, osoby aktywne skłonne są do zachowań wzmagających stymulację

Dwa pozostałe wymiary temperamentu – czasowe parametry zachowania:

  • Żwawość – tendencja do szybkiego reagowania i szybkiego tempa działań, oraz łatwość nadążania zachowania za zmianami zachodzącymi w otoczeniu
  • Perserweratywność – tendencja do kontynuowania czy powtarzania zachowań mimo zmian sytuacji – po zaprzestaniu działania bodźców, które wywołały zachowania

Koncepcja A. Thomas i S Chess:

9 cech temperamentu ujawniających się u dzieci w wieku niemowlęcym i wykazami dużą ich stałość

Wyodrębnili 3 typy dzieci:

    • Łatwe – duża rytmiczność i adaptacyjność, tendencja do zbliżania się w odpowiedzi na nowość, pozytywny nastrój
    • Trudne – Cechy przeciwne do powyższych i duża intensywność reagowania
    • Wolno rozgrzewające się – małą aktywność, małą intensywność reagowania, tendencja do wycofywania się
    • Częstość występowania typów, to odpowiedni 40, 10 i 15 %
    • Czyli 35 % populacji nie mieści się w tej teorii, albo wobec nich ta teoria jest bezużyteczna

Teoria A. H. Bussa i R. Plomina:

  1. Emocjonalność jednym z trzech podstawowych wymiarów temperamentu, nie dotyczy tylko reakcji negatywnych
  2. Drugi wymiar to aktywność – szybkość i intensywność reakcji ruchowych
  3. Trzeci wymiar – towarzyskość – siła tendencji do poszukiwania innych ludzi, przebywania w ich towarzystwie oraz unikania samotności
  4. Model nosi nazwę EAS – (Emotionally, Activity, Saciability)
  5. Stosują także czwarty wymiar – nieśmiałość – połączenie strachu i małej towarzyskości

Różnice w zakresie reagowania na nowość – Kagan:

Dokonywał typologii niemowląt w pierwszym półroczu życia:

  • Reaktywne – reagują znacznym wzmożeniem aktywności ruchowej, rozdrażnieniem i krzykiem
  • Odprężone – przy kontakcie z nowym bodźcem są spokojne i rzadko krzyczą

Zdaniem autora różnice te mają podłoże genetyczne i są stałe

Ta wcześniejsza typologia jest podstawą kształtowania się w okresie późniejszym dwóch odmiennych typów temperamentu:

      • Zahamowany – lękliwe, boją się obcych ludzi, wykazują rezerwe i niechęć do nieznanych zabawek i czynności, reagują niepokojem na wzrost stymulacji
      • Niezahamowany – przeciwieństwo powyższego
      • Utrzymywały się nawet w okresie 2 klasy ! J

Temperamentalne determinanty aktywności

Temperament a poziom aktywności:

Jednostki o pewnym typie temperamentu częściej doświadczają nadmiaru, inne zaś niedoboru stymulacji

W wyniku kumulowania się tego rodzaju doświadczeń mogą kształtować się względnie trwałe tendencje do poszukiwania lub unikania stymulacji, określone jako różnice w zakresie wielkości zapotrzebowania na stymulacje

Osoby o ograniczonych (ze względu na posiadane cechy temperamentu) możliwościach przetwarzania stymulacji mają mniejszą motywację do rozwoju, którego dynamika w większym stopniu zależy u nich od oddziaływań zewnętrznych

Znaczna niezgodność wytworzonych w procesie socjalizacji preferencjami do stymulacji, z tendencjami uwarunkowanymi temperamentalnie może być przyczyną trudności adaptacyjnych.

W związku z powyższym stymulowanie rozwoju u dzieci o mniejszych możliwościach temperamentalnych, choć konieczne, musi być dokonywane z ostrożnością

Temperament a rodzaj aktywności:

Pomimo że temperament dotyczy raczej formalnych cech zachowania, to ma też wpływ na treściowe

Stwierdzono związek między temperamentem a wyborami dotyczącymi zawodu

Ludzie różniący się temperamentem, najczęściej najbardziej różnią się w zakresie podejmowania następujących czynności:

    • Sportowo – ruchowe – wymagające wysiłku fizycznego i związane z zagrożeniem fizycznego bezpieczeństwa
    • Aktywność społeczna – dostarczająca stymulacji wynikającej z wystawiania się na społeczną ekspozycję, podejmowania odpowiedzialności przed innymi ludźmi, narażania się na krytykę itp.

Zjawisko parcjalności – cechy takie jak intensywność, szybkość reagowania mogą się u danej osoby różnić w zależności od rodzaju reakcji i modalności zmysłowej bodźca

Można przyjąć że potrzeba stymulacji ulega kanalizowaniu – o większej tendencji, im mniejsze zapotrzebowanie ogólne.

Ekstensywność rozwoju:

  • Osoby o cechach temperamentalnych obniżających zapotrzebowanie na stymulacje powinny wykazywać większe różnice intraindywidualne
  • Osoby o przeciwnej charakterystyce – temperamentalnej – większa wszechstronność rozwoju

Temperament a oddziaływania środowiska

Temperament w pewnym stopniu determinuje ogólną podatność jednostki na wpływ czynników środowiskowych (introwertycy bardziej się poddają ich wpływom)

Temperament sprawia że różni ludzie różnie reagują na takie same wpływy:

    • Wychowanie bezstresowe jest skuteczniejsze w odniesieniu do dzieci lękliwych
    • Możliwe że dzieci bezlękowe muszą się bardziej bać

Hoffman – dzieci powinny mieć dobrane zabiegi wychowawcze do ich poziomu pobudzenia, że móc zinternalizować wartości, a nie zignorować je (za niski poziom pobudzenia), albo przechować tylko w pamięci epizodycznej (za wysoki poziom pobudzenia)

Łatwiej realizować poszczególne cele z dziećmi, jeśli są one zgodne z ich temperamentem. Dzieci spokojne łatwiej wychować na konformistę

Dzieci z wysokim poziomem pobudzenia powinny być wychowywane w środowisku stymulującym i skomplikowanym, a te z niskim w środowisku spokojnym i ustrukturalizowanym

To w jaki sposób otoczenie reaguje na dziecko zależy też od zachowania samego dziecka, w ten sposób zwrotnie wzmacnia temperamentalne tendencje dziecka. (Dzieci lękliwe, często brane na ręce stają się jeszcze bardziej lękliwe)


HARWAS-NAPIERAŁA B. TREMPAŁA J. (re.), Psychologia rozwoju człowieka, tom 3 – rozwój funkcji psychicznych, wydawnictwo: PWN , rok wydania 2009, wydanie I, rozdział 6. Różnice indywidualne w rozwoju psychicznym – Paweł z Mrozowiczów

Dodaj komentarz