O wiele bardziej złożone są procesy przepływu, a także gromadzenia i utrzymywania zapasów w przedsiębiorstwach produkcyjnych, zwłaszcza przemysłowych. W ich strukturze możemy wyodrębnić trzy podstawowe sfery przepływu (rysunek 1):
- zaopatrzenia,
- produkcji,
- zbytu.
Rys. 1. Przepływ materiałów w firmie przemysłowej.
Źródło: Cz. Skowronek, Analiza …, jw., s.30.
W przedsiębiorstwie przemysłowym, podobnie jak w handlowym, mamy do czynienia ze strumieniami dostaw oraz strumieniami sprzedaży. Przez te strumienie przedsiębiorstwo styka się z układami zewnętrznymi. Z kolei wewnątrz przedsiębiorstwa wyodrębnia się procesy przepływu, manipulacji, magazynowania, a także utrzymania zapasów.
Procesy logistyczne, zwłaszcza w dużych przedsiębiorstwach przemysłowych (o złożonej strukturze produkcyjnej i produktowej), które wymagają zaopatrywania w szeroki asortyment surowców, materiałów, półfabrykatów, części i usług obcych, są skomplikowane. Mogą być też rozwinięte procesy logistyczne obejmujące nie tylko sferę zbytu, lecz także całokształt procesów dystrybucji, np. sieć hurtowni, sklepów detalicznych, punktów sprzedaży, serwisu.
Przez mikroekonomiczne ujęcie procesów logistycznych rozumie się przede wszystkim logistykę w przedsiębiorstwach[1].
Na wstępie zaznaczyłem, że na procesy gospodarcze możemy także patrzeć przez pryzmat przepływu dóbr od źródeł ich pozyskania z przyrody aż do finalnych odbiorców. W całym przepływie można wyodrębnić wiele faz, a w nich z kolei poszczególne ogniwa.
Podstawowe fazy mogą być np. następujące:
- pozyskanie surowców z przyrody,
- przetwórstwo surowców w materiały i półfabrykaty,
- produkcja półfabrykatów, części i elementów,
- produkcja dóbr finalnych, konsumpcyjnych i produkcyjnych,
- handel środkami produkcji,
- handel środkami konsumpcji,
- procesy usługowe, naprawy, remonty,
- pozyskanie odpadów i ich przepływ do sfer przetwórstwa.
Całość tych procesów w gospodarce tworzy sferę produkcji materialnej, a przepływ między poszczególnymi podmiotami tej sfery następuje w drodze aktów kupna-sprzedaży na rynku, czyli ma charakter towarowo-pieniężny.
Infrastruktura techniczna, a więc środki transportu, budynki i budowle magazynowe, urządzenia do składowania i manipulacji, opakowania transportowe, umożliwia przepływ.
Logistyka w ujęciu makro to całokształt przepływu dóbr materialnych w gospodarce, wielkość i struktura utrzymywanych zapasów, a także infrastruktura techniczna warunkująca procesy przepływu i utrzymania zapasów.
Składnikiem procesów logistycznych są także procesy informacyjno-decyzyjne. Informacje odzwierciedlają przepływ i stan zasobów rzeczowych i jednocześnie są wykorzystywane w sterowaniu procesami przepływu. Współczesna gospodarka tworzy masowe potoki informacyjne. Informacje muszą być gromadzone, odpowiednio sklasyfikowane, kodowane i wykorzystywane w procesach decyzyjnych. Można wiec powiedzieć, że przepływ rzeczowy produktów zarówno w przedsiębiorstwie, jak i w całej gospodarce krajowej, a także w ujęciu globalnym, nie byłby możliwy bez aktywnej roli procesów informacyjnych.
Ze względu na potencjał osobowy, a często nawet kapitałowy, procesy informacyjno-decyzyjne są równoważne w stosunku do procesów fizycznego przepływu dóbr. Liczba osób zatrudnionych w działach biorących udział w procesach informacyjnych (służba zaopatrzenia, zbytu, marketingu, przetwarzania informacji) jest często większa od liczby osób zatrudnionych w procesie fizycznego przepływu (w transporcie, magazynach).
Sprawność procesów informacyjnych zależy w poważnym stopniu od ich infrastruktury, na którą składają się:
- systemy kodowania i identyfikacji dóbr rzeczowych (surowców, materiałów, wyrobów, towarów),
- dokumentacja przepływu (dowody przyjęcia, wydania, faktury, dyspozycje, listy przewozowe itp.),
- systemy kodowania dokumentów, kontraktów, własnych komórek organizacyjnych i stanowisk pracy,
- systemy obiegu dokumentów, instrukcje ich wypełniania,
- przetwarzanie informacji oraz ich grupowanie i agregowanie w różnych przekrojach czasowych oraz dla różnych funkcji dyspozycyjno-decyzyjnych,
- techniczne środki emisji, przetwarzania, gromadzenia i upowszechniania informacji (komputery, urządzenia peryferyjne, systemy łączności).
Tak, więc procesy informacyjne logistyki to także strumienie i zasoby (bazy danych) oraz cała infrastruktura techniczna umożliwiająca korzystanie z informacji przy sterowaniu procesami przepływu dóbr rzeczowych.
Niektórzy autorzy, np. przewodniczący Europejskiego Stowarzyszenia Logistycznego P.W. Bolt[2], za integralny składnik procesów logistycznych uważają także strumienie przepływu pieniądza.
Takie podejście ma oczywiście swoje uzasadnienie. Strumienie pieniężne są integralnie związane z procesami zakupu i sprzedaży, które są podstawową treścią procesów logistycznych. Przepływ pieniężny miedzy dostawcą a odbiorcą jest tu rozpatrywany tylko z punktu widzenia takich elementów, które łączą się ściśle z procesami logistycznymi i jednocześnie mają wymiar pieniężny. Dotyczy to np. negocjacji cen zakupu i sprzedaży, kontroli zgodności płaconych i uzyskanych cen z wcześniejszymi uzgodnieniami, terminowości zapłaty za dostarczone produkty bądź ustalenia i wyegzekwowania skutków nieterminowej zapłaty.
Włączanie strumieni pieniężnych do procesów logistycznych w żadnym stopniu nie wyczerpuje tych wszystkich funkcji, które wiążą się z zarządzaniem finansami w przedsiębiorstwie. W warunkach gospodarki rynkowej funkcje te są szczególnie ważne; pełnią je wyodrębnione służby przedsiębiorstwa.
[1] Cz. Skowronek, Analiza …, jw., s.30.
[2] P.W. Bolt, Zarządzanie przepływem produktów „ Problemy Magazynowania i Transportu” 1992, s.33
