Wprowadzenie do pracy mgr

5/5 - (1 vote)

Zmiany w strukturze demograficznej społeczeństwa, w wyniku których maleje liczba pracujących, a rośnie liczba emerytów spowodowały, że obowiązujący w Polsce system repartycyjny zbliżał się nieuchronnie do niewypłacalności. Zjawisko starzenia się społeczeństwa jest charakterystyczne dla całej Europy. Spadająca liczba osób pracujących i opłacających składki powoduje, że wpływy do funduszu ubezpieczeń społecznych maleją i zaczyna brakować środków na bieżące wypłaty świadczeń. Jednocześnie występuje presja społeczna na podwyższenie realnej wartości świadczeń. Zwykle brakujące środki pochodzą z budżetu państwa. Z prognoz wynikało, że w 2035 roku na wypłaty świadczeń wszystkim uprawnionym potrzeba będzie ok. 22% PKB. W bogatych krajach Europy Zachodniej wydaje się na ten cel 11% PKB. Budżet Polski nie byłby  w stanie, mimo zachowania wysokiego tempa wzrostu gospodarczego, płacić wszystkich zobowiązań emerytalnych. Stąd też konieczność wprowadzenia reformy systemu emerytalnego.

Prace nad reformą trwały od 1989 roku. Opracowano projekt reformy pod nazwą „Bezpieczeństwo dzięki różnorodności” będący połączeniem systemu repartycyjnego i kapitałowego. Z doświadczeń międzynarodowych wynika, że najbezpieczniejszy jest system, w którym emerytury pochodzą z kilku niezależnych źródeł: bieżących składek w ramach umowy pokoleniowej, składek zainwestowanych przez komercyjne fundusze emerytalne oraz dodatkowych oszczędności.

Celem pracy jest pokazanie rozwiązań przyjętych w nowym systemie emerytalnym wprowadzonym w Polsce, porównanie ich z systemami emerytalnymi działającymi w wybranych krajach europejskich i Chile oraz pokazanie jak działają specjalnie utworzone dla potrzeb reformy otwarte fundusze emerytalne. Cel ten jest ważny i istotny, ponieważ twórcy polskiej reformy zakładali, że nowy system emerytalny będzie jednym z najnowocześniejszych na świecie, a to w dużej mierze zależy od działalności funduszy. Tytuł pracy należy rozumieć jako ocenę reformy w Polsce w porównaniu z istniejącymi systemami w innych krajach oraz analizę polskiego rynku OFE. Okres badawczy pracy zamyka się w latach 1999 – 2002, ponieważ dopiero trzy lata funkcjonują nowe rozwiązania wdrożonego systemu emerytalnego. Głównym pytaniem badawczym pracy, jest pytanie: czy wprowadzenie reformy systemu emerytalnego było dobrym posunięciem rządu i czy nowy system znacznie odbiega od rozwiązań systemowych przyjętych przez rozpatrywane kraje europejskie. Inne pytanie badawcze to: jak wygląda sytuacja na rynku nowych instytucji finansowych w naszej gospodarce czyli otwartych funduszy emerytalnych.

W pracy posłużono się metodą porównawczą. Metodę tę zastosowano przede wszystkim dlatego, że jak się wydaje była ona dostosowana do celu pracy, ponieważ chodziło o analizę  podobieństw i różnic w prezentowanych systemach. Ponadto w pracy posługiwano się także metodami analizy statystyczno – ekonomicznej, przede wszystkim przy analizowaniu działalności otwartych funduszy emerytalnych. W pracy wykorzystano przede wszystkim wiedzę z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz wiedzę ekonomiczną z zakresu statystyki i inwestycji finansowych.

Jeżeli chodzi o dobór literatury i materiału empirycznego, to w pracy literaturę i źródła dobierano przede wszystkim pod kątem głównego pytania badawczego tzn: czy wprowadzenie reformy systemu emerytalnego było dobrym posunięciem rządu i czy nowy system znacznie odbiega od rozwiązań systemowych przyjętych przez rozpatrywane kraje europejskie, dlatego za najważniejsze uznano takie materiały jak: opracowanie Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Zielonej Górze zatytułowane Reforma systemu ubezpieczeń społecznych, materiały IPiSS –  Systemy i reformy emerytalne, a także opracowanie jednego z twórców reformy chilijskiej Jose Pinery – Bez obaw o przyszłość. Kierowano się też przy wyborze źródeł stopniem ich wiarygodności, dlatego w pierwszym rzędzie wykorzystano takie kategorie źródeł jak biuletyny miesięczne i kwartalne Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych, które można uznać za najbardziej wiarygodne, gdyż wydawane są przez instytucję nadzorującą działalność funduszy emerytalnych, potem Gazetę Ubezpieczeniową – prasę fachową zajmującą się rynkiem ubezpieczeniowym. Przy pisaniu pracy starano się wykorzystać możliwie najbardziej aktualną literaturę, jednak z uwagi na to, że na obecnym etapie reformy nie ma jeszcze opracowań książkowych, zawierających aktualne informacje dotyczące jej przebiegu oraz podsumowujących trzyletni okres funkcjonowania nowego systemu emerytalnego, wszelkie dane potrzebne do analiz czerpano z wyżej wymienionych źródeł, a także z Internetu, Rzeczpospolitej, Pieniądza, Home & Market i in. Internet szczególnie przydatny okazał się także jako źródło danych o systemach innych państw.

Wykorzystana literatura nie zawiera odpowiedzi na wszystkie stawiane w pracy pytania i problemy lub zawiera je w niedostatecznym zakresie. Dlatego w wielu kwestiach podejmowałem próby samodzielnej analizy, co dotyczyło przede wszystkim działalności Otwartych Funduszy Emerytalnych oraz porównania założeń systemów emerytalnych w prezentowanych krajach.

Krótka historia rozwoju ubezpieczeń społecznych przedstawiona jest w pierwszym rozdziale, w którym również przybliżony jest system emerytalny działający w Polsce przed dokonaną reformą.

Drugi, główny rozdział pracy, zawiera założenia polskiej reformy emerytalnej i pokazuje proces wprowadzanie jej w życie. Podzielony jest na trzy części, a  każda opisuje oddzielne filary polskiego systemu. Pierwszym filarem jest  filar repartycyjny bardzo zbliżony do działającego poprzednio systemu. Najwięcej miejsca poświęcone jest drugiemu filarowi – czyli dodatkowym pieniądzom z funduszy emerytalnych. Pokazana jest działalność nowych instytucji, jakimi na naszym rynku są Powszechne Towarzystwa Emerytalne i utworzone przez nie otwarte fundusze emerytalne, dzięki którym:  pieniądze odkładane na starość procentują, ich członkowie wiedzą co dzieje się z wypracowanymi przez nich pieniędzmi, jest możliwość planowania swojej przyszłości oraz wzrasta motywacja do podnoszenia kwalifikacji. Przedstawione są zasady działania tych instytucji  i sposoby konkurowania ze sobą w dążeniu do uzyskania jak największego udziały w rynku. Ostatni filar to oszczędności indywidualne, które okazały się dużo ważniejsze dla działania systemu niż to zakładano. Utworzono też nowoczesne programy oszczędnościowe, ściśle powiązane za zreformowanym systemem (PPE).

Trzeci rozdział prezentuje systemy emerytalne działające w wybranych  krajach, podzielone na trzy kategorie.  Kraje z systemami repartycyjnymi, czyli oparte na tzw. umowie pokoleniowej, polegającej na przekazywaniu przez pracownika, za pośrednictwem zakładu pracy, swojej składki emerytalnej do państwowego funduszu, z którego wypłacane są bieżące emerytury. W tej grupie znalazły się Niemcy – kraj, w którym powstały pierwsze ubezpieczenia społeczne i Włochy. Druga kategoria to kraje, których system jest repartycyjno – kapitałowy i składa  się z dwóch części, jedna oparta na umowie pokoleniowej, a druga na koncepcji ubezpieczeń kapitałowych. Ten system reprezentują Wielka Brytania i Szwecja. Trzecią kategorią, przedstawioną na przykładzie Chile jest kapitałowe ubezpieczenie emerytalne. W tym systemie składki pracujących są inwestowane przez prywatne fundusze emerytalne w  różne instrumenty finansowe.

Przedstawiciel kapitałowego systemu emerytalnego – Chile

5/5 - (1 vote)

W ciągu ostatnich czterdziestu lat w całości lub w części zostały sprywatyzowane publiczne systemy emerytalne w ośmiu krajach Ameryki Łacińskiej. Krajem, który osiągnął spektakularny sukces w dziedzinie ubezpieczeń społecznych jest Chile. Pokazał ogromną przewagę gospodarki rynkowej nad centralistyczną repartycją. Zastąpiono państwowy system emerytalny rewolucyjną innowacją czyli prywatnie zarządzanym narodowym systemem osobistych kont oszczędności emerytalnych.1

Wcześniejszy system był częścią większej całości. Cały czas zwiększały się rozpiętości między obietnicami i efektami. System zżerany był przez oszustwa, które miały korzenie w systemie politycznym i strukturze ekonomicznej. Ciągle mówiło się o rozwoju kraju i sprawiedliwości społecznej, a bardzo dużo ludzi żyło w ogromnej biedzie. Kraj rozwijał się w żółwim tempie. Tak jak w wielu krajach także i w Chile dużym problemem stały się warunki demograficzne. Spadała stopa urodzeń, a wydłużała się średnia długość życia. System musiał więc finansować coraz więcej świadczeń rosnącej masy pracowników nieczynnych zawodowo, dzięki składkom pracowników czynnych, których liczba nie wzrastała proporcjonalnie, a malała.    System rozdzielczy panujący w Chile oddzielał wkłady od korzyści.2 W kasach ubezpieczeniowych nadzorujących system emerytalny dużo było defraudacji i nieprawidłowości. Wynikało to nie tylko z oszustw, ale przede wszystkim z braku operatywności systemu i braku informacji, które pozwalałyby na podjęcie efektywnych decyzji. Stary system był niezrozumiały dla kogokolwiek kto nie był prawnikiem lub ekspertem.3

Największym problemem w całym systemie ubezpieczeń społecznych były emerytury i renty, które stanowiły ponad połowę wydatków całości. Twórcy reformy chcieli uniknąć nierozsądnych obietnic. Rozwiązaniem problemów  mogło być podniesienie wieku emerytalnego, wiadomo jednak że jest to bardzo niepopularne i najczęściej kończy się utratą poparcia dla rządu. Innym wyjściem mogło być podniesienie stawki składki ubezpieczeniowej, także niepopularne, a do tego jeszcze zwiększające koszt zatrudnienia i powodujący bezrobocie. Wybrano inne rozwiązanie. „Czwartego października 1980 r. rząd chilijski wprowadził prawo, ustanawiające nowy prywatny system emerytalny oparty na wolności wyboru i jasno określanych prawach własności do rachunków emerytalnych. System ten jest w pełni kapitalizowany, o zdefiniowanej składce, obowiązkowy dla pracowników najemnych oraz administrowany przez wyspecjalizowane prywatne firmy zwane Administradores de Fondos de Pensiones (AFP).”4 System jest nadzorowany i regulowany przez państwo.

System kapitalizacji indywidualnej polega na tym, że wkład każdego pracownika idzie na jego osobiste konto, na którym pieniądze gromadzone są przez cały okres jego zatrudnienia. Dzięki temu, po uzyskaniu przez niego wieku emerytalnego, ma on środki na wykupienie dożywotniej emerytury dla siebie i swojej rodziny. Nowy system łączy wypływający z niego korzyści z realnymi wkładami pracowników w okresie zatrudnienia. „Środki przeznaczone na KOE odpisuje się od podstawy podatku dochodowego pracownika. Zyski na koncie nie podlegają opodatkowaniu. Dopiero po przejściu na emeryturę, wypłaty z konta emerytalnego podlegają opodatkowaniu jak normalny dochód”.5

Dla pracowników najemnych, którzy weszli na rynek pracy po pierwszym stycznia 1983 roku system jest obowiązkowy. Natomiast pracujący przed tym okresem mieli możliwość wyboru pozostania w starym systemie państwowym lub przeniesienia do nowego systemu. Pracownicy, którzy się przenieśli otrzymali od państwa obligacje, które odzwierciedlały składki wpłacane do starego systemu. Obligacje te w momencie przejścia  na  emeryturę  są  wykupywane  przez państwo.6

Każdy pracownik najemny ma obowiązek wnosić 10% swojego miesięcznego wynagrodzenia brutto na konto swojego indywidualnego funduszu. Suma tych wkładów, po kapitalizacji, jest odnotowywana w osobistej książeczce pracownika, dzięki której ma on możliwość stałej kontroli zgromadzonej kwoty. Uczestnicy chcący otrzymywać wyższą emeryturę mogą wpłacać dodatkowe składki do wysokości 20% ich zarobków.7 Dzięki tym składkom mogą także przejść na emeryturę przed ustawowym okresem. Warunkiem, jest jednak posiadanie wystarczających oszczędności na swoim indywidualnym koncie. Indeksacja emerytur jest automatyczna i zależna od inflacji.

Bardzo ważną sprawą było zapewnienie nowemu systemowi maksymalnych gwarancji bezpieczeństwa. Jedna z nich jest ograniczenie zakresu inwestowania oszczędności przez fundusze.

Tabela nr 10. Profil inwestycji (w %) w Chile.

  Rok Bankowe depozyty Państwowe papiery wartościowe Obligacje

hipoteczne

 Obligacje

przedsiębiorstw

 Akcje

przedsiębiorstw
    1981       61,9       28,1       9,4            0,6       –
    1982       26,6       26,0       46,8            0,6       –
    1983       2,7       44,5       50,7            2,2       –
    1984       12,9       42,2       43,1            1,8       –
    1985       20,9       42,6       35,3            1,1       –
    1986       23,2       46,7       25,5            0,8              3,8
    1987       28,3       41,5       21,4            2,6              6,2
    1988       29,5       49,7       20,6            6,4              8,1
    1989       21,5       41,6       17,7            9,1              10,1
    1990       17,4       44,1       16,1            11,1              11,3
    1991       14,3       39,5       14,6            11,7              19,9

Źródło: „Przegląd ubezpieczeń dla Ciebie” nr 4 z 04.2000 r.

Na początku inwestowano głównie w depozyty bankowe, obligacje hipotetyczne oraz papiery wartościowe emitowane przez skarb państwa i bank centralny.8

Innym zabezpieczeniem jest to, że zarządy funduszy mają osobowość prawną całkowicie niezależną od funduszu emerytalnego, którym zarządzają. Nie może wykorzystywać środków członków funduszy na swoje  wydatki.  Odpowiedzialność za

rentowność oszczędności spoczywa na Zarządach Funduszy i na państwie. Powoduje to, że bankructwo funduszu emerytalnego jest niemożliwe. Kontrolą nad funduszami zajmuje się Rada Nadzorcza Zarządów Funduszy Emerytalnych. Nie ma ograniczeń dotyczących tworzenia AFP. Mogą nimi być przedsiębiorstwa krajowe i zagraniczne, które spełniają określone wymogi dotyczące wielkości kapitałów. AFP muszą co najmniej raz na cztery miesiące dostarczyć bezpłatnie wyciąg z rachunku emerytalnego.9 AFP za dostarczane usługi nakładają stałą prowizję.

Każdy pracownik może dobrowolnie wybierać pomiędzy AFP, mogą też je bezpłatnie zmieniać, ale nie częściej niż dwa razy w roku. Minimalnym okresem uczestnictwa w danym funduszy jest sześć miesięcy. Możliwość zmiany funduszu wymusza konkurencyjność w systemie i zapewnia to wysoki poziom efektywności funkcjonowania i inwestycji. Ok. 30 – 40% kosztów operacyjnych funduszy wydawane jest na promocję.

Tabela nr  11. Transfery rachunków  w Chile.

                     Rok Transfer rachunków

(w tys.)

 Całkowita liczba rachunków (w tys.) Stosunek 1 i 2

(w  %)
     1985           211             2107          10
     1986           178             2438          7,3
     1987           183             2741          6,7
     1988           300             3037          9,9
     1989           310             3327          9,3
     1990           384             3624          10,6

Źródło: Jak w tabeli nr 10

Nowy system emerytalny w Chile zapewnia trzy rodzaje świadczeń emerytalnych:

  • emerytury wypłacane po osiągnięciu 65 lat przez mężczyzn i 60 lat przez kobiety. Minimalnym okresem płacenia składki jest 20 lat. Po osiągnięciu wieku emerytalnego nie ma przymusu przejścia na emeryturę. Można dalej kontynuować pracę,
  • wcześniejsze emerytury, na które pracownik aby odejść musi zgromadzić kapitał na rachunku emerytalnym w wysokości, która pozwala uzyskać świadczenia równe co najmniej 50%  przeciętnego   wynagrodzenia  w  ciągu  ostatnich  10 lat pracy i równe co najmniej 110% minimalnej emerytury gwarantowanej przez państwo,
  • trzecim rodzajem świadczeń są renty indywidualne i świadczenia na wypadek śmierci.

Są także trzy warianty wypłat emerytalnych:

  • emerytura dożywotnia – pracownicy mogą przeznaczyć kapitał, który zgromadzili na rachunkach emerytalnych na wykup emerytury ubezpieczeniowej w firmie ubezpieczeniowej. Zapewnia ona stałe świadczenia do końca życia,
  • programowane wypłaty – pracownik może pozostawić pieniądze na rachunku i brać udział w programowych wypłatach, których wysokość uzależniona jest od oczekiwanej długości życia emeryta. Wysokość świadczenia co roku jest przeliczana w oparciu o stopy zwrotu osiągniętego z inwestycji oraz zmieniającą się oczekiwaną długością życia. Pozwala to klientowi na skorzystanie z zysków, ale naraża go na ryzyko inwestycyjne. Wypłaty programowane nie zapewniają zabezpieczenia przed wyczerpaniem zgromadzonych środków, w wypadku ponad przeciętnie długiego życia, nie ma także minimalnego poziomu świadczeń. W razie śmierci emeryta kwota na jego rachunku wchodzi w skład masy spadkowej. Wysokość wypłat  Chile wyliczana jest według następującej formuły:

Gdzie   – stan konta indywidualnego w funduszu emerytalnym w roku t,

  • – prawdopodobieństwo (warunkowe) dożycia do roku x, pod warunkiem dożycia do roku t, przy czym przyjęto, że  dla x>110,
  • – stopa dyskontowa dla i-tego funduszu w roku t 10,
  • okresowe wypłaty programowe z odłożoną w czasie emeryturą dożywotnią, które są kombinacją dwóch pierwszych rodzajów wypłat. Pracownik ustala z firmą ubezpieczeniową emeryturę dożywotnią, która rozpocznie się od danego okresu. Od momentu przejścia na emeryturę do momentu otrzymania emerytury dożywotniej emeryt dokonuje programowych wypłat.11

W każdym z tych przypadków pracownik, który przechodzi na emeryturę może wycofać dowolną sumę zgromadzoną na rachunku i przeznaczyć ją na dowolny cel. Pozostała część musi jednak starczyć na uzyskanie emerytury równej 120% emerytury minimalnej i 70% średniego wynagrodzenia tego pracownika w ciągu ostatnich 10 lat pracy.

Państwo działa jako regulator systemu. Jego główne funkcje to przyjmowanie i odrzucanie propozycji utworzenia AFP, zapewnienie spełnienia przez AFP wymagań kapitałowych i rezerw gotówkowych, nadzór na AFP, ustalanie zasad inwestycyjnych w porozumieniu z Chilijskim Bankiem Centralnym, nakładanie kar na tych uczestników AFP, którzy łamią regulacje prawne i występowanie jako arbiter w  sporach miedzy AFP i jego klientami. Obowiązkiem państwa jest także zapewnienie pewnego poziomu bezpieczeństwa pracownikom, którzy znajdują się w potrzebie. Dla pracowników z okresem składkowym mniejszym niż 20 lat wypłacany jest, po osiągnięciu wieku emerytalnego, zasiłek finansowany z budżetu. Pracownikom z co najmniej 20 letnim stażem, ale z kapitałem zgromadzonym na rachunku nie wystarczającym do pokrycia emerytury minimalnej, państwo dopłaca kwotę potrzebną do zapewnienia tej emerytury, dzieje się to jednak tylko wtedy gdy pracownicy osiągną wiek 65 lat dla mężczyzn i 60 dla kobiet.12

„Prywatyzacja ubezpieczeń społecznych była pierwszym krokiem na drodze do reform, których celem jest zastąpienie bezwładnych i kosztownych struktur biurokratycznych państwa inicjatywą i przedsiębiorczością indywidualnych obywateli.”13 Wcześniej ludzie nie interesowali się pieniędzmi, które fiskus ściągał od nich w postaci podatku. W momencie przekazywania ich do funduszy zaczęli śledzić co się z nimi dzieje. Mają teraz wpływ na wysokość swoich oszczędności, ponieważ mogą dowolnie wybierać fundusz do którego chcą przystąpić. Interesują się instrumentami i mechanizmami, które służą pomnażaniu ich kapitału.

Chile były pierwszym krajem, który wprowadził takie rozwiązania. Z początku duża część osób wybrała lokaty państwowe, jednak po zorientowaniu się, że na kontach   prywatnych   zarabia   się  od   3  do  5 razy  więcej  coraz  większe  rzesze pracowników zaczęły przystępować do nowego systemu. Obecnie takie konta ma ok. 95% pracujących Chilijczyków.14

Emerytury wypłacane w ramach nowego prywatnego systemu po kilkunastu latach jego funkcjonowania są o 50 do 100% wyższe od emerytur świadczonych przez wcześniejszy repartycyjny system.15 Aktywa funduszy wzrosły w przeciągu 19 lat o ponad 40%. Stabilność systemu przyczyniła się także do dynamicznego rozwoju sektora usług finansowych. Bardzo dobrze wkomponował się on w gospodarkę kraju. Reforma zmniejszyła kontrolę polityczną państwa nad gospodarką. Stworzyła dużą siłę nabywczą i przyczyniła się do sprywatyzowania dużej ilości przedsiębiorstw, których akcje były nabywane przez fundusze. W Chile wzrosła stopa oszczędności do 27% i spadło bezrobocie do 5%. Dzięki nowemu systemowi emerytury przestały być problemem rządu, a ich przyszłość zależy od zachowań jednostki i rozwoju sytuacji rynkowej. Pojawienie się dużej ilości kapitału nastawionego na długoterminowe inwestycje przyczynił się do tempa wzrostu gospodarczego i do znacznego polepszenia systemu instytucji i rynków finansowych. Przeważająca część wzrostu majątku narodowego spowodowana była przez wzrost cen akcji prywatyzowanych przedsiębiorstw, który to wzrost cen został przeniesiony na konta emerytalne, w postaci wysokich zysków tychże kont.16 Udana reforma w  spowodowała, że wiele krajów, w tym także Polska oraz niektóre kraje Unii Europejskiej, postanowiło wziąć przykład z Chile reformując swoje systemy.17

1 J. Pinera, Bez obaw o przyszłość. Centrum im. Adama Smitha, Warszawa 1996, s. 10.

2 Tamże, s. 25.

3 The bull by the horns: The battle for Chile’s Social Security Reform. (www.pensionreform.org).

4 T. Karoń, Chilijski system emerytalny po dziewiętnastu latach funkcjonowania. „Przegląd ubezpieczeniowy dla Ciebie” nr 5 z 05.2000 r., s. 22.

5 J. Pinera, Wszystkie Pieniądze w Ręce Ludu! Poprzez Prywatyzację Ubezpieczeń Społecznych w Chile. (pensionreform.org).

6 T. Karoń, Chilijski…, s. 22.

7 Tego procesu nie da się zatrzymać, rozmowa z J. Pinerą. „Gazeta Ubezpieczeniowa” nr 30 z 27.09.2000 r. s. 8.

8 T. Karoń, Funkcjonowanie chilijskiego systemu emerytalnego (AFP) od roku 1981 do początku lat dziewięćdziesiątych. „Przegląd ubezpieczeń dla Ciebie” nr 4 z 04.1999 r., s. 3.

9 Karoń, Chilijski…, s. 23.

10 Bezpieczeństwo …, s. 101

11 Karoń, Chilijski…, s. 23.

12 J. Pinera, Wszystkie Pieniądze… s.4.

13 Tego procesu…, s. 8.

14 L. Jacobo Rodriguez. Chile’s Pension System at 18: Its Current State and Future Challenges. 30.07.1999, (www.socialsecurity.org).

15 J. Pinera, Empowering workers: The privatization of social security in Chile. (www.pensionreform.org).

16  J. Pinera, Wszystkie Pieniądze… s.8.

17 L. Jacobo Rodriguez.  Europe’s Retirement Blues, (www.pensionreform.org)

Przyczyny i założenia reformy ubezpieczeń emerytalnych

5/5 - (1 vote)

kontynuujemy pracę mgr z ostatnich miesięcy

System emerytalny przed reformą miał wiele negatywnych cech. Płacone były bardzo wysokie składki: 45% składka na ZUS, 3% na Fundusz Pracy i 0,18% na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. System był mało przejrzysty, ponieważ nie było jednoznacznej zależności między wysokością emerytury, a stażem pracy i zarobkami. „Wysokość wypłat nie była rezultatem własnych, dokonywanych przez lata pracy oszczędności, a – w wielu wypadkach – skutkiem przetargów branżowych i nacisków politycznych”1. Emerytura naliczana była na podstawie skomplikowanej formuły matematycznej. Płacone składki nie były kapitalizowane. Było wiele branżowych przywilejów emerytalnych. Możliwość wcześniejszego przejścia na emeryturę dotyczyła ok. 20% zatrudnionych. Brakowało stabilności prawnej, ponieważ wielokrotnie zmieniane były zasady waloryzacji emerytur oraz wprowadzane były nowe obciążenia w postaci naliczania składki od np. umów zleceń. System oparty był na zasadach repartycyjnych. Emerytury i renty były pokrywane ze składek płaconych przez ludzi pracujących. Taka konstrukcja jest efektywna tylko wtedy, gdy liczba osób aktywnych zawodowo jest kilkakrotnie wyższa od liczby świadczeniobiorców. Ciągłe starzenie się społeczeństwa i wydłużanie życia emerytów powoduje zmniejszenie się liczby osób płacących składki. „ Pozostanie przy starym systemie emerytalnym w warunkach starzejącego się społeczeństwa, groziłoby koniecznością podejmowania niepopularnych decyzji o wzroście składki w celu zapewnienia określonego poziomu świadczeń. Jednocześnie wzrost składki nie dawałby pewności czy zachowana zostanie realna wartość emerytur”.2

Na dłuższą metę nie da się utrzymać sytuacji, w której coraz mniejsza ilość osób pracujących finansuje emerytury rosnącej rzeszy emerytów. Wysokie składki wpłacane do ZUS nie wystarczają na bieżące wypłaty świadczeń emerytalnych. Konieczne są dopłaty z budżetu państwa.

Zbliżająca się nieuchronnie niewypłacalność systemu wymogła konieczność wprowadzenia reformy. W Polsce wzorem innych krajów połączono system repartycyjny z kapitałowym. Nowy system, który oparty jest na zróżnicowanych źródłach dochodu na starość, ma powiązać emeryturę z indywidualnym wkładem pracy i uchronić ubezpieczonych przed różnymi rodzajami ryzyka, jak: starzenie się społeczeństwa, wzrost bezrobocia czy długotrwała inflacja.1

Celem reformy, rozpoczętej 1 styczna 1999 roku, jest stworzenie jednolitego, przejrzystego systemu oraz zapewnienie mu samowystarczalności i bezpieczeństwa finansowego. Służy temu podział składki między pracowników i pracodawców. Nowy system składa się z trzech filarów. Dwa pierwsze tworzą podstawowe źródła zabezpieczenia w okresie starości i są obowiązkowe. Składki przekazywane do drugiego filaru są gromadzone w otwartych funduszach emerytalnych. Trzeci filar jest dobrowolny i polega na tworzeniu form długookresowego gromadzenia oszczędności. Nowy system nie obejmuje wszystkich osób. Automatycznie podlegają mu osoby, które w momencie wprowadzenia nie ukończyły 30 lat. Osoby między 31 a 50 rokiem życia mogły zdecydować, czy chcą przystąpić do drugiego filaru, czy pozostać w dotychczasowym, lecz zreformowanym pierwszym filarze.2 Osoby powyżej 50 roku życia pozostały w dotychczasowym systemie, z uwagi na to, że oszczędności w funduszach emerytalnych są lokatami długoterminowymi i oszczędzanie na kilka lat przed emeryturą nie doprowadzi do zgromadzenia odpowiedniego kapitału. Reforma nie objęła także osób mających mniej niż 50 lat, które w momencie wejścia w życie nowego systemu były uprawnione do wcześniejszego wieku emerytalnego z uwagi na prace w szkodliwych warunkach lub w szczególnym charakterze.3

W zreformowanym systemie składka na ZUS pozostała nie zmieniona i wynosi 45% płacy brutto. Z tego 19,52% to składka na część emerytalną. Z niej 12,22% pozostaje w ZUS i przeznaczone jest na wypłatę bieżących świadczeń, a 7,3% przekazywane jest do OFE.  Składkę płaci nadal pracodawca, ale część we własnym imieniu, a część za pracownika. Nie wpływa to na wysokość płac netto, ponieważ pracodawca zobowiązany jest do ich ubruttowienia czyli podniesienia zarobków w taki sposób, aby pracownik po zapłaceniu jego części składki otrzymywał takie same wynagrodzenie.

Ograniczona została podstawa wymiaru składki. Nie może być ona wyższa niż trzydziestokrotność prognozowanego na dany rok przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce1. Zwolnienie dochodów ze składki powyżej określonej granicy zachęca lepiej zarabiających do lokowania swoich pieniędzy w dodatkowych formach ubezpieczenia się na starość. Zachowana została tzw. emerytura minimalna, jako forma gwarancji państwa utrzymania poziomu świadczeń na określonym minimum, czyli 28% średniej krajowej.

W nowym systemie minimalny wiek emerytalny pozostaje bez zmian i wynosi 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet. Po osiągnięciu tego wieku każdy może zdecydować, czy przejść na emeryturę, czy pracować dalej. Każdy rok pracy ponad minimum zwiększa emeryturę. Z symulacji przeprowadzonych przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową wynika, że różnica w stopie zastąpienia z I i II, filaru w zależności od wybranego wariantu i wieku przejścia na emeryturę, może wynieść od 6% do 12%.Oznacza to, że staż pracy dłuższy o 5 lat może przełożyć się na świadczenia emerytalne większe o blisko 400 zł.2

1 A. Negri, Nowa emerytura. „Gazeta Ubezpieczeniowa” wydanie specjalne z 19.04 – 19.05 1999r., s. 4.

2 Bezpieczeństwo dzięki emeryturze – Raport na temat zakładów emerytalnych i sposobów wypłat emerytur z II filaru. KNUiFE, Warszawa 2002r., s .6.

1 R. Kwiatkowska, Reforma systemy ubezpieczeń społecznych. Polskie Towarzystwo Ekonomiczne w Zielonej Górze, Zielona Góra 1998r., s. 7.

2 S. Domański, Wschodzące rynki kapitałowe. Wyższa Szkoła Handlu i Finansów Międzynarodowych, Warszawa 1999r., s. 148.

3 R. Kwiatkowska, Reforma…, s. 8.

1 A. Krajewski, Ubezpieczenia społeczne, Wydawnictwo Zrzeszenie Prawników Polskich, Warszawa 2002r., s. 30

2 M. Dygas, Dłuższy staż pracy – wyższa emerytura, „Gazeta Ubezpieczeniowa” nr 11 z 12.03.2002 r., s. 21

3 G. Siepielska – Bałaban, abc reformy systemu emerytalnego cz. 2. Videograf II  Sp. z o. o. Katowice 1999r.,s. 7

Trzeci filar ubezpieczeń społecznych

5/5 - (1 vote)

III filar – dobrowolne ubezpieczenia dodatkowe

Z założenia dwa filary systemu emerytalnego powinny stanowić dla pracownika dochód, który zapewni zaspokojenie podstawowych potrzeb po zakończeniu zawodowej aktywności. Jeśli ubezpieczony uzna, że środki na emeryturę uzyskane z dwóch pierwszych filarów będą dla niego niewystarczające może oszczędzać dodatkowo. Może wykupić indywidualne polisy w towarzystwach ubezpieczeń na życie, nabywać jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, brać udział w grupowych programach emerytalnych organizowanych przez pracodawcę. Może także inwestować na rynku kapitałowym, oraz lokować pieniądze np. w nieruchomościach i dziełach sztuki, a także w banku. Trzeci filar różni się od poprzednich całkowitą dobrowolnością wpłat i samodzielną decyzją o ich wysokości.

Filar ten charakteryzuje się dużo mniejszą ingerencją państwa. Oszczędzający sam decyduje o formie oszczędzania i formie świadczenia (czy jest  to świadczenie jednorazowe, okresowe czy dożywotnie. Decyduje także o tym kto będzie dziedziczył oszczędności po jego śmierci. Najbardziej rozpowszechnioną w świecie formą gromadzenia kapitału jest wykupienie długoterminowej polisy (indywidualnej lub grupowej)  ubezpieczeniowej.1 Może ona w dwojaki sposób zaspokoić naturalna potrzebę zabezpieczenia: po pierwsze zapewnia wszechstronną ochronę ubezpieczonemu i jego bliskim na wypadek jakiegoś nieszczęścia, po drugie umożliwia gromadzenie kapitału, który w przyszłości będzie mógł zamienić na kolejną emeryturę.  W długim okresie (ok. 20 lat) oszczędności z tytułu gromadzenia składek są porównywalne z gromadzeniem kapitału na wysokoprocentowych, długoterminowych lokatach bankowych. Żaden bank nie zapewnia jednak takiego wachlarza usług jak towarzystwa ubezpieczeniowe.

Aby lokata w banku lub inwestycja na giełdzie była korzystna członek trzeciego filaru musi posiadać niemałe pieniądze. Odkładając regularnie nawet niewielkie sumy w towarzystwie ubezpieczeniowym można zgromadzić kapitał, który w przyszłości  może  zagwarantować  niezależność  finansową.  Początkowo przyrost zysku  jest  niewielki,  jednak  systematyczne  oszczędzanie  spowoduje , że wygenerowany kapitał przekroczy sumę wpłacanych składek. „Tzw. badania ratingowe oceniające wiarygodność i renomę instytucji rynku kapitałowego plasują towarzystwa ubezpieczeniowe na pierwszym miejscu daleko przed bankami czy funduszami powierniczymi”.1

Składki z tytułu jednorazowych dobrowolnych zabezpieczeń opłacane są z dochodu po opodatkowaniu, a świadczenia są wolne od podatku dochodowego i spadkowego.

Nową formą, która funkcjonuje w ramach trzeciego filaru  systemu emerytalnego są Pracownicze Programy Emerytalne. Wzorowane są na zakładowych planach emerytalnych tworzonych przez pracodawców w krajach anglosaskich. Opierają się na zasadzie dobrowolnego udziału w programie i kapitalizacji dochodów, na indywidualnych rachunkach pracowniczych, przez instytucje wyposażoną w osobowość prawną. Środki zgromadzone ze składek i przeznaczone na cele emerytalne musza być oddzielone od aktywów przedsiębiorstwa. Indywidualne konta imienne mające charakter kont oszczędnościowych mogą być przeniesione do innej instytucji prowadzącej PPE. „Pracowniczy Program Emerytalny mogą zakładać pracodawcy lub grupy pracodawców zatrudniający co najmniej 5 pracowników każdy, lub jeżeli działają nieprzerwanie od co najmniej trzech lat – 3 pracowników.”2 Jest wielostopniowym i wieloszczeblowym porozumieniem, na które składają się:

  • zakładowa umowa emerytalna, w której sprecyzowana musi zostać forma   programu i firma inwestująca składki, warunki uczestnictwa w programie, zasady potrącania składek, wypowiedzenia umowy i wypłaty zgromadzonych środków. Umowę tę pracodawca musi wynegocjować z reprezentacją załogi,
  • umowa między pracodawcą  a  instytucją powołaną do  inwestowania  składek,
  • projekt pracowniczej umowy emerytalnej, którą zawiera się z każdym pracownikiem przystępującym do programu. Musi ona określać formę programu, wysokość minimalnej i maksymalnej składki, warunki umowy zawartej z firmą inwestującą składki, zasady wypłat oraz inne niezbędne dla uczestnika programu informacje.3

„Uczestnikami programów emerytalnych mogą być pracownicy, zleceniobiorcy, wspólnicy spółek, osoby prowadzące działalność gospodarczą, członkowie organów spółek piastujący te funkcję na podstawie wyboru lub mianowania jak również pracownicy wykonujący pracę na terytorium RP lub na terytorium innego państwa w ramach delegowania przez pracodawcę mającego siedzibę na terytorium RP, bez względu na status wynikający z prawa dewizowego i podatkowego.”1 Osoby, które są zatrudnione u kilku pracodawców tworzących program emerytalny mogą na raz uczestniczyć w kilku programach.

Pracownicze programy emerytalne są bardzo atrakcyjną formą ubezpieczenia. Uczestniczyć w nich mogą osoby przeciętnie zarabiające, których nie stać na oszczędzanie w komercyjnych towarzystwach ubezpieczeniowych oraz pracownicy starsi, których reforma nie obejmuje. Program emerytalny może być założony przez całe branże i grupy zawodowe, które w nowym systemie nie mają żadnych przywilejów branżowych. Pracodawca zakładający program może sam się w nim ubezpieczyć. Składka odprowadzana przez pracodawcę za pracownika do programu, do wysokości 7% przeciętnego wynagrodzenia pracownika, jest zwolniona ze składki na ZUS. Kwoty wpłacane przez uczestników podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, a dla pracodawców stanowią koszty uzyskania przychodów.

Istnieją cztery formy, w których pracownicy mogą  realizować pracownicze programy emerytalne. Pierwszą z nich jest możliwość wykupienia dla swoich pracowników ubezpieczenia grupowego w firmie ubezpieczeń na życie. Umowa grupowego ubezpieczenia na życie jest skonstruowana podobnie jak działające indywidualne polisy ubezpieczeniowe z funduszem inwestycyjnym. Jest to produkt łączący ochronę z możliwością zgromadzenia kapitału. Warunki ubezpieczenia są dla każdego zakładu pracy negocjowane indywidualnie. Jest to atrakcyjna forma dla pracowników, którzy na skutek wieku, lub stanu zdrowia maja problemy z dostępem do indywidualnych ubezpieczeń ze względu na stosowane przez towarzystwa kryteria medyczne. W ubezpieczeniach grupowych nie  wymaga się od uczestników poddawania się badaniom lekarskim.2

Składka, którą pracodawca przekazuje do zakładu ubezpieczeń złożona jest z dwóch części: ubezpieczeniowej, przeznaczonej na pokrycie ryzyka ubezpieczeniowego i inwestycyjnej, za którą dokonuje się zakupu jednostek uczestnictwa w funduszach ubezpieczeniowych. Jednostki te zgromadzone na indywidualnych kontach ubezpieczonych tworzą fundusz inwestycyjny. Składki często są uzależniane od liczebności osób objętych ubezpieczeniem grupowym. Jeżeli ubezpieczony dożyje wieku, który jest wyznaczony w umowie otrzyma, w zależności co będzie większe, należną mu sumę ubezpieczenia lub kapitał zgromadzony na jego rachunku. „Większość towarzystw ubezpieczeniowych przygotowała lub przystosowała dotychczasowe grupowe ubezpieczenia na życie do tego, aby mogły zaistnieć jako pracownicze programy emerytalne.”1

1 G. Siepielska – Bałaban, abc systemu emerytalnego cz. 4. Videograf II Sp. z o. o., Katowice 1999, s. 12.

1 Tamże, s. 14.

2 Reforma systemu…, s. 22

3 R. Kwiatkowska, Reforma…, s. 26

1 Reforma systemu..., s. 24

2 G. Siepielska – Bałaban, abc reformy emerytalnej cz. 5. Videograf II Sp. z o. o., Katowice 1999r., s. 12.

1 M. Hałyszyn, Grupowo na emeryturę. „Gazeta Ubezpieczeniowa” nr 11 z 14.04.1999 r., s. 20.

Drugi filar ubezpieczeń społecznych

5/5 - (2 votes)

II filar – powszechny system kapitałowy

Wprowadzenie drugiego filaru, czyli elementu kapitałowego jest najbardziej radykalną zmianą w systemie ubezpieczeń społecznych. Na świecie takie systemy nie są czymś nowym. Autorzy polskiej reformy korzystali z pozytywnych i negatywnych doświadczeń innych rządów. Wzorcowym dla nas przykładem jest Chile, kraj budzący podziw zasięgiem i skalą wprowadzonej na początku lat osiemdziesiątych, radykalnej reformy systemu emerytalnego. Mówi się o cudzie gospodarczym jaki stał się, dzięki tej reformie, udziałem Chile. Pieniądze ze składek inwestowane były w chilijską gospodarkę. Zapewniają łatwy dostęp do długoterminowych kredytów, które umożliwiają realizacje śmiałych przedsięwzięć gospodarczych. Wprowadzenie reformy niemal natychmiast przyniosło szereg pozytywnych skutków zarówno w życiu gospodarczym jak i politycznym. Za przykładem Chile poszło wiele krajów np. Peru, Kolumbia, Meksyk i oczywiście Polska. W naszym kraju reforma nie jest jednak tak radykalna.

Docelowo do II filaru mają wejść wszystkie osoby, które podlegają ubezpieczeniu. Jednak na początek składkę na II filar płacą obowiązkowo pracownicy, którzy w momencie wejścia w życie reformy nie ukończyli 30 lat. Musiały one wybrać fundusz emerytalny, do którego wpływa część ich składki, a jeśli tego nie zrobiły przydzielano im fundusz w drodze losowania. Każdy ubezpieczony może wybrać tylko jeden fundusz emerytalny. Osoby miedzy 31 a 50 rokiem życia podejmowały decyzję, czy chcą wejść do nowego systemu czy pozostać w zreformowanym pierwszym filarze. Jeśli wybrały drugą możliwość to będą otrzymywać emerytury tak jak ludzie, którzy w momencie wejścia w życie reformy skończyli 50 lat.

Podstawą drugiego filaru jest kapitalizowana składka. Poborem składki nadal zajmuje się ZUS. Musi on w ciągu 5 dni od otrzymania składki przekazać ją do OFE – pobiera za to opłatę 0,8% składki. Pracownik wybiera fundusz emerytalny do którego będzie przekazywana część jego składki.

Fundusze są otwarte, nie mogą odmówić nikomu prawa przystąpienia jak i wystąpienia z funduszu. Decyzja o przystąpieniu do drugiego filaru jest jednorazowa i nieodwołalna. Istnieje  możliwość przenoszenia zgromadzonego kapitału między funduszami. Podjęcie takiej decyzji w ciągu 24 miesięcy obecności w danym funduszu wiąże się  z opłatą transferową. Jej wysokość zależy od tego jak długo środki lokowane były w funduszu. Im jest on krótszy tym opłata jest wyższa. Ograniczenie to jest wprowadzone, ponieważ częste przenoszenie środków pomiędzy funduszami może niekorzystnie wpływać na ich stabilność.

Organami zarządzającymi funduszami są Powszechne Towarzystwa Emerytalne w postaci Spółki Akcyjnej. Towarzystwo odpowiada za wszelkie szkody spowodowane nienależytym wykonaniem swych obowiązków w zakresie zarządzania funduszem emerytalnym i jego reprezentacji.1

Utworzenie takiego funduszu wymagało zezwolenia Urzędu Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi, który ma za zadanie chronienie interesów uczestników funduszy (od 31 marca 2002r. zadania należące do UNFE przejęła Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych). KNUiFE powinna być na bieżąco informowana o działalności funduszy. OFE mają obowiązek przesyłania do niej dziennych raportów, zawierających dane dotyczące ilości członków, wysokości środków, które wpłynęły na ich konta, rodzaje i wysokość lokat w poszczególne instrumenty finansowe. Dzięki temu Komisja ma wgląd w bieżąca działalność funduszy i może szybko reagować na ewentualne nieprawidłowości. KNUiFE może cofnąć zezwolenie na prowadzenie działalności jeśli udowodni, że fundusz działa niezgodnie z przepisami ustawy. Taka decyzja jest nieodwołalna. Może także ukarać fundusze grzywną. Wszystkie kontrole Komisji maja na celu ochronę interesów członków funduszy emerytalnych. Przy tych  kontrolach  współpracuje  z  Narodowym Bankiem Polskim, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Komisją Papierów Wartościowych i Giełd, oraz z różnymi organizacjami społecznymi.1

Wnioski o utworzenie PTE oraz funduszu należało składać łącznie w  Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych.2 PTE aby zostać zarejestrowane, musiało spełnić kilka warunków: dysponować kapitałem akcyjnym o równowartości minimum 4 mln. ECU (musiał to być wyłącznie kapitał w postaci pieniężnej wniesiony przed zarejestrowaniem towarzystwa), nie mogło mieć żadnych zaległości podatkowych i zobowiązań z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz jego akcjonariusze nie mogli posiadać akcji więcej niż jednego PTE.

Wszystkie fundusze zmuszone są ustawowo do oferowania standardowych emerytur :

  • emerytura indywidualna, która nie może być wypłacana dłużej niż do miesiąca w którym ubezpieczony zmarł,
  • emerytura indywidualna z gwarantowanym okresem płatności, nie krótszym niż 10 lat – wypłacana dożywotnio, a w przypadku śmierci ubezpieczonego w okresie gwarantowanym świadczenie do końca tego okresu jest wypłacane osobie wskazanej przez ubezpieczonego,
  • emerytura małżeńska – płatna do miesiąca, w którym zmarł drugi małżonek, ale umowa przewiduje obniżenia wysokości emerytury płatnej po śmierci jednego małżonka,
  • emerytura małżeńska z gwarantowanym okresem płatności, nie krótszym niż 10 lat – w przypadku śmierci obu małżonków w okresie gwarantowanym świadczenia otrzymuje osoba przez nich wskazana.3

Środki zgromadzone w funduszu emerytalnym będą częścią małżeńskiej wspólnoty  majątkowej i będzie to miało wpływ na wybór wersji wypłaty emerytury. Umowa emerytury indywidualnej może być zawarta jedynie w przypadku wyrażenia na to pisemnej zgody współmałżonka.

Ogromną zaletą drugiego filaru jest to, że kapitał zgromadzony na koncie podlega dziedziczeniu. W przypadku śmierci ubezpieczonego współmałżonkowi przysługuje prawo do połowy środków na rachunku, druga połowa dziedziczona będzie   na  ogólnych   zasadach.  W  przypadku   rozwodu   lub   ustania   wspólnoty majątkowej, decyzje o podziale będzie podejmował sąd. Przyznawana część kapitału nie będzie jednak wypłacana, lecz zostanie przekazana na rachunek współmałżonka w jego funduszu. Jest ona wolna od podatku.

Środki zgromadzone w funduszu emerytalnym przekazywane będą do zakładów emerytalnych z którymi ubezpieczeni zawarli umowę. Członkowie funduszu będą musieli zawrzeć taką umowę nie wcześniej niż sześć miesięcy przed datą przejścia na emeryturę i nie później niż dwa miesiące przed oczekiwaną pierwszą wypłatą emerytury dożywotniej.

Emerytura wypłacana przez zakład  nazywa się dożywotnią, ponieważ jest ona wypłacana na podstawie umowy zawieranej raz na całe życie. Świadczeniobiorca nie będzie mógł przenieść środków do innego zakładu. Wyjątkiem może być jedynie likwidacja bądź ogłoszenie upadłości zakładu z którym zawarł umowę. Nie ma także  możliwości zmiany formy otrzymywanej emerytury. Wyjątek dotyczył będzie tylko osób pobierających emeryturę indywidualną i małżeńską bez gwarantowanego okresu płatności. Te osoby mogą wystąpić o zmianę formy emerytury na formę z gwarantowanym okresem płatności. Emerytura z drugiego filaru będzie wypłacana okresach miesięcznych i indeksowana raz do roku. „Podstawą do indeksacji świadczeń będzie wzrost cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku kalendarzowym ogłaszany przez GUS”.1 Zakład emerytalny będzie wypłacać emerytury dożywotnie uczestnikom otwartych funduszy emerytalnych oraz świadczenia gwarantowane beneficjentom czyli osobom uposażonym. Zakład będzie gromadził i pomnażał środki na pokrycie zobowiązań wynikających z zawartych umów emerytalnych. Pieniądze przelane z otwartego funduszu  będą lokowane w bezpieczne instrumenty finansowe. Zakłady raz w roku będą porównywały wartość posiadanych aktywów z aktualną wartością zobowiązań wobec emerytów i uposażonych. Jeżeli wyjdzie nadwyżka aktywów nad zobowiązaniami wyższa niż 10%, to zostanie ona podzielona, tak że 75% trafi do świadczeniobiorcy, a 25% zasili środki własne zakładu emerytalnego. O wysokości emerytury kapitałowej będą decydować dwa czynniki: kwota transferowa pomniejszona o ustawowy procent jej wartości przeznaczonej na pokrycie kosztów działalności zakładu oraz wiek osoby ubezpieczonej.

1 G. Uścińska, Emerytury i renty po reformie. Oficyna Wydawnicza Ośrodka Postępu Organizacyjnego

Sp. z o. o., Bydgoszcz 1999, s. 120.

1 KNUiFE (www.knuife.gov.pl)

2 S. Księżopolski, Dla kogo te fundusze?, „Gazeta Ubezpieczeniowa” wyd. specjalne nr 19.04-19.05.1999r s. 23.

3 R. Kwiatkowska, Reforma…, s. 19.

1 Tamże, s. 21