styczeń 2013 – Logistyka. Prace mgr z logistyki

Podstawowe pojęcia z zakresu gospodarki magazynowej

5/5 - (3 votes)

Gospodarka magazynowa odgrywa istotną rolę w przedsiębiorstwie. Z jednej strony poprzez możliwość przechowywania materiałów zapewnia ciągłość produkcji, z drugiej zaś umożliwia poprzez magazynowanie wyrobów gotowych elastyczność sprzedaży.

Przez pojęcie gospodarki magazynowej należy rozumieć „działalność obejmującą zespół środków, czynności organizacyjnych, technicznych i ekonomicznych związanych z przechowywaniem zapasów magazynowych”[1]

Podstawową jednostką gospodarki magazynowej jest magazyn (skład). Jest to “jednostka organizacyjno – funkcjonalna wyposażona w środki techniczno – organizacyjne umożliwiające przechowywanie zapasów zgodnie z obowiązującymi zasadami”[2]

Do środków techniczno – organizacyjnych zaliczamy: [3]

Wyodrębnioną przestrzeń w postaci budowli magazynowych tj. place składowe, budynki magazynowe, pomieszczenia,
Wyposażenie techniczne tj. urządzenia do składowania (podkłady, stojaki, wieszaki, regały, rusztowania paletowe), środki transportu wewnętrznego i magazynowego (podnośniki, przenośniki, wyciągi, suwnice, żurawie, wózki), urządzenia pomocnicze do transportu u magazynowania (palety, pojemniki, kontenery, urządzenia do paletowania, pakietyzowania i pakowania ładunków, sprzęt do znakowania ładunków).
Wyposażenie organizacyjne w postaci schematu organizacyjnego, zakresów czynności pracowników, instrukcji, regulaminu.
Personel magazynowy o kwalifikacjach umożliwiających wykonywanie czynności magazynowych w sposób właściwy,
Ewidencja obrotów magazynowych prowadzona w formie kartotek.

Funkcje magazynu w przedsiębiorstwie

Magazyn pełni w przedsiębiorstwie kilka podstawowych funkcji związanych przede wszystkim z zapewnieniem ciągłości przepływu materiałów i produktów. Umożliwia czasowe przechowywanie zapasów w sytuacji, gdy moment ich dostarczenia nie pokrywa się dokładnie z momentem zużycia lub sprzedaży. Dzięki temu możliwe jest oddzielenie od siebie poszczególnych etapów procesu zaopatrzenia, produkcji i dystrybucji, które często przebiegają w różnym tempie.

W przedsiębiorstwie produkcyjnym magazyn materiałów zabezpiecza proces wytwarzania przed skutkami opóźnień dostaw lub zmian wielkości zużycia. Magazyn wyrobów gotowych pozwala natomiast gromadzić produkty do czasu ich sprzedaży oraz przygotowania wysyłki do odbiorcy. W przedsiębiorstwach handlowych podstawową funkcją magazynu jest zapewnienie dostępności towarów w ilości odpowiadającej przewidywanemu zapotrzebowaniu klientów. Oznacza to, że magazyn spełnia funkcję bufora pomiędzy dostawą a zużyciem lub sprzedażą.

Magazynowanie pozwala również na gromadzenie większych partii produktów w celu osiągnięcia korzyści wynikających z organizacji transportu lub warunków zakupu. Przedsiębiorstwo może przykładowo zamówić większą ilość materiału, jeżeli dostawca oferuje korzystniejszą cenę albo gdy opłacalne jest wykorzystanie całej ładowności środka transportu. W takim przypadku magazyn umożliwia przechowanie nadwyżki do czasu jej stopniowego wykorzystania.

Zapasy magazynowe

Z działalnością magazynu bezpośrednio związane jest pojęcie zapasu magazynowego. Zapas tworzą dobra materialne znajdujące się w określonym miejscu i pozostające czasowo niewykorzystane, lecz przeznaczone do późniejszego zużycia, przetworzenia lub sprzedaży. Wielkość i struktura zapasów zależą od rodzaju działalności prowadzonej przez przedsiębiorstwo oraz sposobu organizacji jego procesów logistycznych.

W przedsiębiorstwie produkcyjnym mogą być utrzymywane zapasy surowców, materiałów pomocniczych, części, półproduktów, produkcji w toku oraz wyrobów gotowych. W firmach handlowych dominującą część zapasów stanowią towary przeznaczone do dalszej odsprzedaży. W każdym przypadku zapas powinien być utrzymywany na takim poziomie, aby zapewniał ciągłość działalności, ale jednocześnie nie powodował nadmiernych kosztów składowania i zamrożenia kapitału.

Zapas magazynowy może pełnić różne funkcje. Część zapasu przeznaczona jest do bieżącej obsługi produkcji lub sprzedaży, natomiast inna część może mieć charakter zabezpieczający i być wykorzystywana w sytuacji nieprzewidzianego wzrostu zapotrzebowania lub opóźnienia dostawy. W praktyce sposób gospodarowania zapasem zależy więc nie tylko od jego wartości, ale również od znaczenia określonych materiałów i produktów dla działalności przedsiębiorstwa.

Składowanie i przechowywanie

Jednym z podstawowych procesów realizowanych w magazynie jest składowanie. Polega ono na rozmieszczeniu zapasów w odpowiednio przygotowanej przestrzeni oraz utrzymaniu ich w określonym miejscu do momentu dalszego wykorzystania. Sposób składowania powinien zapewniać bezpieczeństwo towarów, racjonalne wykorzystanie powierzchni magazynowej oraz możliwie łatwy dostęp do poszczególnych jednostek ładunkowych.

Wybór sposobu składowania zależy przede wszystkim od właściwości fizycznych produktów. Inaczej przechowywane są materiały sypkie, inaczej produkty umieszczone na paletach, a jeszcze inaczej towary wymagające chłodzenia lub szczególnej ochrony przed wilgocią. Znaczenie ma także ciężar, kształt, podatność na uszkodzenia i częstotliwość pobierania danego zapasu. Wszystkie te czynniki wpływają na wybór wyposażenia magazynowego oraz sposób rozmieszczenia towarów.

Przechowywanie obejmuje natomiast nie tylko samo umieszczenie zapasu w magazynie, ale również zapewnienie odpowiednich warunków w całym okresie jego składowania. Dotyczy to między innymi temperatury, wilgotności, ochrony przed światłem, zabezpieczenia przeciwpożarowego i ochrony przed dostępem osób nieupoważnionych. Właściwe warunki przechowywania mają szczególne znaczenie w przypadku produktów łatwo psujących się, materiałów chemicznych, żywności oraz produktów o wysokiej wartości.

Przyjęcie towarów do magazynu

Proces magazynowy rozpoczyna się zazwyczaj od przyjęcia dostawy. Czynności związane z przyjęciem obejmują odbiór towaru od dostawcy, sprawdzenie zgodności dostawy z dokumentacją oraz przygotowanie produktów do dalszego składowania. Etap ten ma duże znaczenie, ponieważ błędy popełnione podczas przyjęcia mogą później prowadzić do niezgodności stanów magazynowych i problemów z realizacją zamówień.

Kontrola dostawy może obejmować sprawdzenie ilości towaru, jego rodzaju, oznaczeń oraz stanu opakowania. W zależności od charakteru produktu przeprowadzana jest również kontrola jakościowa, której celem jest wykrycie uszkodzeń lub innych niezgodności. W przypadku stwierdzenia braków lub uszkodzeń konieczne jest ich odpowiednie udokumentowanie i zgłoszenie dostawcy.

Po zakończeniu kontroli towary są wprowadzane do ewidencji magazynowej oraz kierowane do określonych miejsc składowania. Właściwe oznaczenie dostawy pozwala później na szybkie odnalezienie produktu i identyfikację jego pochodzenia. Ma to szczególne znaczenie w magazynach, w których jednocześnie przechowywana jest duża liczba podobnych produktów.

Rozmieszczanie zapasów

Rozmieszczanie towarów w magazynie nie powinno mieć charakteru przypadkowego. Poszczególne grupy produktów powinny być umieszczane w miejscach uwzględniających częstotliwość ich pobierania, wymiary, ciężar, właściwości oraz wymagania związane z bezpieczeństwem. Odpowiednie rozmieszczenie może znacząco ograniczyć czas potrzebny na realizację czynności magazynowych.

Produkty często wydawane powinny znajdować się możliwie blisko strefy kompletacji i wydawania. Towary pobierane rzadziej mogą być składowane w dalszych częściach magazynu. Ciężkie jednostki ładunkowe umieszcza się zazwyczaj w dolnych poziomach regałów, natomiast lżejsze mogą znajdować się wyżej. Takie zasady zwiększają bezpieczeństwo oraz ułatwiają obsługę magazynu.

W praktyce stosowane mogą być stałe lub zmienne miejsca składowania. Przy stałym miejscu każdy rodzaj towaru posiada przypisaną określoną lokalizację, co ułatwia jego odnalezienie, ale może prowadzić do niepełnego wykorzystania przestrzeni. Przy zmiennym rozmieszczeniu towar kierowany jest do aktualnie dostępnego miejsca, co zwiększa wykorzystanie magazynu, lecz wymaga sprawnego systemu ewidencji i identyfikacji lokalizacji.

Kompletowanie zamówień

Jedną z bardziej pracochłonnych czynności wykonywanych w magazynie jest kompletowanie zamówień. Polega ono na pobraniu odpowiednich produktów z miejsc składowania oraz przygotowaniu ich w ilości zgodnej z zamówieniem odbiorcy lub zapotrzebowaniem wewnętrznym. Sprawność kompletacji wpływa bezpośrednio na czas realizacji zamówienia oraz jakość obsługi klienta.

Kompletowanie może odbywać się ręcznie albo przy wykorzystaniu urządzeń i systemów automatycznych. W niewielkich magazynach pracownik samodzielnie odnajduje i pobiera określone produkty, natomiast w dużych centrach logistycznych proces może być wspomagany przez systemy informatyczne, przenośniki lub automatyczne urządzenia transportowe. Niezależnie od stosowanej technologii istotne jest ograniczenie pomyłek oraz skrócenie drogi, jaką pracownik lub urządzenie musi pokonać podczas kompletowania.

Błędy w tym procesie mogą polegać na pobraniu niewłaściwego produktu, niewłaściwej liczby sztuk albo nieprawidłowym przypisaniu towaru do zamówienia. Każda taka pomyłka powoduje dodatkowe koszty związane z reklamacją, zwrotem lub ponowną dostawą. Z tego względu organizacja kompletacji powinna zapewniać zarówno dużą szybkość, jak i wysoką dokładność.

Wydawanie zapasów

Ostatnią zasadniczą fazą fizycznego procesu magazynowego jest wydanie towaru. Obejmuje ono przygotowanie skompletowanej partii, jej kontrolę, odpowiednie zabezpieczenie oraz przekazanie odbiorcy lub przewoźnikowi. W przypadku przepływów wewnętrznych wydanie może polegać na przekazaniu materiałów z magazynu do wydziału produkcyjnego.

Przed wydaniem należy sprawdzić zgodność przygotowanego towaru z dokumentacją. Kontrola ta ogranicza ryzyko wysłania niewłaściwego produktu lub nieprawidłowej liczby jednostek. Towary powinny być również odpowiednio opakowane i oznakowane, aby zapewnić ich bezpieczeństwo podczas dalszego transportu.

Sposób organizacji wydań ma wpływ na przepustowość magazynu. Jeżeli wiele dostaw jest przygotowywanych jednocześnie, konieczne jest odpowiednie zaplanowanie strefy wydań, aby uniknąć pomieszania przesyłek lub utrudnień w ruchu środków transportowych. W dużych magazynach proces ten może być powiązany z harmonogramem przyjazdów pojazdów i kolejnością załadunku.

Ewidencja magazynowa

Prawidłowa gospodarka magazynowa wymaga prowadzenia dokładnej ewidencji wszystkich przyjęć, wydań i przesunięć zapasów. Dane ewidencyjne powinny umożliwiać ustalenie zarówno ilości towaru znajdującego się w magazynie, jak i miejsca jego składowania. Brak zgodności pomiędzy stanem ewidencyjnym a rzeczywistym może prowadzić do błędnych decyzji dotyczących zamówień i sprzedaży.

Tradycyjnie ewidencja była prowadzona przy wykorzystaniu kartotek magazynowych, w których zapisywano kolejne operacje dotyczące określonego produktu. Obecnie funkcję tę w coraz większym stopniu przejmują systemy informatyczne, które automatycznie aktualizują stany magazynowe po zarejestrowaniu operacji. Pozwala to na szybsze uzyskiwanie informacji oraz zmniejsza ryzyko błędów wynikających z ręcznego przepisywania danych.

Dokładna ewidencja jest niezbędna również do przeprowadzania kontroli i inwentaryzacji. Pozwala porównać stan rzeczywisty ze stanem wykazanym w dokumentacji oraz określić ewentualne niedobory lub nadwyżki. Właściwie prowadzona dokumentacja zwiększa więc przejrzystość funkcjonowania magazynu i ułatwia kontrolę odpowiedzialności za powierzone zapasy.

Personel magazynowy

Istotnym elementem gospodarki magazynowej jest również personel. Nawet dobrze wyposażony magazyn nie będzie funkcjonował prawidłowo, jeżeli pracownicy nie posiadają odpowiednich kwalifikacji i nie znają zasad wykonywania powierzonych czynności. Dotyczy to zarówno pracowników zajmujących się fizycznym przemieszczaniem towarów, jak i osób odpowiedzialnych za dokumentację i organizację pracy magazynu.

Pracownicy magazynowi powinni znać zasady przyjmowania i wydawania towarów, sposoby ich oznaczania oraz wymagania związane z bezpieczeństwem. W przypadku obsługi urządzeń transportu wewnętrznego konieczne może być posiadanie odpowiednich uprawnień. Ważna jest również znajomość zasad postępowania w przypadku uszkodzenia towaru, niezgodności dostawy albo awarii urządzeń.

Organizacja pracy personelu powinna jasno określać zakres odpowiedzialności poszczególnych osób. Pozwala to ograniczyć liczbę błędów oraz ułatwia ustalenie przyczyn ewentualnych nieprawidłowości. W większych magazynach stosowany jest zazwyczaj wyraźny podział zadań pomiędzy pracowników przyjęcia, składowania, kompletacji i wydania.

Wyposażenie magazynu

Wyposażenie techniczne magazynu powinno być dostosowane do rodzaju przechowywanych zapasów oraz skali wykonywanych operacji. Podstawowym elementem są urządzenia służące do składowania, takie jak regały, stojaki, półki czy specjalne konstrukcje przeznaczone do określonych rodzajów materiałów. Ich właściwy dobór pozwala wykorzystać dostępną powierzchnię i kubaturę magazynu.

Drugą ważną grupę stanowią urządzenia transportu wewnętrznego. Wózki, przenośniki, podnośniki, suwnice i inne urządzenia służą do przemieszczania ładunków pomiędzy poszczególnymi strefami magazynu. Dobór odpowiedniego środka zależy od ciężaru i wymiarów ładunku, długości drogi transportowej oraz wymaganej częstotliwości przewozów. W dużych magazynach właściwa organizacja transportu wewnętrznego ma bezpośredni wpływ na wydajność całego obiektu.

Do wyposażenia zalicza się również urządzenia pomocnicze, takie jak palety, pojemniki, kontenery i sprzęt do pakowania oraz znakowania. Ujednolicenie jednostek ładunkowych ułatwia przemieszczanie, składowanie i kontrolowanie zapasów. Dobrze dobrane wyposażenie pozwala także ograniczyć ryzyko uszkodzenia produktów podczas wykonywania operacji magazynowych.

Organizacja przestrzeni magazynowej

Magazyn powinien być podzielony na odpowiednio zaprojektowane strefy funkcjonalne. Najczęściej wyróżnia się strefę przyjęcia, składowania, kompletacji oraz wydania towaru. W zależności od rodzaju działalności mogą występować dodatkowe strefy przeznaczone między innymi do kontroli jakości, zwrotów, pakowania lub czasowego przechowywania towarów wymagających wyjaśnienia.

Rozmieszczenie poszczególnych stref powinno zapewniać możliwie prosty przepływ towarów. Niepotrzebne krzyżowanie się dróg transportowych zwiększa ryzyko kolizji, wydłuża czas operacji i utrudnia organizację pracy. Dobrze zaprojektowany układ magazynu pozwala ograniczyć liczbę zbędnych przemieszczeń i poprawić bezpieczeństwo.

Znaczenie ma również właściwe wykorzystanie przestrzeni w pionie. Zastosowanie odpowiednich systemów regałowych pozwala zwiększyć pojemność magazynu bez konieczności powiększania jego powierzchni. Należy jednak zachować odpowiednie odległości pomiędzy regałami oraz zapewnić możliwość bezpiecznej obsługi urządzeń transportowych.

Znaczenie gospodarki magazynowej

Gospodarka magazynowa stanowi ważny element całego systemu logistycznego przedsiębiorstwa. Jej sprawność wpływa na poziom zapasów, szybkość realizacji zamówień, wykorzystanie powierzchni oraz wysokość kosztów logistycznych. Błędy organizacyjne występujące w magazynie mogą powodować opóźnienia, pomyłki w dostawach oraz niepotrzebne zwiększanie wielkości zapasów.

Prawidłowe funkcjonowanie magazynu wymaga zatem połączenia odpowiedniej infrastruktury, wyposażenia technicznego, właściwej organizacji pracy, ewidencji oraz wykwalifikowanego personelu. Żaden z tych elementów nie powinien być traktowany oddzielnie, ponieważ dopiero ich właściwe współdziałanie zapewnia sprawny przepływ zapasów przez magazyn. Istotne jest również dostosowanie sposobu funkcjonowania magazynu do zmian wielkości obrotu, struktury asortymentu i wymagań odbiorców.

Racjonalna gospodarka magazynowa powinna prowadzić do zapewnienia dostępności potrzebnych zapasów przy możliwie niskich kosztach ich obsługi i przechowywania. Nie oznacza to dążenia do maksymalnego ograniczenia powierzchni czy liczby pracowników, lecz takie ukształtowanie systemu, które umożliwia sprawną realizację zadań magazynowych. Magazyn jest bowiem nie tylko miejscem przechowywania zapasów, ale również ważnym ogniwem przepływu materiałów i informacji w całym przedsiębiorstwie.

[1] Z.Dudziński, Organizacja gospodarki magazynowej, PTE, Katowice, 1981, s.8.

[2] R. Bąkowski, Leksykon magazynowania, PWE, Warszawa,1982,s.81.

[3] Ibidem.

Charakterystyka logistyki jako systemu zarządzania gospodarką materiałową

5/5 - (3 votes)

Prezentowana praca ma na celu dostarczenie podstawowych wiadomości o tej nowej dziedzinie a za razem wskazanie na te ogniwa w firmie, gdzie istnieje możliwość znacznej obniżki kosztów a tym samym zwiększenie efektywności działania przedsiębiorstwa. Praca dotyczy głównie niewielkiego odcinka systemu logistycznego a mianowicie utrzymania zapasów i ich magazynowania.

W rozdziale V dla lepszego zrozumienia istoty koncepcji logistycznej ukazany został rys historyczny oraz etapy i przyczyny rozwoju tej nauki. Zostało też omówione pojęcie logistyki i jej rola w zarządzaniu firmą.

Drugi rozdział dotyczy w całości zapasów utrzymywanych w firmie. Omówione zostały podstawowe pojęcia i klasyfikacje zapasów, a także ich koszty utrzymania, dostaw i wyczerpania.

Większy nacisk położony został na koszty wyczerpania zapasów bowiem są one bardzo istotne dla firmy. Ich brak pociąga za sobą utratę klientów co jest sprzeczne z koncepcją logistyczną, bowiem każda firma funkcjonująca w systemie logistycznym jest zorientowana na jak najlepszą obsługę klienta. Jest to jedna ze strategii konkurencji.

W III rozdziale zaprezentowane zostały metody sterowania zapasami w warunkach niepewności, inflacji oraz z uwzględnieniem braku zapasu a także upustów cenowych. Ile zamawiać i kiedy, jakie pozycje zapasów utrzymywać a z jakich zrezygnować. Wszystkie te metody mają na uwadze minimalizację kosztów utrzymania tych zapasów.

Z zapasami w firmie ściśle związana jest gospodarka magazynowa i właśnie jej poświęcono IV rozdział. Odgrywa ona bowiem duże znaczenie w systemie logistycznym firmy z jednej strony w logistyce zaopatrzenia i logistyce dystrybucji z drugiej strony. Szczególna uwaga skupiona została głównie na roli i funkcji magazynów jako głównego przedmiotu zarządzania w tym zakresie. Ich rodzaje, zadania i miejsce lokalizacji odgrywa znaczną rolę we właściwym zarządzaniu dystrybucją. Rozpowszechnienie się firm przewozowo – spedycyjnych uwalnia firmy od utrzymywania własnych magazynów. Właściwa analiza problemu ułatwia podjęcie decyzji o wyborze magazynu własnego czy też publicznego. Właściwy wybór struktury sieci magazynowej może w znacznym stopniu zmniejszyć koszty magazynowania i uwolnić dodatkowy kapitał, który może być wykorzystany w innym celu.

Logistyka jako system zarządzania

Logistyka rozumiana jako system zarządzania gospodarką materiałową obejmuje planowanie, organizowanie, sterowanie i kontrolę przepływu materiałów, surowców, półproduktów oraz wyrobów gotowych. Jej zadaniem jest zapewnienie odpowiednich zasobów w określonym miejscu i czasie, przy jednoczesnym ograniczaniu kosztów związanych z ich przepływem i przechowywaniem. Takie podejście wymaga traktowania gospodarki materiałowej nie jako zbioru niezależnych czynności, lecz jako jednego powiązanego systemu.

W ramach tego systemu decyzje dotyczące zaopatrzenia oddziałują na wielkość zapasów, sposób wykorzystania magazynów oraz przebieg produkcji. Z kolei poziom zapasów wpływa na koszty przedsiębiorstwa, płynność finansową oraz możliwość terminowej realizacji zamówień klientów. Niewłaściwa decyzja podjęta na jednym etapie może więc wywołać skutki w wielu innych obszarach funkcjonowania firmy. Z tego powodu zarządzanie logistyczne wymaga całościowego spojrzenia na przepływ materiałów.

Gospodarka materiałowa w przedsiębiorstwie

Gospodarka materiałowa obejmuje działania związane z pozyskiwaniem, przemieszczaniem, przechowywaniem oraz wykorzystaniem materiałów potrzebnych przedsiębiorstwu. W przedsiębiorstwie produkcyjnym jej podstawowym zadaniem jest zapewnienie ciągłości procesu wytwarzania poprzez dostarczenie odpowiednich materiałów w wymaganej ilości i jakości. W przedsiębiorstwie handlowym większe znaczenie ma zapewnienie właściwej dostępności towarów przeznaczonych do dalszej sprzedaży.

Właściwa organizacja gospodarki materiałowej pozwala zmniejszać ilość środków finansowych zaangażowanych w zapasy. Nadmierne zakupy powodują wzrost kosztów magazynowania oraz zamrożenie kapitału, natomiast zbyt małe zapasy zwiększają ryzyko wystąpienia przerw w produkcji lub niemożności realizacji zamówienia. Konieczne jest więc ustalenie takiego poziomu zapasów, który odpowiada rzeczywistym potrzebom przedsiębiorstwa i jednocześnie zabezpiecza je przed nieprzewidzianymi zakłóceniami.

Nie można jednak ograniczyć gospodarki materiałowej jedynie do utrzymywania zapasów. Obejmuje ona również wybór dostawców, określanie wielkości zamówień, ustalanie terminów dostaw, kontrolę jakości materiałów oraz przepływ informacji związanych z zaopatrzeniem. Wszystkie te czynności powinny być ze sobą skoordynowane.

Logistyka zaopatrzenia

Jednym z podstawowych elementów zarządzania gospodarką materiałową jest logistyka zaopatrzenia. Jej zadaniem jest dostarczenie przedsiębiorstwu potrzebnych materiałów, surowców, części i innych zasobów w sposób zapewniający ciągłość działalności. Obejmuje ona więc zarówno samo dokonywanie zakupów, jak i planowanie dostaw, wybór ich częstotliwości oraz organizację transportu.

Właściwe zaopatrzenie wymaga przede wszystkim określenia rzeczywistego zapotrzebowania przedsiębiorstwa. Zbyt duże zamówienia powodują niepotrzebny wzrost zapasów, natomiast zbyt małe mogą prowadzić do częstego składania kolejnych zamówień i wzrostu kosztów ich obsługi. Znaczenie ma również termin dostawy, ponieważ materiały powinny znaleźć się w przedsiębiorstwie zanim ich brak zacznie zakłócać produkcję.

Istotną rolę odgrywa także wybór dostawcy. Nie powinien on być dokonywany wyłącznie na podstawie ceny produktu, ponieważ na całkowity koszt zaopatrzenia wpływają również terminowość dostaw, ich jakość, odległość od dostawcy oraz możliwość elastycznego reagowania na zmiany zapotrzebowania. Dostawca oferujący nieco wyższą cenę może okazać się korzystniejszy, jeżeli realizuje zamówienia szybciej i bardziej niezawodnie.

Sterowanie zapasami

Sterowanie zapasami jest jednym z najważniejszych elementów logistycznego zarządzania gospodarką materiałową. Przedsiębiorstwo musi określić, jakie materiały powinny być utrzymywane, w jakiej ilości oraz kiedy należy je uzupełniać. Decyzje te wpływają zarówno na sprawność działalności operacyjnej, jak i na poziom kosztów.

Podstawowy problem sprowadza się do odpowiedzi na dwa pytania: ile zamawiać oraz kiedy składać zamówienie. Zbyt duża partia zamówienia prowadzi do wzrostu przeciętnego poziomu zapasu, ale jednocześnie pozwala ograniczyć liczbę dostaw. Zbyt mała partia zmniejsza zapas, lecz zwiększa częstotliwość zamawiania i może powodować wzrost kosztów obsługi dostaw. Właściwa decyzja powinna zatem uwzględniać obie te zależności.

Sterowanie zapasami jest dodatkowo utrudnione przez niepewność popytu i czasu realizacji dostawy. Nawet jeżeli przedsiębiorstwo zna średnie zużycie danego materiału, nie oznacza to, że w każdym okresie będzie ono identyczne. Również dostawca może zrealizować zamówienie później niż zwykle. Z tego względu przedsiębiorstwa utrzymują zapasy bezpieczeństwa, które mają ograniczać ryzyko wyczerpania materiałów.

Znaczenie zapasu bezpieczeństwa

Zapas bezpieczeństwa stanowi rezerwę przeznaczoną do wykorzystania w sytuacjach odbiegających od normalnych warunków funkcjonowania. Może być potrzebny w przypadku nagłego wzrostu zużycia, opóźnienia dostawy, wadliwej partii materiału lub innych zakłóceń. Jego wielkość powinna być dostosowana do stopnia niepewności występującego w danym przedsiębiorstwie.

Utrzymywanie zapasu bezpieczeństwa zwiększa niezawodność systemu, ale równocześnie powoduje wzrost kosztów. Z tego względu nie powinien być on ustalany na dowolnie wysokim poziomie. Przedsiębiorstwo musi ocenić, jakie są skutki ewentualnego braku zapasu oraz ile kosztuje utrzymywanie dodatkowej rezerwy. Jeżeli zatrzymanie produkcji powoduje bardzo wysokie straty, uzasadnione może być utrzymywanie większego zapasu bezpieczeństwa niż w przypadku materiałów o mniejszym znaczeniu.

Poziom tej rezerwy zależy również od niezawodności dostawców. Jeżeli terminy dostaw są stabilne i łatwe do przewidzenia, przedsiębiorstwo może ograniczyć wielkość zapasu zabezpieczającego. Przy częstych opóźnieniach konieczne jest utrzymywanie większych rezerw.

Magazynowanie jako element systemu logistycznego

Magazynowanie jest ściśle związane z gospodarką zapasami, ponieważ umożliwia przechowywanie materiałów do czasu ich wykorzystania. Magazyn pełni funkcję bufora pomiędzy zaopatrzeniem a produkcją, a także pomiędzy produkcją a sprzedażą. Dzięki temu różnice występujące pomiędzy rytmem dostaw, produkcji i popytu nie muszą prowadzić bezpośrednio do zakłóceń w działalności przedsiębiorstwa.

Utrzymywanie magazynu wiąże się jednak z określonymi kosztami. Obejmują one między innymi koszty powierzchni, wyposażenia, energii, pracy personelu oraz obsługi przepływu towarów. Dochodzą do tego koszty kapitału zaangażowanego w przechowywane zapasy oraz ryzyko ich uszkodzenia, utraty wartości czy przestarzenia. Z tego względu decyzje magazynowe powinny być analizowane razem z decyzjami dotyczącymi zapasów.

Właściwa organizacja magazynu może znacząco wpłynąć na sprawność całego systemu logistycznego. Szybkie przyjęcie dostawy, prawidłowe rozmieszczenie towarów oraz sprawna kompletacja skracają czas przepływu materiałów. Dobra ewidencja pozwala natomiast na bieżące kontrolowanie poziomu zapasów i podejmowanie decyzji dotyczących ich uzupełniania.

Magazyn własny czy obcy

Jednym z problemów związanych z gospodarką magazynową jest wybór pomiędzy wykorzystaniem magazynu własnego a korzystaniem z usług zewnętrznych. Magazyn własny daje przedsiębiorstwu większą kontrolę nad zapasami i organizacją pracy, ale wymaga poniesienia wydatków na budowę, wyposażenie i utrzymanie obiektu. Koszty te są ponoszone również wtedy, gdy magazyn nie jest w pełni wykorzystany.

Korzystanie z magazynu obcego pozwala ograniczyć wielkość własnych inwestycji. Przedsiębiorstwo płaci wówczas za określony zakres usług, a część odpowiedzialności za organizację magazynowania przejmuje zewnętrzny operator. Rozwiązanie takie może być szczególnie korzystne w przypadku sezonowych zmian wielkości zapasów lub wtedy, gdy firma nie chce angażować dużego kapitału w infrastrukturę.

Nie oznacza to jednak, że magazyn obcy jest zawsze korzystniejszy. W przypadku dużej i stabilnej skali działalności własny obiekt może okazać się tańszy w długim okresie. Decyzja powinna więc uwzględniać nie tylko bezpośrednie koszty, ale również elastyczność, poziom kontroli, lokalizację i wymagania dotyczące obsługi zapasów.

Lokalizacja magazynu

Duże znaczenie dla kosztów systemu logistycznego ma lokalizacja magazynu. Powinna ona uwzględniać zarówno położenie dostawców, jak i rozmieszczenie odbiorców. Niewłaściwe umiejscowienie magazynu może prowadzić do wydłużenia tras przewozu i wzrostu kosztów transportu.

Magazyn położony bliżej dostawców może ułatwiać zaopatrzenie, ale jednocześnie zwiększać odległość do rynku zbytu. Z kolei lokalizacja blisko odbiorców pozwala skrócić czas dostaw, lecz może powodować wzrost kosztów dostarczania materiałów do magazynu. Wybór lokalizacji powinien więc być wynikiem analizy całego systemu przepływów, a nie tylko jednego jego fragmentu.

Istotne znaczenie ma również liczba magazynów. Większa liczba obiektów pozwala zbliżyć zapasy do klientów i skrócić czas dostaw, ale powoduje rozproszenie zapasów i wzrost kosztów utrzymania infrastruktury. Mniejsza liczba magazynów umożliwia koncentrację zapasów, lecz może zwiększać koszty transportu do odbiorców i wydłużać czas realizacji zamówień. Decyzje dotyczące struktury sieci magazynowej powinny więc uwzględniać zarówno poziom obsługi klienta, jak i koszty.

Znaczenie informacji w gospodarce materiałowej

Sprawne zarządzanie gospodarką materiałową nie jest możliwe bez właściwego przepływu informacji. Przedsiębiorstwo musi posiadać aktualne dane o stanach magazynowych, wielkości zużycia, planach produkcji, terminach dostaw oraz zamówieniach klientów. Informacje te są podstawą podejmowania decyzji o wielkości i czasie uzupełniania zapasów.

Błędne lub opóźnione dane mogą prowadzić do powstawania zarówno nadmiernych zapasów, jak i niedoborów. Jeżeli system wykazuje większy stan magazynowy niż rzeczywisty, przedsiębiorstwo może zbyt późno złożyć zamówienie. Jeżeli natomiast dane wskazują zbyt niski stan, może dojść do niepotrzebnego zakupu dodatkowych materiałów. Dokładność ewidencji jest więc jednym z warunków prawidłowego funkcjonowania systemu.

Nowoczesne systemy informatyczne pozwalają rejestrować zmiany poziomu zapasów niemal na bieżąco. Mogą również wspomagać planowanie potrzeb materiałowych, prognozowanie zużycia oraz przygotowywanie zamówień. Dzięki temu pracownicy otrzymują szybszy dostęp do informacji potrzebnych do podejmowania decyzji.

Koszty gospodarki materiałowej

Jednym z podstawowych celów zarządzania logistycznego jest ograniczanie kosztów związanych z przepływem i utrzymywaniem materiałów. Do kosztów tych należą między innymi wydatki na zamawianie, transport, magazynowanie oraz finansowanie zapasów. Należy również uwzględniać koszty powstające w przypadku wyczerpania zapasu.

Poszczególne grupy kosztów są ze sobą powiązane. Zmniejszenie kosztów magazynowania poprzez ograniczenie zapasów może zwiększyć częstotliwość zamówień, a tym samym podnieść koszty ich obsługi i transportu. Z kolei utrzymywanie bardzo dużych zapasów ogranicza ryzyko braków, ale prowadzi do wzrostu kosztów przechowywania oraz zwiększa wartość kapitału zamrożonego w materiałach.

Z punktu widzenia logistyki nie należy więc minimalizować pojedynczego rodzaju kosztów bez uwzględnienia skutków dla pozostałych elementów systemu. Podstawą decyzji powinna być analiza kosztów całkowitych. Najkorzystniejsze rozwiązanie nie zawsze jest tym, które charakteryzuje się najniższym kosztem zakupu, transportu czy magazynowania rozpatrywanym oddzielnie.

Gospodarka materiałowa a obsługa klienta

Chociaż gospodarka materiałowa kojarzona jest głównie z zaopatrzeniem i zapasami, jej sprawność wpływa bezpośrednio na poziom obsługi klienta. Jeżeli przedsiębiorstwo nie posiada materiałów potrzebnych do produkcji, nie będzie mogło wykonać wyrobu w planowanym terminie. W konsekwencji opóźnienie powstałe na etapie zaopatrzenia zostanie przeniesione na odbiorcę.

Podobna sytuacja występuje w przedsiębiorstwie handlowym. Brak odpowiedniego zapasu oznacza brak możliwości natychmiastowej realizacji zamówienia klienta. Jeżeli klient nie chce czekać, przedsiębiorstwo może utracić sprzedaż, a w niektórych przypadkach również samego klienta. Właściwe zarządzanie materiałami i zapasami staje się więc jednym z warunków utrzymania odpowiedniego poziomu obsługi.

Nie oznacza to jednak, że najlepszym rozwiązaniem jest utrzymywanie możliwie największych zapasów. Takie podejście poprawiałoby dostępność produktów, ale jednocześnie prowadziłoby do nadmiernego wzrostu kosztów. Zadaniem logistyki jest znalezienie takiego poziomu zapasów, który zapewnia dobrą obsługę klientów bez nieuzasadnionego zwiększania kosztów.

Logistyka a efektywność przedsiębiorstwa

Prawidłowe zarządzanie gospodarką materiałową może mieć istotny wpływ na efektywność całego przedsiębiorstwa. Zmniejszenie nadmiernych zapasów pozwala uwolnić środki finansowe, które mogą być wykorzystane w innych obszarach działalności. Ograniczenie zbędnych operacji magazynowych i transportowych prowadzi natomiast do zmniejszenia kosztów bieżącego funkcjonowania.

Znaczenie ma również poprawa szybkości przepływu materiałów. Im krótszy jest czas pomiędzy zakupem materiału a wykorzystaniem go w produkcji lub sprzedażą produktu, tym krócej kapitał pozostaje zamrożony w zapasie. Sprawny system logistyczny pozwala więc nie tylko zmniejszać koszty, ale także lepiej wykorzystywać posiadane zasoby.

Efektywność nie może być jednak oceniana wyłącznie poprzez poziom kosztów. Ważna jest także niezawodność procesów, terminowość dostaw, ciągłość produkcji i możliwość reagowania na zmiany zapotrzebowania. System logistyczny powinien zapewniać równowagę pomiędzy oszczędnością a sprawnością działania.

Znaczenie zintegrowanego podejścia

Najważniejszą cechą logistycznego zarządzania gospodarką materiałową jest integracja wszystkich działań związanych z przepływem materiałów. Zaopatrzenie, transport, magazynowanie, sterowanie zapasami i przepływ informacji powinny być traktowane jako elementy jednego systemu. Dopiero takie podejście pozwala właściwie ocenić skutki poszczególnych decyzji.

Jeżeli każdy dział przedsiębiorstwa dąży wyłącznie do realizacji własnych celów, mogą pojawić się sprzeczności. Dział zakupów może być zainteresowany zamawianiem dużych partii ze względu na rabaty, magazyn będzie dążył do ograniczenia ilości przechowywanych produktów, a produkcja może oczekiwać utrzymywania wysokich zapasów zabezpieczających. Logistyka powinna koordynować te potrzeby i umożliwiać wybór rozwiązania korzystnego dla całego przedsiębiorstwa.

Zintegrowane podejście pozwala również lepiej wykorzystywać informacje. Dane o sprzedaży mogą być wykorzystane przy planowaniu produkcji, a informacje o planowanej produkcji przy ustalaniu wielkości zamówień materiałowych. Dzięki temu możliwe jest ograniczenie przypadkowych decyzji i bardziej racjonalne kształtowanie przepływów.

Logistyka jako element zarządzania przedsiębiorstwem

Logistyka nie powinna być traktowana wyłącznie jako działalność pomocnicza związana z transportem i magazynowaniem. Jej decyzje wpływają na poziom kosztów, płynność finansową, wykorzystanie majątku oraz jakość obsługi klientów. Z tego względu stanowi ona istotny element systemu zarządzania przedsiębiorstwem.

Właściwie zorganizowana gospodarka materiałowa może przynosić znaczne oszczędności bez konieczności ograniczania skali działalności. Często wystarczające jest lepsze dostosowanie wielkości zapasów do rzeczywistych potrzeb, skrócenie czasu dostaw, poprawa wykorzystania magazynów albo dokładniejsze planowanie zamówień. W innych przypadkach konieczne mogą być bardziej zasadnicze zmiany, takie jak przebudowa sieci magazynowej lub przekazanie części procesów wyspecjalizowanym firmom.

Logistyczne zarządzanie gospodarką materiałową powinno zatem prowadzić do zapewnienia ciągłości działania przy możliwie racjonalnym wykorzystaniu zasobów. Nie chodzi przy tym o maksymalne ograniczenie zapasów, magazynów czy kosztów w każdej sytuacji, lecz o osiągnięcie takiego układu, który będzie korzystny dla całego przedsiębiorstwa. Dopiero połączenie sprawnego zaopatrzenia, właściwego poziomu zapasów, prawidłowej organizacji magazynowania i odpowiedniego przepływu informacji tworzy system umożliwiający skuteczne zarządzanie gospodarką materiałową.

Funkcja i podział magazynów

5/5 - (4 votes)

Magazyny występują zarówno w podsystemie zaopatrzenia produkcyjnym jak i dystrybucyjnym. Można więc powiedzieć, że magazyny stanowią rezerwy materiałów i produktów gromadzonych w celu amortyzowania, buforowania zakłóceń w otoczeniu, w „źródle”, czyli u dostawców materiałów, w samym systemie logistycznym, a także w celu zagwarantowania zaopatrzenia rynku konsumenta – „ujścia”. [1]

Przyjmując jako kryterium podziału rodzaj jednostki organizacyjnej rozróżnia się magazyny:[2]

przemysłowe
usługowe
handlowe
transportu i spedycji

Zadaniem magazynów przemysłowych jest zapewnienie rytmicznego zaopatrzenia produkcji (magazyny materiałowe) i rytmicznego zbytu produkcji zakończonej (magazyny wyrobów gotowych).

Ze względu na funkcję wykonywaną w przedsiębiorstwie magazyny przemysłowe możemy podzielić na:[3]

materiałowe (surowcowe) – służące do przechowywania materiałów pomocniczych i podstawowych przeznaczonych do zużycia wewnątrz przedsiębiorstwa,
półfabrykatów (produkcja w toku) – służące do przechowywania częściowo przerobionych materiałów w postaci detali lub podzespoó przeznaczonych do przerobu wewnątrz przedsiębiorstwa,
wyrobów gotowych – służące do przechowywania wytworzonych w przedsiębiorstwie wyrobów przeznaczonych na sprzedaż,
opakowań – służące do przechowywania opakowań zwrotnych lub własnych,
depozytowe – przeznaczone do okresowego przechowywania materiałów reklamowych, postawionych do dyspozycji dostawcy lub materiałów czekających na odbiór jakościowy.

Magazyny usługowe – przeznaczone są do przechowywania sezonowych i okresowych nadwyżek towarów, których właścicielami są przedsiębiorstwa nie posiadające odpowiedniej przestrzeni do ich magazynowania. Zleceniodawcami w głównej mierze są przedsiębiorstwa, w których budowanie i eksploatacja własnych magazynów jest nieopłacalna.

Poza tym magazyny usługowe świadczą na rzecz zleceniodawców następujące usługi:

organizowanie cznynności przeładunkowych,
spedycji krajowej i zagranicznej,
kompletowanie partii wysyłkowych,
przepakowywanie i znakownie ładunków,
konserwowanie przechowywanych zapasów.

Magazyny handlowe są tworzone w jednostkach obrotu towarowego (centralach zbytu, biurach sprzedaży , hurtowniach, jednostkach sprzedaży detalicznej itp.) będących pośredniczącymi w zakupie pomiędzy producentami i użytkownikami. Dzielą się one na magazyny:

a) hurtowe – odbierają z przemysłu wyroby w dużych partiach wysyłkowych ,które następnie przeformowują i wysyłają w partiach przystosowanych do potrzeb handlu detalicznego. Są one tworzone głównie jako magazyny branżowe lub rejonowe wielobranżowe.

b) detalu – charakteryzują się stosunkowo małą pojemnością oraz wieloasotymentowością towarów.

Zadaniem magazynów handlowych jest przygotowanie odpowiednich zestawów towarowych zgodnie z potrzebami odbiorców co do czasu, ilości i miejsca.

[1] Z. B. Szałek, Logistyka-…,op. cit., s. 111.

[2] R. Bąkowski, Leksykom…, op. cit., s. 81.

[3] Z. Dudziński, Organizacja gospodarki…, op. cit., s.12.

Magazyny transportu i spedycji

5/5 - (3 votes)

Magazyny transportu i spedycji tworzone są w jednostkach gospodarczych zajmujących się przewozem lub organizacją przewozu ładunków, które nie stanowią ich własności. magazynach tych są przechowywanie przesyłki, które nie mogą być przewiezione bezpośrednio od dostawcy do odbiorcy z powodu konieczności skompletowania ładunku zbiorczego, oczekiwania na odpowiedni środek transportu. Magazyny takie posiada poczta, PKS, PKP, LOT oraz przedsiębiorstwa spedycyjne. Przechowywanie ładunków w magazynach tych przedsiębiorstw jest na ogół okresowe z wyjątkiem niektórych w portach morskich przeznaczonych do specjalnych celów np. dojrzewania owoców, czy stopniowej dystrybucji towarów importowanych na rynek wewnętrzny.

Według kryterium organizacji i rozmieszczenia rozróżnia się magazyny:[1]

a) główne

b) wydziałowe

c) oddziałowe

Ze względu na kryterium formy fizycznej rozróżniamy magazyny:[2]

a) otwarte (place)

b) półotwarte (wiaty)

c) zamknięte (zamknięte pomieszczenia)

Innym podziałem jest podział magazynów na:

a) uniwersalne

b) specjalne (chłodnie, składy celne, magazyn polowe)

Ze względu na formę własności można wyodrębnić magazyny:

a) publiczne

b) własne

c) kombinowane

Znaczenie magazynów w transporcie i spedycji

Magazyny transportu i spedycji pełnią przede wszystkim funkcję pośrednią pomiędzy miejscem nadania a miejscem odbioru ładunku. Ich zadaniem jest czasowe przechowywanie towarów do momentu, w którym możliwe będzie dalsze przemieszczenie przesyłki. W wielu przypadkach magazyn taki stanowi więc element niezbędny do zapewnienia ciągłości procesu transportowego.

Potrzeba magazynowania może wynikać z różnicy pomiędzy terminem dostarczenia towaru do punktu przeładunkowego a terminem odjazdu kolejnego środka transportu. Może również wystąpić sytuacja, w której niewielkie przesyłki od różnych nadawców są łączone w większą partię przeznaczoną do wspólnego przewozu. Wówczas magazyn służy nie tylko do przechowywania, ale również do kompletowania ładunku.

Szczególne znaczenie mają takie obiekty w transporcie kombinowanym, w którym towary przemieszczane są przy wykorzystaniu kilku rodzajów transportu. Przykładem może być przewóz ładunku samochodem do terminalu kolejowego, następnie transport koleją, a na końcu ponowny przewóz samochodem do odbiorcy. Pomiędzy poszczególnymi etapami konieczne może być czasowe składowanie towaru oraz jego przeładunek.

Funkcja przeładunkowa

Jedną z podstawowych funkcji magazynów transportowych jest umożliwienie przeładunku towarów pomiędzy różnymi środkami transportu. Towar może być przemieszczany z samochodu do wagonu kolejowego, z wagonu na statek albo ze statku do samochodu. W każdym takim przypadku konieczne jest odpowiednie miejsce, w którym ładunek zostanie przyjęty, czasowo zabezpieczony i przygotowany do dalszego przewozu.

Sprawność procesu przeładunku wpływa bezpośrednio na długość całego cyklu transportowego. Jeżeli czynności te przebiegają zbyt wolno, środek transportu pozostaje niepotrzebnie unieruchomiony, co powoduje wzrost kosztów. Z tego powodu magazyny i terminale przeładunkowe powinny być wyposażone w urządzenia umożliwiające szybkie przemieszczanie ładunków.

W zależności od rodzaju towaru wykorzystywane mogą być wózki widłowe, suwnice, przenośniki, żurawie oraz inne urządzenia transportu wewnętrznego. Dobór wyposażenia zależy od ciężaru, wymiarów i sposobu opakowania przewożonych produktów. Istotne znaczenie ma również możliwość bezpiecznej obsługi towarów wymagających szczególnego traktowania.

Magazyny główne, wydziałowe i oddziałowe

Magazyny główne obsługują zazwyczaj większą część przedsiębiorstwa lub całe przedsiębiorstwo. Gromadzone są w nich zapasy przeznaczone do dalszej dystrybucji pomiędzy poszczególne wydziały lub oddziały. Dzięki centralizacji możliwe jest lepsze kontrolowanie poziomu zapasów i ograniczanie ich nadmiernego rozproszenia.

Magazyny wydziałowe są związane z określoną częścią działalności przedsiębiorstwa. Mogą zaopatrywać konkretny wydział produkcyjny lub obsługiwać określoną grupę materiałów. Ich zaletą jest bliskość miejsca wykorzystania zapasu, co skraca czas potrzebny na dostarczenie materiału i może usprawniać przebieg produkcji.

Magazyny oddziałowe funkcjonują natomiast w poszczególnych jednostkach organizacyjnych przedsiębiorstwa. Mogą być rozmieszczone w różnych miejscowościach i służyć do obsługi lokalnych potrzeb. Taka struktura zwiększa dostępność materiałów lub produktów, lecz może powodować wzrost łącznej wielkości zapasów utrzymywanych w całym przedsiębiorstwie.

Magazyny otwarte

Magazyny otwarte mają postać odpowiednio przygotowanych placów składowych. Są wykorzystywane przede wszystkim do przechowywania materiałów odpornych na działanie czynników atmosferycznych. Mogą być w nich składowane między innymi niektóre materiały budowlane, wyroby stalowe, drewno czy towary o dużych gabarytach.

Zaletą magazynów otwartych jest stosunkowo niski koszt ich przygotowania i utrzymania. Nie wymagają one budowy zamkniętego obiektu ani stosowania rozbudowanych instalacji wewnętrznych. Jednocześnie ich wykorzystanie jest ograniczone do towarów, które mogą być bezpiecznie przechowywane na zewnątrz.

Plac magazynowy powinien posiadać odpowiednio przygotowaną nawierzchnię oraz możliwość sprawnego dojazdu środków transportu. Konieczne jest również zapewnienie właściwego odwodnienia i oznaczenia poszczególnych miejsc składowania. W przypadku niektórych materiałów stosuje się dodatkowe zabezpieczenia chroniące je przed bezpośrednim kontaktem z podłożem.

Magazyny półotwarte

Magazyny półotwarte mają najczęściej postać wiat i zadaszonych powierzchni składowych. Zapewniają one częściową ochronę towarów przed opadami atmosferycznymi i bezpośrednim działaniem słońca, ale nie są całkowicie odizolowane od warunków zewnętrznych. Stosuje się je tam, gdzie pełne zamknięcie magazynu nie jest konieczne.

W takich obiektach mogą być przechowywane materiały odporne na zmiany temperatury, lecz wymagające ochrony przed deszczem lub śniegiem. Dotyczy to na przykład części materiałów budowlanych, opakowań czy niektórych wyrobów przemysłowych. Magazyny półotwarte są rozwiązaniem pośrednim pomiędzy placem składowym a magazynem zamkniętym.

Koszty ich budowy są na ogół niższe niż w przypadku obiektów zamkniętych. Jednocześnie zapewniają lepsze warunki przechowywania niż zwykły plac. Wybór takiego rozwiązania powinien wynikać przede wszystkim z właściwości fizycznych składowanego towaru.

Magazyny zamknięte

Magazyny zamknięte zapewniają największą ochronę przechowywanych zapasów przed wpływem czynników zewnętrznych. Mogą posiadać odpowiednie systemy ogrzewania, wentylacji, chłodzenia, ochrony przeciwpożarowej i kontroli dostępu. Dzięki temu możliwe jest składowanie w nich szerokiej grupy towarów.

Obiekty zamknięte wykorzystuje się szczególnie w przypadku produktów podatnych na wilgoć, zmiany temperatury, zanieczyszczenia lub kradzież. W takich magazynach przechowywane mogą być artykuły spożywcze, urządzenia elektroniczne, części zamienne, odzież oraz wiele innych produktów. Warunki wewnętrzne mogą być dostosowane do wymagań konkretnego asortymentu.

Budowa i utrzymanie magazynu zamkniętego jest jednak kosztowniejsze niż w przypadku magazynu otwartego czy półotwartego. Konieczne jest ponoszenie kosztów eksploatacji budynku, energii, ochrony oraz wyposażenia technicznego. Z tego względu stosowanie magazynu zamkniętego powinno być uzasadnione właściwościami i wartością przechowywanych zapasów.

Magazyny uniwersalne

Magazyny uniwersalne są przeznaczone do przechowywania różnych grup towarów, które nie wymagają szczególnych warunków. Ich wyposażenie powinno być możliwie elastyczne, aby można było dostosować sposób składowania do zmieniającego się asortymentu. Mogą być wykorzystywane zarówno przez przedsiębiorstwa produkcyjne, jak i handlowe czy spedycyjne.

Zaletą takich magazynów jest możliwość stosunkowo łatwego wykorzystania powierzchni do różnych celów. Jeżeli zmienia się struktura przechowywanych produktów, nie zawsze zachodzi potrzeba gruntownej przebudowy obiektu. Wystarczające może być przestawienie regałów, zmiana sposobu rozmieszczenia zapasów lub wykorzystanie innych jednostek ładunkowych.

Magazyn uniwersalny nie zawsze jest jednak najlepszym rozwiązaniem. W przypadku towarów wymagających szczególnych warunków konieczne są obiekty specjalistyczne. Zbyt uniwersalne wyposażenie może również okazać się mniej wydajne w przedsiębiorstwach obsługujących bardzo jednorodny asortyment.

Magazyny specjalne

Magazyny specjalne są przeznaczone do przechowywania określonych grup produktów, które wymagają odpowiednich warunków technicznych lub organizacyjnych. Przykładem są chłodnie, magazyny materiałów niebezpiecznych, zbiorniki na produkty płynne czy składy celne. Ich wyposażenie jest dostosowane do właściwości przechowywanych towarów.

Chłodnie umożliwiają utrzymywanie określonej temperatury, dzięki czemu mogą być w nich przechowywane produkty spożywcze i inne towary wymagające chłodzenia. W niektórych przypadkach konieczne jest również utrzymanie odpowiedniej wilgotności powietrza. Nieprzestrzeganie wymaganych warunków może prowadzić do szybkiej utraty jakości produktu.

Magazyny materiałów niebezpiecznych wymagają natomiast zastosowania szczególnych zabezpieczeń. Dotyczy to między innymi sposobu rozmieszczenia towarów, ochrony przeciwpożarowej, wentylacji oraz procedur dostępu. Personel obsługujący takie obiekty powinien posiadać odpowiednie kwalifikacje i znać zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych.

Składy celne

Szczególnym rodzajem magazynów są składy celne, w których towary mogą być przechowywane pod nadzorem organów celnych. Rozwiązanie takie ma znaczenie przede wszystkim w handlu międzynarodowym. Towar może pozostawać w składzie do czasu dokonania odpowiednich formalności i wprowadzenia go do dalszego obrotu.

Składy celne pozwalają odroczyć część obowiązków związanych z importem do momentu, w którym towar zostanie faktycznie przeznaczony do dalszego wykorzystania lub sprzedaży. Ma to szczególne znaczenie w przypadku dużych partii sprowadzanych z zagranicy. Przedsiębiorstwo może stopniowo wprowadzać towary na rynek zgodnie z aktualnym zapotrzebowaniem.

Funkcjonowanie takich magazynów wymaga jednak szczegółowej ewidencji. Każde przyjęcie i wydanie towaru powinno być właściwie udokumentowane. Konieczne jest także przestrzeganie określonych procedur dotyczących zabezpieczenia i kontroli przechowywanych produktów.

Magazyny publiczne

Magazyny publiczne świadczą usługi magazynowania wielu przedsiębiorstwom. Firma korzystająca z takiego magazynu nie musi inwestować we własny obiekt, lecz ponosi opłaty za wykorzystaną powierzchnię i wykonane usługi. Rozwiązanie to jest szczególnie korzystne w sytuacji, gdy zapotrzebowanie na powierzchnię magazynową jest zmienne.

Przedsiębiorstwo może zwiększać lub zmniejszać zakres wykorzystywanych usług w zależności od aktualnych potrzeb. Nie ponosi przy tym pełnych kosztów utrzymania niewykorzystanej powierzchni. Magazyny publiczne mogą również oferować dodatkowe czynności, takie jak kompletowanie, pakowanie, znakowanie czy przygotowywanie towarów do wysyłki.

Korzystanie z magazynu publicznego oznacza jednak częściowe przekazanie kontroli nad zapasami zewnętrznemu podmiotowi. Przedsiębiorstwo powinno więc zwracać uwagę na jakość świadczonych usług, poziom zabezpieczenia towarów oraz sposób prowadzenia ewidencji. Ważne jest również właściwe określenie odpowiedzialności za ewentualne uszkodzenia lub braki.

Magazyny własne

Magazyn własny znajduje się pod bezpośrednią kontrolą przedsiębiorstwa i jest dostosowany przede wszystkim do jego potrzeb. Firma samodzielnie decyduje o organizacji przestrzeni, wyposażeniu, zatrudnieniu i sposobie wykonywania operacji magazynowych. Pozwala to na ścisłe powiązanie funkcjonowania magazynu z procesami produkcyjnymi lub handlowymi.

Własny obiekt może być opłacalny w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo stale wykorzystuje dużą powierzchnię magazynową. Pozwala również zachować pełną kontrolę nad zapasami i szybko wprowadzać zmiany organizacyjne. Jednocześnie wymaga jednak zaangażowania znacznych środków finansowych w budowę lub zakup magazynu oraz jego późniejsze utrzymanie.

Koszty stałe występują niezależnie od stopnia wykorzystania obiektu. Jeżeli wielkość zapasów okresowo spada, część powierzchni może pozostawać niewykorzystana, podczas gdy przedsiębiorstwo nadal ponosi wydatki związane z jej utrzymaniem. Z tego względu decyzja o posiadaniu własnego magazynu powinna wynikać z dokładnej analizy ekonomicznej.

Magazyny kombinowane

Rozwiązanie kombinowane polega na jednoczesnym wykorzystywaniu magazynów własnych i publicznych. Przedsiębiorstwo może wówczas utrzymywać podstawową część zapasów we własnych obiektach, a w okresach zwiększonego zapotrzebowania korzystać z dodatkowej powierzchni zewnętrznej. Pozwala to połączyć większą kontrolę z elastycznością.

Takie rozwiązanie jest szczególnie przydatne w przedsiębiorstwach, których działalność charakteryzuje się sezonowością. Budowa własnego magazynu o wielkości wystarczającej na okres największego zapotrzebowania oznaczałaby, że przez dużą część roku znaczna powierzchnia pozostawałaby niewykorzystana. Korzystanie z magazynu publicznego tylko w okresach szczytowych może być w takiej sytuacji bardziej opłacalne.

System kombinowany może być również wykorzystywany przy wejściu przedsiębiorstwa na nowe rynki. Zanim firma zdecyduje się na budowę własnego magazynu w danym regionie, może rozpocząć działalność przy wykorzystaniu obiektu zewnętrznego. Pozwala to ograniczyć ryzyko i sprawdzić rzeczywisty poziom zapotrzebowania na usługi magazynowe.

Wybór rodzaju magazynu

Wybór odpowiedniego rodzaju magazynu zależy od wielu czynników i nie może być dokonywany wyłącznie na podstawie ceny. Pod uwagę należy brać rodzaj towaru, wielkość zapasu, częstotliwość dostaw, wymagania dotyczące warunków przechowywania oraz położenie odbiorców. Istotne są także koszty transportu i dostępność infrastruktury.

Towary wymagające specjalnych warunków wymuszają zastosowanie odpowiednio wyposażonych obiektów. Produkty o dużych gabarytach i niewielkiej podatności na warunki atmosferyczne mogą być składowane na placach, natomiast towary o wysokiej wartości wymagają zazwyczaj magazynów zamkniętych i dobrze zabezpieczonych. Właściwości zapasu w dużym stopniu decydują więc o rodzaju niezbędnej infrastruktury.

Decyzja powinna również uwzględniać przewidywaną długość przechowywania. Inne wymagania występują w magazynie przeładunkowym, gdzie towary pozostają kilka godzin, a inne w obiekcie służącym do składowania zapasów przez wiele miesięcy. Im dłuższy okres przechowywania, tym większe znaczenie mają koszty magazynowania i warunki zabezpieczenia towaru.

Lokalizacja magazynów transportowych

Magazyny związane z transportem i spedycją powinny być lokalizowane w miejscach zapewniających dogodny dostęp do głównych szlaków komunikacyjnych. Szczególnie korzystne są lokalizacje w pobliżu węzłów drogowych, stacji kolejowych, portów morskich i lotniczych. Pozwala to ograniczyć czas i koszt dodatkowych przewozów.

W przypadku magazynów przeładunkowych ważna jest możliwość sprawnego wjazdu i wyjazdu pojazdów. Niewłaściwa organizacja dróg dojazdowych może prowadzić do powstawania kolejek i opóźnień. W dużych obiektach konieczne jest również zapewnienie odpowiedniej liczby stanowisk załadunkowych i rozładunkowych.

Lokalizacja wpływa nie tylko na koszty transportu, ale także na czas realizacji usługi. Magazyn znajdujący się blisko głównych odbiorców może pozwolić na szybszą dostawę końcową. Z kolei obiekt położony blisko źródeł zaopatrzenia może ułatwiać konsolidację ładunków przed dalszym przewozem.

Bezpieczeństwo przechowywanych przesyłek

Magazyny transportowe i spedycyjne przechowują często towary należące do różnych właścicieli. Powoduje to konieczność szczególnie dokładnego prowadzenia ewidencji i właściwego oznaczania przesyłek. Każdy ładunek powinien być możliwy do jednoznacznego zidentyfikowania na każdym etapie jego pobytu w magazynie.

Ważne jest także zabezpieczenie towarów przed uszkodzeniem, kradzieżą i przypadkową zamianą. Sposób składowania powinien uwzględniać właściwości produktów i rodzaj ich opakowania. Ładunki nie powinny być ustawiane w sposób powodujący ryzyko przewrócenia, zgniecenia lub uszkodzenia sąsiednich przesyłek.

Dodatkowego nadzoru wymagają towary wartościowe i materiały niebezpieczne. Konieczne może być wydzielenie odrębnych stref, ograniczenie dostępu oraz zastosowanie specjalnych systemów ochrony. Właściwa organizacja bezpieczeństwa ma znaczenie nie tylko z punktu widzenia ochrony mienia, lecz także odpowiedzialności przedsiębiorstwa spedycyjnego wobec właściciela towaru.

Ewidencja i obieg informacji

Sprawne funkcjonowanie magazynu transportowego wymaga dokładnej informacji o każdej przesyłce. Należy znać jej nadawcę, odbiorcę, miejsce docelowe, termin dalszego przewozu oraz aktualne miejsce składowania. Przy dużej liczbie przesyłek prowadzenie takich danych wyłącznie w sposób ręczny byłoby bardzo trudne.

Systemy informatyczne pozwalają rejestrować przyjęcia, przesunięcia i wydania towarów. Umożliwiają również sprawdzanie statusu przesyłki i planowanie dalszych operacji transportowych. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko zagubienia ładunku lub skierowania go do niewłaściwego odbiorcy.

Informacja powinna przepływać równolegle z towarem. Jeżeli przesyłka dotrze do magazynu, ale nie zostaną przekazane właściwe dokumenty, dalsza obsługa może zostać wstrzymana. Z tego względu jakość przepływu informacji wpływa bezpośrednio na szybkość procesu transportowego.

Magazyn jako element łańcucha transportowego

Magazyn w systemie transportowym nie powinien być traktowany jedynie jako miejsce przechowywania towarów. Stanowi on ogniwo łączące poszczególne etapy przewozu i umożliwia ich właściwe zsynchronizowanie. Jego sprawność ma bezpośredni wpływ na czas realizacji całego procesu logistycznego.

Zbyt długie przebywanie towaru w magazynie zwiększa czas dostawy i prowadzi do powstawania dodatkowych kosztów. Z drugiej strony całkowite wyeliminowanie magazynowania nie zawsze jest możliwe ze względu na różnice w rozkładach transportu, wielkości partii czy konieczność przeładunku. Zadaniem przedsiębiorstwa spedycyjnego jest więc ograniczenie czasu składowania do niezbędnego minimum.

Właściwie zorganizowane magazyny pozwalają łączyć mniejsze przesyłki w większe partie, dzielić duże dostawy na mniejsze oraz dostosowywać przepływ towarów do możliwości poszczególnych środków transportu. Dzięki temu zwiększa się wykorzystanie przestrzeni ładunkowej i możliwe jest ograniczenie kosztów przewozu. Magazyn pełni więc istotną funkcję organizacyjną w całym procesie transportowym.

Znaczenie magazynów dla sprawności spedycji

Spedycja polega nie tylko na samym zorganizowaniu przewozu, ale również na koordynowaniu czynności związanych z przemieszczaniem przesyłki. Magazyn może stanowić jeden z podstawowych elementów tego procesu, szczególnie w przypadku transportu obejmującego kilka etapów. Umożliwia on przejęcie towaru, jego czasowe zabezpieczenie, przygotowanie dokumentacji i przekazanie kolejnemu przewoźnikowi.

Dobrze zorganizowany magazyn pozwala skrócić czas oczekiwania i ograniczyć liczbę zbędnych operacji. Odpowiednie rozmieszczenie towarów, właściwe wyposażenie przeładunkowe oraz dokładna ewidencja ułatwiają szybkie przygotowanie przesyłki do dalszego transportu. Ma to szczególne znaczenie w przypadku dużych terminali, w których codziennie obsługiwanych jest wiele różnych ładunków.

Magazyny transportu i spedycji są więc ważnym elementem infrastruktury logistycznej. Pozwalają dostosowywać przepływ towarów do warunków technicznych, organizacyjnych i czasowych występujących w procesie przewozu. Właściwy wybór rodzaju, lokalizacji i sposobu organizacji takiego magazynu może znacząco wpływać zarówno na poziom kosztów, jak i na szybkość oraz niezawodność całego systemu transportowego.

[1] Z. Dudziński, Organizacja gospodarki…, op. cit., s.82.

[2] Z. B. Szałek, Logistyka…, op. cit., s. 112.