prace – Strona 2 – Psychologia. Prace mgr z psychologii i inne prace psychologiczne

Psychologia społeczna – kompleksowe studium zjawisk i procesów

5/5 - (1 vote)

Rozwój dyscypliny i przedmiot badań

Analizując historię psychologii społecznej, wyróżnić można dwa zasadnicze etapy: okres przednaukowy oraz okres naukowy. W fazie przednaukowej istotną rolę odegrał Gabriel Tarde (w notatkach jako Gustaw Trade), który sformułował prawo imitacji, wskazując na naśladownictwo jako kluczowy element procesu socjalizacji, dzięki któremu ludzie uczą się zachowań od siebie nawzajem. Za moment przełomowy uznaje się publikacje z początku XX wieku. W 1908 roku (w notatkach 1903) William McDougall wydał pracę „Introduction to Social Psychology”, kładącą podwaliny pod nurt instynktywistyczny, natomiast Edward Ross opublikował „Social Psychology”, co dało początek socjologicznemu wariantowi tej dyscypliny, badającemu zjawiska i procesy psychiczne występujące w szerszym życiu społecznym.

W okresie naukowym Stanisław Mika zdefiniował psychologię społeczną jako naukę badającą procesy psychiczne i zachowanie się ludzi znajdujących się w sytuacjach społecznych, to znaczy wszędzie tam, gdzie występują inni ludzie. Według C. i M. Sherifów sytuacje społeczne można podzielić na bezpośrednie i pośrednie. Sytuacje bezpośrednie obejmują interakcje, w których inni występują jako konkretne jednostki (indywidua), jako członkowie małej grupy społecznej, jako część zbiorowości (na przykład tłumu), jako członkowie sformalizowanych instytucji lub organizacji społecznych, a wreszcie jako członkowie społeczeństwa globalnego, na przykład narodu polskiego. Z kolei sytuacje społeczne pośrednie to te, w których kontakt z drugim człowiekiem odbywa się poprzez materialne i niematerialne wytwory ludzkiej działalności, czyli kulturę. Do wytworów materialnych zaliczamy dzieła sztuki, architekturę oraz przedmioty użytkowe, natomiast do niematerialnych – język, religię, prawo oraz obyczaje.

Metodologia badań w psychologii społecznej

W psychologii społecznej stosuje się różnorodne metody badawcze. Pierwszą z nich jest metoda obserwacyjna, która służy opisowi natury zjawiska. Może ona przybierać formę obserwacji systematycznej, w której badacz przystępuje do odpowiedzi na pytania dotyczące określonego zjawiska społecznego, obserwując je i kodując zachowania zgodnie z wcześniej przygotowanym zbiorem kryteriów. Inną formą jest obserwacja uczestnicząca, będąca odmianą obserwacji systematycznej, gdzie obserwator wchodzi w bezpośrednie interakcje z badaną grupą, starając się jednak nie wpływać na przebieg sytuacji. Specyficzną formą jest także analiza dokumentów archiwalnych, takich jak dzienniki, monografie czy prasa, co pozwala badać na przykład zmiany postaw społecznych na przestrzeni czasu.

Kolejną metodą jest sondaż ankietowy, będący techniką zadawania pytań w kontakcie bezpośrednim lub poprzez wysyłanie ankiet do domów respondentów. Istotne znaczenie ma również metoda korelacyjna, która służy przewidywaniu, czy na podstawie zmiennej X możemy przewidzieć wartość zmiennej Y. Pomiarom podlegają tu dwie zmienne, a badacz szacuje relacje między nimi. Wyróżniamy korelację pozytywną, gdzie wzrost wartości X wiąże się ze wzrostem Y (maksymalnie +1), oraz korelację ujemną, gdzie wzrost X powoduje spadek Y (minimalnie -1). Brak korelacji oznacza brak związku między zmiennymi. Należy pamiętać, że metoda korelacyjna nie wskazuje na związek przyczynowo-skutkowy. Warunkiem niezbędnym jej stosowania jest reprezentatywność próby dla populacji oraz losowy dobór, gwarantujący każdemu taką samą szansę znalezienia się w grupie badanej.

Najbardziej precyzyjną metodą jest eksperyment, który pozwala badać przyczynowość, czyli ustalić, czy zmienna X jest przyczyną zmiennej Y. Eksperymenty dzielimy na naturalne, gdzie obiekt nie wie, że jest badany, oraz laboratoryjne, które zapewniają dużą precyzję pomiaru, ale niosą ryzyko, że badany wejdzie w rolę „dobrej osoby badanej”, co może tworzyć artefakty badawcze, czyli wyniki sztuczne. Badacz musi zwracać uwagę na dwa rodzaje trafności. Trafność wewnętrzna eksperymentu oznacza pewność, że tylko zmienna niezależna wpływa na zmienną zależną, co wymaga ścisłej kontroli wszystkich zmiennych ubocznych. Trafność zewnętrzna to stopień, w jakim wyniki badania mogą być generalizowane na inne sytuacje oraz innych ludzi, czyli na sytuacje społeczne nieeksperymentalne.

W kontekście generalizacji na inne sytuacje kluczowy jest realizm sytuacyjny, oznaczający maksymalne podobieństwo sytuacji eksperymentalnej do sytuacji realnych życia społecznego, oraz realizm psychologiczny, określający stopień, w jakim eksperyment angażuje procesy psychiczne podobne do tych występujących w życiu codziennym. Generalizacja na innych ludzi wymaga losowego doboru próby oraz powtarzalności eksperymentu wobec różnych osób i w różnych sytuacjach.

Problematyka postaw

Pojęcie postawy zostało uznane za centralną kategorię w psychologii społecznej przez Floriana Znanieckiego i Williama Thomasa. Postawą człowieka wobec pewnego przedmiotu nazywamy ogół względnie trwałych dyspozycji do oceniania tego przedmiotu i emocjonalnego nań reagowania. Towarzyszą temu względnie trwałe przekonania o naturze i właściwościach tego przedmiotu oraz dyspozycje do określonego zachowania się wobec niego. Obiektami postaw mogą być rzeczy, ludzie, klasy przedmiotów, zdarzenia i sytuacje, a także obiekty, co do których istnienia nie jesteśmy pewni.

W strukturze postaw wyróżniamy różne ich typy. Asocjacje afektywne to postawy oparte na komponencie oceniająco-emocjonalnym, rozwinięte przy szczątkowej wiedzy i braku programu zachowania. Postawy poznawcze charakteryzują się wiedzą o obiekcie, ale słabo rozwiniętym programem zachowań. Postawy behawioralne zawierają komponent emocjonalno-oceniający i rozwinięty program działania. Postawy pełne to takie, w których występują wszystkie trzy komponenty: emocjonalno-oceniający, poznawczy (wiedza o obiekcie) oraz behawioralny (program działania). Cechy postaw obejmują między innymi treść przedmiotową, zakres, złożoność, stopień rozwinięcia komponentów oraz zawartość, czyli zgodność wiedzy z komponentami pod względem znaku i siły. Ważny jest także stopień powiązania postaw z „Ja”, innymi osobami znaczącymi i wartościami, a także trwałość postawy i stopień jej internalizacji (uwewnętrznienia).

Należy pamiętać, że postawa nie zawsze równa się zachowaniu. Na rozbieżność tę wpływają czynniki osobowościowe, takie jak postawa wobec innych obiektów, inne motywy, brak umiejętności werbalnych do opisania postawy czy brak umiejętności społecznych. Istotne są też czynniki sytuacyjne: presja ważnych osób, rola społeczna, istnienie alternatywnych zachowań, zmiana w poziomie ogólności przedmiotu postawy, przewidywane konsekwencje zachowania zgodnego z postawą oraz nieprzewidziane zdarzenia.

Badania nad zmianą postaw, prowadzone m.in. przez Carla Hovlanda na Uniwersytecie Yale, wskazują na znaczenie kompetencji i wiarygodności nadawcy (wiedza ekspercka), stopnia podobieństwa postaw między nadawcą a odbiorcą, ogólnej atrakcyjności nadawcy oraz oceny jego intencji. Ludzie chętniej ulegają komunikatom, które mogą im pomóc. Ważna jest konstrukcja samego komunikatu: czy kończy się wnioskiem, jaka jest kolejność argumentacji (efekt świeżości), czy jest to przekaz jedno- czy dwustronny. Istotny jest także poziom wykształcenia odbiorcy i znak jego pierwotnej postawy. Zjawisko efektu uodpornienia polega na tym, że zmiana postaw wobec jednej sytuacji może uodparniać na kontrargumenty w przyszłości.

Charakterystyka odbiorcy wpływająca na zmianę postaw obejmuje jego wykształcenie, stopień zaangażowania, płeć, ogólną podatność na perswazję (związaną np. z niską samooceną) oraz to, czy odbiór jest aktywny czy bierny. Strategie zmiany postawy mogą być centralne (oparte na argumentach) lub peryferyczne (zależne od długości przekazu czy osoby nadawcy).

Zachowania prospołeczne

Zachowanie prospołeczne to każde działanie przynoszące korzyść innej osobie. Z perspektywy socjobiologicznej geny sprzyjające przetrwaniu jednostki są utrwalane w toku ewolucji, co oznacza, że wiele zachowań społecznych ma podłoże genetyczne. Ważną rolę odgrywa norma wzajemności, zakładająca, że inni będą nas traktować tak samo, jak my ich. Teoria wymiany społecznej analizuje zyski i koszty związane z pomaganiem.

Do kosztów udzielenia pomocy zalicza się stratę czasu, zagrożenie dla zdrowia i życia, odpowiedzialność prawną, uzależnienie osoby wspomaganej oraz odroczenie własnych celów. Z kolei kosztami nieudzielenia pomocy mogą być: obniżenie samooceny oraz dezaprobata społeczna. Zyskami z udzielenia pomocy są: poprawa samooceny, uznanie społeczne, uniknięcie odpowiedzialności za zaniechanie, nagroda pieniężna, rozgłos i sława. Zyskiem z nieudzielenia pomocy jest uniknięcie straty czasu, zagrożenia i odpowiedzialności prawnej za ewentualne pogorszenie stanu ofiary.

Kluczowe pojęcia w tym obszarze to altruizm i empatia. Altruizm to działanie ukierunkowane na pomoc innej osobie z pominięciem własnego interesu. Empatia to zdolność postawienia siebie na miejscu drugiej osoby i współodczuwania jej emocji, co skłania do pomocy bez względu na konsekwencje. Czynniki wpływające na zachowania prospołeczne to osobowość altruistyczna, wpływ nagród, modelowanie (dostarczanie wzorców, np. w domu) oraz płeć, która wpływa na formy udzielania pomocy. Badania Isen i Levin wykazały, że dobry nastrój sprzyja dostrzeganiu radosnych stron życia i przedłuża chęć pomagania.

Determinanty sytuacyjne obejmują środowisko, czas oraz reakcje innych świadków zdarzenia. Zjawisko kumulacji ignorancji polega na tym, że świadkowie obserwują swoją wzajemną obojętność, interpretując zdarzenie jako niegroźne, co hamuje interakcję. Liczą się także własne kompetencje oraz charakterystyka ofiary.

Zachowania agresywne

W analizie agresji pojawia się pojęcie katharsis, sugerujące, że agresja może pełnić rolę oczyszczającą, choć badania nad mordercami wykazały u nich nadmierną socjalizację i samokontrolę, co przeczy prostej wersji tej teorii. Koncepcja etologiczna Konrada Lorenza wyjaśnia zachowania społeczne czynnikami biologicznymi, wskazując na wrodzoną gotowość do walki u ludzi i zwierząt. Ludzie reagują agresywnie na wspomnienia lub przewidywania przyszłości. W świecie zwierząt osobnik przegrywający sygnalizuje poddanie się, co hamuje agresję zwycięzcy, natomiast u ludzi okazywanie uległości może czasem zwiększać agresję. Człowiek wypracował też instrumenty zabijania na odległość, co osłabia naturalne hamulce.

Fizjologiczne podłoże agresji wiąże się z obszarami mózgu takimi jak ciało migdałowate i podwzgórze. Eksperymenty pokazały, że można sterować agresją zdalnie – sygnały radiowe do ciała migdałowatego mogły zatrzymać atak byka, a stymulacja podwzgórza zmieniała poziom agresji. Płat skroniowy odpowiada za kontrolę zachowania. Wśród więźniów skazanych za agresję częściej występuje układ chromosomów XYY. Mężczyźni częściej stosują agresję czynną, a kobiety werbalną.

Według koncepcji Dollarda i Millera agresja jest popędem nabytym, wynikającym z frustracji. Frustracja to stan zablokowania aktywności celowej. Agresja wywołana frustracją może zostać przemieszczona na obiekt słabszy. Teoria społecznego uczenia się Alberta Bandury traktuje agresję jako zachowanie wyuczone przez obserwację modela. Jeśli agresywne zachowanie modela przynosi korzyści, obserwator je naśladuje; jeśli model zostaje ukarany, agresja u obserwatora spada. Rodzina jest pierwotnym środowiskiem modelowania.

Czynnikami zwiększającymi agresję są: zagęszczenie w miastach, bierność lub walka o przetrwanie, zanik opiekuńczości, hiperseksualizm, a nawet akty kanibalizmu (w skrajnych warunkach). Dojazdy do pracy generują zmęczenie i lęk, co przekłada się na agresję w rodzinie. Rozproszenie odpowiedzialności, anonimowość i deindywiduacja również nasilają agresję, co pokazał eksperyment z malowaniem twarzy – grupy z pomalowanymi twarzami wykazywały wyższą agresję. Wandalizm przybiera różne formy: zaborczy (dla zysku), taktyczny (dla zwrócenia uwagi), ideologiczny, mściwy, zabawowy oraz złośliwy (wynikający z frustracji). Redukcja agresji jest możliwa poprzez logiczną argumentację, stosowanie kar (ale nie skrajnych), karanie agresywnych modeli, nagradzanie zachowań alternatywnych oraz rozwijanie empatii.

Stereotypy i uprzedzenia społeczne

Stereotyp to schemat lub wzór cech dotyczących określonej grupy społecznej. Cechuje się mniejszą adekwatnością niż rzeczywistość, wyostrzaniem cech przypisywanych grupom, zwiększaniem różnic międzygrupowych oraz przypisywaniem cech na zasadzie uogólnienia. Stereotypy są społecznie tworzone i rozpowszechniane, a także sztywne i trwałe. Różnią się ze względu na przedmiot (rasowe, narodowe, zawodowe), znak (pozytywne, negatywne), siłę, złożoność, stopień rozpowszechnienia, trwałość i adekwatność.

Stereotypy pełnią funkcje poznawcze (ekonomizacja poznania), przystosowawcze (ułatwianie decyzji) oraz służą umacnianiu i obronie wartości grupowych. Pozytywny stereotyp grupy własnej, zwłaszcza w zestawieniu z negatywnym stereotypem grupy obcej, służy racjonalizacji agresji. Źródłem stereotypów jest proces kategoryzacji poznawczej, prowadzący do zwiększania różnic międzygrupowych i zacierania różnic wewnątrzgrupowych (unifikacja „obcych”). Zjawisko iluzorycznej korelacji polega na błędnym łączeniu rzadkich zjawisk z rzadkimi cechami. Występuje też nieprawidłowa generalizacja. Źródła motywacyjno-emocjonalne obejmują frustrację interesów własnej grupy i konflikty międzygrupowe.

Samoutrwalanie się stereotypów wynika z ich wczesnego powstawania, selekcji informacji (zauważanie tylko tego, co zgodne ze stereotypem), uznawania częściowego potwierdzenia za dowód całości, tendencyjnej interpretacji bodźców wieloznacznych oraz zjawiska samospełniającego się proroctwa. Uprzedzenie to postawa negatywna wobec grupy, oparta na niepełnych danych, silna i odporna na argumentację. Wpływ uprzedzeń obejmuje selekcję informacji, dychotomiczne spostrzeganie, projekcyjność oraz wrażliwość na zagrożenie. Niwelowanie stereotypów jest możliwe poprzez hipotezę kontaktu Gordona Allporta (kontakt równolicznych grup o równej pozycji, w warunkach kooperacji) oraz edukację wielokulturową.

Mała grupa społeczna

Według A. Hare’a, aby mówić o małej grupie społecznej, muszą wystąpić: bezpośrednie interakcje, cele grupowe, normy, struktura oraz poczucie odrębności. Tajfel i Turner podkreślają, że podstawą grupy jest subiektywne poczucie odrębności „MY”, czyli identyfikacja społeczna. Interakcje w grupie można analizować systemem Balesa, wyróżniając dziedzinę społeczno-emocjonalną (pozytywną: żartowanie, zgadzanie się; negatywną: wrogość, niezgadzanie się) oraz zadaniową (próby rozwiązywania, kierowanie, pytania o opinie).

Cel grupowy to punkt opatrzony wartością dodatnią. Ważna jest jego jasność i operacyjność. Cele mogą mieć genezę formalną (narzucone) lub być wypadkową celów członków. Normy grupowe to przepisy zachowania, które sprzyjają osiąganiu celu i tworzą strukturę grupy. Struktura grupy obejmuje hierarchię awansu, władzy, komunikowania i atrakcyjności interpersonalnej (socjometryczną). Podstawy władzy to przestrzeganie norm, kompetencje, system kar i nagród oraz identyfikacja.

Teoria cech lidera wymienia: inteligencję, empatię, potrzebę osiągnięć, pewność siebie i odporność na stres. Antyzdolności przywódcze to m.in. nieopanowanie, afektacja, nieprzychylność i generowanie lęku. Koncepcja interakcyjna łączy cechy osobowości z wymogami sytuacji. Fiedler wyróżnia style kierowania: autokratyczny, demokratyczny i liberalny, uzależniając ich skuteczność od jasności celu i pozycji lidera.

Wpływ grupy objawia się przez konformizm, czyli zmianę zachowania pod naciskiem. Wyróżniamy konformizm informacyjny (naśladowanie innych, by mieć rację) i normatywny (uległość dla akceptacji). Czynniki wpływające na konformizm to cechy grupy (wielkość 3-4 osoby, jednomyślność, spójność), cechy sprawy (trudność, niejasność) oraz cechy osoby (płeć, samoocena, pozycja). Przeciwieństwem jest nonkonformizm (własne zdanie) i antykonformizm (zawsze na „nie”).

Wydajność w grupie opisują zjawiska facylitacji i próżniactwa społecznego. Facylitacja (ułatwienie) to wpływ obecności innych na pobudzenie – według Roberta Zajonca obecność innych poprawia wykonywanie zadań łatwych i dobrze opanowanych, a pogarsza wykonywanie zadań trudnych i nowych (z powodu lęku przed oceną). Próżniactwo społeczne to spadek wysiłku w działaniu grupowym, wynikający z rozproszenia odpowiedzialności i braku indywidualnej oceny; w tym przypadku zadania proste wykonywane są gorzej, a trudne mogą być wykonywane lepiej dzięki relaksacji.

Decyzje grupowe charakteryzują się tendencją do ryzyka (rozproszenie odpowiedzialności, rola lidera, ryzyko jako wartość). Zjawisko polaryzacji grupowej oznacza przyjmowanie przez grupę stanowisk bardziej skrajnych niż początkowe poglądy jednostek. Najbardziej niebezpieczne jest myślenie grupowe (groupthink), gdzie dążenie do spójności i solidarności przeważa nad realizmem. Syndromy to iluzja wszechmocy i niezwyciężoności, lekceważenie ostrzeżeń, wiara w moralność grupy, stereotypizowanie wroga, presja na dysydentów, autocenzura i obecność „stróży poprawnego myślenia”. Aby temu zapobiec, lider powinien wyznaczać role krytyków, być bezstronnym, powoływać niezależne grupy oceniające, dzielić grupę na podzespoły, zapraszać ekspertów z zewnątrz (by zgłaszali wątpliwości), ustanowić rolę „adwokata diabła” i przygotowywać alternatywne scenariusze. Ważne jest odbywanie powtórnych spotkań po wstępnym uzgodnieniu decyzji.

Czynniki wpływające na kształtowanie samooceny

5/5 - (1 vote)

kontynuacja pracy licencjackiej z poprzedniego miesiąca

Samoocena kształtuje się przez całe życie. Za podstawę przyjmuje się rozwój świadomości samego siebie. W różnym wieku naszego życia i na różnym poziomie rozwoju inne treści składają się na samoocenę oraz inne czynniki ją kształtują.

W tym miejscu niniejszego opracowania, wydaje się zasadne, aby dokonać krótkiego przeglądu czynników wpływających na kształtowanie się samooceny.

Wśród tych czynników najogólniej można wyróżnić:

czynniki typu anatomiczno – fizjologicznego. Zalicza się do nich wygląd zewnętrzny człowieka, jego wzrost, budowę anatomiczną, sprawność fizyczną, typ układu nerwowego, funkcjonowanie organizmu i ewentualne zakłócenia w jego funkcjonowaniu, w związku z posiadanymi wadami, przebytymi operacjami. Na przykład dziecko utykające, o skrzywionym kręgosłupie, odstającymi uszami, itp. może mieć inne pojęcie własnej osoby i inaczej się oceniać na tle grupy rówieśników, niż dziecko o estetycznym wyglądzie, zdrowe i sprawne fizycznie. Dlatego też ludzie zabiegają o estetyczny wygląd i związane z tym dobre samopoczucie.
czynniki psychospołeczne. Czynniki te związane są z pochodzeniem społecznym, kulturą rodziny, zdobytym doświadczeniem na terenie domu rodzinnego, szkoły, organizacji dziecięco – młodzieżowych.

Niektórzy psychologowie uważają, iż decydujące znaczenie w kształtowaniu samooceny ma doświadczenie życiowe zdobyte w interakcji ze środowiskiem.[1]

Przy czym szczególną rolę przypisuje się sposobowi ustosunkowania się rodziców do dziecka. Inni badacze akcentują grupę czynników wiążących się z własną aktywnością wychowanka, taką jak: analiza dodatnich i ujemnych właściwości swojej osobowości, porównywanie siebie z innymi oraz uświadomienie sobie odnoszonych sukcesów i niepowodzeń.

Najważniejszymi czynnikami kształtującymi samoocenę są:

Opinie i oceny, jakie jednostka słyszy na swój temat.
Odnoszone sukcesy i poznawanie uczucia niepowodzenia i rozczarowania.
Porównywanie siebie z wzorcami osobowymi.
Wpływ pozycji społecznej i ekonomicznej rodziców.
Wpływ wykształcenia rodziców i ich popularność w miejscu zamieszkania.[2]

Opinie i oceny, jakie jednostka słyszy na swój temat

Opinie kształtujące oceny społeczne są najważniejszymi czynnikami kształtującymi samoocenę i osobowość.

Pozytywne opinie innych ludzi są nieodzownym warunkiem poczucia własnej wartości i dla większości osób stanowią podstawę równowagi psychicznej i dobrego samopoczucia. Jednak nie jest tak, że zawsze jednostka liczy się z opiniami innych. Oceny wystawiane przez inne osoby mają wpływ na kształtowanie się samooceny jedynie wówczas, gdy oceniana osoba jest przekonana, że stosunek do niej innych osób jest obiektywny.

Natomiast oceny wystawiane przez osoby, które nie cieszą się zaufaniem w przekonaniu ocenianych – nie mają większego wpływu na kształtowanie się samooceny.[3]

Opinie i sądy wpływające na kształtowanie się określonego rodzaju samooceny mogą pochodzić, z co najmniej trzech źródeł:

od rodziców;
od rówieśników;
od nauczycieli;

O tym, jakie jest, dziecko dowiaduje się w pierwszej kolejności od swoich rodziców. Po raz pierwszy jest ono zaakceptowane lub odrzucone w domu rodzinnym. Jeżeli jest akceptowane od najwcześniejszych lat życia, to będzie dążyło do pełnego wyzwolenia swoich uczuć, sympatii, miłości, strachu, bez obawy, że będzie upokorzone.

Jeżeli w pierwszych latach życia dziecka, rodzice w przeważającej większości zajmują wobec niego postawę pozytywną i dzięki temu odczuwa, że jest kochane oraz darzone serdecznością i zaufaniem, dziecko kształtuje u siebie nawyk traktowania siebie jako osoby kochanej, jako kogoś, kto wart jest miłości i zaufania. W swej świadomości dziecko wytwarza dodatni obraz własnej osoby i pozytywną samoocenę. W związku z tym kształtuje się u niego poczucie bezpieczeństwa.

Jeżeli zaś od najmłodszych lat życia dziecko czuje, że nie jest darzone sympatią, uznaniem, itp., wówczas może powstać u niego brak zaufania, wrogość w stosunku do innych, zamknięcie w sobie.

Kiedy dziecko doświadcza negatywnego traktowania ze strony rodziców, czy osób dla niego znaczących, nabiera także negatywnego stosunku do siebie, stan ten powoduje niską samoocenę. W świadomości dziecka powstaje przekonanie, że niewiele jest warte, skoro inni go nie lubią i nie cenią.

Odnoszone sukcesy i poznawanie uczucia niepowodzenia i rozczarowania

Po pomyślnym wykonaniu określonego zadania i przeżyciu towarzyszącego mu odczucia sukcesu, jednostka przeżywa zadowolenie z siebie, które przyczynia się do podwyższenia mniemania o sobie, a tym samym do wzrostu poziomu aspiracji i samooceny.

W przypadku doznanego niepowodzenia, powstaje u jednostki świadomość braków i towarzyszące jej niezadowolenie z własnej osoby.

Jednym z wyznaczników kształtowania się określonego rodzaju samooceny, jest ocena wystawiana przez szkołę, która informuje ucznia, jaką pozycję zajmuje on wśród kolegów klasowych, uświadamiając mu poziom i zakres posiadanej wiedzy.[4]

Zależność osiągnięć szkolnych ucznia od jego samooceny wynika z funkcji, jaką spełnia ten czynnik w aktywności jednostki. Każdy uczeń posiada specyficznie subiektywny system wyobrażeń i sądów o własnej osobie, który „reguluje” jego funkcjonowaniem w środowisku szkolnym.[5]

Większość polskich autorów jest zgodna, co do tego, że istnieje związek samooceny z postępami szkolnymi. Oceny szkolne, będące formalnym wskaźnikiem osiągnięć w nauce, są z reguły dla ucznia źródłem niezwykle intensywnych przeżyć, a także nośnikiem informacji istotnych dla formułowania pojęcia o samym sobie. Można, zatem oczekiwać, że wywierają bardziej lub mniej bezpośredni wpływ na samoocenę, czyli subiektywne sądy wartościujące, dotyczące między innymi własnej osobowości, zdolności, cech fizycznych, itp.[6]

Porównywanie siebie z wzorcami osobowymi

„Przez wzór osobowy, rozumie się zespół pojęć i wyobrażeń dotyczących cech oraz zachowań członków określonego społeczeństwa pełniących odpowiednie role społeczne”[7].

Wzór osobowy, to idealny wzór osobowości, który jednostka pragnie naśladować. Wzory osobowe stymulują proces modelowania się całej osobowości, a w tym także samooceny. Można przyjmować wzory od innych osób, na drodze bezpośrednich z nimi kontaktów i obserwacji ich zachowania oraz za pośrednictwem środków masowego przekazu: filmu, telewizji, prasy, książki, itp.

Jednostka może także samodzielnie stworzyć własny wzór osobowy na drodze pojedynczych cech zapożyczonych od różnych osób.

Wzór osobowy jest swego rodzaju sumą cech zapożyczonych od rodziców, kolegów, nauczycieli, bohaterów literackich, itp.

Wartość wychowawcza przejmowanych przez jednostkę wzorów jest szczególnie znacząca ze względu na to, że posiadają one zabarwienie emocjonalne i stanowią istotną siłę napędową zachowania się i przejęcia systemów dążeń moralnych. Służą jako moralny wzorzec, według którego jednostka świadomie dąży do formowania samej siebie, do oceniania swoich i cudzych zachowań.

Wartość wychowawcza wzorów osobowych jest olbrzymia, gdyż dzięki porównywaniu się z nimi, jednostka poznaje swoje dodatnie i ujemne strony, swoje sukcesy i niepowodzenia.

Człowiek obserwując otaczających go ludzi, rówieśników i przełożonych, ma możliwość ocenienia zarówno innych, jak i siebie.

Wpływ pozycji społecznej i ekonomicznej rodziców

Zdaniem wielu psychologów amerykańskich status społeczno – ekonomiczny rodziców i towarzyszące mu uznanie lub brak, może w znacznym stopniu zdecydować o rodzaju kształtującej się samooceny jednostki.[8]

Dobre warunki materialne w głównej mierze wpływają na kształtowanie się samooceny zawyżonej, natomiast złe warunki materialne wpływają na jej zaniżanie. To właśnie warunki materialne są jednym, lecz nie jedynym czynnikiem determinującym kształtowanie się określonego rodzaju samooceny. Trafne wydaje się też stwierdzenie, że niska stopa życiowa i towarzyszący jej brak społecznego uznania dla rodziny ze strony środowiska, może być czynnikiem sprzyjającym kształtowaniu się ujemnej samooceny.

Wpływ wykształcenia rodziców i ich popularność w miejscu zamieszkania

Poziom aspiracji uczniów, a co za tym idzie – rodzaj samooceny, w dużym stopniu zależy nie tylko od pozycji materialnej rodziców, ale także od poziomu ich wykształcenia i stopnia popularności w środowisku, w którym żyją.[9]

Jeśli, na co dzień dziecko słyszy o sukcesach lub niepowodzeniach swoich rodziców nie pozostaje to bez wpływu na jego samoocenę, jako członka tej rodziny. Jeśli zaś rodzice są niedoceniani lub napiętnowani przez sąsiadów, dziecko może poczuć się nieszczęśliwe. Działa tu prawo identyfikacji z osobami bliskimi.

Reasumując dotychczasowe rozważania, możemy powiedzieć, że wśród cech i właściwości mogących być przedmiotem samooceny, można wyróżnić między innymi cech związane z wyglądem zewnętrznym, uzdolnieniami, umiejętnościami, osiągnięciami, a także właściwościami charakteru, temperamentem.

Właściwości samooceny wiążą się ściśle z wiekiem badanych osób. W miarę rozwoju zmienia się źródło samooceny – w młodszym wieku szkolnym, największą wagę dzieci przywiązują do opinii dorosłych na temat własnej osoby, natomiast w okresie dorastania – do opinii rówieśników, początkowo tej samej, z czasem odmiennej płci.

W zależności od nabytych doświadczeń, może powstać samoocena adekwatna, bądź nieadekwatna, która z kolei może być przyczyną pewnych nieprawidłowości rozwoju.[10]

[1] J. Kozielecki: Psychologiczna teoria samowiedzy, Warszawa 1981, s. 314.

[2] L.Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie samego siebie op. cit., s. 147.

[3] Ibidem, s. 146 – 156.

[4] L.Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie…, op. cit., s.156 – 162.

[5] W. Sikorki: Poziom samooceny uczniów a ich osiągnięcia w nauce szkolnej. Opieka – Wychowanie – Terapia. 1997, nr 2 s.10.

[6] E. Stanisławiak: Powodzenie w nauce szkolnej a samoocena. „Psychologia Wychowawcza”. 1993, nr 4, s.305.

[7] L.Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie…, op. cit., s.164.

[8] Ibidem, s. 165.

[9] Ibidem, s. 180

[10] L. Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie samego siebie.. op. cit., s. 180

Rodzaje samooceny i jej funkcje

5/5 - (1 vote)

O wysokości samooceny – zdaniem Reykowskiego należy mówić porównując nie tyle absolutny poziom aspiracji, ile stosunek między pozycją posiadaną, a pozycją, do której jednostka dąży.[1]

Jednak zdaniem wielu psychologów, samoocena pozostaje w ścisłym związku z tym, jak trudne cele jednostka podejmuje się osiągnąć, a więc z poziomem aspiracji.[2]

Można wyróżnić różne rodzaje samooceny. Rodzaje te przedstawiono na następującym schemacie:

Schemat 1- Rodzaje samooceny[3]

SAMOOCENA STABILNA

Wraz z upływem czasu zmienia się wyobrażenie człowieka o jego wyglądzie i zachowaniu – zmienia się jego obraz o samym sobie. Samoocena stabilna to względnie stały system opinii i sądów jednostki, który nie ulega zbyt gwałtownym i nieoczekiwanym zmianom.

Stan taki osiągają jednostki:

Których wiedza o sobie jest w miarę dokładna i usystematyzowana.
Które posiadają jasno sprecyzowany wzór osobowy, do którego pragną się upodobnić.
Których „JA IDEALNE” nie odbiega zbyt daleko od „JA REALNEGO”.
Które w swoich ocenach uwzględniają opinie i oceny innych osób.[4]

Samoocena stabilna może występować w różnych postaciach – u jednych osób jako adekwatna, u innych zaś jako nieadekwatna.

Samoocena adekwatna – jest wtedy, gdy zgodna jest z rzeczywistymi możliwościami i właściwościami jednostki. Adekwatna samoocena jest najbardziej pożądana, ze względu na możliwości dobrego przystosowania się jednostki do otoczenia. Osoby o adekwatnej samoocenie najczęściej należą do osób szczęśliwych.[5]

Na podstawie różnych badań przeprowadzonych wśród młodzieży, można stwierdzić, iż dziewczęta bardziej adekwatnie od chłopców oceniają swoje możliwości.[6]

Aby, samoocena była adekwatna, a podejmowane próby samodoskonalenia przynosiły pozytywne rezultaty, musi ona być permanentnie konfrontowana z doświadczeniem, opinią społeczną i krytycznym stosunkiem do samego siebie. Psychologowie akcentują w tym procesie znaczenie opinii społecznej. Zdaniem A. Areta człowiek tylko wtedy może widzieć siebie prawidłowo, gdy nauczył się prawidłowego ustosunkowania się do innych ludzi i gdy osłuchał się z tym, jak oceniają go inni. Dlatego można powiedzieć, że człowiek najpierw ocenia siebie oczyma innych, a dopiero później postrzega siebie samego.[7]

Trafna samoocena stanowi jeden z warunków efektywnego funkcjonowania człowieka oraz jest zasadniczym czynnikiem w prawidłowym przystosowaniu się jednostki do otoczenia. Adekwatność samooceny jest także jednym z czynników warunkujących odporność emocjonalną na sytuacje trudne. Osoby adekwatnie oceniające swoje możliwości, lepiej dają sobie radę z trudnymi sytuacjami, niż osoby o ocenie zaniżonej czy zawyżonej. [8]

Natomiast samoocena nieadekwatna jest wtedy, gdy jednostka uparcie stawia przed sobą cele, których nie potrafi zrealizować lub też realizuje je znacznie poniżej swych realnych możliwości. Wynika to z faktu, iż samoocena pozostaje w ścisłym związku z poziomem aspiracji. Może, być ona zawyżona lub zaniżona.

W przypadku aspiracji zawyżonej, mamy do czynienia z określeniem poziomu aspiracji powyżej swoich możliwości. Samoocena zawyżona to cecha, która przyczynia się do wyboru zadań i kierunków działania zbyt trudnych w stosunku do możliwości jednostki.

Wysokie subiektywne prawdopodobieństwo uzyskania sukcesu powoduje mobilizację i wyzwala chęć działania, co przyczynia się do wzrostu motywacji. W rezultacie osoby z taką samooceną podejmują się trudnych, bardziej złożonych zadań. Można, zatem powiedzieć, że im wyższa samoocena, tym wyższy cel stawia sobie jednostka.[9]

Zatrzymanie się na poziomie bezkrytycznego samozadowolenia, co cechuje się samouwielbieniem i bezkrytycznym samozadowoleniem z siebie oraz ze swoich osiągnięć, prowadzi do trudności w uspołecznianiu jednostki. Postawa taka charakteryzuje się następującym sposobem myślenia: „skoro jestem doskonały, nie muszę pracować nad sobą”.

Wszelka samoocena nieadekwatna jest rodzajem patologii. Powstaje ona wtedy, gdy proces integracji „pojęcia o własnym ja” zostaje zahamowany na etapie tzw. bezkrytycznego samozadowolenia – z siebie i swoich osiągnięć.[10]

Natomiast, określony poziom aspiracji, poniżej swych realnych możliwości – czyli niedocenianie się, w konsekwencji prowadzi do samooceny zaniżonej. Postawa taka utrudnia lub wręcz uniemożliwia zdobycie uznania i szacunku dla siebie, niezbędnego do normalnego samopoczucia, ogranicza także jednostce aktywność, doprowadzając do rezygnacji z podjętych zadań, wytwarza nastawienie obronne.

Stan taki charakteryzuje brak zadowolenia z siebie i brak wiary we własne możliwości. To wszystko prowadzi nie tylko do niepokoju, lęku, poczucia bezwartościowości oraz innych podobnych objawów, ale też w skrajnych przypadkach może nawet doprowadzić do samosądu, kiedy to człowiek potrafi być dla siebie nie tylko niewyrozumiały i bezwzględny, ale i nawet okrutny.

Osoby o niskiej samoocenie zwykle są bierne, często nie wierzą w swoje możliwości, nie podejmują trudu zadania, a jeśli już się podejmą, przeważnie szybko rezygnują, zniechęcając się. W następstwie małej aktywności osiągają w życiu znacznie mniej, niż mogłyby uzyskać, gdyby wykorzystały swe autentyczne możliwości.

Osoby o niskiej samoocenie wykazują wiele objawów nieprzystosowania. Mogą u nich występować lęk i zahamowanie społeczne. Jednostki takie są bardzo podatne na bodźce z otoczenia potwierdzające ich braki, niekompetencje, nieadekwatność. Przebywając wśród rówieśników, odczuwają nieustanne zagrożenie, wykazują lęk przed zwykłymi spontanicznymi kontaktami międzyludzkimi, obawiają się tego, jak odbiorą ich inni.[11]

Hegel taki stan nazywa „nieszczęśliwą samoświadomością lub zabłąkanym w samym sobie poznaniem”.[12]

SAMOOCENA NIESTABILNA

Samoocena niestabilna jest jednym z rodzajów samooceny, który można określić mianem zaburzonej.

Może ona występować w takich postaciach, jak:

Samoocena jeszcze nie ukształtowana.
Samoocena ulegająca zmianom pod wpływem aktualnych doświadczeń.[13]

Te rodzaje samooceny charakteryzują się dużym wahaniem w określaniu poziomu swoich aspiracji przez jednostkę. W jednej sytuacji jednostka uważa, wyobraża sobie, że potrafi osiągnąć bardzo dużo, prześcignąć innych pod wieloma względami, innym razem przeciwnie – sądzi, iż nie potrafi pokonać najmniejszych trudności, sądzi, że się do niczego nie nadaje. Stosownie do tych opinii zmienia się nastrój jednostki: pierwszej z tych ocen towarzyszy na ogół nastrój ożywienia, pełni sił, radosnego podniecenia, lekceważenia trudności, pogardy dla przeciwnika, natomiast samoocenie skrajnie niskiej – smutek, depresja, poczucie trudności nie do pokonania, uczucie osamotnienia i izolacji.

Jednostka taka nie ma wobec siebie stałych oczekiwań, są one zależne od chwilowych sukcesów i porażek oraz nastrojów, a także od opinii innych ludzi.[14]

Zdaniem Bożowicz jest to typowy przejaw niedojrzałej świadomości siebie samego, który określany jest mianem DEZINTEGRACJI, przejawiającej się w dwóch następujących po sobie wyobrażeniach, co do swoich możliwości. Właściwość ta szczególnie jaskrawo uwidacznia się w okresie dzieciństwa i dorastania, co świadczy o tym, że jednostka charakteryzuje się brakiem równowagi procesów psychicznych oraz emocjonalnym podejściem do otaczającego ją świata. Byle drobne powodzenie, lub niewielki sukces może u takich jednostek być przyczyną wzrostu aspiracji i lepszego samopoczucia. Natomiast niewielkie niepowodzenie urasta do rozmiarów ogromnego problemu i życiowej tragedii.[15]

Wahania te odbijają się na ogólnym samopoczuciu i powodują nieustanną „huśtawkę” w zakresie mniemania o sobie, świadczą o tym, że postawa wobec siebie jest ambiwalentna.[16]

Zjawisko to świadczy o ujawnieniu się różnic między samooceną idealną, a rzeczywistą (empiryczną), kiedy to jednostka raz kieruje się w swoim postępowaniu wyobrażeniem o własnym ja, innym znów razem – doświadczeniem zdobytym w ramach swoich, realnych możliwości. Pierwsza z nich (samoocena idealna) ujawnia się w wygłaszanych przez daną osobę opiniach i sądach o sobie; druga – w osiąganych w konkretnej działalności wynikach. W codziennym życiu osoby te raz podejmują się zadań przekraczających ich realne możliwości, innym znów razem nic w tym kierunku nie robią.[17]

Psychologowie wyróżniają także dwa rodzaje postaw związanych z samooceną ogólną: samoakceptację (pozytywną postawę wobec własnej osoby) i samoodtrącenie (negatywną postawę wobec własnej osoby).

Samoakceptację określa się jako postawę nacechowaną wiarą, zaufaniem i szacunkiem do samego siebie.[18]

Oznacza ona stopień, w jakim jednostka jest z samej siebie zadowolona i przekonana, że osiąga wartości, przejawia cechy i realizuje wymagania, jakie uznaje za ważne i godne wysiłku.[19]

Jak twierdzi A. Jersild, jest to osoba, która akceptuje siebie, ma pozytywne mniemanie o sobie i charakteryzuje ją na co dzień dobre samopoczucie. Napotkane przeszkody potrafi pokonać w sposób rozsądny i jest zdolna do przeprowadzenia realistycznej oceny sytuacji, bez potrzeby uciekania się do działań opartych na chwilowych, emocjonalnych przeżyciach.[20]

Samoodtrącenie jest natomiast postawą wobec siebie, łączącą się z irracjonalnymi tendencjami do przeżywania poczucia krzywdy, poczucia winy, poczucia niższości albo innych doznań związanych z żalem do siebie, które utrudniają jednostce wykorzystanie i realizację jej możliwości i uświadomienie sobie swoich ograniczeń. Osoba taka nie docenia własnych sukcesów, a przecenia porażki. Dąży do poniżenia siebie. Uczucie pogardy wobec siebie może przybrać taki rozmiar, że człowiek nienawidzi siebie samego.

Świadomość samego siebie spełnia wiele funkcji w kształtowaniu osobowości.

Wśród najważniejszych występują:

Funkcje poznawczo – uświadamiające, mówiące, jakie jednostka zajmuje miejsce w świecie i jakie związki łączą ją z tym otaczającym ją światem.
Funkcje wartościująco – oceniające, nastawione przede wszystkim na spostrzeganie swoich wartości. Funkcje te wyrażają się w spostrzeganiu siebie jako osoby wartościowej, godnej szacunku.
Funkcje integrująco – scalające, mówiące o tym, że świadomość siebie samego łączy wszystkie strony naszego bytu, jest czymś, co osobowość jednoczy, integruje i kieruje nią. Według tego stanowiska „świadomość siebie samego jest totalną sumą wszystkiego, co człowiek może nazwać swoim własnym”. [21]

Zasadnicza funkcja regulacyjna samooceny polega na tym, że stwarza ona wewnętrzny system odniesienia dla działań jednostki i napływających informacji oraz interpretowania nowych doświadczeń w taki sposób, aby były zgodne z tym, co sama o sobie sądzi.[22]

Przedstawione funkcje są wzajemnie powiązane i do siebie nawzajem zależne. Wyobrażenia jednostki o swoim wyglądzie zewnętrznym, o swoich fizycznych właściwościach, pojęcie o swoich zdolnościach, możliwościach podejmowania przez siebie zadań, o odgrywaniu różnorodnych ról społecznych, a także o swojej pozycji w otoczeniu, o stosunkach z innymi ludźmi wpływają na ocenianie siebie i na stosunek emocjonalny do siebie, na to, czy jednostka ma poczucie wysokiej, czy niskiej wartości, czy jest z siebie względnie zadowolona i akceptuje samą siebie, czy też obraz własnej osoby wywołuje przykre przeżycia i doznania.[23]

[1] L.Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie samego siebie op. cit., s. 95.

[2] Ibidem, s. 95 – 96.

[3] Ibidem, s. 96.

[4] L. Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie… op. cit., s. 96.

[5] Ibidem, s. 96- 97.

[6] Ibidem, s. 97.

[7] L. Niebrzydowski : Psychologia Wychowawcza Warszawa 1989, s. 66 – 67.

[8] H. Kulas: Samoocena młodzieży Warszawa 1986, s. 39.

[9] Ibidem, s. 71.

[10] M. Kulig: Samoocena – jej rodzaje i rola w funkcjonowaniu uczniów op. cit., s. 418.

[11] H. Kulas: Samoocena młodzieży. op. cit., s. 73.

[12] L. Niebrzydowski: Psychologia Wychowawcza. op. cit., s. 67.

[13] H. Kulas: Samoocena młodzieży op. cit., s. 37.

[14] Ibidem, s. 38.

[15] L.Niebrzydowski : O poznaniu i ocenie samego siebie op. cit., s.125 – 126.

[16] H. Kulas: Samoocena… op. cit., s. 75.

[17] L. Niebrzydowski :Psychologia Wychowawcza op. cit., s. 66.

[18] A. T. Jersild: Rozwój emocjonalny „Psychologia Wychowawcza” 1971, s. 226.

[19] H. Kulas: Samoocena młodzieży op. cit., s. 34.

[20] Ibidem, s. 35.

[21] L. Niebrzydowski : O poznaniu..op. cit., s. 98.

[22] B. Arsłanowow Samoocena a wychowanie op. cit., s. 282.

[23] H. Kulas: Samoocena młodzieży op. cit., s. 33.

Kwestionariusz do badania sytuacji społecznej osób dotkniętych zaginięciem

5/5 - (1 vote)

Kwestionariusz do badania sytuacji społecznej osób dotkniętych zaginięciem to narzędzie psychometryczne stworzone z myślą o zrozumieniu unikalnych problemów i wyzwań, z jakimi borykają się osoby doświadczające zaginięcia bliskich. Poniżej przedstawiam kilka aspektów teoretycznych tego kwestionariusza.

Cel

Głównym celem kwestionariusza jest zebranie informacji na temat różnych aspektów życia i stanu emocjonalnego osób, których bliscy zaginęli. Kwestionariusz może być używany przez psychologów, pracowników socjalnych, organizacje pomocy społecznej i innych specjalistów zainteresowanych badaniem i pomocą w tej specyficznej sytuacji.

Struktura

Kwestionariusz składa się głównie z pytań zamkniętych na 6-stopniowej skali Likerta, a także kilku pytań wielokrotnego wyboru dotyczących rodzaju relacji z zaginioną osobą oraz częstotliwości kontaktu. Pytania dotyczą różnych aspektów życia, takich jak wsparcie społeczne, emocje, odczucia winy czy oczekiwania co do poszukiwań.

Sposób oceny

Odpowiedzi są kodowane i sumowane w celu uzyskania wyniku, który może być interpretowany indywidualnie lub w kontekście większej grupy osób doświadczających podobnych sytuacji. Wyniki mogą posłużyć jako baza dla dalszej diagnozy i interwencji terapeutycznych.

Zalety

Specyficzność – kwestionariusz jest dostosowany do bardzo konkretnej i trudnej sytuacji życiowej.
Wszechstronność – badanie różnych aspektów (emocjonalnych, społecznych, materialnych) sytuacji osoby, której bliski zaginął.
Możliwość indywidualnej i grupowej analizy – wyniki mogą być wykorzystywane zarówno w kontekście jednostkowym, jak i dla analizy zjawiska na większą skalę.

Wady

Wysoka emocjonalność tematu – kwestionariusz może wywołać silne emocje, co wymaga odpowiedniego wsparcia terapeutycznego.
Brak norm – jeżeli kwestionariusz jest stosunkowo nowy lub rzadko używany, może brakować odpowiednich norm i porównań.
Specyficzność kontekstu – wyniki mogą być trudne do generalizacji, ze względu na unikalność każdego przypadku zaginięcia.

Ten kwestionariusz może być niezwykle użyteczny dla profesjonalistów zajmujących się pomocą osobom w kryzysie emocjonalnym, jakim niewątpliwie jest zaginięcie bliskiej osoby.

Instrukcja:

Bardzo proszę zakreślić kółkiem jedną cyfrę wiedząc że:

1 – całkowicie się nie zgadzam

2 – nie zgadzam się

3 – raczej się nie zgadzam

4 – raczej się zgadzam

5 – zgadzam

6 – całkowicie się zgadzam

1	Czy ma Pan(i) poczucie, że zaginięcie to niesprawiedliwość losu?	1	2	3	4	5	6
2	Czy doświadcza Pan(i) tęsknoty za zaginioną osobą?	1	2	3	4	5	6
3	Czy może Pan(i) liczyć na wsparcie krewnych?	1	2	3	4	5	6
4	Czy może Pan(i) liczyć na wsparcie znajomych?	1	2	3	4	5	6
5	Czy ma Pan(i) poczucie, że po zaginięciu wsparcie ze strony krewnych zmniejszyło się?	1	2	3	4	5	6
6	Czy ma Pan(i) poczucie, że po zaginięciu wsparcie ze strony znajomych zmniejszyło się?	1	2	3	4	5	6
7	Czy Pana(i) krewni angażują się w poszukiwania zaginionej osoby?	1	2	3	4	5	6
8	Czy Pana(i) znajomi angażują się w poszukiwania zaginionej osoby?	1	2	3	4	5	6
9	Czy ma Pan(i) możliwość rozmawiania o swoich kłopotach z krewnymi?	1	2	3	4	5	6
10	Czy ma Pan(i) możliwość rozmawiania o swoich kłopotach ze znajomymi?	1	2	3	4	5	6
11	Czy ma Pan(i) poczucie, że po zaginięciu życie rodziny zmieniło się?	1	2	3	4	5	6
12	Czy życie Pana(i) rodziny uległo dezorganizacji po zaginięciu?	1	2	3	4	5	6
13	Czy uważa Pan(i), że ktoś z rodziny jest winien tego, co się stało?	1	2	3	4	5	6
14	Czy uważa Pan(i) że sam ponosi odpowiedzialność za zaginięcie?	1	2	3	4	5	6
15	Czy brakuje Panu(i) zaginionej osoby?	1	2	3	4	5	6
16	Czy często myśli Pan(i) o tym, co dzieje się z zaginioną osobą?	1	2	3	4	5	6
17	Czy często wspomina Pan(i) zaginioną osobę?	1	2	3	4	5	6
18	Czy często myśli Pan(i) jak wyglądałoby teraz życie Waszej rodziny, gdyby nie doszło do zaginięcia?	1	2	3	4	5	6
19	Czy ma Pan(i) poczucie, że krewni obarczają Pana(Panią) winą za zaginięcie?	1	2	3	4	5	6
20	Czy ma Pan(i) poczucie, że znajomi obarczają Pana(Panią) winą za zaginięcie?	1	2	3	4	5	6
21	Czy otrzymuje Pan(i) pomoc ze strony organizacji zajmujących się poszukiwaniem osób zaginionych?	1	2	3	4	5	6
22	Czy uważa Pan(i), że zainteresowanie zaginięciem ze strony policji było wystarczające?	1	2	3	4	5	6
23	Czy odnosi Pan(i) wrażenie, że po zaginięciu niektórzy krewni odsunęli się od Pana(i)?	1	2	3	4	5	6
24	Czy odnosi Pan(i) wrażenie, że po zaginięciu niektórzy znajomi odsunęli się od Pana(i)?	1	2	3	4	5	6
25	Czy wierzy Pan(i) w szczęśliwe odnalezienie się zaginionej osoby?	1	2	3	4	5	6
26	Czy wierzy Pan(i), że życie Waszej rodziny jeszcze wróci do normy?	1	2	3	4	5	6
27	Czy sądzi Pan(i), że zaginiony sam jest winien temu, co się stało?	1	2	3	4	5	6
28	Czy myśli Pan(i) czasem, że zaginiony nie wraca do domu, gdyż tego nie chce?	1	2	3	4	5	6
29	Czy jest Pan(i) czasem zły(a) na zaginionego za to, co się stało?	1	2	3	4	5	6
30	Czy miewa Pan(i) sny, w których pojawia się zaginiony?	1	2	3	4	5	6
31	Czy jest Pan(i) zadowolony z obecnej sytuacji materialnej?	1	2	3	4	5	6
32	Czy po zaginięciu Pana(i) sytuacja materialna uległa pogorszeniu?	1	2	3	4	5	6
33	Czy może Pan(i) wyobrazić sobie szczęśliwe życie Waszej rodziny bez zaginionej osoby?	1	2	3	4	5	6
34	Czy zgadza się Pan(i), że zaginięcie bliskiej osoby to najgorsza rzecz jaka może przytrafić się człowiekowi?	1	2	3	4	5	6
35	Czy uważa Pan(i), że wszystko w życiu ma jakiś sens, nawet zaginięcie bliskiej osoby?	1	2	3	4	5	6

Jakiego rodzaju więź łączyła Pana(Panią) z zaginioną osobą?

małżeństwo
konkubinat
brat/siostra
matka
ojciec
dziecko
inny krewny……………..

Jak często widywał(a) się Pan(i) z tą osobą przed jej zaginięciem?

codziennie
4 – 5 razy w tygodniu
2 –3 razy w tygodniu
rzadziej

Czy utrzymywał(a) Pan(i) kontakt telefoniczny z zaginioną osobą?

tak, codziennie
tak, 4 – 5 razy w tygodniu
tak, 2 – 3 razy w tygodniu
tak, rzadziej
nie

Czy prowadził(a) Pan(i) wspólne gospodarstwo domowe z zaginioną osobą?

Czy był Pan(i) na utrzymaniu zaginionej osoby?

Kwestionariusz EPQ-R

5/5 - (1 vote)

Kwestionariusz Osobowości Eysencka (Eysenck Personality Questionnaire – EPQ) to jedno z najbardziej znanych i szeroko używanych narzędzi do oceny osobowości w psychologii. Wersja zrewidowana, znana jako EPQ-R (Eysenck Personality Questionnaire-Revised), została stworzona, by uwzględnić nowsze badania i teorie dotyczące osobowości. Zwykle skupia się on na trzech głównych wymiarach osobowości według teorii Eysencka: ekstrawersji, neurotyczności i psychotyzmu. Niektóre wersje zawierają również skalę do oceny tendencji do udawania czy kłamstwa, często oznaczaną jako „Skalę Kłamstwa” („Lie Scale”).

Do czego służy:

Diagnostyka Kliniczna – Kwestionariusz jest używany w ustawieniach klinicznych do zrozumienia profilu osobowości pacjenta i potencjalnych problemów związanych z jego zachowaniem.
Badania Naukowe – Jest często używany w badaniach nad osobowością, zachowaniem i zdrowiem psychicznym.
Selekcja i Rekrutacja – W kontekście organizacyjnym, może być używany do selekcji kandydatów, którzy najbardziej pasują do profilu osobowości wymaganego na danym stanowisku.
Rozwój Osobisty – Może być używany w coaching’u i doradztwie zawodowym.

Kto z niego korzysta:

Psychoterapeuci i Psycholodzy – W diagnostyce klinicznej i terapii.
Doradcy Zawodowi i Coachowie – W planowaniu kariery i rozwoju osobistego.
Zarządzanie Zasobami Ludzkimi – W procesach rekrutacyjnych i szkoleniach.
Naukowcy – W badaniach dotyczących różnych aspektów osobowości i zachowania.

Ograniczenia:

Redukcjonizm – Krytycy argumentują, że EPQ-R jest zbyt redukcyjny i nie oddaje pełnej złożoności osobowości.
Kulturowe Różnice – Nie wszystkie aspekty kwestionariusza mogą być odpowiednie w różnych kontekstach kulturowych.
Subiektywność – Jak większość kwestionariuszy opartych na samoopisie, EPQ-R jest podatny na błędy wynikające z braku samowiedzy czy chęci przedstawienia się w korzystnym świetle.

Mimo pewnych ograniczeń, EPQ-R jest uznawany za solidne i niezawodne narzędzie w ocenie osobowości i jest szeroko stosowany w różnych dziedzinach.

Kwestionariusz EPQ-R (Eysenck Personality Questionnaire-Revised) jest narzędziem psychometrycznym zazwyczaj składającym się z kilkudziesięciu do kilkuset pytań, zależnie od wersji. Początkowe wersje EPQ miały mniej pytań, ale zrewidowane edycje są zwykle bardziej szczegółowe. Kwestionariusz jest zaprojektowany w formie stwierdzeń, na które respondenci odpowiadają zazwyczaj przy użyciu skali Likerta (np. „Zdecydowanie się zgadzam”, „Zgadzam się”, „Nie zgadzam się”, „Zdecydowanie się nie zgadzam”) lub opcji binarnych („Tak” lub „Nie”).

Struktura

Ekstrawersja – Pytania w tej sekcji dotyczą poziomu towarzyskości, energii i komfortu w interakcjach społecznych.
Neurotyczność – Ta sekcja ocenia poziom lęku, nastroju i stabilności emocjonalnej respondenta.
Psychotyzm – Pytania dotyczą takich cech jak agresywność, empatia i konwencjonalność.
Skala Kłamstwa – Opcjonalna, ale często dołączana, ta sekcja ma za zadanie zidentyfikować próby udawania lub fałszowania odpowiedzi.

Przykładowe pytania

„Lubisz być w centrum uwagi.” (Ekstrawersja)
„Często się martwisz.” (Neurotyczność)
„Nie boisz się zaryzykować.” (Psychotyzm)
„Zawsze mówisz prawdę.” (Skala Kłamstwa)

Sposób oceny

Po wypełnieniu kwestionariusza, odpowiedzi są zwykle kodowane i sumowane, co prowadzi do wyników w każdej z skal. Te wyniki mogą być następnie interpretowane przez specjalistów w kontekście norm grupowych lub indywidualnych cez osoby badanej.

Warto zauważyć, że kwestionariusz EPQ-R istnieje w różnych wersjach językowych i kulturowych, a także w wersjach skróconych i pełnych, co czyni go użytecznym w różnorodnych kontekstach.

Instrukcja

Odpowiedz na każde pytanie, otaczając kółkiem TAK albo NIE obok numeru pytania na ARKUSZU ODPOWIEDZI. Nie ma tu dobrych ani złych odpowiedzi, ani podchwytliwych pytań. Pracuj szybko i nie zastanawiaj się zbyt długo na dokładnym znaczeniem pytań.

ODPOWIEDZ NA WSZYSTKIE PYTANIA

Czy masz wiele różnych zainteresowań (hobby)?
Czy zanim coś zrobisz, starasz się najpierw wszystko dokładnie przemyśleć?
Czy często miewasz zmienne nastroje?
Czy zdarzyło ci się przyjmować bez protestu pochwały, wiedząc, że należą się one komuś innemu?
Czy bardzo przejmujesz się tym, co ludzie myślą?
Czy jesteś osobą rozmowną?
Czy martwiłoby cię posiadanie długów?
Czy czasem czujesz się „podle” bez powodu?
Czy dajesz pieniądze na cele dobroczynne?
Czy kiedyś z łakomstwa wziąłeś (wzięłaś) sobie więcej, niż ci się należało?
Czy masz żywe usposobienie?
Czy bardzo poruszyłby cię widok cierpiącego dziecka lub zwierzęcia?
Czy często martwisz się z powodu rzeczy, których nie powinieneś był (nie powinnaś była) powiedzieć lub zrobić?
Czy nie lubisz ludzi, którzy nie umieją się zachować?
Czy zawsze dotrzymujesz obietnicy, niezależnie od tego, jak bardzo może ci to być nie na rękę?
Czy zwykle potrafisz odprężyć się i dobrze się bawić na wesołym przyjęciu?
Czy łatwo Cię wyprowadzić z równowagi?
Czy ludzie powinni zawsze przestrzegać prawa?
Czy zdarzyło Ci się obwiniać kogoś o coś, o czym wiedziałeś (wiedziałaś), że naprawdę sam (sama) to popełniłeś (popełniłaś)?
Czy lubisz poznawać nowych ludzi?
Czy dobre maniery są bardzo ważne?
Czy łatwo zranić twoje uczucia?
Czy wszystkie twoje przyzwyczajenia są dobre i pożądane?
Czy w towarzystwie masz skłonność do trzymania się na uboczu?
Czy zażyłbyś (zażyłabyś) środki, które mogą wywołać dziwne lub niebezpieczne skutki?
Czy często czujesz, że masz „wszystkiego dość”? .
Czy zdarzyło ci się zabrać coś (choćby szpilkę czy guzik), co należało do kogoś innego?
Czy lubisz spędzać czas poza domem?
Czy wolisz chodzić własnymi drogami, niż przestrzegać ustalonych reguł?
Czy bawi cię zadawanie bólu osobom, które kochasz?
Czy często dokucza ci poczucie winy?
Czy mówisz czasem o rzeczach, na których się zupełnie nie znasz?
Czy wolisz czytać, niż spotykać się z ludźmi?
Czy masz wrogów, którzy chcą ci zaszkodzić?
Czy nazwałbyś (nazwałabyś) się osobą nerwową?
Czy masz wielu przyjaciół?
Czy lubisz robić kawały, które mogą czasem zaszkodzić ludziom?
Czy masz skłonność do zamartwiania się?
Czy jako dziecko wykonywałeś (wykonywałaś) polecenia natychmiast i bez szemrania?
Czy nazwałbyś (nazwałabyś) się lekkoduchem?
Czy dobre wychowanie i schludność mają dla ciebie duże znaczenie?
Czy często postępowałeś (postępowałaś) wbrew woli rodziców?
Czy martwisz się okropnymi rzeczami, które mogłyby się wydarzyć?
Czy zdarzyło ci się zepsuć lub zgubić coś, co należało do kogoś innego?
Czy zazwyczaj przejawiasz inicjatywę przy zawieraniu nowych znajomości?
Czy uważasz się za osobę '”spiętą” lub przewrażliwioną?
Czy przeważnie milczysz w towarzystwie innych ludzi?
Czy uważasz, że małżeństwo jest instytucją przestarzałą, którą należy zlikwidować?
Czy czasem się trochę przechwalasz?
Czy mniej niż większość ludzi przejmujesz się tym, czy coś jest dobre czy złe?
Czy łatwo ci rozkręcić towarzystwo na nudnym przyjęciu?
Czy martwisz się swoim zdrowiem?
Czy powiedziałeś (powiedziałaś) kiedyś o kimś coś złego lub złośliwego?
Czy lubisz współpracować z innymi ludźmi?
Czy lubisz opowiadać przyjaciołom kawały i zabawne historyjki?
Czy większość rzeczy ma dla ciebie taki sam smak?
Czy jako dziecko byłeś (byłaś) kiedykolwiek zuchwały (zuchwała) wobec rodziców?
Czy lubisz przebywać wśród ludzi?
Czy martwisz się, jeśli wiesz, że w twojej pracy są błędy?
Czy cierpisz na bezsenność?
Czy mówiono ci, że czasem postępujesz zbyt nierozważnie?
Czy zawsze myjesz ręce przed jedzeniem?
Czy prawie zawsze w czasie dyskusji masz na wszystko gotową odpowiedź?
Czy lubisz przychodzić na umówione spotkania dużo przed czasem?
Czy często czujesz się bez powodu zobojętniały (zobojętniała) i zmęczony (zmęczona)?
Czy kiedykolwiek oszukiwałeś (oszukiwałaś) w czasie gry?
Czy lubisz robić rzeczy wymagające szybkiego działania?
Czy twoja matka jest (była) dobrą kobietą?
Czy często podejmujesz decyzje pod wpływem chwili?
Czy często masz uczucie, że życie jest bardzo nudne?
Czy kiedykolwiek wykorzystałeś (wykorzystałaś) kogoś?
Czy często podejmujesz więcej działań, niż pozwala ci na to czas?
Czy jest wiele osób, które starają się ciebie unikać?
Czy bardzo martwisz się swoim wyglądem?
Czy uważasz, że ludzie poświęcają zbyt wiele czasu na zapewnienie swojej przyszłości oszczędzając i ubezpieczając się?
Czy kiedykolwiek pragnąłeś (pragnęłaś) nie żyć?
Czy uchylałbyś (uchylałabyś) się od płacenia podatków, wiedząc, ze to się nie wyda?
Czy potrafisz rozkręcić zabawę na przyjęciu?
Czy starasz się nie być opryskliwy (opryskliwa) wobec ludzi?
Czy zbyt długo się martwisz, kiedy zdarzy ci się coś nieprzyjemnego?
Czy postępujesz w myśl zasady „najpierw pomyśl, później zrób”?
Czy kiedykolwiek upierałeś (upierałaś) się przy własnym zdaniu?
Czy cierpisz na „nerwy”?
Czy często czujesz się samotny (samotna)?
Czy na ogół potrafisz wierzyć, że ludzie mówią prawdę?
Czy zawsze postępujesz zgodnie z zasadami, które głosisz?
Czy łatwo cię zranić, wytykając błąd w twoim postępowaniu?
Czy lepiej jest postępować według reguł przyjętych w społeczeństwie, niż chodzić własnymi drogami?
Czy spóźniłeś (spóźniłaś) się kiedyś na spotkanie lub do pracy?
Czy lubisz jak wokół ciebie jest dużo ruchu i ciągle coś się dzieje?
Czy chciałbyś (chciałabyś), by inni się ciebie bali?
Czy czasem kipisz energią, a innym razem jesteś bardzo ospały (ospała)?
Czy czasem odkładasz do jutra to, co powinieneś (powinnaś) zrobić dzisiaj?
Czy ludzie uważają cię za osobę o bardzo żywym usposobieniu?
Czy ludzie mówią ci wiele kłamstw?
Czy sądzisz, że ma się szczególne obowiązki wobec własnej rodziny?
Czy jesteś przeczulony (przeczulona) w pewnych sprawach?
Czy zawsze gotów (gotowa) jesteś przyznać się do popełnionych błędów?
Czy byłoby ci bardzo żal zwierzęcia, które wpadło w sidła?
Czy trudno ci się opanować, gdy wpadniesz w złość?

Sprawdź, czy nie opuściłeś (opuściłaś) żadnego pytania.