prace

Histeria

5/5 - (2 votes)

Histeria odnosi się do grupy objawów nerwicowych, takich jak nadmierne emocje, zdenerwowanie, demonstracyjność zachowań, strach lub ból w określonym obszarze ciała. Symptomatologia może obejmować spektakularne ataki histerii z drgawkami, paraliżem, utratą mowy lub wzroku. Termin ten nosi bagaż historycznych teorii i prób wyjaśnień, często pejoratywnie kojarzonych z kobietami i ich seksualnością. W nowoczesnej psychiatrii termin ten został zastąpiony przez „zaburzenia dysocjacyjne, konwersyjne”, chociaż w potocznej mowie nadal jest używany do określenia przesadnych reakcji emocjonalnych.[1]

„Histeria zbiorowa” jest terminem używanym w psychiatrii i psychologii, który wpływa na codzienne dyskursy. Ta terminologia jest jednak rzadko używana w literaturze specjalistycznej.[2] Zjawisko „masowej histerii” lub „histerycznej zarazy” ujawnia się jako niekontrolowane emocjonalne szaleństwo o symptomatologii „histerycznej”, które szybko rozprzestrzenia się wśród członków danej społeczności. Jednostki nie muszą się znać ani utrzymywać bezpośredni kontakt, aby zostać wpływem.[3]

Mechanizm i przyczyny zjawiska masowej histerii są omawiane w opracowaniu J.A. Alcocka w Encyclopedia of Psychology. Reakcją na ogólne poczucie niezadowolenia w społeczności mogą być bezpośrednie działania, takie jak zamieszki, protesty, wandalizm. Jednak gdy źródło dyskomfortu jest nieznane, niejasne lub rozproszone, ludzie mogą przyjmować role „ofiar”. Plotki i podatność na sugestie odgrywają dużą rolę w wybuchach zbiorowej histerii.[4]

Osoby z cechami histrionicznymi są najbardziej podatne na wpływanie przez zbiorową histerię. Często służą jako kluczowi propagatorzy i aktywnie wspierają eskalację zachowań emocjonalnych. Wybuchy masowej histerii są zwykle krótkotrwałe z powodu ich samoregulującego charakteru.[5]

A. Jakubik tłumaczy występowanie histerii zbiorowej poprzez wpływ czynników społeczno-kulturowych. Współczesne przypadki obejmują porażenia, drżenia, przykurcze, znieczulenia, wymioty, itp. Przegląd serwisów informacyjnych nie pozostawia wątpliwości, że zbiorowe ataki histerii wciąż mają miejsce.[6]

L.P. Boss przedstawił kompleksowe opracowanie i analizę przypadków masowej histerii od 1872 do 1993 roku. Opierając się na literaturze anglojęzycznej, opracował aspekty ilościowe i jakościowe epidemii histerii w różnych kulturach, grupach etnicznych i religijnych na całym świecie.[7]

W literaturze anglojęzycznej termin „mass hysteria” jest często zastępowany przez „mass sociogenic illness” (MSI), co można by przetłumaczyć jako „masowe zaburzenie socjogenne”. To zjawisko odnosi się do nagłego rozpowszechniania się objawów chorobowych w pewnej grupie, pomimo braku somatycznych przyczyn. Kiedy dolegliwości jednej osoby są zauważane przez innych i potęgowane przez plotki o użyciu trującej substancji lub gazu, szybko może dojść do sytuacji, w której jest potrzebna interwencja wszystkich dostępnych ambulansów w mieście. Zjawisko to nie odnosi się do osób cierpiących na zaburzenia histeryczne (lub konwersyjne), ale raczej obejmuje osoby, które na co dzień są uważane za zdrowe.[8]

Badacze, traktując masową histerię jako reakcję kulturowo zależną na stres, wskazują na działanie dwóch mechanizmów, które mogą reprezentować dwa oddzielne typy masowej histerii. S. Wessely identyfikuje dwa typy masowego zaburzenia socjogennego (MSI): masową histerię lękową i masową histerię motoryczną. Pierwszy typ charakteryzuje się krótkotrwałym, zazwyczaj jednodniowym, intensywnym poczuciem lęku po postrzeżeniu fałszywego zagrożenia. Drugi typ powstaje w wyniku powolnej akumulacji nierozładowanego napięcia, np. spowodowanego trudną sytuacją społeczną, i objawia się symptomami konwersyjnymi, takimi jak drżenie, skurcze, słabość itp., które mogą utrzymywać się przez tygodnie lub nawet miesiące.[9]

Analizy wskazują na ewolucję i zmienność historyczną obrazu masowej histerii, która wydaje się odzwierciedlać społeczne problemy, zmieniając się w zależności od kontekstu i okoliczności. Wybuchy masowej histerii z XIX wieku i wcześniejszych okresów miały wyraźnie psychomotoryczny i teatralny charakter, będąc reakcjami na długotrwałe napięcie. Typowym przykładem były opętania w klasztorach żeńskich. Czasy współczesne przynoszą nam masowe objawy lękowe w reakcji na niespodziewane bodźce alarmowe, jak plotki o zatrutych pokarmach czy nieznane intensywne zapachy.[10]

Epidemie zaburzeń o charakterze podobnym do histerycznego zdarzają się nie tylko w kulturze zachodniej. A. Jakubik, w kontekście psychiatrii kulturowej (transkulturowej), opisuje różne „egzotyczne” zespoły zaburzeń o charakterze histerycznym, zarówno indywidualne, jak i zbiorowe. Wśród nich warto zwrócić uwagę na zespoły lękowe, takie jak koro występujące w Chinach, Indonezji i Malezji, określane jako stan ostrego lęku przed śmiercią, która ma nastąpić w wyniku wciągnięcia członka do brzucha. Znane są przypadki zbiorowych ataków koro, kiedy duże grupy mężczyzn w panice szukają pomocy u lekarzy i szamanów. Do tego typu zaburzeń można zaliczyć także lęk kajakowy u Eskimosów, a także tanatofobię (śmierć voodoo) u Indian Ameryki Południowej i mieszkańców Afryki Środkowej. Intrygujące są także napadowe reakcje histeryczne, takie jak latah dotykający kobiety na Jawie i charakteryzujący się zachowaniami naśladowczymi, strachem i bezładną ucieczką, czy amok, typowy dla Azji południowo-wschodniej, szczególnie Malajów. Słowo „amok” odnosi się do zawężenia świadomości z nagłym podnieceniem i agresją lub autoagresją.[11]

Również opętanie jest zjawiskiem historycznie i kulturowo uwarunkowanym, definiowanym jako „stan indywidualnego lub zbiorowego transu albo ekstazy, przebiegający ze zwężeniem świadomości i zazwyczaj połączony z czynnościami rytualnymi, zależnymi od rodzaju religii, wierzeń i obyczajów”.[12]

W tych rozważaniach, na pograniczu psychiatrii i kulturoznawstwa, wyraźnie zaznaczają się dwie podstawowe tezy: 1. istnieje specyficzny związek między czynnikami kulturowymi a zaburzeniami psychicznymi, 2. pojęcie normy i patologii psychicznej – pomijając poważne trudności definicyjne – nie może być rozpatrywane bez uwzględnienia relatywizmu kulturowego. Perspektywa międzykulturowa na masową histerię jeszcze wyraźniej pokazuje, jak bardzo treści i sposoby doświadczania lęku są uzależnione od czynników kulturowych.[13]

[1]  Por. M. Jarosz, S. Cwynar (red.), Podstawy psychiatrii, PZWL, Warszawa 1978.

[2]  A. Jakubik, Histeria: metodologia, teoria, psychopatologia, PZWL, Warszawa 1979.

[3]  Klasyfikacja chorób ICD-10: F44 (zaburzenia dysocjacyjne, konwersyjne) – cała gama zaburzeń o charakterze histerycznym a także klasyfikacja DSM IV: 301.5 (osobowość histrioniczna)

[4]  J.A. Alcock, Mass Hysteria, (w:) R.J. Corsini (red.) Encyclopedia of Psychology, Vol. 2, New York 1994, s. 373-374.

[5]  A. Jakubik, dz. cyt., s. 327-328.

[6]  A. Jakubik, dz. cyt., s. 327.

[7]  abclocal.go.com/kgo/story?section=nation_world&id=5189765

[8]   capitalfm.co.ke/news/newsarticle.asp?newsid=1940&newscategoryid=1

[9]   L.P., Boss, Epidemie hysteria: A reviev of the PublishedLiteraturę, “Epidemiological Reviews”, Vol. 19, No.2 (1997), s. 233-242; epirev.oxfordjournals.org/cgi/reprint/19/2/233

[10] R.E. Bartholomhew, S. Wessely, Protean nature of sociogenic illness: From possessed nuns to chemical and biological terrorism fears, British Journal of Psychiatry, (2002) 180, 300-306;

http: //bj p.rcpsych. org/cgi/content/full/180/4/300

[11] A. Jakubik, dz. cyt., por A. Jakubik, Kultura a zaburzenia psychiczne, psychologia.net.pl/artykul.php?level=98

[12] Tamże.

[13] A. Jakubik, Psychiatria kulturowa, (w:) Psychiatria. Tom 3, (red.) S. Dąbrowski, J. Jaroszyński, S. Pużyński, PZWL, Warszawa 1989, s.51-65.

Rysunek jako środek diagnostyczny

5/5 - (1 vote)

Rysunek jest bardzo istotnym elementem diagnostyki psychologicznej i pedagogicznej. Pozwala on na wykrycie wielu problemów dręczących dzieci, których innymi metodami nie można zdiagnozować. W rysunku dziecko przedstawia szczerze to, co rozumie lub czuje, a nie zawsze umie lub chce wyrazić słowami. Postać ludzka na rysunku ujawnia także psychiczną relację dziecka do niej.

Na szczególne zainteresowanie zasługują rysunki na temat rodziny. Pokazują one pozycję dziecka w rodzinie oraz wśród jej członków, korelacje do rodziców, rodzeństwa. Dziecko przedstawiając swoją rodzinę w formie rysunku nie kryje uczuć, mając nadzieję, że to co narysuje i uczucia które przedstawi będą zrozumiałe tylko dla niego. W rysunku ujawnia swoją jedność z członkami rodziny, a także ucieczkę przed rzeczywistością.

Interpretacja rysunku dokonuje się w trzech płaszczyznach:

  1. graficzna (kolorystyka, postacie osób i ich pozycja),
  2. wzajemne stosunki między osobami,
  3. treść rysunku (subiektywny obraz własnej rodziny).

Poziom graficzny, zdaniem M. Braun-Gałkowskiej, obejmuje: rozmach i siłę kreski – kreska „rozmachowa” długa, powstająca od jednego pociągnięcia, zajmująca większą część kartki, mówi o rozmachu, energii, odwadze i łatwości uzewnętrznienia swoich tendencji; – kreska krótka, wahająca się przy liniach dłuższych złożona z krótkich elementów wskazuje na zahamowanie; – silny nacisk kreski (grubość kreski i nacisk na papier) mówi o silnym napięciu, odwadze, czasem gwałtowności; – słaby nacisk kredki mówi o nieśmiałości, łagodności, czasami nerwicy i wysokim niepokoju[1].

Czasami bywa, że na rysunku narysowanym ze średnią siłą nacisku, jedna z postaci narysowana jest szczególnie mocno. Zwykle z tą postacią łączą się szczególne napięcia emocjonalne autora.

Kolory użyte w rysunku prezentują przede wszystkim stan emocjonalny badanego dziecka. Szeroka gama kolorów świadczy o żywej emocjonalności, a ich brak (rysunek ołówkiem lub tylko jedną kredką) wskazuje na opory emocjonalne i obawę. Kolory jasne informują nas zwykle o nastroju radosnym, ostry kolor czarny o postawie rygorystycznej, kolor czerwony może mieć różne znaczenia: może być kolorem aktywności, jednak w połączeniu z kolorem czarnym świadczy zazwyczaj o agresji[2].

Rozmieszczenie rysunku na kartce bywa bardzo różnorodne i wiele mówi dla badacza. Może być wykorzystana cała kartka lub jej część. Rysowanie na górze kartki mówi o idealizmie lub marzeniach, wyobraźni. Umieszczenie rysunku na środku kartki wskazuje, że odnosi się do spraw najbardziej uświadomionych, podczas gdy innych nie chce ujawnić. Dolny pas kartki jest ulubionym pasem zmęczonych, często przygnębionych uczniów. Pas górny jest wracaniem myślami do przeszłości. Rysunek namalowany w dolnym lewym pasie ujawnia wewnętrzne skrępowanie, a pas prawy jest wybieganiem w przeszłość[3].

Analizując kolejność rysowania poszczególnych członków rodziny oraz ich wielkość w stosunku do innych dowiadujemy się, kogo dziecko najbardziej ceni, którą osobę najbardziej kocha. Często bywa tak, że miejsce ojca zajmują inni mężczyźni z rodziny. Dzieje się tak, gdy ojciec często bywa poza domem, na przykład pracuje za granicą lub w innym mieście albo nie spełnia oczekiwań dziecka.

Rozmieszczenie postaci odzwierciedla stosunki społeczno-emocjonalne. Bliskość postaci z dzieckiem może oznaczać miłość, oddalenie czy brak więzi rodzinnych.

Rysunek rodziny, na którym nie ma postaci dziecka, może świadczyć o rozluźnieniu więzi rodzinnych, osamotnieniu a czasem i odrzuceniu. Podczas rozmowy indywidualnej możemy dowiedzieć się, że brak dziecka spowodowany jest obawą przed ojcem alkoholikiem. Daje to wskazówkę wychowawcy, że w domu dziecka panuje zła atmosfera. Członek rodziny którego dziecko akceptuje i kocha, jest nie tylko największy, ale jego postać jest bardziej ozdobiona, narysowana ciepłymi barwami, często trzymająca za ręce inne postacie lub namalowana bardzo blisko nich.

Własna rodzina to najbliższe otoczenie dziecka, bardzo ważne pod względem emocjonalnym, niezbędne do życia i prawidłowego funkcjonowania. Choć czasem się od niej oddala, jest jednak zawsze w pobliżu i czeka żebyśmy go przytulili. Więź emocjonalna z rodzicami, miłość do dziecka, stanowi dobro, którego nic nie jest w stanie zastąpić. Dziecko łatwiej wybaczy nawet rażącą niesprawiedliwość rodzicom, jeśli widzi i czuje miłość do siebie. Miłość do dziecka musi jednak podlegać pewnym rygorom wychowawczym. W rodzinie dzieci uczą się i zdobywają doświadczenie. Rysunki dzieci powinny być traktowane jako sprawdzian prawdziwych relacji panujących w rodzinie.

[1] M. Łaguna, B. Lachowska: Rysunek projekcyjny jako metoda badań psychologicznych, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 2003, s. 21

[2] Tamże, s. 68.

[3] Tamże, s. 72

Zachowania zbiorowe

5/5 - (4 votes)

„Zachowania masowe” – termin zdefiniowany w Słowniku Psychologii jako kolektywne reakcje grupy, w których nie obserwuje się bezpośredniej wzajemnej komunikacji czy wpływu jednostek na całość. Do przykładów takich zachowań zalicza się trendy, zwyczaje, style ubioru, ruchy polityczne itd. Wierzy się, że wpływ społeczny jest przekazywany poprzez systemy komunikacji masowej. Inne określenie to „masowe zarażanie się”.[1]

Zjawisko zachowań zbiorowych badane było przez wielu, głównie amerykańskich, socjologów, jak H. Blumer, R.H. Turner, L.M. Killian, N.J. Smelser. A. Domański prezentuje ewolucję poglądów na ten temat oraz dyskusje i krytykę z jakimi spotykały się prace dotyczące tego zagadnienia. Istotne było wpływ prac klasyków jak G. Le Bon, S. Sighele, G. Tarde, W. McDougall, R. E. Park na współczesnych autorów i na ogólną wiedzę na temat zachowań zbiorowych. Nie można zapominać o tonie zawartym w klasycznych pismach Ortegi y Gasseta. Masa jest tutaj przedstawiana jako krwiożercza, wiecznie głodna bestia, która ciągle się rozwija, pochłaniając i niszcząc wszystko na swojej drodze.[2]

Wśród krytyków tych teorii wymienionych przez A. Domańskiego są W.A. Gamson i C.J. Couch. Ich główne zarzuty dotyczą postulatów o irracjonalności zachowań, deviacji bez uwzględnienia celowości i planowania wystąpień masowych. Skrytykowali oni nadmierne skupienie na afektach, emocjach i spontaniczności, przy pominięciu roli struktury, organizacji i predyspozycji do określonych zachowań. Najczęściej krytyka pochodzi od zwolenników teorii „działania zbiorowego”, którzy podkreślają nowe zastosowania podejść badawczych, takich jak mobilizacja zasobów czy konstruktywizm społeczny, do badania rozruchów, protestów, zbiorowej przemocy czy ruchów społecznych. Zalecają oni zamienić termin „tłum”, obarczony dużym negatywnym ładunkiem emocjonalnym, na „zgromadzenie”.[3]

A. Domański zauważa, że taki krytyczny trend, lub moda naukowa, rzuca cień na całość badań dotyczących zachowań zbiorowych, które dotyczą nie tylko protestów i ruchów społecznych, ale również takich tematów jak: plotki, przemijająca fascynacja, moda, zbiorowe szaleństwo, zbiorowa przemoc, panika, lincz, plądrowanie, zachowanie podczas katastrof czy masowa histeria. Przewaga paradygmatu działań zbiorowych może tłumaczyć niewielką ilość prac na temat masowej histerii w socjologii zachodniej i brak takich prac w Polsce.[4]

Materiały na temat zachowań zbiorowych znajdziemy również w Suplemencie do Encyklopedii Socjologii. W tym podejściu, podstawowymi cechami zachowań zbiorowych są ich tymczasowość i spontaniczność. Są trudne do zaplanowania i systematycznego obserwowania, co nie sprzyja popularności tej tematyki w badaniach socjologicznych. Ich tymczasowość wynika z tego, że są one reakcjami na różne wydarzenia losowe, publiczne wydarzenia wywołujące silne emocje (lincze, akty terrorystyczne, wydarzenia sportowe, itp.) czy katastrofy historyczne (wojny, pucze), przemysłowe oraz naturalne (trzęsienia ziemi, powodzie, w tym również epidemie i rozwój nieuleczalnych chorób).[5]

Podstawowe założenia prac H. Blumera i N.J. Smelsera są tu opisane. H. Blumer proponuje koncepcję komunikacji okrężnej (cyrkularnej) jako wyjaśnienie zjawiska zbiorowych zachowań. W sytuacji niezrozumiałej i nieustrukturyzowanej, ludzie zaczynają komunikować się za pomocą plotek i pogłosek oraz wzmacniają wzajemne reakcje emocjonalne. Może to prowadzić do zachowań panicznych. Jednak takie zachowania są bardziej typowe dla tłumów niż mas. Masa, w porównaniu do tłumu, jest bardziej anonimowa, fizycznie różna. Jaka jest różnica między lękiem a paniką, a także czym różnią się te emocje w wymiarze zbiorowym i indywidualnym?[6]

Co na koniec o zachowaniach zbiorowych powiedzieć mogą nam wyniki badań prowadzonych na przestrzeni ostatnich lat? Czy istnieją jakieś uogólnienia? Jakie są nowe tendencje w zachowaniach zbiorowych, na co zwracają uwagę badacze? To pytania, na które odpowiadają badania socjologów.[7]

[1]  J. Szczepański, op. cit., s. 445-447.

[2] A.S. Reber, E.S. Reber, Słownik Psychologii, Wyd. Scholar, Warszawa 2002, s. 908.

[3] A. Domański, Aktualność koncepcji zachowań zbiorowych, „Studia Socjologiczne”, nr 4(2003),s. 27-54.

[4] E. Canetti, Masa i władza, Czytelnik, Warszawa 1996.

[5]  A. Domański, op. cit., s.29.

[6]  B. Misztal, Hasło: Zachowanie zbiorowe, Encyklopedia socjologii, Suplement, K. Kwaśniewicz (red.), Oficyna Naukowa, Warszawa 2005, s. 410-413.

[7]  Ibidem, s. 411.

Test na płeć mózgu (Test 1)

5/5 - (2 votes)

1. Słyszysz niewyraźne miauczenie. Jak łatwo możesz zlokalizować kota bez rozglądania się wokoło?
a) jeśli się zastanowisz, możesz go wskazać,
b) możesz go wskazać bez zastanowienia,
c) nie jesteś pewien/pewna, czy mógłbyś/mogłabyś go wskazać.
2. Jak łatwo możesz zapamiętać piosenkę, którą przed chwilą usłyszałeś/usłyszałaś?
a) jest to bardzo łatwe; możesz zaśpiewać jej kawałek czysto,
b) możesz ją zaśpiewać czysto pod warunkiem, że jest prosta i rytmiczna,
c) sprawia ci to trudność.
3. Dzwoni do ciebie osoba, którą spotkałeś/spotkałaś kilka razy. Czy łatwo ci rozpoznać jej głos w ciągu kilku sekund, zanim się przedstawi?
a) jest to dla ciebie łatwe,
b) rozpoznałbyś/rozpoznałabyś głos przynajmniej w połowie przypadków,
c) sprawia ci to trudność.
4. Jesteś w towarzystwie zaprzyjaźnionych z tobą małżeństw. Dwie osoby spośród obecnych mają potajemny romans. Czy wykryłbyś/wykryłabyś ich związek?
a) niemal zawsze,
b) w połowie przypadków,
c) rzadko.
5. Jesteś na dużym, czysto towarzyskim spotkaniu. Zostajesz przedstawiony/przedstawiona pięciu nie znanym ci osobom. Czy łatwo będzie ci przypomnieć sobie ich twarze na wspomnienie ich nazwisk następnego dnia?
a) będziesz pamiętać większość z nich,
b) będziesz pamiętać tylko niektóre,
c) rzadko zapamiętasz którekolwiek z nich.
6. Czy łatwe były dla ciebie ortografia i pisanie wypracowań we wczesnych latach szkolnych?
a) obie rzeczy były dość łatwe,
b) jedna z nich była łatwa,
c) żadna nie była łatwa.
7. Spostrzegasz miejsce na parkingu, ale musisz wjechać na nie tyłem, a miejsce jest dość wąskie:
a) szukasz innego miejsca,
b) wjeżdżasz tyłem… ale uważnie,
c) nie myśląc wiele, wjeżdżasz tyłem.
8. Po trzech dniach spędzonych w nie znanej ci miejscowości ktoś cię pyta, gdzie jest północ:
a) jest mało prawdopodobne, żebyś umiał/umiała ją wskazać,
b) nie jesteś pewien/pewna, ale mając chwile czasu zorientujesz się,
c) wskazujesz północ.
9. Jesteś w poczekalni w dentysty z paroma osobami tej samej co ty płci. Jak blisko którejś z nich możesz usiąść nie czując się niezręcznie?
a) mniej niż 15 cm,
b) 15 do 60 cm,
c) ponad 60 cm.
10. Odwiedzasz nowego sąsiada/sąsiadkę i prowadzicie rozmowę. W tle słychać kapanie z kranu. Poza tym w pokoju jest cicho.
a) zwróciłbyś/zwróciłabyś uwagę na ten dźwięk natychmiast i próbował/próbowała go ignorować,
b) gdybyś zwrócił/zwróciła na niego uwagę, prawdopodobnie byś o tym wspomniał/wspomniała,
c) w ogóle by ci ten dźwięk nie przeszkadzał.

Wstęp pracy mgr

5/5 - (1 vote)

Każdy z uczniów ma jakiś talent,  pasję,  zdolności,  które  powinien  rozwijać.  Każdy z nich ma swój model świata. Posiada tez swoisty styl i strategię myślenia, rozwiązywania zagadnień, własny styl uczenia się i preferencje w wyborze tematów, a wreszcie różne zainteresowania. Postrzeganie świata, uczenie odbywa się, kiedy następuje napływ informacji. Jedni zdobywają wiedzę poprzez doświadczenie, wykorzystują informacje poprzez czynne eksperymentowanie. Inni preferują abstrakcyjne przemyślenia i przetwarzają uzyskiwane informacje drogą refleksji.

U każdego z uczniów efektywne myślenie wymaga odpowiedniego rozpoznania, organizacji i asymilacji nowych informacji oraz ich twórczego interpretowania.

O efektywności procesu uczenia się decyduje w znacznej mierze to, czy informacje przekazywane są za pomocą kodów dostosowanych do potrzeb i możliwości uczącego się. To nauczyciel powinien przekazywać wiedzę biorąc pod uwagę indywidualne cechy uczniów i ich specyficzny styl nabywania wiedzy.

Celem sondażu przedstawionego w tej pracy jest sprawdzenie w grupie 118 uczniów jak kształtuje się podział ze względu na trzy cechy: styl sensoryczny, sposób uczenia się i płeć mózgu.

Badania przeprowadzone zostały przy użyciu trzech testów. Badaną grupę stanowiła młodzież szkoły średniej ogólnokształcącej, średniej zawodowej, gimnazjum i szkoły podstawowej.