Pisanie prac

pisanie

Symptomy niedostosowania społecznego

5/5 - (2 votes)

Najczęściej spotykanym wskaźnikiem niedostosowania społecznego nieletnich są tzw. zachowania antagonistyczno – destrukcyjne. Są one wyrazem konfliktu jednostki ze społeczeństwem i pozostają w jaskrawej sprzeczności z normami społecznymi, moralnymi i prawnymi.

W związku z tym, że dziecko funkcjonuje w różnych rolach społecznych, jako dziecko w rodzinie, uczeń w szkole oraz kolega w grupie rówieśniczej, przypisuje mu się pewne wymagania. Gdy nieletni reaguje na nie negatywnie lub nieadekwatnie do oczekiwań, można mówić o symptomach nieprzystosowania społecznego, do których zaliczyć można opór szkolny, wagary, niepowodzenia szkolne, ucieczki z domów, nadużywanie alkoholu i środków odurzających oraz zachowania agresywne.

Niedostosowanie społeczne to zjawisko, które występuje, gdy jednostka lub grupa nie potrafi lub nie chce dostosować się do norm, wartości i zasad obowiązujących w społeczeństwie. W praktyce objawia się to w różnych formach, które mogą być dostrzegane zarówno na poziomie indywidualnym, jak i grupowym. Symptomy niedostosowania społecznego mogą przybierać różne postacie, zależnie od kontekstu, w jakim występują, oraz od indywidualnych cech jednostki.

Jednym z najczęstszych objawów niedostosowania społecznego jest agresja i wrogość w stosunku do innych osób lub instytucji społecznych. Osoby niedostosowane mogą przejawiać skłonności do stosowania przemocy, zarówno fizycznej, jak i werbalnej, w celu wyrażenia swoich niezadowoleń lub frustracji. Tego typu zachowania często wynikają z poczucia izolacji, braku akceptacji lub zrozumienia ze strony innych, a także z niemożności znalezienia konstruktywnych sposobów wyrażania swoich emocji.

Innym symptomem może być ucieczka od norm społecznych. Osoby niedostosowane społeczne często ignorują lub odrzucają zasady moralne, prawne i społeczne, nie przejmując się konsekwencjami swojego zachowania. Może to obejmować niewłaściwe zachowania w szkole, pracy czy w życiu prywatnym, takie jak oszustwa, kradzieże, zaniedbywanie obowiązków, a także nieregularne i nieodpowiedzialne zachowania, jak picie alkoholu, zażywanie narkotyków czy prowadzenie niezdrowego trybu życia.

Kolejnym objawem niedostosowania społecznego jest izolacja społeczna. Osoby, które czują się niedostosowane, często unikają kontaktów z innymi, nie potrafią nawiązać relacji interpersonalnych, czują się wykluczone z życia społecznego. Zjawisko to może prowadzić do rozwoju problemów psychicznych, takich jak depresja, lęki czy zaburzenia osobowości, które dodatkowo utrudniają nawiązywanie i utrzymywanie zdrowych więzi społecznych.

Niezdolność do współpracy w grupach społecznych, takich jak rodzina, szkoła czy praca, również jest symptomem niedostosowania. Osoby z problemami w tym zakresie często wykazują brak umiejętności pracy w zespole, są konfliktowe, mają trudności w dostosowywaniu się do ról społecznych, a ich postawa może prowadzić do destabilizacji grupy. Długotrwały brak integracji z grupą może skutkować poczuciem alienacji i brakiem poczucia przynależności.

Często osoby niedostosowane społecznie przejawiają również niską motywację do osiągania celów. Wysoka rezygnacja z podejmowania jakichkolwiek działań związanych z rozwojem osobistym, zawodowym czy edukacyjnym może wskazywać na brak zaangażowania w życie społeczne. Osoby takie mogą wykazywać brak chęci do pracy nad sobą, ignorować swoje obowiązki czy po prostu nie dążyć do żadnych celów, co może prowadzić do stagnacji życiowej.

Symptomy niedostosowania społecznego mogą również obejmować negatywne postawy wobec autorytetów. Osoby, które nie potrafią dostosować się do norm społecznych, mogą wykazywać wrogość wobec instytucji takich jak szkoła, policja czy władze państwowe. Odrzucają autorytety, co często prowadzi do ich dalszego alienowania się od społeczeństwa i eskalacji problemów.

Również zachowania dewiacyjne są często związane z niedostosowaniem społecznym. Może to obejmować wszelkie formy zachowań, które są uznawane za nieakceptowane w danej społeczności, takie jak przestępstwa, uzależnienia czy niestosowanie się do zasad moralnych. Takie postawy mogą być wynikiem braku wewnętrznych mechanizmów kontrolnych, które zapobiegają negatywnym zachowaniom.

Niedostosowanie społeczne może mieć wiele przyczyn, od osobistych problemów, przez brak odpowiedniej edukacji i wychowania, po czynniki społeczne, takie jak marginalizacja, ubóstwo czy brak wsparcia społecznego. Z tego względu ważne jest, aby dostrzegać symptomy niedostosowania w odpowiednim czasie i podejmować działania zmierzające do reintegracji jednostki z grupą społeczną. W tym kontekście pomoc psychologiczna, wsparcie społeczne oraz odpowiednie programy edukacyjne i terapeutyczne mogą odegrać kluczową rolę w przezwyciężaniu tych trudności.

Dodatkowymi symptomami niedostosowania społecznego mogą być również wzmożona impulsywność i brak kontroli nad emocjami. Osoby, które borykają się z problemami w dostosowaniu się do norm społecznych, często reagują impulsywnie w sytuacjach konfliktowych, mają trudności w zarządzaniu swoimi emocjami oraz podejmują decyzje bez zastanowienia nad ich konsekwencjami. Może to objawiać się w postaci nagłych wybuchów gniewu, nieprzemyślanych działań czy podejmowania ryzykownych zachowań, które nie tylko zagrażają ich relacjom z innymi, ale mogą także prowadzić do konsekwencji prawnych czy zdrowotnych.

Ważnym symptomem niedostosowania społecznego jest także brak zaangażowania w życie społeczne i obywatelskie. Osoby, które czują się wykluczone lub nie potrafią odnaleźć swojej roli w społeczeństwie, mogą przejawiać obojętność wobec spraw publicznych, takich jak uczestnictwo w wyborach, działalność wolontariacka czy angażowanie się w inicjatywy społeczne. Tego typu obojętność może wynikać z przekonania o bezcelowości takich działań lub braku poczucia odpowiedzialności za dobro wspólne. Może to również prowadzić do pogłębiania poczucia alienacji i izolacji.

Kolejnym symptomem jest niższa jakość relacji interpersonalnych, które mogą objawiać się brakiem empatii, trudnościami w wyrażaniu uczuć, a także w nieumiejętności budowania głębszych więzi emocjonalnych. Osoby niedostosowane społecznie mogą mieć problem z nawiązywaniem i utrzymywaniem bliskich relacji, zarówno w kontekście rodziny, jak i przyjaźni. Często zmagają się z lękiem przed odrzuceniem, co skutkuje unikaniem intymnych i emocjonalnych zbliżeń, a także problemami w komunikacji.

Ważnym aspektem niedostosowania społecznego jest także depresja i inne zaburzenia psychiczne, które mogą być zarówno przyczyną, jak i konsekwencją tego zjawiska. Z powodu poczucia odrzucenia czy marginalizacji jednostki te mogą rozwinąć różne formy zaburzeń psychicznych, w tym lęki, zaburzenia nastroju, a w skrajnych przypadkach – myśli samobójcze. Problemy emocjonalne, takie jak chroniczne poczucie beznadziei czy braku celu w życiu, mogą nasilać problemy z integracją społeczną i prowadzić do dalszego wykluczenia.

Nieodłącznym symptomem niedostosowania społecznego może być także utrata motywacji do samodoskonalenia i dążenia do osiągnięć. Osoby borykające się z trudnościami w integracji społecznej często tracą wiarę we własne możliwości i przestają dążyć do realizowania swoich celów, zarówno osobistych, jak i zawodowych. Tego typu postawa prowadzi do stagnacji w życiu zawodowym, edukacyjnym oraz społecznym. Przykładem mogą być osoby, które rezygnują z dalszego kształcenia, nie szukają pracy lub unikają jakichkolwiek działań, które mogłyby pomóc w rozwoju.

Również brak zdolności do pełnienia ról społecznych, takich jak rola ucznia, pracownika, rodzica, może być symptoma niedostosowania. Osoby, które nie potrafią odnaleźć się w tych rolach, mogą nie wypełniać swoich obowiązków w sposób odpowiedni. Może to objawiać się w pracy poprzez częste absencje, brak zaangażowania czy zaniedbywanie obowiązków, w szkole przez niską frekwencję, a w rodzinie przez unikanie odpowiedzialności. Tego typu problemy w pełnieniu ról społecznych prowadzą do napięć i trudności zarówno w relacjach interpersonalnych, jak i w życiu zawodowym.

Niedostosowanie społeczne może również wiązać się z niewłaściwymi wyborami życiowymi, które są często skutkiem braku wsparcia ze strony rodziny lub innych grup społecznych. Osoby niedostosowane mogą podejmować decyzje, które prowadzą do dalszych problemów, takich jak uzależnienia, zaniedbanie zdrowia, czy związki z osobami, które również mają trudności z dostosowaniem się do norm społecznych. Takie wybory mogą prowadzić do tworzenia toksycznych i destrukcyjnych wzorców, które jeszcze bardziej utrudniają proces reintegracji ze społeczeństwem.

Ważne jest, aby dostrzegać symptomy niedostosowania społecznego i w odpowiednim czasie podejmować działania interwencyjne. Pomoc psychologiczna, wsparcie ze strony rodziny i przyjaciół, a także systematyczne angażowanie osoby w różne formy aktywności społecznej mogą pomóc w przezwyciężeniu trudności związanych z niedostosowaniem. Wspieranie osób z problemami w integracji społecznej może prowadzić do ich reintegracji i poprawy jakości życia.

Procedura pomiarowa

5/5 - (2 votes)

W tym miejscu chciałbym przedstawić procedurę pomiarową służącą do eksploracji map percepcyjnych przy użyciu analizy korespondencji. Procedura ta jest dość często wykorzystywana w praktyce badawczej agencji badania rynku, jednakże w literaturze przedmiotu niewiele można znaleźć na jej temat. Analiza korespondencji pozwala na identyfikację ukrytych zależności pomiędzy różnymi kategoriami, a także na zrozumienie, jak respondenci postrzegają badane obiekty w kontekście określonych atrybutów. Jest to narzędzie szczególnie przydatne w badaniach percepcji, gdzie chodzi o zrozumienie, jak różne cechy są kojarzone z określonymi obiektami przez grupy społeczne lub jednostki.

Procedura pomiarowa wygląda następująco. Respondenci mają za zadanie ocenić, w jakim stopniu każda cecha (atrybut) pasuje do kolejnych obiektów. Sposób oceniania, tj. skale, mogą być różnorodne. Zasadniczo powinno się stosować tym dokładniejsze skale, im większe jest zaangażowanie respondentów w badaną dziedzinę, im bardziej są z nią związani. Na przykład nie będziemy prosić bezdzietnej dziewczyny o ocenę odżywek dla dzieci na tak czułej skali jak ta od 0 do 100. Natomiast matka niemowlęcia, która codziennie musi zabezpieczać swojemu dziecku produkty najlepszej jakości, z pewnością będzie w stanie użyć takiej skali. Wybór odpowiedniej skali jest kluczowy, ponieważ niewłaściwie dopasowana skala może prowadzić do błędnych wniosków i zniekształcić wyniki badania.

Skala ocen może być przedstawiona na przykład w formie numerycznej, gdzie respondenci przypisują odpowiednią wartość liczbowa do cech lub obiektów, lub w postaci bardziej opisowej, np. skala od „bardzo dobrze” do „bardzo źle”, co pozwala na bardziej subtelne rozróżnienie w ocenie. Ważnym aspektem jest to, aby skala była zrozumiała dla respondentów i adekwatna do ich doświadczeń związanych z ocenianym obiektem. Użycie zrozumiałych skal pozwala na dokładniejsze odwzorowanie percepcji respondentów i umożliwia lepszą interpretację wyników badania.

Zestaw atrybutów, które podejrzewamy o to, że różnicują badane obiekty, otrzymujemy w drodze na przykład wywiadów, w czasie których pytamy się respondentów, o to, które aspekty danej klasy obiektów są najistotniejsze. Wywiady te mogą przybierać formę strukturalizowaną, gdzie pytania są ściśle określone, lub niestrukturalizowaną, gdzie badacze mają możliwość swobodnego zbierania informacji na temat postrzegania danego obiektu. Dodatkowo, wywiady grupowe mogą również być wykorzystywane do zbierania bardziej złożonych informacji, które następnie są analizowane pod kątem częstości występowania różnych opinii. Zestaw ten można także ułożyć posługując się własną intuicją socjologiczną, choć w takim przypadku ryzyko błędów badawczych, związanych z subiektywnym postrzeganiem, jest większe.

Ważnym etapem w tej procedurze jest także dobór odpowiednich obiektów, które będą oceniane przez respondentów. W zależności od celu badania, obiekty te mogą być różnorodne: mogą to być produkty, usługi, marki, a także różne cechy demograficzne lub społeczne respondentów, które mogą wpływać na ich percepcję badanych obiektów. Obiekty muszą być dobrze dobrane do badanej grupy, aby wyniki były reprezentatywne i rzetelne. Z kolei dobór respondentów powinien uwzględniać różnorodność w zakresie ich doświadczeń i cech socjodemograficznych, co umożliwi uzyskanie szerokiego obrazu percepcji różnych grup społecznych.

Po zebraniu danych przeprowadza się analizę korespondencji, której celem jest stworzenie map percepcyjnych ilustrujących, jak różne atrybuty są powiązane z badanymi obiektami. Mapy te są szczególnie przydatne w identyfikowaniu kluczowych cech, które różnicują obiekty, oraz w ocenie, jak różne grupy respondentów postrzegają te obiekty w kontekście określonych atrybutów. Na podstawie wyników tej analizy można sformułować wnioski dotyczące strategii marketingowych, rozwoju produktów czy komunikacji z klientami.

Procedura pomiarowa przy użyciu analizy korespondencji stanowi skuteczne narzędzie do eksploracji map percepcyjnych, pozwalające na dokładne zrozumienie, jak różne cechy są kojarzone z badanymi obiektami. Odpowiedni dobór skali, atrybutów oraz obiektów do badania jest kluczowy dla uzyskania rzetelnych wyników. Analiza korespondencji dostarcza cennych informacji, które mogą być wykorzystywane w praktyce badawczej oraz w opracowywaniu strategii marketingowych, pomagając w lepszym dopasowaniu produktów i usług do oczekiwań i percepcji konsumentów.

Problemy i hipotezy badawcze, zmienne i wskaźniki

5/5 - (3 votes)

W literaturze z zakresu metodologii spotykamy najczęściej rozumienie problemu badawczego jako pytania czy zbioru pytań.

Problem i hipoteza określają cel, organizują badania, ale ich nie zastępują. Warto w tym miejscu odnieść się do zarzutów, że hipotezy w badaniach ilościowych mogą wpływać na konstrukcję wiedzy o badanym przedmiocie – hipotezy podlegają procesom weryfikacji lub falsyfikacji[1].

Problemem badawczym nazywamy to, co jest przedmiotem wysiłków badawczych, czyli po prostu to, co orientuje nasze przedsięwzięcia poznawcze’[2].

W zależności od tego, czego dotyczy pytanie wyróżnia się rozmaite kategorie problemów badawczych. I tak, Stefan Nowak wymienia dwie kategorie problemów badawczych. Pierwsza dotyczy samych własności przedmiotów i zmian, jakim one podlegają: czy przedmioty te cechują się posiadaniem określonych własności bądź podlegają (podlegały) określonym zdarzeniom, zmianom i procesom, jakie było natężenie pewnych cech o charakterze ilościowym czy intensywność przemian i procesów przedmioty te charakteryzujących. Ten rodzaj pytań Stefan Nowak określa mianem pytań o przekrojowe lub dynamiczne własności przedmiotów lub o zdarzenia i procesy, jakim te przedmioty podlegają. Są to więc, uogólniając, pytania o wartości zmiennych. Druga kategoria problemów badawczych dotyczy tego, czy zachodzą pewne relacje (zależności) między własnościami badanych przedmiotów. Są to więc pytania o zależności między zmiennymi — dokładniej, między zmienną zależną Y (zmiennymi zależnymi Y\,…, Ym) oraz zmienną niezależną Xj (zmiennymi niezależnymi Xi,…, X„)[3].

Na ogół wyraża się problemy naukowo i subiektywnie badawcze, problemy dotyczące właściwości zmiennych i relacji między zmiennymi oraz problemy w postaci pytań rozstrzygnięcia i dopełnienia[4].

Problemy naukowo-badawcze zmierzają do odkryć powszechnie nieznanych zjawisk, do odkryć zjawisk nieznanych dotąd także uczonym. Problemy subiektywnie badawcze natomiast to zadania, które są nowe tylko dla osób pytających.

W badaniach pedagogicznych często spotykanymi problemami badawczymi są również problemy w postaci pytań rozstrzygnięcia lub dopełnienia. Pierwsze z nich zazwyczaj rozpoczynają się od partykuły „czy” i dopuszczają przeważnie tylko dwie możliwości odpowiedzi: tak lub nie, a niekiedy także: nie mam zdania. Problemy badawcze w postaci pytań dopełnienia umożliwiają odpowiedzi bardziej szczegółowe, które zazwyczaj rozpoczynają się od zaimków pytających lub przysłówkowych, jak: dlaczego?, kto?, co?, ile?, w jakim stopniu?, gdzie?. Są to pytania otwarte dające badanym możliwość swobodnych wypowiedzi, tj. bez sugerowania jakichkolwiek odpowiedzi.

Natomiast Stefan Nowak pisał, że: problem badawczy to tyle, co pewne pytanie lub zespół pytań na które odpowiedzi ma dostarczyć badanie.

Wszelkie problemy badawcze możemy dzielić na pewne typy przyjmując za podstawę podziału np. przedmiot, zakres, rolę jaką spełnia dany problem w nauce itp. ich właściwości. Na tej podstawie wyróżniamy problemy:

  1. teoretyczne i praktyczne;
  2. ogólne i szczegółowe;
  3. podstawowe i cząstkowe[5] [6] [7] [8].

Główny problemem badawczy to:

Jaką rolę odgrywa reklama społeczna jako narzędzie kampanii społecznej?

Dla potrzeb pracy z powyżej przedstawionego problemu ogólnego zostały wyodrębnione następujące problemy szczegółowe:

  • Jakie tematy są najczęściej poruszane w polskich reklamach społecznych?
  • Jakie formy przekazu dominują w poddanych analizie reklamach społecznych?
  • Jakie techniki oddziaływania zostały wykorzystane w analizowanych reklamach społecznych?

Po sformułowaniu problemów badawczych należy wyjaśnić co to są hipotezy. O czym w następnym podrozdziale.

—

[1] Zob. S. Palka, Podstawy metodologii badań w pedagogice, Gdańsk 2009, s. 67.

[2]    Zob. J. Sztumski, Wstęp do metod i technik społecznych, Katowice 1995, s. 38.

[3]    Por. S. Nowak, [w:] J. Brzeziński (red.), Metodologia badań psychologicznych, Warszawa 2004, s. 223 – 224.

[4]    Zob. M. Łobocki (red.), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 22.

[5] Z. Cyckowski, [w:] M. Łobocki (red.), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 22.

[6]    Zob. Tamże, s. 23.

[7] S. Nowak, [w:] J. Brzeziński (red.), Metodologia badań psychologicznych, Warszawa 2004, s. 216.

[8]    Por. J. Sztumski, Wstęp do metod i technik badań społecznych, Katowice 1995, s. 47 – 48.

Religijność młodzieży w oparciu o literaturę i badania socjologiczne

5/5 - (2 votes)

fragment pracy mgr

Badania religijności młodzieży na początku lat dziewięć­dziesiątych przeprowadzone zostały w zupełnie innych warunkach społeczno – politycznych, niż w latach ubiegłych. Wprawdzie zmiany ustrojowe dokonały się bardzo szybko, jednak zmiana wewnętrznych postaw ludzkich następuje bardzo powoli[1].

Należy jednak mieć na uwadze, że „…postawy i zachowania młodzieży nie są czymś stałym, tworzą się w doświadczeniu życia indywidual­nego i społecznego. Nie są raz na zawsze ukształto­wane, lecz ulegają zmianom…”[2].

Wyniki przedstawionych poniżej badań socjologicznych będą ukazywały tendencje rozwojowe postaw i zachowań młodego poko­lenia Polaków. Mówiąc o młodzieży mamy na myśli jednostki w przedziale 15-24 lat. W wieku 15-19 lat w Polsce jest obec­nie[3]

2779300 młodzieży,­ zaś w wieku 20-24 lat 2457400 osób. Łącznie młodzież polska liczy więc 5236670 osób, co daje 523670 osób na jeden rocznik. W roku 2000 prognozowana liczba polskiej młodzieży wyniesie 6559000 osób. Liczba młodzieży ma więc tendencję wzrostową, co wskazuje na zwiększającą się rolę młodszych pokoleń w przyszłości. Wraz ze wzrostem liczby młodzieży, zmienia się również sposób postrzegania przez nią religii, co pokazują wyniki badań, które w późniejszych latach ujawniają coraz bardziej zróżnicowane podejście młodzieży do kwestii religijnych[4].

Warto zaznaczyć, że religijność młodzieży jest ściśle związana z otoczeniem, w którym dorastają. Procesy edukacyjne, media, a także zmieniająca się rola kościoła w społeczeństwie mają duży wpływ na kształtowanie religijności młodych ludzi. Z kolei młodzież, która dorastała w latach dziewięćdziesiątych, miała do czynienia z pewnym rodzajem „odrodzenia” religijnego, ale także z dużym wpływem zjawisk globalizacyjnych, które mogły wpłynąć na ich podejście do kwestii duchowości. W tym okresie religijność młodzieży, choć wciąż wysoka w porównaniu z innymi grupami wiekowymi, zaczynała podlegać pierwszym oznakom osłabienia, co później stało się bardziej wyraźne w kolejnych latach.

Ważnym czynnikiem kształtującym religijność młodzieży jest również rodzina, której znaczenie w procesie wychowania religijnego nie może być pominięte. Wiele badań wskazuje na to, że młodzież, która wychowuje się w rodzinach religijnych, wykazuje silniejsze przywiązanie do tradycji religijnych i jest bardziej aktywna w kwestiach religijnych. Z kolei młodzież wychowywana w rodzinach, w których religijność nie jest tak wyraźnie zaznaczona, często wykazuje mniejsze zaangażowanie w praktyki religijne. Współczesna młodzież coraz częściej dokonuje wyborów religijnych samodzielnie, a ich religijność nie wynika już tylko z tradycji rodzinnych, ale również z wpływu otoczenia społecznego oraz własnych poszukiwań duchowych.

W kontekście zmian religijności młodzieży, warto również zauważyć, że młodsze pokolenia coraz rzadziej identyfikują się z konkretnymi kościołami, a ich religijność staje się bardziej indywidualna i subiektywna. Zjawisko to może wynikać z coraz bardziej zróżnicowanego społeczeństwa, w którym religie i światopoglądy są traktowane bardziej pluralistycznie, a religijność nie jest już tak silnie zinstytucjonalizowana jak w przeszłości. Młodzież coraz częściej poszukuje duchowości w innych źródłach, takich jak literatura, filozofia czy nawet internet, co może prowadzić do większej swobody w kształtowaniu własnych przekonań religijnych.

Religijność młodzieży w Polsce, choć wciąż w dużej mierze jest związana z tradycją katolicką, przechodzi zauważalne zmiany, szczególnie w kontekście przemian społecznych i politycznych. Badania socjologiczne pokazują, że młodsze pokolenia są coraz bardziej zróżnicowane pod względem swoich postaw religijnych, co jest wynikiem zarówno globalnych trendów, jak i lokalnych zmian w strukturze społecznej i kulturowej. W przyszłości religijność młodzieży będzie nadal ewoluować, a jej kształt zależeć będzie od szeregu czynników, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych.

[1] Por. Słowo Powszechne. 44: 1990 n. 257 s. 1-2. Cyt. za: J. Mariański. Obraz polskiej młodzieży – analiza soc­jologiczna. W: Program duszpas­terski na rok 1991/92. Katowice 1991. s. 90.

[2] J. Mariański. Obraz polskiej młodzieży, jw. s. 91.

[3] Dane z 1990 roku. Rocznik statystyczny 1990. GUS. Warszawa 1990. s. 39, 60.

[4] Por. Rocznik Statystyczny 1988. GUS. Warszawa 1988. s. 43.

Istota i znaczenie problemów społecznych

5/5 - (2 votes)

Każda zorganizowana ludzka zbiorowość, niezależnie od tego czy jest to rodzina czy grupa rówieśnicza lub też złożone, nowoczesne społeczeństwo systematycznie zmaga się z pojawiającymi się trudnościami, które najczęściej są przyczynami naruszenia codziennej równowagi i harmonii stosunków międzyludzkich. Trudności będące konsekwencjami najróżniejszych zakłóceń i nieprawidłowości organizacji życia zbiorowego definiujemy jako problemy społeczne (kwestie społeczne)[1].

Zrozumienie współczesnych trudności związanych z posługiwaniem się kategorią „problem społeczny” nie jest możliwe bez odwołania się do jej historycznego kontekstu, tj. do historii Europy XVIII i XIX wieku. Pojęcie „problemu społecznego” stosowane było początkowo w liczbie pojedynczej. Tego, co od XVIII wieku zaczęto nazywać kwestią społeczną, nie da się łatwo określić, bo zjawisko to charakteryzowało się bogactwem znaczeń i konotacji. U swoich początków problem społeczny był rozumiany jako „sprawa do załatwienia”, „zadanie” o ważnym politycznym znaczeniu. Termin „problem społeczny” był zresztą określany także inaczej, m. in. jako: rozległe i groźne zawikłanie, krzywda społeczna, złowrogie widmo, ogniowa próba trwałości systemu, nędza mas, ponura tragedia społeczna[2].

W każdym z tych ujęć kwestia społeczna była jednak nieodłącznie związana z tym, co działo się wówczas w rozwoju przemysłowym, w rolnictwie i rozwoju ludnościowym; odnosiła się do położenia „kłopotliwych” grup społecznych czy wręcz „niebezpiecznych klas” (proletariatu miejskiego, chłopów pozbawionych ziemi, rzemieślników zagrożonych produkcją maszynową); objawiała się we wszystkich formach konfliktów społecznych[3]. Politycznego znaczenia „kwestia społeczna” nabrała dopiero po Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Thomas Geisen uważa, że kwestia społeczna […] powstała jako taka bezpośrednio po Wielkiej Rewolucji Francuskiej (1789) i rozwinęła się później, przede wszystkim w toku procesów industrializacji w XX wieku jako jedno  z najważniejszych pól działań społeczno – politycznych”. Powstała […]raczej na bazie zmienionego pojmowania społecznego, według którego problemy społeczne nie są akceptowalne jako coś, co po prostu istnieje, na przykład w sensie nieuchronnego rozumienia przeznaczenia[4].

Specyficzne spojrzenie na kwestię społeczną prezentuje Hannah Arendt[5].

„Kwestia socjalna, czyli nędza mas” – to dla niej sprawa stanowiąca najpilniejszy i najtrudniejszy do politycznego rozwiązania problem wszystkich (poza amerykańską) rewolucji. Już w czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej „wyparła sprawę wolności politycznej”, co wpłynęło negatywnie na kształt i losy samej rewolucji. Nędza jest upodleniem, bo poddaje ludzi absolutnemu dyktatowi konieczności, którą wszyscy znamy z najbardziej osobistego doświadczenia, pozostającego poza wszelką spekulacją. I właśnie pod naciskiem tej konieczności masy pospieszyły rewolucji francuskiej z pomocą, ożywiły są, pchnęły naprzód i ostatecznie przywiodły do zguby. To właśnie konieczność, czyli „naglące ludzkie potrzeby (odzienie, pożywienie, reprodukcja gatunku)” spowodowały, że […] rewolucja zmieniła kierunek. Nie zmierzała już ku wolności. Jej celem stał się dobrobyt ludu. Dalej Arendt przyznaje jednak, że choć niezliczone świadectwa dotyczące minionych rewolucji dowodzą ponad wszelką wątpliwość, że każda próba rozwiązania kwestii społecznej środkami polityki wiedzie do terroru, a terror prowadzi rewolucje do zguby, to uniknięcie tego fatalnego błędu jest prawie niemożliwe, gdy rewolucja wybucha w warunkach masowej nędzy.  Autorka podkreśla również, że kwestia społeczna zaczęła odgrywać rewolucyjną rolę dopiero w epoce nowożytnej, kiedy ludzie zaczęli powątpiewać w to, że życiu na Ziemi musi towarzyszyć nędza.

W owym czasie kwestia społeczna objawiła się nie tylko w konfliktach i ruchach społecznych, ale także w ideologiach społecznych (politycznych programach mówiących o tym, jak radzić sobie ze zmianą, wśród których podstawowe znaczenie miały trzy główne nurty, reprezentowane przez myśl liberalną, konserwatywną i socjalistyczną). Została wreszcie zinstytucjonalizowana przez wprowadzenie prawa pracy, ubezpieczeń społecznych, publicznej edukacji i opieki zdrowotnej – dając tym samym początek polityce społecznej. Współcześnie wyodrębniane modele polityki społecznej w Europie mają wyraźnie historyczne korzenie w związkach między ówczesnymi ideologiami społecznymi a przyjmowanymi w danym kraju rozwiązaniami w dziedzinie polityki społecznej[6].

Kwestia społeczna stała się też przedmiotem poznania naukowego (kategorią stosowaną w  naukach noszących nazwę „nauki społeczne”). W naukach społecznych – pisze Józefina Hrynkiewicz[7] w monografii poświęconej Ludwikowi Krzywickiemu – rozważano kwestię społeczną jako zagadnienie o różnych aspektach i konsekwencjach. Jako zagadnienie dotyczące zmian w strukturze i organizacji społeczeństwa, zmian funkcji i rozpadu różnych instytucji życia społecznego. Etyczne aspekty kwestii społecznej odnoszone były do trwałości systemów wartości i norm społecznych, zagadnienia krzywdy i niesprawiedliwości, dobra powszechnego i jednostkowego. Aspekt ekonomiczny dotyczył zakresu niezależności procesów gospodarczych od problemów społecznych […]. Antropologiczne aspekty kwestii społecznej obejmowały zagadnienia trwałości i ciągłości form życia społecznego, solidarności i antagonizmu, postępu i regresu, zasad udziału w dobrach cywilizacyjnych. Aspekt techniczny to zagadnienie środków służących zaspokojeniu podstawowych potrzeb. Biologiczne aspekty rozważały wpływ warunków życia i pracy na zdrowie […]. W aspekcie politycznym rozważano warunki utrzymania istniejącego porządku społeczno – politycznego, zakres władzy i odpowiedzialności państwa za stan i rozwój poszczególnych warstw społecznych […].

[1] K. W. Frieske, P. Poławski, Opieka i kontrola. Instytucje wobec problemów społecznych,  Biblioteka Pracownika Socjalnego, Katowice 1999, s. 11.

[2] G. Firlit – Fesnak (red:), Polityka społeczna. Podręcznik akademicki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, s. 185.

[3] G. Firlit – Fesnak, (red:), Polityka społeczna. Podręcznik akademicki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, s. 177 – 178.

[4] T. Geisen, Państwo socjalne w okresie modernizmu. O powstaniu systemów zabezpieczenia społecznego w Europie, w: Państwo socjalne w Europie. Historia – rozwój – perspektywy, Krzysztof Piątek (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2005, s. 33.

[5] H. Arendt, O rewolucji, przeł. Mieczysław Godyń, Czytelnik, Warszawa 2003, s. 69 – 141.

[6] G. Firlit – Fesnak (red.), Polityka społeczna. Podręcznik akademicki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, s. 179.

[7] J. Hryniewicz, Kwestia społeczna w pracach Ludwika Krzywickiego, Warszawa 1988, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, s. 297 – 298.