Prace mgr

prace magisterskie i licencjackie z psychologii

Komunikacja werbalna

5/5 - (1 vote)

Komunikacja werbalna oparta jest na słowie. Sprowadza się do znajomości odróżniania dźwięków oraz języka. Najlepszym przykładem komunikacji werbalnej jest rozmowa z drugą osobą, oraz czytanie. W komunikacji werbalnej dużą rolę odgrywają takie czynniki jak: akcent i modulowanie wypowiedzianych kwestii, stopień płynności mowy oraz zawartość wypowiedzi [Nęcki 1996].

W środowisku kierowców przepływ informacji bardzo często polega na przekazywaniu sobie wiadomości ustnie. Gdy mapa nie wystarczy, zagubieni kierowcy pytają o drogę innych uczestników ruchu. Posługują się wtedy narządem mowy. Kierowca pytający o drogę potrzebuje szybkiej, prawdziwej i aktualnej informacji zwrotnej. Te cechy informacji są mu niezbędne.

Innym przykładem posługiwania się mową przez kierowców są luźne rozmowy na tematy związane z motoryzacją i ruchem drogowym. W sytuacji gdy spotyka się dwóch kierowców to zazwyczaj dyskusja nie ma końca. Każdy opierając się na doświadczeniach i przygodach próbuje zaciekawić swojego rozmówcę. Rozmowy takie najczęściej odbywają się na w serwisach samochodowych, salonach sprzedaży, w rodzinie.

Dzięki postępowi technicznemu kierowcy montują w swoich pojazdach radiostacje krótkofalowe (np. CB – Citizen Band Radio). Wśród kierowców pojazdów ciężarowych są one bardzo popularne. Dzięki nim kierowcy przekazują sobie aktualne informacje o utrudnieniach w ruchu, kontrolach radarowych, tanich noclegach. W tego typu urządzenia wyposażone są także radiowozy Policji, Straży Miejskiej, autobusy MPK, oraz inne służby. Ich obsługa jest prosta, a głos ludzki przekazywany jest od nadawcy do odbiorcy w czasie rzeczywistym.

Z aparatu mowy korzystają również piesi idący poboczem drogi lub jezdnią. Ostrzegają się wzajemnie o nadjeżdżających z dużą prędkością pojazdach. Ma to na celu zapobieganie wypadkom oraz niepotrzebnym stresom. Krzykiem i często wulgaryzmami posługują się także tacy użytkownicy dróg, którzy są czymś zdenerwowani (np. osoby ochlapane przez przejeżdżający pojazd).

Aby komunikacja werbalna pomiędzy uczestnikami ruchu drogowego przyniosła zamierzony skutek, osoby komunikujące się muszą się wykazać umiejętnościami mówienia, czytania, słuchania, przekonywania. Inną formą komunikowania jest komunikowanie niewerbalne.

Komunikacja werbalna stanowi jeden z podstawowych mechanizmów funkcjonowania człowieka w społeczeństwie. Jest ona procesem przekazywania informacji, emocji oraz znaczeń za pomocą słów, zarówno w formie mówionej, jak i pisanej. Odgrywa kluczową rolę w relacjach interpersonalnych, edukacji, pracy zawodowej oraz w szeroko rozumianym życiu społecznym. W literaturze przedmiotu komunikacja werbalna postrzegana jest nie tylko jako narzędzie wymiany informacji, lecz także jako złożony proces społeczny, kulturowy i psychologiczny, który wpływa na sposób postrzegania rzeczywistości oraz budowania relacji międzyludzkich. Celem niniejszego artykułu jest omówienie istoty komunikacji werbalnej, jej funkcji, uwarunkowań oraz znaczenia w różnych obszarach życia.

Komunikacja werbalna opiera się na języku jako systemie znaków i reguł, który umożliwia porozumiewanie się pomiędzy jednostkami. Język pełni funkcję kodu, za pomocą którego nadawca formułuje przekaz, a odbiorca dokonuje jego interpretacji. Skuteczność tego procesu zależy od wspólnoty znaczeń, czyli stopnia, w jakim obie strony komunikacji rozumieją używane pojęcia w podobny sposób. Brak wspólnego kontekstu językowego, kulturowego lub sytuacyjnego może prowadzić do zakłóceń komunikacyjnych, nieporozumień oraz błędnej interpretacji przekazu.

Jedną z podstawowych cech komunikacji werbalnej jest jej intencjonalność. Nadawca zazwyczaj formułuje komunikat w określonym celu, którym może być przekazanie informacji, wyrażenie emocji, wywarcie wpływu na odbiorcę lub podtrzymanie relacji społecznej. Funkcja informacyjna komunikacji werbalnej polega na przekazywaniu faktów, danych i wiedzy, natomiast funkcja ekspresywna umożliwia ujawnianie uczuć, postaw i opinii. Istotna jest również funkcja impresywna, związana z oddziaływaniem na zachowania i decyzje innych osób, co znajduje szczególne zastosowanie w reklamie, polityce czy zarządzaniu.

Komunikacja werbalna może przyjmować różne formy, w zależności od kanału przekazu oraz kontekstu sytuacyjnego. Mowa ustna charakteryzuje się bezpośredniością, dynamiką oraz możliwością natychmiastowej reakcji odbiorcy. Pozwala ona na bieżące dostosowywanie komunikatu do sytuacji oraz na uwzględnienie reakcji emocjonalnych rozmówcy. Z kolei komunikacja pisemna cechuje się większą trwałością i formalnością, a także umożliwia precyzyjne formułowanie myśli. Wymaga jednak większego zaangażowania poznawczego zarówno ze strony nadawcy, jak i odbiorcy, ponieważ pozbawiona jest elementów paralingwistycznych, takich jak intonacja czy tempo wypowiedzi.

Ważnym aspektem komunikacji werbalnej jest jej związek z kontekstem społecznym i kulturowym. Język nie funkcjonuje w próżni, lecz jest zakorzeniony w określonych normach, wartościach i tradycjach. To, co w jednej kulturze uznawane jest za poprawne i uprzejme, w innej może zostać odebrane jako niestosowne lub obraźliwe. Różnice kulturowe w zakresie komunikacji werbalnej dotyczą między innymi stopnia bezpośredniości wypowiedzi, sposobów wyrażania krytyki czy hierarchii językowej. Zrozumienie tych uwarunkowań ma kluczowe znaczenie w komunikacji międzykulturowej, zwłaszcza w dobie globalizacji i intensywnych kontaktów międzynarodowych.

Komunikacja werbalna odgrywa istotną rolę w procesie edukacji. Jest podstawowym narzędziem przekazywania wiedzy, instrukcji oraz ocen. Skuteczność nauczania w dużej mierze zależy od jasności i precyzji komunikatów werbalnych formułowanych przez nauczyciela. Odpowiedni dobór słownictwa, struktury wypowiedzi oraz dostosowanie języka do poziomu uczniów wpływają na stopień zrozumienia treści oraz motywację do nauki. Jednocześnie komunikacja werbalna w edukacji pełni funkcję wychowawczą, kształtując postawy, normy społeczne i umiejętności interpersonalne.

W środowisku pracy komunikacja werbalna stanowi fundament efektywnego zarządzania oraz współpracy zespołowej. Jasne przekazywanie celów, oczekiwań i informacji zwrotnych wpływa na jakość wykonywanej pracy oraz poziom zaangażowania pracowników. Niewłaściwa komunikacja werbalna może prowadzić do konfliktów, spadku efektywności oraz obniżenia morale zespołu. Z tego względu coraz większą wagę przykłada się do rozwijania kompetencji komunikacyjnych kadry kierowniczej, traktując je jako istotny element kapitału ludzkiego organizacji.

Nieodłącznym elementem komunikacji werbalnej są zakłócenia, które mogą występować na różnych etapach procesu komunikacyjnego. Mogą one mieć charakter językowy, wynikający z niejednoznaczności pojęć lub błędów gramatycznych, psychologiczny, związany z emocjami i uprzedzeniami, a także środowiskowy, np. hałas czy brak koncentracji. Świadomość istnienia tych barier oraz umiejętność ich minimalizowania stanowią ważny element skutecznej komunikacji. W praktyce oznacza to konieczność aktywnego słuchania, zadawania pytań oraz sprawdzania, czy przekaz został właściwie zrozumiany.

Współczesne technologie komunikacyjne w znaczący sposób wpłynęły na charakter komunikacji werbalnej. Rozwój mediów elektronicznych, takich jak poczta elektroniczna, komunikatory internetowe czy media społecznościowe, zmienił sposób formułowania i odbioru komunikatów werbalnych. Z jednej strony umożliwił szybki i szeroki przepływ informacji, z drugiej jednak przyczynił się do skrócenia form wypowiedzi oraz uproszczenia języka. Zjawiska te rodzą pytania o jakość komunikacji werbalnej oraz jej wpływ na relacje społeczne i kompetencje językowe.

Podsumowując, komunikacja werbalna jest złożonym i wielowymiarowym procesem, który odgrywa kluczową rolę w funkcjonowaniu jednostek i społeczeństw. Jej skuteczność zależy od wielu czynników, takich jak kompetencje językowe, kontekst kulturowy, intencje nadawcy oraz umiejętność interpretacji przekazu przez odbiorcę. W warunkach dynamicznych zmian społecznych i technologicznych rola komunikacji werbalnej nie maleje, lecz ulega przeobrażeniom, wymagając od uczestników procesu komunikacyjnego coraz większej świadomości i elastyczności. Zrozumienie mechanizmów komunikacji werbalnej stanowi zatem istotny element rozwoju osobistego, zawodowego i społecznego.

Nęcki, Zbigniew (1996). Komunikacja międzyludzka. Kraków: Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, s. 295.

Czynniki wpływające na kształtowanie samooceny

5/5 - (1 vote)

kontynuacja pracy licencjackiej z poprzedniego miesiąca

Samoocena kształtuje się przez całe życie. Za podstawę przyjmuje się rozwój świadomości samego siebie. W różnym wieku naszego życia i na różnym poziomie rozwoju inne treści składają się na samoocenę oraz inne czynniki ją kształtują.

W tym miejscu niniejszego opracowania, wydaje się zasadne, aby dokonać krótkiego przeglądu czynników wpływających na kształtowanie się samooceny.

Wśród tych czynników najogólniej można wyróżnić:

  • czynniki typu anatomiczno – fizjologicznego. Zalicza się do nich wygląd zewnętrzny człowieka, jego wzrost, budowę anatomiczną, sprawność fizyczną, typ układu nerwowego, funkcjonowanie organizmu i ewentualne zakłócenia w jego funkcjonowaniu, w związku z posiadanymi wadami, przebytymi operacjami. Na przykład dziecko utykające, o skrzywionym kręgosłupie, odstającymi uszami, itp. może mieć inne pojęcie własnej osoby i inaczej się oceniać na tle grupy rówieśników, niż dziecko o estetycznym wyglądzie, zdrowe i sprawne fizycznie. Dlatego też ludzie zabiegają o estetyczny wygląd i związane z tym dobre samopoczucie.
  • czynniki psychospołeczne. Czynniki te związane są z pochodzeniem społecznym, kulturą rodziny, zdobytym doświadczeniem na terenie domu rodzinnego, szkoły, organizacji dziecięco – młodzieżowych.

Niektórzy psychologowie uważają, iż decydujące znaczenie w kształtowaniu samooceny ma doświadczenie życiowe zdobyte w interakcji ze środowiskiem.[1]

Przy czym szczególną rolę przypisuje się sposobowi ustosunkowania się rodziców do dziecka. Inni badacze akcentują grupę czynników wiążących się z własną aktywnością wychowanka, taką jak: analiza dodatnich i ujemnych właściwości swojej osobowości, porównywanie siebie z innymi oraz uświadomienie sobie odnoszonych sukcesów i niepowodzeń.

Najważniejszymi czynnikami kształtującymi samoocenę są:

  1. Opinie i oceny, jakie jednostka słyszy na swój temat.
  2. Odnoszone sukcesy i poznawanie uczucia niepowodzenia i rozczarowania.
  3. Porównywanie siebie z wzorcami osobowymi.
  4. Wpływ pozycji społecznej i ekonomicznej rodziców.
  5. Wpływ wykształcenia rodziców i ich popularność w miejscu zamieszkania.[2]

Opinie i oceny, jakie jednostka słyszy na swój temat

Opinie kształtujące oceny społeczne są najważniejszymi czynnikami kształtującymi samoocenę i osobowość.

Pozytywne opinie innych ludzi są nieodzownym warunkiem poczucia własnej wartości i dla większości osób stanowią podstawę równowagi psychicznej i dobrego samopoczucia. Jednak nie jest tak, że zawsze jednostka liczy się z opiniami innych. Oceny wystawiane przez inne osoby mają wpływ na kształtowanie się samooceny jedynie wówczas, gdy oceniana osoba jest przekonana, że stosunek do niej innych osób jest obiektywny.

Natomiast oceny wystawiane przez osoby, które nie cieszą się zaufaniem w przekonaniu ocenianych – nie mają większego wpływu na kształtowanie się samooceny.[3]

Opinie i sądy wpływające na kształtowanie się określonego rodzaju samooceny mogą pochodzić, z co najmniej trzech źródeł:

  • od rodziców;
  • od rówieśników;
  • od nauczycieli;

O tym, jakie jest, dziecko dowiaduje się w pierwszej kolejności od swoich rodziców. Po raz pierwszy jest ono zaakceptowane lub odrzucone w domu rodzinnym. Jeżeli jest akceptowane od najwcześniejszych lat życia, to będzie dążyło do pełnego wyzwolenia swoich uczuć, sympatii, miłości, strachu, bez obawy, że będzie upokorzone.

Jeżeli w pierwszych latach życia dziecka, rodzice w przeważającej większości zajmują wobec niego postawę pozytywną i dzięki temu odczuwa, że jest kochane oraz darzone serdecznością i zaufaniem, dziecko kształtuje u siebie nawyk traktowania siebie jako osoby kochanej, jako kogoś, kto wart jest miłości i zaufania. W swej świadomości dziecko wytwarza dodatni obraz własnej osoby i pozytywną samoocenę. W związku z tym kształtuje się u niego poczucie bezpieczeństwa.

Jeżeli zaś od najmłodszych lat życia dziecko czuje, że nie jest darzone sympatią, uznaniem, itp., wówczas może powstać u niego brak zaufania, wrogość w stosunku do innych, zamknięcie w sobie.

Kiedy dziecko doświadcza negatywnego traktowania ze strony rodziców, czy osób dla niego znaczących, nabiera także negatywnego stosunku do siebie, stan ten powoduje niską samoocenę. W świadomości dziecka powstaje przekonanie, że niewiele jest warte, skoro inni go nie lubią i nie cenią.

Odnoszone sukcesy i poznawanie uczucia niepowodzenia i rozczarowania

Po pomyślnym wykonaniu określonego zadania i przeżyciu towarzyszącego mu odczucia sukcesu, jednostka przeżywa zadowolenie z siebie, które przyczynia się do podwyższenia mniemania o sobie, a tym samym do wzrostu poziomu aspiracji i samooceny.

W przypadku doznanego niepowodzenia, powstaje u jednostki świadomość braków i towarzyszące jej niezadowolenie z własnej osoby.

Jednym z wyznaczników kształtowania się określonego rodzaju samooceny, jest ocena wystawiana przez szkołę, która informuje ucznia, jaką pozycję zajmuje on wśród kolegów klasowych, uświadamiając mu poziom i zakres posiadanej wiedzy.[4]

Zależność osiągnięć szkolnych ucznia od jego samooceny wynika z funkcji, jaką spełnia ten czynnik w aktywności jednostki. Każdy uczeń posiada specyficznie subiektywny system wyobrażeń i sądów o własnej osobie, który „reguluje” jego funkcjonowaniem w środowisku szkolnym.[5]

Większość polskich autorów jest zgodna, co do tego, że istnieje związek samooceny z postępami szkolnymi. Oceny szkolne, będące formalnym wskaźnikiem osiągnięć w nauce, są z reguły dla ucznia źródłem niezwykle intensywnych przeżyć, a także nośnikiem informacji istotnych dla formułowania pojęcia o samym sobie. Można, zatem oczekiwać, że wywierają bardziej lub mniej bezpośredni wpływ na samoocenę, czyli subiektywne sądy wartościujące, dotyczące między innymi własnej osobowości, zdolności, cech fizycznych, itp.[6]

Porównywanie siebie z wzorcami osobowymi

„Przez wzór osobowy, rozumie się zespół pojęć i wyobrażeń dotyczących cech oraz zachowań członków określonego społeczeństwa pełniących odpowiednie role społeczne”[7].

Wzór osobowy, to idealny wzór osobowości, który jednostka pragnie naśladować. Wzory osobowe stymulują proces modelowania się całej osobowości, a w tym także samooceny. Można przyjmować wzory od innych osób, na drodze bezpośrednich z nimi kontaktów i obserwacji ich zachowania oraz za pośrednictwem środków masowego przekazu: filmu, telewizji, prasy, książki, itp.

Jednostka może także samodzielnie stworzyć własny wzór osobowy na drodze pojedynczych cech zapożyczonych od różnych osób.

Wzór osobowy jest swego rodzaju sumą cech zapożyczonych od rodziców, kolegów, nauczycieli, bohaterów literackich, itp.

Wartość wychowawcza przejmowanych przez jednostkę wzorów jest szczególnie znacząca ze względu na to, że posiadają one zabarwienie emocjonalne i stanowią istotną siłę napędową zachowania się i przejęcia systemów dążeń moralnych. Służą jako moralny wzorzec, według którego jednostka świadomie dąży do formowania samej siebie, do oceniania swoich i cudzych zachowań.

Wartość wychowawcza wzorów osobowych jest olbrzymia, gdyż dzięki porównywaniu się z nimi, jednostka poznaje swoje dodatnie i ujemne strony, swoje sukcesy i niepowodzenia.

Człowiek obserwując otaczających go ludzi, rówieśników i przełożonych, ma możliwość ocenienia zarówno innych, jak i siebie.

Wpływ pozycji społecznej i ekonomicznej rodziców

Zdaniem wielu psychologów amerykańskich status społeczno – ekonomiczny rodziców i towarzyszące mu uznanie lub brak, może w znacznym stopniu zdecydować o rodzaju kształtującej się samooceny jednostki.[8]

Dobre warunki materialne w głównej mierze wpływają na kształtowanie się samooceny zawyżonej, natomiast złe warunki materialne wpływają na jej zaniżanie. To właśnie warunki materialne są jednym, lecz nie jedynym czynnikiem determinującym kształtowanie się określonego rodzaju samooceny. Trafne wydaje się też stwierdzenie, że niska stopa życiowa i towarzyszący jej brak społecznego uznania dla rodziny ze strony środowiska, może być czynnikiem sprzyjającym kształtowaniu się ujemnej samooceny.

Wpływ wykształcenia rodziców i ich popularność w miejscu zamieszkania

Poziom aspiracji uczniów, a co za tym idzie – rodzaj samooceny, w dużym stopniu zależy nie tylko od pozycji materialnej rodziców, ale także od poziomu ich wykształcenia i stopnia popularności w środowisku, w którym żyją.[9]

Jeśli, na co dzień dziecko słyszy o sukcesach lub niepowodzeniach swoich rodziców nie pozostaje to bez wpływu na jego samoocenę, jako członka tej rodziny. Jeśli zaś rodzice są niedoceniani lub napiętnowani przez sąsiadów, dziecko może poczuć się nieszczęśliwe. Działa tu prawo identyfikacji z osobami bliskimi.

Reasumując dotychczasowe rozważania, możemy powiedzieć, że wśród cech i właściwości mogących być przedmiotem samooceny, można wyróżnić między innymi cech związane z wyglądem zewnętrznym, uzdolnieniami, umiejętnościami, osiągnięciami, a także właściwościami charakteru, temperamentem.

Właściwości samooceny wiążą się ściśle z wiekiem badanych osób. W miarę rozwoju zmienia się źródło samooceny – w młodszym wieku szkolnym, największą wagę dzieci przywiązują do opinii dorosłych na temat własnej osoby, natomiast w okresie dorastania – do opinii rówieśników, początkowo tej samej, z czasem odmiennej płci.

W zależności od nabytych doświadczeń, może powstać samoocena adekwatna, bądź nieadekwatna, która z kolei może być przyczyną pewnych nieprawidłowości rozwoju.[10]

[1] J. Kozielecki: Psychologiczna teoria samowiedzy, Warszawa 1981, s. 314.

[2] L.Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie samego siebie op. cit., s. 147.

[3] Ibidem, s. 146 – 156.

[4] L.Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie…, op. cit., s.156 – 162.

[5] W. Sikorki: Poziom samooceny uczniów a ich osiągnięcia w nauce szkolnej. Opieka – Wychowanie – Terapia. 1997, nr 2 s.10.

[6] E. Stanisławiak: Powodzenie w nauce szkolnej a samoocena. „Psychologia Wychowawcza”. 1993, nr 4, s.305.

[7] L.Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie…, op. cit., s.164.

[8] Ibidem, s. 165.

[9] Ibidem, s. 180

[10] L. Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie samego siebie.. op. cit., s. 180

Rodzaje samooceny i jej funkcje

5/5 - (1 vote)

O wysokości samooceny – zdaniem Reykowskiego należy mówić porównując nie tyle absolutny poziom aspiracji, ile stosunek między pozycją posiadaną, a pozycją, do której jednostka dąży.[1]

Jednak zdaniem wielu psychologów, samoocena pozostaje w ścisłym związku z tym, jak trudne cele jednostka podejmuje się osiągnąć, a więc z poziomem aspiracji.[2]

Można wyróżnić różne rodzaje samooceny. Rodzaje te przedstawiono na następującym schemacie:

Schemat 1- Rodzaje samooceny[3]

SAMOOCENA STABILNA

Wraz z upływem czasu zmienia się wyobrażenie człowieka o jego wyglądzie i zachowaniu – zmienia się jego obraz o samym sobie. Samoocena stabilna to względnie stały system opinii i sądów jednostki, który nie ulega zbyt gwałtownym i nieoczekiwanym zmianom.

Stan taki osiągają jednostki:

  1. Których wiedza o sobie jest w miarę dokładna i usystematyzowana.
  2. Które posiadają jasno sprecyzowany wzór osobowy, do którego pragną się upodobnić.
  3. Których „JA IDEALNE” nie odbiega zbyt daleko od „JA REALNEGO”.
  4. Które w swoich ocenach uwzględniają opinie i oceny innych osób.[4]

Samoocena stabilna może występować w różnych postaciach – u jednych osób jako adekwatna, u innych zaś jako nieadekwatna.

Samoocena adekwatna – jest wtedy, gdy zgodna jest z rzeczywistymi możliwościami i właściwościami jednostki. Adekwatna samoocena jest najbardziej pożądana, ze względu na możliwości dobrego przystosowania się jednostki do otoczenia. Osoby o adekwatnej samoocenie najczęściej należą do osób szczęśliwych.[5]

Na podstawie różnych badań przeprowadzonych wśród młodzieży, można stwierdzić, iż dziewczęta bardziej adekwatnie od chłopców oceniają swoje możliwości.[6]

Aby, samoocena była adekwatna, a podejmowane próby samodoskonalenia przynosiły pozytywne rezultaty, musi ona być permanentnie konfrontowana z doświadczeniem, opinią społeczną i krytycznym stosunkiem do samego siebie. Psychologowie akcentują w tym procesie znaczenie opinii społecznej. Zdaniem A. Areta człowiek tylko wtedy może widzieć siebie prawidłowo, gdy nauczył się prawidłowego ustosunkowania się do innych ludzi i gdy osłuchał się z tym, jak oceniają go inni. Dlatego można powiedzieć, że człowiek najpierw ocenia siebie oczyma innych, a dopiero później postrzega siebie samego.[7]

Trafna samoocena stanowi jeden z warunków efektywnego funkcjonowania człowieka oraz jest zasadniczym czynnikiem w prawidłowym przystosowaniu się jednostki do otoczenia. Adekwatność samooceny jest także jednym z czynników warunkujących odporność emocjonalną na sytuacje trudne. Osoby adekwatnie oceniające swoje możliwości, lepiej dają sobie radę z trudnymi sytuacjami, niż osoby o ocenie zaniżonej czy zawyżonej. [8]

Natomiast samoocena nieadekwatna jest wtedy, gdy jednostka uparcie stawia przed sobą cele, których nie potrafi zrealizować lub też realizuje je znacznie poniżej swych realnych możliwości. Wynika to z faktu, iż samoocena pozostaje w ścisłym związku z poziomem aspiracji. Może, być ona zawyżona lub zaniżona.

W przypadku aspiracji zawyżonej, mamy do czynienia z określeniem poziomu aspiracji powyżej swoich możliwości. Samoocena zawyżona to cecha, która przyczynia się do wyboru zadań i kierunków działania zbyt trudnych w stosunku do możliwości jednostki.

Wysokie subiektywne prawdopodobieństwo uzyskania sukcesu powoduje mobilizację i wyzwala chęć działania, co przyczynia się do wzrostu motywacji. W rezultacie osoby z taką samooceną podejmują się trudnych, bardziej złożonych zadań. Można, zatem powiedzieć, że im wyższa samoocena, tym wyższy cel stawia sobie jednostka.[9]

Zatrzymanie się na poziomie bezkrytycznego samozadowolenia, co cechuje się samouwielbieniem i bezkrytycznym samozadowoleniem z siebie oraz ze swoich osiągnięć, prowadzi do trudności w uspołecznianiu jednostki. Postawa taka charakteryzuje się następującym sposobem myślenia: „skoro jestem doskonały, nie muszę pracować nad sobą”.

Wszelka samoocena nieadekwatna jest rodzajem patologii. Powstaje ona wtedy, gdy proces integracji „pojęcia o własnym ja” zostaje zahamowany na etapie tzw. bezkrytycznego samozadowolenia – z siebie i swoich osiągnięć.[10]

Natomiast, określony poziom aspiracji, poniżej swych realnych możliwości – czyli niedocenianie się, w konsekwencji prowadzi do samooceny zaniżonej. Postawa taka utrudnia lub wręcz uniemożliwia zdobycie uznania i szacunku dla siebie, niezbędnego do normalnego samopoczucia, ogranicza także jednostce aktywność, doprowadzając do rezygnacji z podjętych zadań, wytwarza nastawienie obronne.

Stan taki charakteryzuje brak zadowolenia z siebie i brak wiary we własne możliwości. To wszystko prowadzi nie tylko do niepokoju, lęku, poczucia bezwartościowości oraz innych podobnych objawów, ale też w skrajnych przypadkach może nawet doprowadzić do samosądu, kiedy to człowiek potrafi być dla siebie nie tylko niewyrozumiały i bezwzględny, ale i nawet okrutny.

Osoby o niskiej samoocenie zwykle są bierne, często nie wierzą w swoje możliwości, nie podejmują trudu zadania, a jeśli już się podejmą, przeważnie szybko rezygnują, zniechęcając się. W następstwie małej aktywności osiągają w życiu znacznie mniej, niż mogłyby uzyskać, gdyby wykorzystały swe autentyczne możliwości.

Osoby o niskiej samoocenie wykazują wiele objawów nieprzystosowania. Mogą u nich występować lęk i zahamowanie społeczne. Jednostki takie są bardzo podatne na bodźce z otoczenia potwierdzające ich braki, niekompetencje, nieadekwatność. Przebywając wśród rówieśników, odczuwają nieustanne zagrożenie, wykazują lęk przed zwykłymi spontanicznymi kontaktami międzyludzkimi, obawiają się tego, jak odbiorą ich inni.[11]

Hegel taki stan nazywa „nieszczęśliwą samoświadomością lub zabłąkanym w samym sobie poznaniem”.[12]

SAMOOCENA NIESTABILNA

Samoocena niestabilna jest jednym z rodzajów samooceny, który można określić mianem zaburzonej.

Może ona występować w takich postaciach, jak:

  1. Samoocena jeszcze nie ukształtowana.
  2. Samoocena ulegająca zmianom pod wpływem aktualnych doświadczeń.[13]

Te rodzaje samooceny charakteryzują się dużym wahaniem w określaniu poziomu swoich aspiracji przez jednostkę. W jednej sytuacji jednostka uważa, wyobraża sobie, że potrafi osiągnąć bardzo dużo, prześcignąć innych pod wieloma względami, innym razem przeciwnie – sądzi, iż nie potrafi pokonać najmniejszych trudności, sądzi, że się do niczego nie nadaje. Stosownie do tych opinii zmienia się nastrój jednostki: pierwszej z tych ocen towarzyszy na ogół nastrój ożywienia, pełni sił, radosnego podniecenia, lekceważenia trudności, pogardy dla przeciwnika, natomiast samoocenie skrajnie niskiej – smutek, depresja, poczucie trudności nie do pokonania, uczucie osamotnienia i izolacji.

Jednostka taka nie ma wobec siebie stałych oczekiwań, są one zależne od chwilowych sukcesów i porażek oraz nastrojów, a także od opinii innych ludzi.[14]

Zdaniem Bożowicz jest to typowy przejaw niedojrzałej świadomości siebie samego, który określany jest  mianem DEZINTEGRACJI, przejawiającej się w dwóch następujących po sobie wyobrażeniach, co do swoich możliwości. Właściwość ta szczególnie jaskrawo uwidacznia się w okresie dzieciństwa i dorastania, co świadczy o tym, że jednostka charakteryzuje się brakiem równowagi procesów psychicznych oraz emocjonalnym podejściem do otaczającego ją świata. Byle drobne powodzenie, lub niewielki sukces może u takich jednostek być przyczyną wzrostu aspiracji i lepszego samopoczucia. Natomiast niewielkie niepowodzenie urasta do rozmiarów ogromnego problemu i życiowej tragedii.[15]

Wahania te odbijają się na ogólnym samopoczuciu  i powodują nieustanną „huśtawkę” w zakresie mniemania o sobie, świadczą o tym, że postawa wobec siebie jest ambiwalentna.[16]

Zjawisko to świadczy o ujawnieniu się różnic między samooceną idealną, a rzeczywistą (empiryczną), kiedy to jednostka raz kieruje się w swoim postępowaniu wyobrażeniem o własnym ja, innym znów razem – doświadczeniem zdobytym w ramach swoich, realnych możliwości. Pierwsza z nich (samoocena idealna) ujawnia się w wygłaszanych przez daną osobę opiniach i sądach o sobie; druga – w osiąganych w konkretnej działalności wynikach. W codziennym życiu osoby te raz podejmują się zadań przekraczających ich realne możliwości, innym znów razem nic w tym kierunku nie robią.[17]

Psychologowie wyróżniają także dwa rodzaje postaw związanych z samooceną ogólną: samoakceptację (pozytywną postawę wobec własnej osoby) i samoodtrącenie (negatywną postawę wobec własnej osoby).

Samoakceptację określa się jako postawę nacechowaną wiarą, zaufaniem i szacunkiem do samego siebie.[18]

Oznacza ona stopień, w jakim jednostka jest z samej siebie zadowolona i przekonana, że osiąga wartości, przejawia cechy i realizuje wymagania, jakie uznaje za ważne i godne wysiłku.[19]

Jak twierdzi A. Jersild, jest to osoba, która akceptuje siebie, ma pozytywne mniemanie o sobie i charakteryzuje ją na co dzień dobre samopoczucie. Napotkane przeszkody potrafi pokonać w sposób rozsądny i jest zdolna do przeprowadzenia realistycznej oceny sytuacji, bez potrzeby uciekania się do działań opartych na chwilowych, emocjonalnych przeżyciach.[20]

Samoodtrącenie jest natomiast postawą wobec siebie, łączącą się z irracjonalnymi tendencjami do przeżywania poczucia krzywdy, poczucia winy, poczucia niższości albo innych doznań związanych z żalem do siebie, które utrudniają jednostce wykorzystanie i realizację jej możliwości i uświadomienie sobie swoich ograniczeń. Osoba taka nie docenia własnych sukcesów, a przecenia porażki. Dąży do poniżenia siebie. Uczucie pogardy wobec siebie może przybrać taki rozmiar, że człowiek nienawidzi siebie samego.

Świadomość samego siebie spełnia wiele funkcji w kształtowaniu osobowości.

Wśród najważniejszych występują:

  1. Funkcje poznawczo – uświadamiające, mówiące, jakie jednostka zajmuje miejsce w świecie i jakie związki łączą ją z tym otaczającym ją światem.
  2. Funkcje wartościująco – oceniające, nastawione przede wszystkim na spostrzeganie swoich wartości. Funkcje te wyrażają się w spostrzeganiu siebie jako osoby wartościowej, godnej szacunku.
  3. Funkcje integrująco – scalające, mówiące o tym, że świadomość siebie samego łączy wszystkie strony naszego bytu, jest czymś, co osobowość jednoczy, integruje i kieruje nią. Według tego stanowiska „świadomość siebie samego jest totalną sumą wszystkiego, co człowiek może nazwać swoim własnym”. [21]

Zasadnicza funkcja regulacyjna samooceny polega na tym, że stwarza ona wewnętrzny system odniesienia dla działań jednostki i napływających informacji oraz interpretowania nowych doświadczeń w taki sposób, aby były zgodne z tym, co sama o sobie sądzi.[22]

Przedstawione funkcje są wzajemnie powiązane i do siebie nawzajem zależne. Wyobrażenia jednostki o swoim wyglądzie zewnętrznym, o swoich fizycznych właściwościach, pojęcie o swoich zdolnościach, możliwościach podejmowania przez siebie zadań, o odgrywaniu różnorodnych ról społecznych, a także o swojej pozycji w otoczeniu, o stosunkach z innymi ludźmi wpływają na ocenianie siebie i na stosunek emocjonalny do siebie, na to, czy jednostka ma poczucie wysokiej, czy niskiej wartości, czy jest z siebie względnie zadowolona i akceptuje samą siebie, czy też obraz własnej osoby wywołuje przykre przeżycia i doznania.[23]

[1] L.Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie samego siebie op. cit., s. 95.

[2] Ibidem, s. 95 – 96.

[3] Ibidem, s. 96.

[4] L. Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie… op. cit., s. 96.

[5] Ibidem, s. 96- 97.

[6] Ibidem, s. 97.

[7] L. Niebrzydowski : Psychologia Wychowawcza Warszawa 1989, s.  66 – 67.

[8] H. Kulas: Samoocena młodzieży Warszawa 1986, s. 39.

[9] Ibidem, s. 71.

[10] M. Kulig: Samoocena – jej rodzaje i rola w funkcjonowaniu uczniów op. cit., s. 418.

[11] H. Kulas: Samoocena młodzieży. op. cit., s. 73.

[12] L. Niebrzydowski: Psychologia Wychowawcza. op. cit., s. 67.

[13] H. Kulas: Samoocena młodzieży op. cit., s. 37.

[14] Ibidem, s. 38.

[15] L.Niebrzydowski : O poznaniu i ocenie samego siebie op. cit., s.125 – 126.

[16] H. Kulas: Samoocena… op. cit., s. 75.

[17] L. Niebrzydowski :Psychologia Wychowawcza op. cit., s. 66.

[18] A. T. Jersild: Rozwój emocjonalny „Psychologia Wychowawcza” 1971, s. 226.

[19] H. Kulas: Samoocena młodzieży op. cit., s. 34.

[20] Ibidem, s. 35.

[21] L. Niebrzydowski : O poznaniu..op. cit., s. 98.

[22] B. Arsłanowow Samoocena a wychowanie op. cit., s. 282.

[23] H. Kulas: Samoocena młodzieży op. cit., s. 33.

Kwestionariusz do badania sytuacji społecznej osób dotkniętych zaginięciem

5/5 - (1 vote)

Kwestionariusz do badania sytuacji społecznej osób dotkniętych zaginięciem to narzędzie psychometryczne stworzone z myślą o zrozumieniu unikalnych problemów i wyzwań, z jakimi borykają się osoby doświadczające zaginięcia bliskich. Poniżej przedstawiam kilka aspektów teoretycznych tego kwestionariusza.

Cel

Głównym celem kwestionariusza jest zebranie informacji na temat różnych aspektów życia i stanu emocjonalnego osób, których bliscy zaginęli. Kwestionariusz może być używany przez psychologów, pracowników socjalnych, organizacje pomocy społecznej i innych specjalistów zainteresowanych badaniem i pomocą w tej specyficznej sytuacji.

Struktura

Kwestionariusz składa się głównie z pytań zamkniętych na 6-stopniowej skali Likerta, a także kilku pytań wielokrotnego wyboru dotyczących rodzaju relacji z zaginioną osobą oraz częstotliwości kontaktu. Pytania dotyczą różnych aspektów życia, takich jak wsparcie społeczne, emocje, odczucia winy czy oczekiwania co do poszukiwań.

Sposób oceny

Odpowiedzi są kodowane i sumowane w celu uzyskania wyniku, który może być interpretowany indywidualnie lub w kontekście większej grupy osób doświadczających podobnych sytuacji. Wyniki mogą posłużyć jako baza dla dalszej diagnozy i interwencji terapeutycznych.

Zalety

  1. Specyficzność – kwestionariusz jest dostosowany do bardzo konkretnej i trudnej sytuacji życiowej.
  2. Wszechstronność – badanie różnych aspektów (emocjonalnych, społecznych, materialnych) sytuacji osoby, której bliski zaginął.
  3. Możliwość indywidualnej i grupowej analizy – wyniki mogą być wykorzystywane zarówno w kontekście jednostkowym, jak i dla analizy zjawiska na większą skalę.

Wady

  1. Wysoka emocjonalność tematu – kwestionariusz może wywołać silne emocje, co wymaga odpowiedniego wsparcia terapeutycznego.
  2. Brak norm – jeżeli kwestionariusz jest stosunkowo nowy lub rzadko używany, może brakować odpowiednich norm i porównań.
  3. Specyficzność kontekstu – wyniki mogą być trudne do generalizacji, ze względu na unikalność każdego przypadku zaginięcia.

Ten kwestionariusz może być niezwykle użyteczny dla profesjonalistów zajmujących się pomocą osobom w kryzysie emocjonalnym, jakim niewątpliwie jest zaginięcie bliskiej osoby.

Instrukcja:

Bardzo proszę zakreślić kółkiem jedną cyfrę wiedząc że:

1 – całkowicie się nie zgadzam

2 – nie zgadzam się

3 – raczej się nie zgadzam

4 – raczej się zgadzam

5 – zgadzam

6 – całkowicie się zgadzam

1 Czy ma Pan(i) poczucie, że zaginięcie to niesprawiedliwość losu? 1 2 3 4 5 6
2 Czy doświadcza Pan(i) tęsknoty za zaginioną osobą? 1 2 3 4 5 6
3 Czy może Pan(i) liczyć na wsparcie krewnych? 1 2 3 4 5 6
4 Czy może Pan(i) liczyć na wsparcie znajomych? 1 2 3 4 5 6
5 Czy ma Pan(i) poczucie, że po zaginięciu wsparcie ze strony krewnych zmniejszyło się? 1 2 3 4 5 6
6 Czy ma Pan(i) poczucie, że po zaginięciu wsparcie ze strony znajomych zmniejszyło się? 1 2 3 4 5 6
7 Czy Pana(i) krewni angażują się w poszukiwania zaginionej osoby? 1 2 3 4 5 6
8 Czy Pana(i) znajomi angażują się w poszukiwania zaginionej osoby? 1 2 3 4 5 6
9 Czy ma Pan(i) możliwość rozmawiania o swoich kłopotach z krewnymi? 1 2 3 4 5 6
10 Czy ma Pan(i) możliwość rozmawiania o swoich kłopotach ze znajomymi? 1 2 3 4 5 6
11 Czy ma Pan(i) poczucie, że po zaginięciu życie rodziny zmieniło się? 1 2 3 4 5 6
12 Czy życie Pana(i) rodziny uległo dezorganizacji po zaginięciu? 1 2 3 4 5 6
13 Czy uważa Pan(i), że ktoś z rodziny jest winien tego, co się stało? 1 2 3 4 5 6
14 Czy uważa Pan(i) że sam ponosi odpowiedzialność za zaginięcie? 1 2 3 4 5 6
15 Czy brakuje Panu(i) zaginionej osoby? 1 2 3 4 5 6
16 Czy często myśli Pan(i) o tym, co dzieje się z zaginioną osobą? 1 2 3 4 5 6
17 Czy często wspomina Pan(i) zaginioną osobę? 1 2 3 4 5 6
18 Czy często myśli Pan(i) jak wyglądałoby teraz życie Waszej rodziny, gdyby nie doszło do zaginięcia? 1 2 3 4 5 6
19 Czy ma Pan(i) poczucie, że krewni obarczają Pana(Panią) winą za zaginięcie? 1 2 3 4 5 6
20 Czy ma Pan(i) poczucie, że znajomi obarczają Pana(Panią) winą za zaginięcie? 1 2 3 4 5 6
21 Czy otrzymuje Pan(i) pomoc ze strony organizacji zajmujących się poszukiwaniem osób zaginionych? 1 2 3 4 5 6
22 Czy uważa Pan(i), że zainteresowanie zaginięciem ze strony policji było wystarczające? 1 2 3 4 5 6
23 Czy odnosi Pan(i) wrażenie, że po zaginięciu niektórzy krewni odsunęli się od Pana(i)? 1 2 3 4 5 6
24 Czy odnosi Pan(i) wrażenie, że po zaginięciu niektórzy znajomi odsunęli się od Pana(i)? 1 2 3 4 5 6
25 Czy wierzy Pan(i) w szczęśliwe odnalezienie się zaginionej osoby? 1 2 3 4 5 6
26 Czy wierzy Pan(i), że życie Waszej rodziny jeszcze wróci do normy? 1 2 3 4 5 6
27 Czy sądzi Pan(i), że zaginiony sam jest winien temu, co się stało? 1 2 3 4 5 6
28 Czy myśli Pan(i) czasem, że zaginiony nie wraca do domu, gdyż tego nie chce? 1 2 3 4 5 6
29 Czy jest Pan(i) czasem zły(a) na zaginionego za to, co się stało? 1 2 3 4 5 6
30 Czy miewa Pan(i) sny, w których pojawia się zaginiony? 1 2 3 4 5 6
31 Czy jest Pan(i) zadowolony z obecnej sytuacji materialnej? 1 2 3 4 5 6
32 Czy po zaginięciu Pana(i) sytuacja materialna uległa pogorszeniu? 1 2 3 4 5 6
33 Czy może Pan(i) wyobrazić sobie szczęśliwe życie Waszej rodziny bez zaginionej osoby? 1 2 3 4 5 6
34 Czy zgadza się Pan(i), że zaginięcie bliskiej osoby to najgorsza rzecz jaka może przytrafić się człowiekowi? 1 2 3 4 5 6
35 Czy uważa Pan(i), że wszystko w życiu ma jakiś sens, nawet zaginięcie bliskiej osoby? 1 2 3 4 5 6
  1. Jakiego rodzaju więź łączyła Pana(Panią) z zaginioną osobą?
  • małżeństwo
  • konkubinat
  • brat/siostra
  • matka
  • ojciec
  • dziecko
  • inny krewny……………..
  1. Jak często widywał(a) się Pan(i) z tą osobą przed jej zaginięciem?
  • codziennie
  • 4 – 5 razy w tygodniu
  • 2 –3 razy w tygodniu
  • rzadziej
  1. Czy utrzymywał(a) Pan(i) kontakt telefoniczny z zaginioną osobą?
  • tak, codziennie
  • tak, 4 – 5 razy w tygodniu
  • tak, 2 – 3 razy w tygodniu
  • tak, rzadziej
  • nie
  1. Czy prowadził(a) Pan(i) wspólne gospodarstwo domowe z zaginioną osobą?
  • tak
  • nie
  1. Czy był Pan(i) na utrzymaniu zaginionej osoby?
  • tak
  • nie

Kwestionariusz EPQ-R

5/5 - (1 vote)

Kwestionariusz Osobowości Eysencka (Eysenck Personality Questionnaire – EPQ) to jedno z najbardziej znanych i szeroko używanych narzędzi do oceny osobowości w psychologii. Wersja zrewidowana, znana jako EPQ-R (Eysenck Personality Questionnaire-Revised), została stworzona, by uwzględnić nowsze badania i teorie dotyczące osobowości. Zwykle skupia się on na trzech głównych wymiarach osobowości według teorii Eysencka: ekstrawersji, neurotyczności i psychotyzmu. Niektóre wersje zawierają również skalę do oceny tendencji do udawania czy kłamstwa, często oznaczaną jako „Skalę Kłamstwa” („Lie Scale”).

Do czego służy:

  1. Diagnostyka Kliniczna – Kwestionariusz jest używany w ustawieniach klinicznych do zrozumienia profilu osobowości pacjenta i potencjalnych problemów związanych z jego zachowaniem.
  2. Badania Naukowe – Jest często używany w badaniach nad osobowością, zachowaniem i zdrowiem psychicznym.
  3. Selekcja i Rekrutacja – W kontekście organizacyjnym, może być używany do selekcji kandydatów, którzy najbardziej pasują do profilu osobowości wymaganego na danym stanowisku.
  4. Rozwój Osobisty – Może być używany w coaching’u i doradztwie zawodowym.

Kto z niego korzysta:

  1. Psychoterapeuci i Psycholodzy – W diagnostyce klinicznej i terapii.
  2. Doradcy Zawodowi i Coachowie – W planowaniu kariery i rozwoju osobistego.
  3. Zarządzanie Zasobami Ludzkimi – W procesach rekrutacyjnych i szkoleniach.
  4. Naukowcy – W badaniach dotyczących różnych aspektów osobowości i zachowania.

Ograniczenia:

  1. Redukcjonizm – Krytycy argumentują, że EPQ-R jest zbyt redukcyjny i nie oddaje pełnej złożoności osobowości.
  2. Kulturowe Różnice – Nie wszystkie aspekty kwestionariusza mogą być odpowiednie w różnych kontekstach kulturowych.
  3. Subiektywność – Jak większość kwestionariuszy opartych na samoopisie, EPQ-R jest podatny na błędy wynikające z braku samowiedzy czy chęci przedstawienia się w korzystnym świetle.

Mimo pewnych ograniczeń, EPQ-R jest uznawany za solidne i niezawodne narzędzie w ocenie osobowości i jest szeroko stosowany w różnych dziedzinach.

Kwestionariusz EPQ-R (Eysenck Personality Questionnaire-Revised) jest narzędziem psychometrycznym zazwyczaj składającym się z kilkudziesięciu do kilkuset pytań, zależnie od wersji. Początkowe wersje EPQ miały mniej pytań, ale zrewidowane edycje są zwykle bardziej szczegółowe. Kwestionariusz jest zaprojektowany w formie stwierdzeń, na które respondenci odpowiadają zazwyczaj przy użyciu skali Likerta (np. „Zdecydowanie się zgadzam”, „Zgadzam się”, „Nie zgadzam się”, „Zdecydowanie się nie zgadzam”) lub opcji binarnych („Tak” lub „Nie”).

Struktura

  1. Ekstrawersja – Pytania w tej sekcji dotyczą poziomu towarzyskości, energii i komfortu w interakcjach społecznych.
  2. Neurotyczność – Ta sekcja ocenia poziom lęku, nastroju i stabilności emocjonalnej respondenta.
  3. Psychotyzm – Pytania dotyczą takich cech jak agresywność, empatia i konwencjonalność.
  4. Skala Kłamstwa – Opcjonalna, ale często dołączana, ta sekcja ma za zadanie zidentyfikować próby udawania lub fałszowania odpowiedzi.

Przykładowe pytania

  1. „Lubisz być w centrum uwagi.” (Ekstrawersja)
  2. „Często się martwisz.” (Neurotyczność)
  3. „Nie boisz się zaryzykować.” (Psychotyzm)
  4. „Zawsze mówisz prawdę.” (Skala Kłamstwa)

Sposób oceny

Po wypełnieniu kwestionariusza, odpowiedzi są zwykle kodowane i sumowane, co prowadzi do wyników w każdej z skal. Te wyniki mogą być następnie interpretowane przez specjalistów w kontekście norm grupowych lub indywidualnych cez osoby badanej.

Warto zauważyć, że kwestionariusz EPQ-R istnieje w różnych wersjach językowych i kulturowych, a także w wersjach skróconych i pełnych, co czyni go użytecznym w różnorodnych kontekstach.

Instrukcja

Odpowiedz na każde pytanie, otaczając kółkiem TAK albo NIE obok numeru pytania na ARKUSZU ODPOWIEDZI. Nie ma tu dobrych ani złych odpowie­dzi, ani podchwytliwych pytań. Pracuj szybko i nie zastanawiaj się zbyt długo na dokładnym znaczeniem pytań.

ODPOWIEDZ NA WSZYSTKIE PYTANIA

  1. Czy masz wiele różnych zainteresowań (hobby)?
  2. Czy zanim coś zrobisz, starasz się najpierw wszystko dokładnie przemyśleć?
  3. Czy często miewasz zmienne nastroje?
  4. Czy zdarzyło ci się przyjmować bez protestu pochwały, wiedząc, że należą się  one komuś innemu?
  5. Czy bardzo przejmujesz się tym, co ludzie myślą?
  6. Czy jesteś osobą rozmowną?
  7. Czy martwiłoby cię posiadanie długów?
  8. Czy czasem czujesz się „podle” bez powodu?
  9. Czy dajesz pieniądze na cele dobroczynne?
  10. Czy kiedyś z łakomstwa wziąłeś (wzięłaś) sobie więcej, niż ci się należało?
  11. Czy masz żywe usposobienie?
  12. Czy bardzo poruszyłby cię widok cierpiącego dziecka lub zwierzęcia?
  13. Czy często martwisz się z powodu rzeczy, których nie powinieneś był (nie powinnaś była) powiedzieć lub zrobić?
  14. Czy nie lubisz ludzi, którzy nie umieją się zachować?
  15. Czy zawsze dotrzymujesz obietnicy, niezależnie od tego, jak bardzo może ci to być nie na rękę?
  16. Czy zwykle potrafisz odprężyć się i dobrze się bawić na wesołym przyjęciu?
  17. Czy łatwo Cię wyprowadzić z równowagi?
  18. Czy ludzie powinni zawsze przestrzegać prawa?
  19. Czy zdarzyło Ci się obwiniać kogoś o coś, o czym wiedziałeś (wiedziałaś), że naprawdę sam (sama) to popełniłeś (popełniłaś)?
  20. Czy lubisz poznawać nowych ludzi? ­
  21. Czy dobre maniery są bardzo ważne?
  22. Czy łatwo zranić twoje uczucia?
  23. Czy wszystkie twoje przyzwyczajenia są dobre i pożądane?
  24. Czy w towarzystwie masz skłonność do trzymania się na uboczu?
  25. Czy zażyłbyś (zażyłabyś) środki, które mogą wywołać dziwne lub niebezpieczne skutki?
  26. Czy często czujesz, że masz „wszystkiego dość”? .
  27. Czy zdarzyło ci się zabrać coś (choćby szpilkę czy guzik), co należało do kogoś innego?
  28. Czy lubisz spędzać czas poza domem?
  29. Czy wolisz chodzić własnymi drogami, niż przestrzegać ustalonych reguł?
  30. Czy bawi cię zadawanie bólu osobom, które kochasz?
  31. Czy często dokucza ci poczucie winy?
  32. Czy mówisz czasem o rzeczach, na których się zupełnie nie znasz?
  33. Czy wolisz czytać, niż spotykać się z ludźmi?
  34. Czy masz wrogów, którzy chcą ci zaszkodzić?
  35. Czy nazwałbyś (nazwałabyś) się osobą nerwową?
  36. Czy masz wielu przyjaciół?
  37. Czy lubisz robić kawały, które mogą czasem zaszkodzić ludziom?
  38. Czy masz skłonność do zamartwiania się?
  39. Czy jako dziecko wykonywałeś (wykonywałaś) polecenia natychmiast i bez szemrania?
  40. Czy nazwałbyś (nazwałabyś) się lekkoduchem?
  41. Czy dobre wychowanie i schludność mają dla ciebie duże znaczenie?
  42. Czy często postępowałeś (postępowałaś) wbrew woli rodziców?
  43. Czy martwisz się okropnymi rzeczami, które mogłyby się wydarzyć?
  44. Czy zdarzyło ci się zepsuć lub zgubić coś, co należało do kogoś innego?
  45. Czy zazwyczaj przejawiasz inicjatywę przy zawieraniu nowych znajomości?
  46. Czy uważasz się za osobę '”spiętą” lub przewrażliwioną?
  47. Czy przeważnie milczysz w towarzystwie innych ludzi?
  48. Czy uważasz, że małżeństwo jest instytucją przestarzałą, którą należy zlikwidować?
  49. Czy czasem się trochę przechwalasz?
  50. Czy mniej niż większość ludzi przejmujesz się tym, czy coś jest dobre czy złe?
  51. Czy łatwo ci rozkręcić towarzystwo na nudnym przyjęciu?
  52. Czy martwisz się swoim zdrowiem?
  53. Czy powiedziałeś (powiedziałaś) kiedyś o kimś coś złego lub złośliwego?
  54. Czy lubisz współpracować z innymi ludźmi?
  55. Czy lubisz opowiadać przyjaciołom kawały i zabawne historyjki?
  56. Czy większość rzeczy ma dla ciebie taki sam smak?
  57. Czy jako dziecko byłeś (byłaś) kiedykolwiek zuchwały (zuchwała) wobec rodziców?
  58. Czy lubisz przebywać wśród ludzi?
  59. Czy martwisz się, jeśli wiesz, że w twojej pracy są błędy?
  60. Czy cierpisz na bezsenność?
  61. Czy mówiono ci, że czasem postępujesz zbyt nierozważnie?
  62. Czy zawsze myjesz ręce przed jedzeniem?
  63. Czy prawie zawsze w czasie dyskusji masz na wszystko gotową odpowiedź?
  64. Czy lubisz przychodzić na umówione spotkania dużo przed czasem?
  65. Czy często czujesz się bez powodu zobojętniały (zobojętniała) i zmęczony (zmęczona)?
  66. Czy kiedykolwiek oszukiwałeś (oszukiwałaś) w czasie gry?
  67. Czy lubisz robić rzeczy wymagające szybkiego działania?
  68. Czy twoja matka jest (była) dobrą kobietą?
  69. Czy często podejmujesz decyzje pod wpływem chwili?
  70. Czy często masz uczucie, że życie jest bardzo nudne?
  71. Czy kiedykolwiek wykorzystałeś (wykorzystałaś) kogoś?
  72. Czy często podejmujesz więcej działań, niż pozwala ci na to czas?
  73. Czy jest wiele osób, które starają się ciebie unikać?
  74. Czy bardzo martwisz się swoim wyglądem?
  75. Czy uważasz, że ludzie poświęcają zbyt wiele czasu na zapewnienie  swojej przyszłości oszczędzając i ubezpieczając się?
  76. Czy kiedykolwiek pragnąłeś (pragnęłaś) nie żyć?
  77. Czy uchylałbyś (uchylałabyś) się od płacenia podatków, wiedząc, ze to się nie  wyda?
  78. Czy potrafisz rozkręcić zabawę na przyjęciu?
  79. Czy starasz się nie być opryskliwy (opryskliwa) wobec ludzi?
  80. Czy zbyt długo się martwisz, kiedy zdarzy ci się coś nieprzyjemnego?
  81. Czy postępujesz w myśl zasady „najpierw pomyśl, później zrób”?
  82. Czy kiedykolwiek upierałeś (upierałaś) się przy własnym zdaniu?
  83. Czy cierpisz na „nerwy”?
  84. Czy często czujesz się samotny (samotna)?
  85. Czy na ogół potrafisz wierzyć, że ludzie mówią prawdę?
  86. Czy zawsze postępujesz zgodnie z zasadami, które głosisz?
  87. Czy łatwo cię zranić, wytykając błąd w twoim postępowaniu?
  88. Czy lepiej jest postępować według reguł przyjętych w społeczeństwie, niż  chodzić własnymi drogami?
  89. Czy spóźniłeś (spóźniłaś) się kiedyś na spotkanie lub do pracy?
  90. Czy lubisz jak wokół ciebie jest dużo ruchu i ciągle coś się dzieje?
  91. Czy chciałbyś (chciałabyś), by inni się ciebie bali?
  92. Czy czasem kipisz energią, a innym razem jesteś bardzo ospały (ospała)?
  93. Czy czasem odkładasz do jutra to, co powinieneś (powinnaś) zrobić dzisiaj?
  94. Czy ludzie uważają cię za osobę o bardzo żywym usposobieniu?
  95. Czy ludzie mówią ci wiele kłamstw?
  96. Czy sądzisz, że ma się szczególne obowiązki wobec własnej rodziny?
  97. Czy jesteś przeczulony (przeczulona) w pewnych sprawach?
  98. Czy zawsze gotów (gotowa) jesteś przyznać się do popełnionych błędów?
  99. Czy byłoby ci bardzo żal zwierzęcia, które wpadło w sidła?
  100. Czy trudno ci się opanować, gdy wpadniesz w złość?

 Sprawdź, czy nie opuściłeś (opuściłaś) żadnego pytania.