Miesiąc: październik 2026

2.2. Kategoryzacja obiektów hotelowych.

Stosowane w Polsce normy kategoryzacyjne pozwalają podzielić w ramach każdego z poszczególnych rodzajów zakładu hotelarskiego (hoteli, moteli, pensjonatów, domów wycieczkowych i schronisk) na odpowiednie kategorie. W odniesieniu do hoteli i moteli od 1977 r. przyjęto w Polsce dość powszechny zwyczaj oznaczania kategorii liczbą gwiazdek, od pięciu (kategoria najbardziej luksusowa) do jednej (kategoria najniższa). Istniejące obecnie normy kategoryzacyjne pochodzą z 1997 r.¹⁸ Minimalne wymagania dotyczące zakładów hotelarskich reguluje Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1999 r. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów, w których są świadczone usługi hotelarskie¹⁹. Wymagania te podzielone są na pięć podstawowych grup²⁰:

• zewnętrzne elementy zagospodarowania i urządzenia (wejście do hallu, parking, urządzenia rekreacyjne),

• instalacje i urządzenia techniczne (rodzaj ogrzewania, bieżąca woda, wentylacja, klimatyzacja, dźwigi),

• podstawowe elementy dotyczące funkcji, programu obsługowego i użytkowości obiektu (wielkość hallu, wyposażenie zespołu higienicznosanitarnego),

• część mieszkalna (minimalne powierzchnie pokoi, rodzaj urządzeń sanitarnych i szczegółowa specyfikacja umeblowania i drobnego sprzętu, wyposażenie w telefony, odbiorniki radiowe, telewizyjne itp.),

• oferta usług podstawowych i uzupełniających (sprzedaż gorących napojów przez całą dobę, podawanie posiłków do pokoju, budzenie, pranie, prasowanie i czyszczenie bielizny i odzieży gości).

Normy kategoryzacyjne określają wymagania minimalne. Przewidziane są odstępstwa od tych norm dla zakładów hotelarskich zlokalizowanych w obiektach zabytkowych. Wyposażenie zakładów w niektóre instalacje i urządzenia obowiązują w zależności od roku oddania zakładu do użytku. Dopuszcza się zatem znaczne nawet zróżnicowanie zakładów czy też ich istotnych części w obrębie tej samej kategorii.

Przykładem mogą być „Novotele”, których pokoje o powierzchni 20 m² przekraczają minimalną normę powierzchni pokoi dwuosobowych kategorii czterogwiazdkowej (16 m²), a nawet pięciogwiazdkowej (18 m²). Tymczasem z uwagi na inne elementy kategoryzacji hotele te zaliczono w chwili otwarcia do kategorii czterogwiazdkowej²¹.

Liczba hoteli w Polsce stale rośnie. Od początku transformacji ustrojowej zwiększyła się prawie dwukrotnie. Na uwagę zasługuje fakt, że jak na początku przybywało głównie hoteli dość drogich (dwu i trzygwiazdowych), w ostatnim okresie powstają w większości hotele tańsze (jednogwiazdkowe).

Źródło: GUS; Turystyka w 1998 roku (oraz poprzednie edycje); dane wg stanu w dniu 31 VII danego roku.

Źródło: GUS; Turystyka w 1998 roku (oraz poprzednie edycje); dane wg stanu w dniu 31 VII danego roku.

Drugim, oprócz ceny pobytu, pozytywnym efektem powstawania większej liczby hoteli jednogwiazdowych jest większa ilość miejsc noclegowych – polskie normy²² zezwalają w tych obiektach na zakwaterowanie większej ilości gości przy mniejszej ilości pokoi.

Źródło: GUS; Turystyka w 1998 roku (oraz poprzednie edycje); dane wg stanu w dniu 31 VII danego roku.

Źródło: GUS; Turystyka w 1998 roku (oraz poprzednie edycje).

Wzrost liczby miejsc hotelowych jest odpowiedzią na wzrastające zapotrzebowanie – powstające hotele mają klientów (nie maleje stopień wykorzystania pokoi – tabela 6). Może to świadczyć o większej liczbie podróżnych, ale również o tym, że Polacy chętniej korzystają z usług hotelowych (tradycyjne kiedyś zatrzymywanie się u krewnych, dzisiaj często jest zastępowane wynajęciem pokoju w hotelu, a odwiedziny u krewnych – wizytą towarzyską, bez kłopotliwego nocowania).

Źródło: GUS; Turystyka w 1998 roku (oraz poprzednie edycje).

Źródło: GUS; Turystyka w 1998 roku (oraz poprzednie edycje).

Przed rokiem 1989 potencjalny klient zakładu hotelowego kierował się w zasadzie wyłącznie tym, gdzie w miejscu swojego pobytu są wolne miejsca noclegowe. Obecnie ma możliwość wyboru – może wybrać hotel w zależności od własnych potrzeb i zasobności portfela. Jeśli nie zna żadnego z dostępnych hoteli, najważniejszą (i najłatwiej dostępną) jest dla niego informacja o kategorii obiektu – tą informacją kieruje się w pierwszym rzędzie, później dopiero (już po odwiedzeniu hotelu) może ocenić np. czy obsługa jest miła, czy odpowiada mu atmosfera w hotelu, czy dba się o anomimowość klienta. Kategoria zakładu hotelowego może być również wskazówką przy korzystaniu z noclegu zagranicą – nie zawsze jednak można oczekiwać tej samej usługi przy podobnej „ilości gwiazdek”, co w Polsce.

Istotnym elementem ogólnej definicji hoteli jest ich klasyfikacja odpowiednio do stopnia luksusu i wygody. Wyrazem tej klasyfikacji jest kategoryzacja – przyznawanie hotelowi odpowiednie kategorii, która jest oznaczana liczba gwiazdek (od jednej do pięciu). W Polsce kategoryzacja została wprowadzona w roku 1977.

Istnieją również klasyfikacje mające na uwadze inne czynniki, np. z punktu widzenia okresu eksploatacji dzieli się zakłady hotelarskie na stałe i sezonowe (tymczasowe), a z punktu widzenia siedziby zakładu – na stałe i ruchome. Należą tu więc także wszelkie dorywczo uruchamiane w okresie ferii letnich „hotele” w domach akademickich, a także domki campingowe, obozowiska turystyczne, stanice wodne PTTK itp, oraz wagony sypialne i restauracyjne, statki i samoloty pasażerskie.

Z punktu widzenia dostępności dla ogółu ludności – można podzielić zakłady hotelarskie na otwarte, czyli ogólnie dostępne (hotele, pensjonaty, domy noclegowe, pokoje umeblowane itp.) oraz:

• półotwarte, czyli dostępne również dla ogółu ludności, ale tylko przy zachowaniu określonych warunków (domy wczasowe FWP, domy zdrojowe) i

• zamknięte, czyli dostępne tylko dla określonych grup ludności i w określonych warunkach (domy akademickie, ośrodki sportowe, domy pracy twórczej, hotele wojskowe, robotnicze itp.).

2.1. Klasyfikacja obiektów hotelowych.

Przepisy klasyfikujące te obiekty w Polsce ulegają w ostatnich latach ciągłym zmianom. W latach1994-1998 obowiązywały następujące kryteria klasyfikacji hoteli, moteli, pensjonatów, domów wycieczkowych i schronisk:

Hotel – obiekt posiadający stałe urządzenie ogrzewcze, dysponujący co najmniej dziewięcioma pokojami; liczba miejsc noclegowych na 1 pokój nie przekracza 2,8; hotele 3,4,5 ** posiadają pokoje z łazienką i WC oraz restaurację.

Motel – obiekt posiadający stałe urządzenie ogrzewcze, dysponujący co najmniej 9 pokojami; liczba miejsc noclegowych na 1 pokój nie przekracza 3,3; motele 3,4,5 ** posiadają pokoje z łazienką i WC oraz restaurację.

Pensjonat – obiekt co najmniej siedmiopokojowy, posiadający stałe urządzenie ogrzewcze, oraz placówkę gastronomiczną zapewniającą całodzienne wyżywienie; pensjonaty I i II kat. posiadają pokoje z łazienką i WC oraz restaurację.

Dom wycieczkowy – obiekt posiadający stałe urządzenie ogrzewcze, dysponujący co najmniej dwudziestoma miejscami noclegowymi; domy wycieczkowe I i II kat. posiadają placówkę gastronomiczną.

Schronisko – obiekt posiadający stałe urządzenie ogrzewcze, dysponujący co najmniej ośmioma miejscami noclegowymi; schroniska I i II kat. posiadają placówkę gastronomiczną.<!–mstheme–><!–mstheme–>

Obecnie obowiązująca ustawa o usługach turystycznych z dnia 29 sierpnia 1997 roku¹⁶ klasyfikację tę nieznacznie zmienia. Hotele muszą posiadać co najmniej dziesięć pokoi, domy wycieczkowe trzydzieści.

Hotele na świecie można porównywać z punktu widzenia zakresu świadczonych usług. Wtedy można podzielić zakłady hotelarskie na następujące zasadnicze typy¹⁷:

Hotel pełny – obejmujący cały podstawowy zakres usług, a mianowicie mieszkanie i możliwość pełnego wyżywienia na miejscu, w prowadzonych przez hotel zakładach gastronomicznych, otwartych również dla klienteli z zewnątrz, z których goście hotelowi mogą, ale nie muszą korzystać.

W krajach Europy Zachodniej, dla zapewnienia sobie niezbędnego minimum obrotów gastronomicznych, hotele takie przeważnie stosują zryczałtowaną opłatę za mieszkanie i pełne wyżywienie, złożone z 3 posiłków dziennie (pension), według ustalanych przez hotel jadłospisów. Gościom, korzystającym z „pension” udziela się zwykle pewnych zniżek w opłacie za pokój, przy pobytach co najmniej trzydniowych. Stosuje się również „demi-pension”, co oznacza śniadanie i jeden posiłek główny – obiad lub kolację, a także „bed and breakfast”, czyli nocleg i samo śniadanie. Ten ostatni zwyczaj jest powszechnie stosowany w wielu krajach, jak np. w Holandii, gdzie ceny pokoi liczone są od razu łącznie ze śniadaniem.

Wymienione powyżej posiłki podawane są zazwyczaj tylko w określonych i ściśle przestrzeganych godzinach, przy wyznaczonych stolikach lub jednym ogólnym stole (table d’hôte).

Hotel-pensjonat (pension de famille, boarding house), który przyjmuje gości wyłącznie z pełnym utrzymaniem, nie prowadząc przy tym na ogół restauracji dla szerszej publiczności. Zakłady takie zwykle nie mają wyszynku napojów alkoholowych.

Hôtel garni, hôtel meublé nie stołują swoich gości, ograniczając się jedynie do wydawania śniadań i ewentualnie – prowadzenia bufetu.

Zakłady hotelarskie, nie wydające przynajmniej śniadań, nie powinny w ogóle – w myśl przepisów międzynarodowych, obowiązujących także i w Polsce – używać nazwy „hotel”.

Powyższą klasyfikacją można kierować się planując wyjazdy zagraniczne – jest ona o tyle użyteczna, że kategoria hotelu w różnych krajach może decydować o różnym zakresie usług hotelowych (o czym w rozdziale 2.3).

Podstawowe pojęcia – definicje.

Nazwa hotel i jego pochodne pojawiły się dopiero w czasach nowożytnych i wywodzą się z języka francuskiego. Natomiast sam źródłosłów pojęć – „hotel” i „hotelarstwo” stanowi łacińskie słowo hospes. Oznacza to zarówno gościa jak i gospodarza.

„Hotelarstwo jest rodzajem działalności usługowej, w wyniku której zaspokajane są potrzeby, lecz nie powstają nowe wyroby. Hotelarstwo jest zatem jedną z dziedzin sfery usług niematerialnych, zaspokajających potrzeby indywidualne i społeczne, polegające na udzielaniu zakwaterowania, wyżywienia i wszelkich usług osobom podróżującym i innym osobom czasowo zakwaterowanym”⁶.

Potocznie hotel jest definiowany różnie – raz jako budynek lub część budynku przeznaczona do zakwaterowania podróżnych, innym razem jako zakład, w którym podróżni mogą w zamian za wynagrodzenie skorzystać z noclegu i zazwyczaj także z wyżywienia, albo jako przedsiębiorstwo udzielające noclegów, do którego ewentualnie dołączone jest mniej lub więcej rozwinięte przedsiębiorstwo gastronomiczne. Można też spotkać się z definicjami uznającymi, że hotel to zakład świadczący usługi noclegowe i żywieniowe lub obiekt oferujący odpłatnie noclegi, żywność i napoje podróżnym.

W jednym z dokumentów opracowanych przez WTO można przeczytać, że hotel to zakład przeznaczony do przyjmowania podróżnych i dostarczania im ewentualnie także posiłków, za opłatą według ustalonego cennika. W dokumencie tym uznaje się hotel za zakład użyteczności publicznej, a więc podlegający stałej kontroli w zakresie bezpieczeństwa podróżnych i personelu, higieny i zdrowotności pomieszczeń, a także kontroli policyjnej.

Zgadnie z ustaleniami przyjętymi już w połowie lat dwudziestych przez Międzynarodowe Zrzeszenie Hoteli z pojęciem hotel winny kojarzyć się następujące cechy charakterystyczne (wymogi)⁷:

• gwarancja moralnej i rzetelnej obsługi zarówno w odniesieniu do noclegów jak i żywienia,

• obowiązek świadczenia usług noclegowych i żywieniowych,

• umowy o świadczenie tychże usług muszą mieć charakter krótkoterminowy,

• posiadanie dowodu (certyfikatu) zaliczenia hotelu do grupy przedsiębiorstw hotelarskich i schroniskowych,

• zachowanie przynajmniej przeciętnych norm przewidzianych dla hoteli, zwłaszcza w zakresie przeciwpożarowym, sanitarnym łazienek, w.c. minimalnego wyposażenia i minimalnej liczby personelu obsługi bezpośredniej i technicznej.

Najbardziej autorytatywną definicją hotelu jest bez wątpienia ta, która została sformułowana przez Akademię Turyzmu w 1961 roku. Zgodnie z nią „hotel to zakład, w którym podróżni mogą w zamian za wynagrodzenie (opłatę) skorzystać (uzyskać) z noclegu i zazwyczaj (najczęściej) także z wyżywienia. Hotele są sklasyfikowane w różnych kategoriach , odpowiednio do stopnia luksusu i wygody”⁸.

Definicja ujmuje dwie najważniejsze funkcje hotelu:

• świadczenie usług noclegowych (usługa podstawowa),

• świadczenie usług gastronomicznych, które nie są obligatoryjne lecz stanowią jedynie uzupełnienie usługi głównej⁹.

Z jej analizy wynika, że warunkiem sine qua non istnienia hotelu jest świadczenie usług noclegowych, a więc można powiedzieć, że może istnieć hotel, który nie świadczy innych usług poza noclegowymi, natomiast jednostka świadcząca jedynie na przykład usługi gastronomiczne hotelem być nie może.

W Polsce, pierwsze uregulowania prawne odnoszące się do tego zagadnienia i zezwalające na używanie nazwy hotel datowane są na rok 1938. Wówczas to zostało wydane Zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu w którym dopuszczono stosowanie nazwy hotel przez przedsiębiorstwo gospodnie, które: mieściło się w osobnym budynku lub jego części stanowiącej zwartą całość, miało określoną minimalną liczbę pokoi, było wyposażone w określone urządzenia techniczne, miało możliwość wydawania śniadań.

W myśl obecnego polskiego prawa¹⁰ hotelem nazywamy każdy zakład utrzymywany zarobkowo, którego celem jest czasowe zakwaterowanie osób. Tak jak hotel traktowane są domy wczasowe i profilaktyczne zakłady służby zdrowia (sanatoria, prewentoria), lecz nie szpitale. Konkretnym wymogiem jest, aby zakład hotelarski dostarczał podróżnemu zamieszkania. Inne usługi (jak np. wyżywienie, pranie bielizny, czyszczenie odzieży gości, serwis samochodowy, wypożyczanie telewizorów, maszyn do pisania i innego sprzętu, usługi fryzjerskie, kosmetyczne, sprzedaż biletów komunikacyjnych i na różne imprezy, sprzedaż różnych artykułów, kwiatów, wymiana walut itp.) mogą w ogóle nie występować.

Warto wymienić również liczne warunki jakie dostawiła Światowa Organizacja Turystyki (WTO) wszystkim obiektom, które starały się o otrzymanie miana – hotel. Otóż organizacja ta po pierwsze odwołała się do prawa obowiązującego w danym kraju i stwierdziła, że dla uzyskania miana hotelu obiekt musi spełniać warunki wymagane w tym celu przez władze turystyczne jego kraju, a dopiero w dalszej kolejności musi odpowiadać następującym warunkom minimum:

• posiadać co najmniej 10 pokoi,

• dobre warunki w zakresie urządzeń sanitarnych zarówno dla klientów jak i personelu,

• usługi bez zarzutu w zakresie sprzątania i higieny,

• najlepszej jakości (dla swej kategorii) materiał budowlany, wyposażenie, umeblowanie, wystrój wnętrz,

• odpowiednie kwalifikacje zawodowe pracowników i właściciela,

• zagwarantowanie bezpieczeństwa samego budynku jak i osób w nim przebywających poprzez wyposażenie go w środki konieczne do udzielania pomocy w razie sytuacji awaryjnych,

• zabezpieczenie minimalnych warunków komfortu określonym w zależności od kategorii hotelu,

• zorganizowanie pierwszej pomocy lekarskiej¹¹.

Reasumując uwagi na temat definicji hotelu warto zaznaczyć, że współczesny hotel to typ przedsiębiorstwa wielousługowego, którego zakres usług ulega ciągłemu rozwojowi. Jest to najbardziej reprezentatywna forma bazy noclegowej. Jego zadaniem jest świadczenie gościom określonych usług z zapewnieniem komfortu oraz atmosfery gościnności. Dzisiaj hotel nastawiony jest na wszechstronne zaspokajanie potrzeb klientów, począwszy od noclegu, wyżywienia, rozrywki, wynajmu sal konferencyjnych, aż do drobiazgowych życzeń i zleceń. Zakres działalności współczesnego hotelu to nie tylko tradycyjne usługi (nocleg, gastronomia, gościnność), ale wszechstronne zaspokojenie potrzeb klienta¹².

Ogólniejszym w stosunku do hotelu jest równie często używane pojęcie zakład hotelarski. W myśl zarządzenia Przewodniczącego Głównego Komitetu Turystki hotel to obiekt prowadzący czasowe wynajmowanie podróżnym pokoi lub miejsc w tych pokojach oraz świadczący związane z tym usługi¹³. Występują następujące rodzaje zakładów hotelarskich:

• hotele,

• motele,

• pensjonaty,

• domy wycieczkowe,

• schroniska i pokoje gościnne.

Analiza definicji wskazuje iż istnieją pewne rozbieżności w nazewnictwie stosowanym w hotelarstwie, wynikające głównie z używania różnych określeń w różnych opracowaniach, głównie statystycznych¹⁴. Dlatego warto jeszcze zdefiniować pojęcie „usługi hotelarskie”. Są to usługi świadczone przez obiekt hotelarski, obejmujące czasowe wynajmowanie podróżnym pokoi lub miejsc w tych pokojach oraz inne niezbędne usługi z tym związane. Zgodnie z art. 3. Ustawy o Usługach Turystycznych z dnia 29 sierpnia 1997 roku usługi hotelarskie to „krótkotrwałe, ogólnie dostępne wynajmowanie domów, mieszkań, pokoi, miejsc noclegowych, a także miejsc na ustawianie namiotów, przyczep samochodowych oraz świadczenie usług z tym związanych”¹⁵.