Prace mgr – Strona 2 – Psychologia. Prace mgr z psychologii i inne prace psychologiczne

Kwestionariusz PTSD

5/5 - (1 vote)

Kwestionariusz dotyczący zaburzenia stresowego pourazowego (PTSD, od ang. Post-Traumatic Stress Disorder) to narzędzie diagnostyczne używane przez profesjonalistów w dziedzinie zdrowia psychicznego w celu zidentyfikowania i oceny objawów PTSD. Jest kilka różnych wersji kwestionariuszy służących do diagnozowania tego zaburzenia, a jednym z najbardziej znanych jest PCL (PTSD Checklist).

Ogólnie rzecz biorąc, kwestionariusze te skupiają się na różnych aspektach doświadczeń i reakcji, które są typowe dla PTSD, takich jak:

Natrętne myśli – niechciane i natrętne myśli związane z traumą.
Unikanie i odrętwienie – unikanie sytuacji, które przypominają o traumie, lub ogólne uczucie odrętwienia i dystansu emocjonalnego.
Pobudzenie i nadreaktywność – objawy takie jak nadmierne napięcie, drażliwość, problemy ze snem.
Negatywne przekonania i nastroje – takie jak poczucie winy, wstyd, czy negatywna ocena samego siebie i innych.

Zastosowanie

Kwestionariusze PTSD są często używane w badaniach klinicznych, ale także w praktyce klinicznej, jako narzędzie pomocne w diagnozie i planowaniu leczenia.

Ograniczenia

Nie są one zamiennikiem dla profesjonalnej diagnozy – wyniki kwestionariusza nie zastąpią pełnej diagnozy klinicznej.
Ograniczenia metody samoopisu – kwestionariusze są oparte na samoocenie, co może być obarczone różnymi błędami.
Culturalne i językowe bariery – nie wszystkie kwestionariusze są dostosowane do różnych kontekstów kulturowych czy językowych.

Kwestionariusz PTSD Edny B. Foa

Część 1

Wielu ludzi przeżyło lub było świadkiem bardzo stresującego i urazowego zdarzenia w jakimś momencie swojego życia. Poniżej znajduje się lista urazowych zdarzeń. Proszę postawić znak przy WSZYSTKICH zdarzeniach, których Pani/Pan doświadczył/a lub był/a świadkiem.

(1) ⁮ Poważny wypadek, pożar lub wybuch (na przykład wypadek przemysłowy, rolniczy, samochodowy, katastrofa lotnicza lub morska).

(2) ⁮ Klęska żywiołowa (na przykład powódź, huragan lub trzęsienie ziemi)

(3) ⁮ Napaść na tle innym niż seksualny ze strony członka rodziny lub kogoś, kogo znasz (na przykład pobicie, atak fizyczny, postrzał, pchnięcie nożem lub grożenie bronią)

(4) ⁮ Napaść na tle innym niż seksualny ze strony kogoś obcego (na przykład pobicie, atak fizyczny, postrzał, pchnięcie nożem lub grożenie bronią)

(5) ⁮ Napaść seksualna dokonana przez członka rodziny lub kogoś, kogo znasz (na przykład zgwałcenie lub usiłowanie gwałtu)

(6) ⁮ Napaść seksualna dokonana przez kogoś obcego (na przykład zgwałcenie lub usiłowanie gwałtu)

(7) ⁮ Działania wojenne lub przebywanie w strefie wojny

(8) ⁮ Kontakt seksualny przed ukończeniem 18 roku życia z kimś starszym o 5 lub więcej lat(na przykład dotykanie genitaliów lub piersi)

(9) ⁮ Niewola (na przykład więzień, jeniec wojenny, zakładnik)

(10) ⁮ Tortury

(11) ⁮ Choroba zagrażająca życiu

(12) ⁮ Inne zdarzenie urazowe np. zaginięcie osoby bliskiej

(13) Jeśli zaznaczył/a Pan/i punkt 12, proszę określić rodzaj tego zdarzenia

……………………………………………………………………………………………

JEŚLI ZAZNACZYŁ/A PAN/I KTÓRYKOLWIEK Z POWYŻSZYCH PUNKTÓW, PROSZĘ KONTYNUOWAĆ, JEŚLI NIE, PROSZĘ ZAKOŃCZYĆ W TYM MIEJSCU.

Część 2

(14) Jeśli zaznaczył/a Pani/Pan więcej niż jedno urazowe zdarzenie w Części l, proszę postawić znak w kratce obok jednego zdarzenia, które najbardziej Panią/Pana nęka. Jeśli zaznaczył/a Pani/Pan tylko jedno urazowe zdarzenie, proszę zaznaczyć to samo zdarzenie:

⁮ Wypadek

⁮ Klęska żywiołowa

⁮ Napaść na tle innym niż seksualny/ ktoś kogo znasz

⁮ Napaść na tle innym niż seksualny/ obcy

⁮ Napaść seksualna/ ktoś, kogo znasz

⁮ Napaść seksualna/ obcy

⁮ Działania wojenne

⁮ Kontakt seksualny przed ukończeniem 18 roku życia z kimś starszym o 5 lub więcej lat

⁮ Niewola

⁮ Tortury

⁮ Choroba zagrażająca życiu

⁮ Inne

Poniżej proszę opisać krótko zdarzenie urazowe, które Pani/ Pan zaznaczył/a:

……………………………………………………………………………………………

Poniżej znajduje się kilka pytań odnośnie urazowego zdarzenia, które Pani/Pan właśnie opisał/a:

(15) Jak dawno temu miało miejsce to urazowe zdarzenie? (zaznacz JEDNĄ odpowiedź)

Mniej niż miesiąc temu
l do 3 miesięcy temu
3 do 6 miesięcy temu
6 miesięcy do 3 lat temu
3 do 5 lat temu
Więcej niż 5 lat temu

W odpowiedzi na następujące pytania, proszę zakreślić T dla Tak i N dla Nie.

Czy podczas tego urazowego zdarzenia:

(16) T N Odniosła Pani/ odniósł Pan fizyczne obrażenia?

(17) T N Ktoś inny odniósł obrażenia fizyczne?

(18) T N Myślał/a Pani/Pan o tym, że Pani/ Pana życie jest zagrożone?

(19) T N Myślała Pani/ Pan o tym, że życie kogoś innego jest zagrożone?

(20) T N Czuł/a się Pani/ Pan bezradny?

(21) T N Czuł/a się Pani/ Pan przerażony?

Część 3

Poniżej znajduje się lista problemów, których doświadczają czasami ludzie, którzy przeżyli urazowe zdarzenie. Proszę przeczytać uważnie wszystkie punkty i zaznaczyć cyfrę (0-3), która najlepiej opisuje to, jak często dany problem dokuczał Pani/ Panu w UBIEGŁYM MIESIĄCU. Proszę odnosić się do urazowego zdarzenia, które opisał/a Pani/Pan w punkcie 14.

0 W ogóle lub tylko raz

1 Raz w tygodniu/ sporadycznie

2 2 do 4 razy w tygodniu/ przez połowę mego czasu

3 5 lub więcej razy w tygodniu/ prawie stale

(22) 0 1 2 3 Pojawienie się przykrych myśli lub obrazów dotyczących urazowego zdarzenia, które przychodzą do głowy, kiedy Pani/Pan tego nie chce

(23) 0 1 2 3 Przeżywanie złych snów lub koszmarów dotyczących urazowego zdarzenia

(24) 0 1 2 3 Ponowne przeżywanie urazowego zdarzenia, zachowywanie się lub uczucie jakby działo się ono znowu

(25) 0 1 2 3 Złe samopoczucie psychiczne, kiedy urazowe zdarzenie zostanie przypomniane (na przykład, czucie się przestraszonym, złym, smutnym, winnym, itd.)

(26) 0 1 2 3 Pojawianie się fizycznych reakcji, kiedy urazowe zdarzenie zostanie przypomniane (na przykład oblanie się potem, szybkie bicie serca)

(27) 0 1 2 3 Unikanie myślenia, mówienia o urazowym zdarzeniu lub unikanie związanych z nim uczuć

(28) 0 1 2 3 Unikanie działań, ludzi lub miejsc, które przypominają Pani/Panu o urazowym zdarzeniu

(29) 0 1 2 3 Niemożność przypomnienia sobie wszystkich ważnych elementów urazowego zdarzenia

(30) 0 1 2 3 Znaczna utrata zainteresowania ważnymi zajęciami lub znacznie rzadsze uczestniczenie w tych zajęciach

(31) 0 1 2 3 Poczucie dystansu lub odcinania się od ludzi wokół Pani/ Pana

(32) 0 1 2 3 Poczucie emocjonalnego odrętwienia (na przykład niezdolność do płaczu lub uczucia miłości)

(33) 0 1 2 3 Poczucie jakby Pani/ Pana przyszłe plany lub nadzieje miały się nie spełnić (na przykład nie spełnią się Pani/Pana plany dotyczące pracy zawodowej, małżeństwa, dzieci lub długiego życia)

(34) 0 1 2 3 Problemy z zasypianiem lub ze snem

(35) 0 1 2 3 Poczucie irytacji lub wybuchy złości

(36) 0 1 2 3 Problemy z koncentracją (na przykład gubienie wątku rozmowy, wątku historii oglądanej w telewizji, zapominanie, o czym się czytało)

(37) 0 1 2 3 Nadmierna czujność (na przykład oglądanie się, kto jest obok, niepewność, gdy stoi Pani/Pan plecami do drzwi)

(38) 0 1 2 3 Częsty przestrach lub wzdryganie się (na przykład przy nieoczekiwanym hałasie kiedy ktoś za Panią/Panem idzie)

(39) 0 1 2 3 Jak długo doświadczał/a Pani/ Pan problemów zaznaczonych powyżej?

(proszę zaznaczyć JEDNĄ odpowiedź)

Krócej niż miesiąc
l do 3 miesięcy
Dłużej niż 3 miesiące

(40) 0 1 2 3 Jaki czas po przeżyciu urazowego zdarzenia zaczęły się te problemy?

(proszę zaznaczyć JEDNĄ odpowiedź)

Krócej niż 6 miesięcy
6 miesięcy lub dłużej

Część 4

Proszę zaznaczyć poniżej, czy problemy, które określiła Pani/Pan w Części 3, wpływały niekorzystnie na którąś z wymienionych sfer Pani/Pana życia W CIĄGU OSTATNIEGO MIESIĄCA. Proszę zaznaczyć T dla Tak i N dla Nie.

(41) T N Praca

(42) T N Praca i obowiązki domowe

(43) T N Kontakty ze znajomymi

(44) T N Rozrywka i odpoczynek

(45) T N Nauka

(46) T N Kontakty z rodziną

(47) T N Życie seksualne

(48) T N Ogólna satysfakcja z życia

(49) T N Ogólny poziom funkcjonowania we wszystkich dziedzinach Pani/Pana życia

Psychologia, psychoanaliza, psychotechniki

5/5 - (6 votes)

praca mgr o New Age

„Na zeświecczonym zachodzie psychologia zastąpiła teologię, stając się centrum zainteresowań człowieka. Według Martina Grossa jesteśmy obywatelami wspólnego Społeczeństwa Psychologicznego tworzonego przez ludzi, którzy jak nigdy przedtem zajmują się przede wszystkim Jaźnią.[1]

Nowa Świadomość reklamuje się jako nowy umysł, nowy sposób myślenia i życia. Odnowiona jaźń postrzegana jest tu jako niewyczerpalne źródło rozwoju i możliwości człowieka, którego umysł nie ma żadnych granic. New Age obiecując każdemu osobistą transformację usiłuje umysł ten wyzwolić, dać nową świadomość i właściwą psychologię. W związku z tym psychologia staje się główną dziedziną pozostającą na usługach Nowej Ery.”[2]

Źródłem inspiracji dla „wyznawców” New Age są: Zygmunt Freud (szkoła psychoanalizy) Carl Gustaw Jung (zakładał istnienie „nieświadomości zbiorowej” – zbioru wyobrażeń archetypowych i sił gromadzących się na przestrzeni historii, które są udziałem wszystkich ludzi, w przeciwieństwie do swego nauczyciela – Freuda – nie uznawał wiary w Boga za szkodliwe złudzenie, nie potępiał mistyki i religii), Wilhelm Reich (metoda pracy nad ciałem w celu wyzwolenia „energii orgonicznej” przenikającej wszechświat), Viktor Frankl („egzystencjalna pustka” jako problem współczesnego człowieka – „pragnienie znaczenia „ jako najważniejsze w psychologii człowieka), Abraham Maslow („hierarchia potrzeb”), Erich Fromm (psychologia humanistyczna) i inni.

Z początków psychologii humanistycznej wywodzi się Ruch Ludzkiego Potencjału, jeden z podstawowych elementów New Age. Kładzie on nacisk na realizację potencjału tkwiącego w człowieku i jego dobro. Należy tu też wspomnieć o ruchu EST (Erhard Seminar Training – są to seminaria propagujące ideę jedności wszechrzeczy, głoszące wyższość jaźni i panteizmu, oraz o psychologii transpersonalnej (uznaje ona potrzebę doskonałości człowieka, konieczność uwolnienia się z otaczających więzów, odzyskania wymiaru duchowego i pielęgnowania go, zachęca do wschodnich form medytacji, praktykowania jogi i metod poszerzających świadomość).

W New Age popularne są również psychotechniki, zwane inaczej psychotechnologiami (termin używany przez Marylin Ferguson, czołową pisarkę New Age – „The Aquarian Conspiracy”). Są to systemy ukierunkowane na celową przemianę świadomości. Mogą one zapoczątkować przemianę jednostki idącą w kierunku osiągnięcia nowej świadomości (pogłębionej jakościowo).[3]

[1] M. Gross, The Psychological Society, Simon and Schuster, New York 1978, s.3-4, w: D. R. Groothuis, New Age – czy naprawdę Nowa Era?, Wydawnictwo Areopag, Katowice 1994, s.88; za:

[2] Adam Zamojski, New Age: filozofia, religia i paranauka, Uniwersytet Śląski, Katowice 2000r., s.55.

[3] Adam Zamojski, New Age: filozofia, religia i paranauka, Uniwersytet Śląski, Katowice 2000r., s.55-62.

Motywacja jako pojęcie w psychologii

5/5 - (6 votes)

Według encyklopedii PWN motywacja to „proces regulacji umysłowej, który energetyzuje zachowanie i ukierunkowuje je na osiągnięcie celu; także stosunkowo stabilna skłonność (pęd) do podejmowania działań nakierowanych na określony cel; może być świadomy lub nieświadomy. Ważne jest, aby zrozumieć, że każdy czegoś oczekuje, odczuwa potrzebę, wierzy, że osiągnie to określony efekt (namacalny lub niematerialny) lub uniknie niepożądanego zachowania. Poziom motywacji będzie zależał od:

poziom gotowości do osiągnięcia celu, do otrzymania nagrody – czyli z pilności potrzeby,
ocena prawdopodobieństwa, że to zachowanie doprowadzi do celu (lub oceni zachowanie),
wiara w możliwość satysfakcjonującej realizacji tego zachowania.

Istnieje sześć klasycznych pojęć związanych z pojęciem motywacji:

potrzeba: ludzie będą działać w celu zaspokojenia tej potrzeby,
akceptacja zadań: znacznie lepsze wyniki można osiągnąć, jeśli główne zadania: konkretne, złożone, osiągalne (rzeczywiste), sprawiedliwe,
zostały uzgodnione z osobą, która ma wykonać to zadanie, dotyczą zadań, które zostały pozytywnie rozwiązane w przeszłości, dają poczucie sukcesu po zakończeniu,
wzmocnienie: już osiągnięty sukces zachęci do powtórzenia pewnych zachowań, gdy taka propozycja zostanie złożona,
oczekiwany rezultat: ludzie zmieniają swoje zachowanie, gdy są pewni, że przyniesie im to wielką nagrodę,
oczekiwania skuteczności: osoba jest bardziej skuteczna w swoich działaniach, gdy wierzy w swoje umiejętności,
przyczynowość: osoba jest bardziej skłonna powtórzyć zachowanie, które przyniosło jej sukces, jeśli kojarzy to zachowanie z poprzednim sukcesem lub porażką.

W praktyce skuteczność jednostek zależy od tego, czy wkładają dużo wysiłku w zarządzanie zadaniami, które mają do wykonania. Tutaj należy założyć, że osoby te posiadają niezbędne zasoby materialne (materiały, narzędzia) lub rozumieją cele pracy, czy pracownik posiada odpowiednią wiedzę i umiejętności, czy dobrze się czuje. Zależności te ilustruje rys. 1.

Rys. 1. Model skonsolidowany motywacji

Źródło: Gick, Tarczyńska (1999).

Tak więc z rysunek 1 pokazuje, że pracownika motywują czynniki motywacyjne, których źródłem są jego:

potrzeby osobiste – potrzeby
oczekiwania osobiste – oczekiwania wyników
praca – akceptacja zadań
umiejętności osobiste – oczekiwania wydajności
osiąganie dobrych wyników – wzmocnienie
zrozumienie własnej skuteczności lub związku funkcjonalno-przyczynowego

Istnieje wiele koncepcji i teorii motywacji. W nauce o organizacji i zarządzaniu można podzielić na trzy poglądy na motywację (Serafin, 1996):

Teorie treści: teorie te próbują odpowiedzieć na pytanie: jakie potrzeby ludzie chcą zaspokajać w pracy i poprzez pracę? Co sprawia, że działają? Teorie te opierają się na założeniu, że ludzie mają swoje wewnętrzne potrzeby, a motywacją jest ich zaspokajanie lub ograniczanie. Przedstawicielami tej koncepcji są: A. Maslow, D. McGregor, F. Herzberg, J.W. Atkinson, D. McClelland, C.P. Alderfer.

teorie procesów: teorie te określają, w jaki sposób i do jakich celów motywuje się ludzi. Podstawą jest tu teoria oczekiwań, czyli badanie tego, czego człowiek oczekuje w wyniku swojego zachowania. Z drugiej strony zachowanie ludzi według tej teorii zależy od pożądanych wartości, które człowiek może osiągnąć poprzez pracę. Przedstawicielami tej grupy są: W.H. Vum (twórca teorii opartej na hierarchii wartości) oraz badacze, którzy rozwinęli jego teorię – LV Porter i E. Lawler.

Teorie wzmocnienia: Znane również jako teorie pozytywnego wzmocnienia lub modyfikacji zachowania, zakładają, że ludzie robią to, co robią, ponieważ nauczyli się tego w przeszłości (zachowanie może być związane z przyjemne lub nieprzyjemne konsekwencje). Założycielem tej teorii jest BF Skinner.

Praca będzie konsekwentnie opisywać powyższe teorie motywacji, a także ich zastosowanie do motywowania pracowników w przedsiębiorstwie.

Psychologiczny wymiar płci – tożsamość płciowa

5/5 - (14 votes)

podrozdział pracy mgr

Płeć należy do najbardziej uniwersalnych podstaw klasyfikacji ludzi. Jest jednym z istotniejszych czynników decydujących o autopercepcji i sposobie spostrzegania innych ludzi. Tożsamość płciowa w istotnym stopniu partycypuje w konstytuowaniu „ja”, nadając mu męski czy kobiecy charakter. Jest ona powszechną i prawdopodobnie najbardziej stabilną formą tożsamości społecznej człowieka.

Istnieją trzy aspekty tożsamości kobiet i mężczyzn: poczucie tożsamości, autokoncepcja i zachowanie, w kontekście których tożsamość definiuje się jako strukturę przeżyć, wiedzy i zachowań, które pozostają ze sobą w określonych związkach, i których treść decyduje o szczególnym psycho-społecznym stylu jednostki.

Poczucie tożsamości składa się z dwóch rodzajów. Pierwszy rodzaj to przedwiedza, oswojenie się ze sobą, oczywistość własnego istnienia, drugi – to zasób wiedzy człowieka na temat osobistych atrybutów i pozycji wśród innych ludzi, doświadczenie odrębności, integralności i stałości, mimo zmieniających się warunków.

Autokoncepcja stanowi wewnętrzny obraz cech, motywów, umiejętności, postaw i stylu działania, który jest zarówno efektem autopercepcji, jak i samooceny, będącej przekonaniem na temat wartości przysługujących osobie właściwości. Autokoncepcja wyraża się więc rodzajem przypisywanych sobie atrybutów, które mogą zostać uzewnętrznione w postaci określonej autoprezentacji w interakcjach społecznych.

Zachowanie jest potwierdzeniem „kompetencji działania”, czyli jednostkowej zdolności do wejścia w interakcję ze społecznym i materialnym środowiskiem i skutecznego stosowania w trakcie jej trwania właściwych umiejętności i środków.

Określona tożsamość płciowa jednostki jest związana z wykształceniem i odpowiednim usytuowaniem w jej strukturze „ja” schematu płci. Struktura „ja”, niezależnie od zmian związanych z wiekiem i różnic środowiskowych, jest względnie stałą charakterystyką osobowości, a schemat płci jest jej najbardziej stabilnym elementem. Schemat płci w zależności od uwarunkowań biologicznych („płeć” mózgu) i wzorców kulturowych może zajmować pozycję mniej lub bardziej centralną w strukturze „ja”. Należy sądzić, że schemat płci u kobiet ze schematem kobiecości i u mężczyzn ze schematem męskości będzie zajmował pozycję centralną w ich strukturze „ja”. Sprawia to, że jednostki te sztywno dostosowują się do obowiązujących stereotypów płci. Natomiast im pozycja schematu będzie bardziej peryferyczna (im będzie on mniej znaczący), tym jednostka w większym stopniu potrafi wykazać giętkość w zachowaniu w zależności od sytuacji, co jest charakterystyczne dla osób androgynicznych.

Tożsamość płciowa jest najczęściej definiowana jako fundamentalne, egzystencjalne poczucie czyjejś męskości lub kobiecości i akceptacja własnej płci na psychologicznym poziomie. Jest zwykle paralelna wobec płci biologicznej i potwierdza uświadomioną oraz uznaną przynależność do grupy płciowej. Jednakże nie zawsze poczucie tożsamości płciowej jest zgodne z morfologiczno – biologiczną budową ciała oraz płcią socjalną, metrykalną i prawną. Zaburzenia identyfikacji płciowej dowodzą znacznej komplikacji w zakresie związków między różnymi komponentami tożsamości.

Dualizm płciowy

5/5 - (5 votes)

wyśmienita praca mgr z antropologii kulturowej

Psychologia różnic płciowych i przeprowadzone na jej gruncie tysiące badań, opierają się na stwierdzeniu, iż światy płci różnią się istotnie i mają odmienny program rozwoju. Przy czym nie ma lepszej czy gorszej płci, każda jest inna, ma własny program rozwoju, odmienne czynności. Można zadawać pytanie, skąd pierwotnie powstały te różnice. Istnieją one w świecie przyrody i mają uzasadnienie w odmiennej roli rodzicielskiej. Przebieg ewolucji człowieka również uzasadnia późniejsze zróżnicowanie płci. Dzieje człowieka wskazują na wpływ odmienności ról obu płci, wykonywanych zadań. Tymczasem zauważa się obecnie obyczajowe zanikanie różnic między płciami w rolach społecznych, zawodowych, partnerskich. Mimo iż istnienie pewnych różnic jest niepodważalne, to jednak uzupełniający oraz wymienny charakter odmienności kobiet i mężczyzn jest coraz powszechniej uznawany i wykorzystywany.

Analizując zagadnienie „naturalnych” odmienności psychiki kobiet i mężczyzn, Kazimierz Pospiszyl zwraca uwagę na rolę i znaczenie owych różnic.

Po pierwsze, stwierdza, że istnienie kobiecych i męskich ról w życiu społecznym jest czymś absolutnie koniecznym. Role te stanowią bowiem nie tylko jeden z podstawowych namiarów socjalizacji dziecka, lecz także są głównym motorem stałego doskonalenia się człowieka, na zasadzie wzajemnego ścierania się odmienności.

Po drugie, biologia, czyli natura, wyznacza pewne modele zachowania się, które są zgodne na ogół ze społecznymi stereotypami roli kobiety i mężczyzny.

Wreszcie, wyraża pogląd, iż największym atutem człowieka jako gatunku wśród reszty istot żyjących jest możliwość zmiany natury. Przy czym człowiek może nie tylko przekształcać otaczający go świat zewnętrzny, dzięki swej inteligencji i sile woli, ale także w wyniku wielkiej plastyczności swego zachowania w zasadniczy sposób zmieniać swój świat wewnętrzny. Działalność człowieka – jego doskonalenie się jednostkowe i gatunkowe – przejawia się m.in. zarówno w zmianie „naturalnych” modeli zachowania się związanych z rolą płci, jak i w przemianie stereotypów społecznych dotyczących kobiecości i męskości. Przełamując owe stereotypy, a także pewne „naturalne” skłonności, człowiek poszerza skalę reakcji, rozszerza zakres możliwości wyrażania siebie, staje się przez to lepszy i doskonalszy.

Istnieje ponadto wiele teorii potwierdzających fundamentalność różnic płciowych. „Mężczyźni różnią się od kobiet. Obie płcie są sobie równe jedynie ze względu na wspólną przynależność do tego samego gatunku – Homo sapiens…” . Takimi słowami Anne Moir i David Jessel rozpoczynają swoją pracę „Płeć mózgu”, która opiera się na założeniu, że płcie są od siebie odmienne, ponieważ mózgi kobiet i mężczyzn różnią się od siebie. Mózg, narząd najważniejszy dla ludzkich emocji i działań, jest u płci skonstruowany odmiennie. Przetwarza on informacje w różny sposób, co daje w efekcie odmienne postrzeżenia, preferencje i zachowania. Autorzy wysuwają jednocześnie pocieszającą wizję, iż kobiety i mężczyźni mogą żyć szczęśliwiej, lepiej się rozumieć, bardziej kochać i urządzić świat z lepszym skutkiem, gdy zaakceptują swą odmienność. Będą wówczas mogli budować swoje życie na bliźniaczych, ale odmiennych filarach osobowości obu płci.

Badania nad mózgiem są niezwykle cenne dla określania odmienności płci, ale również uzupełniają koncepcje psychologiczne.

Biologiczna tożsamość kobiet i mężczyzn kształtowana jest już w okresie prenatalnym i, jak się okazuje, zależy nie tylko od dziedziczenia od ojca chromosomu X lub Y. Drugim istotnym czynnikiem jest tzw. sekrecja humoralna (wytwarzanie hormonów). Całkowity, anatomiczny rozwój mężczyzny w życiu płodowym wymaga obecności zarówno androgenów (męskich hormonów płciowych), jak i chromosomu Y, z kolei rozwój kobiety uwarunkowany jest nieobecnością androgenów i obecnością dwóch chromosomów X. Prenatalne hormony wywierają ponadto wpływ na rozwój mózgu. Sprawa jest prostsza w przypadku dziewczynek, gdyż kontynuowany jest rozwój naturalnej podstawy (wyjściowy wzór jest kobiecy). Inaczej jest w przypadku chłopców, płeć męska zależy od obecności hormonów męskich tak, że do zmiany naturalnego kobiecego mózgu na męski potrzebna jest interwencja. Proces zmiany mózgu jest efektem, podobnie jak zmiany fizyczne, interwencji hormonalnej.

Odnosząc się do terminologii stosowanej w psychologicznych badaniach androgynii: osoby androgyniczne posiadają mózg charakteryzujący się właściwościami zarówno męskimi, jak i kobiecymi; natomiast osoby typowe, to kobiety posiadające mózg z wzorem kobiecym i mężczyźni z mózgiem o wzorze męskim; jednostki, u których występuje niezgodność biologiczna mózgu i ciała, to osoby o tzw. skrzyżowanej tożsamości płciowej; z kolei mózg osób niezróżnicowanych nie posiada żadnej identyfikacji płciowej.

Ciekawe mogą okazać się badania dotyczące dziewcząt poddanych wpływowi hormonów męskich w okresie pre-, a także postnatalnym. Androgynizowane z różnych względów, w okresie płodowym dziewczęta charakteryzowały się większą, niż grupa kontrolna, skłonnością do męskich ubiorów i chłopięcych zabawek i jednocześnie wykazywały mniejsze zainteresowanie strojami kobiecymi, zabawkami typowymi dla dziewczynek. Ich tożsamość była podzielona: uważały siebie i były postrzegane przez matki jako typ dziewczyny – urwisa, wyrażały pragnienie kariery zawodowej, choć nie wykluczały możliwości małżeństwa i rodzicielstwa. U dziewcząt i kobiet androgynizowanych postnatalnie ujawniono homoseksualne fantazje i doświadczenia, a jednocześnie nie stwierdzono skłonności agresywnych, takich jakie obserwuje się u mężczyzn. Jakkolwiek wpływ androgenów (hormonów męskich) prenatalnych nie powoduje przyjęcia męskiej tożsamości, to jednak wyniki badań wskazują, iż niektóre preferencje męskie wydają się być inkorporowane w kobiecą tożsamość płciową.

Różnice wynikające z przynależności do określonej płci dotyczą repertuaru zachowań, sposobu ubierania się, ozdabiania, wyglądu zewnętrznego, budowy narządów płciowych, regulacji neurohormonalnej, metabolizmu, jak również zachowań związanych z prokreacją i erotyzmem człowieka. Są to więc różnice obejmujące zarówno budowę somatyczną, jak i psychikę oraz uwarunkowania kulturowe osobników różnych płci.

Kulturowy wzór kobiety i mężczyzny jest tworzony i przekazywany w procesie socjalizacji, jest reprodukowany, i w tym sensie stanowi podstawę tożsamości.

Już od momentu narodzin płeć dziecka odgrywa bardzo istotną rolę w kształtowaniu się stosunków między nim a rodzicami, a to z kolei rzutuje na kształtowanie się jego zdolności do nawiązywania więzi z drugim człowiekiem w dalszym życiu. Bez względu na rodzaj chromosomów, hormonów, narządów płciowych i siły osobowości człowiek podlega presji społecznej. Naciski otoczenia są przy tym z reguły silniejsze niż możliwości jednostki. Niekiedy potrafią w stopniu decydującym wpłynąć na kształtowanie się przeświadczenia o przynależności do świata mężczyzn lub świata kobiet. Dzieje się tak dlatego, że praktycznie żaden człowiek nie może rozwinąć w sobie poczucia płci bez zidentyfikowania siebie jako mężczyzny lub kobiety. A chociaż sam wytwarza na własny użytek modele, czy też schematy męskości i kobiecości, to jednak społeczeństwo znacznie go w tym wspomaga.

Wraz z rozwojem cielesnym kształtuje się i dojrzewa w dziecku struktura psychiczna, a przede wszystkim poczucie własnej tożsamości, poczucie psychicznej przynależności do określonej płci – ze wszystkimi wynikającymi stąd konsekwencjami, zarówno dla jednostki, jak i dla całego społeczeństwa. Przynależność do określonej płci zostaje dziecku narzucona wcześnie, jeszcze zanim potrafi się ono samookreślić. Przy czym płeć dziecka, ustalona po urodzeniu, jest określana na podstawie zewnętrznych narządów płciowych, przy całkowitym pominięciu najważniejszego kryterium – psychicznego poczucia przynależności do określonej płci, które czasami, w toku rozwoju osobniczego, może się okazać niezgodne z biologicznymi wyznacznikami płciowymi.

Według najnowszych określeń, mężczyzna to osoba, którą charakteryzuje zgodność między płcią psychiczną męską a posiadaną budową ciała (męską). Natomiast kobieta jest to osoba, którą charakteryzuje zgodność między płcią psychiczną żeńską a posiadaną budową ciała (żeńską).

Pospiszyl K., Ojciec a rozwój dziecka, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1980.

Pospiszyl K., Psychologia kobiety, PWN, Warszawa 1986.

Pospiszyl K., Tristan i Don Juan, czyli odcienie miłości mężczyzny w kulturze europejskiej, Państwowe Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1986.