Konstytucyjne podstawy prawa pracy

5/5 - (1 vote)

Konstytucyjne podstawy prawa pracy w Polsce są fundamentem dla całego systemu prawa pracy, stanowiąc podstawowe zasady ochrony praw pracowniczych oraz organizacji rynku pracy. Polska Konstytucja z 1997 roku zawiera kluczowe przepisy, które odnoszą się do stosunków pracy, zapewniając pracownikom szereg praw i wolności, które są chronione na najwyższym poziomie. Poniżej omówione są główne konstytucyjne zasady prawa pracy w Polsce.

Pierwszym podstawowym elementem jest wolność pracy, zawarta w artykule 65 Konstytucji. Zgodnie z tym artykułem, każdemu obywatelowi zapewnia się prawo do wyboru i wykonywania pracy według własnej woli i umiejętności. To oznacza, że pracownik ma swobodę wyboru swojego zawodu, a pracodawcy nie mogą zmuszać go do podjęcia pracy wbrew jego woli. Jednocześnie, w ramach tego przepisu, Konstytucja gwarantuje równe traktowanie wszystkich obywateli w dostępie do pracy, bez względu na płeć, wiek, rasę czy inne cechy osobiste, co odzwierciedla się w późniejszych przepisach Kodeksu pracy oraz ustawach antydyskryminacyjnych.

Prawo do wynagrodzenia za pracę jest kolejnym kluczowym zagadnieniem, zawartym również w artykule 65. Konstytucja stanowi, że wynagrodzenie za pracę powinno być godziwe i zapewniające pracownikowi odpowiednie warunki życia. Pracodawcy mają obowiązek zapewnienia wynagrodzenia, które nie tylko odpowiada wykonanej pracy, ale także umożliwia pracownikowi utrzymanie siebie i rodziny w godnych warunkach. Zasada ta jest realizowana w przepisach dotyczących minimalnego wynagrodzenia oraz innych świadczeń pracowniczych.

Ochrona praw pracowniczych stanowi ważny element prawa pracy, który wynika z artykułu 24 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem, pracownikom należy zapewnić odpowiednią ochronę ich godności, zdrowia i bezpieczeństwa pracy. Ochrona ta obejmuje nie tylko prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, ale również gwarancję równości w zatrudnieniu, przeciwdziałanie dyskryminacji oraz zapewnienie pracownikom możliwości rozwoju zawodowego.

Konstytucja również odnosi się do związku zawodowego, który jest uznawany za jedno z podstawowych narzędzi ochrony praw pracowników. Artykuł 59 Konstytucji gwarantuje pracownikom prawo do tworzenia i przystępowania do związków zawodowych, które mają na celu obronę interesów pracowniczych oraz poprawę warunków pracy. Związki zawodowe pełnią rolę reprezentacyjną, mogą prowadzić negocjacje zbiorowe z pracodawcami oraz podejmować działania w celu ochrony praw swoich członków.

Kolejnym istotnym zagadnieniem w ramach konstytucyjnych podstaw prawa pracy jest zakaz pracy przymusowej, który wynika z artykułu 24 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem, nikt nie może być zmuszany do pracy, co oznacza, że przymus pracy jest absolutnie zakazany, a wszelkie formy pracy przymusowej, w tym prace przymusowe wykonywane na rzecz państwa, są niezgodne z Konstytucją.

Ochrona pracowników przed zwolnieniem także jest zagwarantowana przez Konstytucję. Zgodnie z artykułem 24, pracownicy nie mogą być zwalniani arbitralnie, a każda decyzja o rozwiązaniu stosunku pracy musi być uzasadniona i opierać się na przesłankach określonych przez prawo. Ochrona ta obejmuje także szczególne grupy pracowników, takie jak kobiety w ciąży, rodzice, osoby niepełnosprawne czy osoby starsze, które korzystają z dodatkowej ochrony przed zwolnieniem.

Wszystkie te konstytucyjne zasady są podstawą dla szczegółowego prawa pracy zawartego w Kodeksie pracy oraz innych aktach prawnych, które stanowią bardziej szczegółowe przepisy i regulacje. Konstytucja zapewnia najwyższy poziom ochrony praw pracowniczych, jednocześnie wskazując na fundamentalne zasady rynku pracy, które mają na celu tworzenie sprawiedliwych, bezpiecznych i równościowych warunków dla wszystkich pracujących obywateli.

Konstytucja, jako akt prawny najwyższej rangi, stanowi fundament ustroju politycznego i społeczno-ekonomicznego państwa. Gwarantuje podstawowe wolności, prawa i obowiązki człowieka (obywatela). Przedmiotowy zakres regulacji konstytucyjnej obejmuje również, ze względu na ich społeczną doniosłość, normy prawa pracy lub szerzej prawa socjalnego.

Praca ta będzie właśnie próbą spojrzenia na prawo pracy przez pryzmat Konstytucji. Wobec uchwalenia przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 roku  nowej Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, co implikuje konieczność oceny całego ustawodawstwa pod kątem jego dostosowania do norm konstytucyjnych, próba ta jest tym bardziej uzasadniona.

Początkowy rozdział poświęcony będzie źródłom prawa – omówione zostaną źródła prawa powszechnie obowiązującego – zarówno te tworzone przez parlament, jak i gremia niższego rzędu.

Kolejny rozdział będzie poświęcony miejscu i znaczeniu Konstytucji w systemie prawa pracy. Moim zamiarem będzie ukazanie Konstytucji jako aktu normatywnego, samoistnego źródła prawa pracy z którego można wywodzić konkretne prawa pracownicze mogące być podstawą orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej. W świetle zasady bezpośredniego działania przepisów Konstytucji będą one odgrywać niebagatelną rolę w procesie stosowania prawa; także prawa pracy, ale z pewnymi ograniczeniami o których później.

W trzecim, ostatnim, rozdziale pracy zostaną scharakteryzowane konstytucyjnych zasad prawa pracy wraz z zasadami zawartymi w kodeksie pracy. Tutaj też znajdzie się zwięzłe omówienie niektórych praw pracowniczych (socjalnych) gwarantowanych przez uchylone przepisy konstytucyjne z 1952 roku. W dalszej części znajdzie się analiza wpływu Konstytucji na autonomiczne źródła prawa pracy. Zasada zamkniętego katalogu źródeł prawa, którą statuuje art. 87 KRP przyczyniła szereg teoretycznych problemów z tą kategorią źródeł prawa.

Uchwały Rady Ministrów

5/5 - (1 vote)

Uchwały Rady Ministrów są to akty normatywne o charakterze kolegialnym. Z brzmienia art. 92 ust. 2 Konstytucji należy wnosić, iż dla ich wydania nie jest potrzebne upoważnienie ustawowe. W myśl art. 93 ust. 2 Konstytucji zarządzenia mogą być wydawane tylko na podstawie ustaw, z czego a contra­rio należałoby wnosić, iż uchwały Rady Ministrów takie ustawowej podsta­wy mieć nie muszą i mogą mieć charakter samoistny[1].

Rada Ministrów wydaje uchwały normatywne w opierając się na ogólnej kompetencji wynikającej z art. 93 ust. 1 Konstytucji. Adresatami uchwał Rady Ministrów mogą być tylko podległe jej jednostki organizacyjne. Dzięki tym uchwałom rząd może w sposób samodzielny podejmować działania uznane przez siebie za potrzeb­ne i konieczne. Przedmiotem uchwał mogą być np. realizowane przez rząd zadania, sposób działania rządu czy wewnętrzna struktura jego organów.

Uchwały RM są niezbędnym środkiem, poprzez który rząd może kierować całością podporządkowanych mu organów. Samoistny charakter uchwał RM sprawia, iż mogą one regulować sprawy nie należące do zakresu ustawowego;  tym samym uchwały nie mogą wkraczać w materię regulowaną ustawowo. Uchwały rządu nie mogą też stanowić podstawy dla wydawania decyzji admi­nistracyjnych czy orzeczeń sądowych wobec obywateli lub osób prawnych. W przypadku wydania uchwały adresowanej do innych, niż podległe RM,  podmiotów lub określenia w niej materii wykraczającej poza wskazany wyżej zakres działania rządu, uchwałę taką należy uznać za niezgodną z Konstytu­cją. Oprócz uchwał normatywnych, o których mowa w art. 93 Konstytucji,  rząd może podejmować uchwały nie zawierające norm prawnych, np. w celu wyrażenia własnego stanowiska w określonej sprawie. Tego typu uchwałom nie można przypisać cechy aktu normatywnego, tym samym nie są one akta­mi prawa wewnętrznego.

Uchwały Rady Ministrów w polskim systemie prawnym są aktami normatywnymi, które stanowią źródło prawa o charakterze wewnętrznym. Rada Ministrów, jako najwyższy organ wykonawczy w państwie, podejmuje uchwały w sprawach, które wymagają decyzji na szczeblu rządowym, ale nie są objęte ustawą ani rozporządzeniem. Uchwały te są szczególnie istotne w kontekście regulowania kwestii organizacyjnych, koordynacyjnych oraz procedur administracyjnych w obrębie administracji rządowej.

Uchwały Rady Ministrów mają charakter wewnętrzny, co oznacza, że obowiązują one organy administracji rządowej, a nie mają powszechnego charakteru i nie tworzą norm prawnych, które obowiązywałyby obywateli. Uchwały te stanowią podstawę do realizacji polityki rządu, organizacji pracy ministerstw i innych jednostek administracyjnych, a także regulują procedury współpracy między organami administracji publicznej.

Rada Ministrów podejmuje uchwały na przykład w kwestiach takich jak:

  1. Zatwierdzanie planów rozwoju – Uchwały mogą dotyczyć ogólnych kierunków rozwoju kraju, polityki rządu w różnych dziedzinach, takich jak gospodarka, edukacja, zdrowie, infrastruktura.
  2. Zmiany organizacyjne w administracji publicznej – Uchwały mogą regulować reorganizację instytucji rządowych, wprowadzenie nowych struktur w ministerstwach lub agencjach rządowych, a także zmiany w organizacji pracy administracji.
  3. Wydawanie aktów wykonawczych – Uchwały Rady Ministrów mogą stanowić podstawę dla wydania rozporządzeń lub innych aktów prawnych, które służą wdrożeniu polityki rządu.
  4. Przyjmowanie polityk rządowych – Uchwały mogą dotyczyć przyjęcia strategii rządu w odniesieniu do różnych obszarów działalności państwowej, takich jak polityka gospodarcza, społeczna, ekologiczna czy obronna.
  5. Określanie zasad współpracy z innymi organami państwowymi – Uchwały mogą ustanawiać zasady współpracy między rządem a innymi organami władzy, takimi jak parlament, prezydent, samorządy terytorialne, czy instytucje międzynarodowe.

Chociaż uchwały Rady Ministrów są ważnym narzędziem w organizowaniu i zarządzaniu pracą administracji rządowej, nie są one źródłem powszechnie obowiązującego prawa w tym samym sensie, co ustawy czy rozporządzenia. Ich stosowanie ogranicza się do sfery administracji państwowej, a ich celem jest usprawnienie pracy organów wykonawczych oraz zapewnienie spójności działań rządu w różnych obszarach polityki publicznej.

[1] L. Garlicki, B. Szepetkowska, System źródeł prawa w Polsce…, op. cit., s. 30-31.

Źródła prawa o charakterze wewnętrznym

5/5 - (2 votes)

Wprowadzony bezpośrednio do Konstytucji podział źródeł prawa na akty normatywne powszech­nie i wewnętrznie obowiązujące jest nowością w polskim prawie konstytucyjnym. W myśl art. 93 ust. 1 Konstytucji źródłami  prawa o wewnętrznym charakterze są uchwały Rady Ministrów oraz zarzą­dzenia Premiera i ministrów. Prawo wydawania zarządzeń a zasadach określonych w art. 93 przyznano także  Prezydentowi RP (art. 142 ust. 1) oraz przewodniczącym komitetów powoła­nych w skład Rady Ministrów (art. 149 ust. 3).

Akty prawa wewnętrznego publikuje się w Monitorze Polskim[1]

W doktrynie i orzecznictwie panuje powszechna zgoda, że ​​Konstytucja nie wymienia w sposób wyczerpujący organów uprawnionych do aktów prawa wewnętrznego.

Źródła prawa o charakterze wewnętrznym to przepisy normatywne, które obowiązują w obrębie określonych organów państwowych, instytucji lub jednostek organizacyjnych, a ich zakres stosowania jest ograniczony do tych podmiotów, które je wydały. Takie źródła prawa nie mają mocy obowiązującej poza danym organem, a ich celem jest regulowanie wewnętrznych spraw organizacyjnych i administracyjnych.

W polskim systemie prawnym źródła prawa o charakterze wewnętrznym obejmują:

  1. Regulaminy – są to normy prawne ustalane przez określone instytucje, przedsiębiorstwa, czy też organy administracyjne, które precyzują zasady funkcjonowania wewnętrznego, organizację pracy, kompetencje poszczególnych osób lub jednostek, a także sposób wykonywania zadań. Regulaminy mają zastosowanie jedynie w obrębie jednostki organizacyjnej, która je uchwaliła.
  2. Zarządzenia – to akty normatywne, które są wydawane przez osoby lub organy posiadające określone uprawnienia w danej instytucji (np. przez ministra, wojewodę, prezesa czy dyrektora). Zarządzenia mają charakter wewnętrzny i są stosowane do organizacji, która je wydała, regulując w nich szczegółowe kwestie dotyczące zarządzania, organizacji pracy, procedur administracyjnych, itd.
  3. Instrukcje i procedury wewnętrzne – podobnie jak regulaminy czy zarządzenia, instrukcje określają szczegółowe zasady postępowania w obrębie danej instytucji. Może to dotyczyć np. procedur administracyjnych, sposobu obsługi klientów, przestrzegania norm bezpieczeństwa lub działania w przypadku kryzysu. Takie przepisy są obowiązujące tylko w jednostce, która je wydała, i nie mają zastosowania w innych podmiotach.
  4. Rozporządzenia wewnętrzne – są to przepisy wydawane przez organy administracji publicznej, które mają na celu regulowanie kwestii wewnętrznych w ramach tej administracji. Rozporządzenia te nie stanowią powszechnie obowiązującego prawa, ale mają zastosowanie w zakresie określonego organu administracji publicznej.
  5. Uchwały organów kolegialnych – w ramach organizacji czy jednostek administracyjnych, które mają strukturę kolegialną (np. rady, komisje, zarządy), mogą być wydawane uchwały dotyczące wewnętrznych kwestii, takich jak organizacja pracy, zasady finansowania, podejmowanie decyzji strategicznych. Uchwały te są wiążące wyłącznie dla członków organu, który je uchwalił.

Źródła prawa o charakterze wewnętrznym, mimo że nie mają powszechnej mocy obowiązującej, odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu sprawnej organizacji i funkcjonowania instytucji. Są istotnym narzędziem w zarządzaniu, normowaniu procedur wewnętrznych i wykonywaniu zadań w ramach jednostek administracyjnych, przedsiębiorstw czy innych organizacji.

[1] A. Redelbach, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 1999, s. 189.

Prawo zwyczajowe

5/5 - (1 vote)

Konstytucja przyjmuje zamknięty katalog źródeł prawa. Należy jednak też zwrócić uwa­gę na źródła prawa, które często uznaje się jedynie za elementy prawa konstytucyjnego. Są to: prawo naturalne i prawo zwyczajowe.

Prawo zwyczajowe jest różnie definiowane w nauce prawa. Najczęściej jest jako zespół norm postępowania stosowany regularnie przez dłuższy czas, przez odpowiednio duży krąg podmiotów stosunków prawnych, przekonanych, że normy te obowiązują jako normy prawne  danego systemu prawa. Treść tak ujętego pojęcia prawa zwyczajowego nic pokrywa się z treścią zwyczaju konstytucyjnego. Jest ona również  inna od zwyczajów prawnych – tzn. utrwalonych nawyków dotyczą­cych sposobu korzystania przez różne podmioty z przyznanych im praw i kompetencji.

Normy prawa zwyczajowego są źródłem prawa konstytucyjnego, gdy  dotyczą materii uregulowanych przez tę gałąź prawa. Odgrywają one w praktyce dość duże znaczenie w krajach, w których występują syste­my common law, a daleko mniejszą w Europie kontynentalnej (a więc także i w Polsce), gdzie pierwszorzędną rolę odgrywa prawo stanowio­ne. Przyjęcie koncepcji prawa stanowionego nic oznacza jednak wy­kluczenia innych faktów prawotwórczych (np. norm zwyczajowych, za­sad moralnych, precedensowych wyroków sądowych). Normy prawa zwyczajowego mogą zostać uznane przez prawo stanowione za formalne  źródło prawa.

Normy prawa zwyczajowego mają wtedy w hierarchii rangę wynika­jącą z rangi aktu, który je uznaje. Normy prawa zwyczajowego mogą też zostać włączone do systemu prawa obowiązującego na skutek ich uznania przez organ państwa. Wów­czas ich ranga w systemie prawa zależy od miejsca w systemie organów  państwowych organu je uznającego. Przykładem jest zasada dyskonty­nuacji prac parlamentu związana z upływem jego kadencji. Mimo, że formalnie nie jest wyrażona w żadnej normie prawnej, to Sejm i Senat uznały ją za obowiązującą.

Prawo zwyczajowe to system prawa, który powstaje na podstawie długotrwałej praktyki i tradycji, a nie poprzez formalne uchwalenie aktów prawnych przez odpowiednie organy ustawodawcze. W przeciwieństwie do prawa pisanego, które obejmuje przepisy uchwalone przez parlamenty, prawo zwyczajowe wykształca się na skutek powtarzalnych działań i zachowań społecznych, które z czasem stają się uznawane za obowiązujące normy prawne. Jest to prawo, które wywodzi się z powszechnych zwyczajów i praktyk, a jego przestrzeganie nie jest formalnie zapisane w aktach prawnych, lecz uznawane przez społeczeństwo.

Podstawowym charakterystycznym elementem prawa zwyczajowego jest jego elastyczność i dostosowanie do zmieniających się warunków społecznych, kulturowych i gospodarczych. Jest ono wynikiem ewolucji społeczeństw i zazwyczaj opiera się na precedensach, czyli wcześniejszych decyzjach i praktykach, które są traktowane jako wzorce do stosowania w podobnych sytuacjach. Z tego powodu prawo zwyczajowe ma szczególną wagę w krajach, w których nie ma szczegółowo rozwiniętego systemu ustawodawczego, bądź w tych, które opierają się na tradycjach prawnych wykształconych przez pokolenia.

W systemie prawa zwyczajowego bardzo istotnym elementem jest precedens, czyli zasada, zgodnie z którą decyzje sądów w konkretnych sprawach stają się punktem odniesienia dla późniejszych orzeczeń w podobnych przypadkach. Precedensy te mają wagę normatywną i często służą jako podstawa do rozstrzygania nowych spraw.

Współczesne systemy prawne, zwłaszcza w krajach o tradycji anglosaskiej, takie jak Wielka Brytania czy Stany Zjednoczone, w dużej mierze opierają się na prawie zwyczajowym. W takich krajach prawo pisane (statutowe) i prawo zwyczajowe są ze sobą ściśle powiązane. System common law, który jest dominującym systemem w tych państwach, w dużej mierze opiera się na precedensach i interpretacjach prawa, które wykształciły się w wyniku orzecznictwa sądowego.

W kontekście historii prawa, prawo zwyczajowe było dominującą formą regulacji społecznych w wielu społecznościach przed pojawieniem się nowoczesnych systemów prawnych opartych na ustawodawstwie. W wielu państwach współczesnych prawo zwyczajowe nie jest już głównym źródłem prawa, jednak jego wpływ wciąż jest zauważalny, szczególnie w systemach prawnych opartych na anglosaskiej tradycji.

W prawie cywilnym, które jest stosowane w krajach takich jak Francja czy Niemcy, rola prawa zwyczajowego jest mniejsza, ponieważ te systemy prawne opierają się głównie na szczegółowo spisanych kodeksach, takich jak Kodeks cywilny. Mimo to, prawo zwyczajowe nadal może odgrywać rolę pomocniczą, na przykład w zakresie stosunków między obywatelami w sytuacjach, które nie zostały przewidziane w przepisach prawnych.

Zalety prawa zwyczajowego obejmują jego elastyczność i dostosowanie do rzeczywistości społecznej, a także możliwość szybkiego reagowania na nowe problemy i zmiany. Z drugiej strony, wadą prawa zwyczajowego może być jego nieprecyzyjność i trudności w dostosowaniu do skomplikowanych i nowoczesnych struktur społecznych, zwłaszcza w obliczu rosnącej globalizacji i zmieniającego się charakteru społeczeństw.

Prawo zwyczajowe stanowi istotny element tradycyjnych systemów prawnych, zwłaszcza w krajach anglosaskich. Choć w nowoczesnych systemach prawnych jest coraz mniej dominujące, jego rola w kształtowaniu i interpretacji norm prawnych wciąż pozostaje ważna, szczególnie w zakresie precedensów i tradycyjnych norm społecznych.

Zarządzenia premiera i ministrów

5/5 - (2 votes)

Jednym z rodzajów aktów prawa wewnętrznego są zarządzenia wydawane przez prezesa RM i ministrów. W przypadku zarządzeń wydawanych przez ministrów, chodzi tu tak o ministrów kierujących działem administracji rzą­dowej, jak i ministrów wypełniających zadania wyznaczone im przez premiera.

Zarządzenia to akty zawierające generalno-abstrakcyjne normy prawne. Zarządzenia są aktami wewnętrznymi wydawanymi tylko na podstawie ustawy i nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów. W przypadku zarządzeń Konstytucja nie formułuje wymogów, jakie powinno spełniać upoważnienie. Należy więc stwierdzić, iż upoważnie­nia te nie muszą być tak szczegółowe jak w przypadku upoważnień do wyda­nia rozporządzenia, o których mowa w art. 92 Konstytucji. Jest to uzasadnio­ne z jednej strony wewnętrznym charakterem zarządzeń, z drugiej konieczno­ścią pozostawienia premierowi i ministrom swobody w kierowaniu pracami rządu i poszczególnych resortów. Zakres przedmiotowy zarządzeń zdetermi­nowany jest ich wewnętrznym charakterem. Mają regulować działania całej administracji rządowej – w przypadku zarządzeń prezesa RM, lub poszczegól­nych jej działów – w przypadku zarządzeń ministrów. Zarządzenia jako akty prawa we­wnętrznego nie mogą wkraczać w sferę prawa powszechnie obowiązującego,  w tym względzie muszą spełniać wszystkie wymogi, o których była mowa odnośnie uchwał Rady Ministrów. W razie naruszenia tych wymogów należy  zarządzenia uznać za niezgodne z Konstytucją.

Cechą charakterystyczną aktów prawa wewnętrznego jest to, iż są one adre­sowane tylko do jednostek organizacyjnie podległych organowi wydającemu te akty i tylko te jednostki są nimi związane. Oznacza to, iż normy za­warte w tych aktach nie mogą być adresowane ani do obywateli ani do innych podmiotów prawa publicznego i prywatnego. Zarówno zarządzenia, jak i uchwały muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem. Ponieważ Konsty­tucja nie wprowadza w tym wypadku żadnych ograniczeń przedmiotowych należy przypuszczać, iż chodzi tu również
o zgodność z prawem miejsco­wym[1]. Ze sformułowania art. 93 Konstytucji nie wynika wprost, czy wylicze­nie źródeł prawa wewnętrznego w nim zawarte ma charakter enumeratywny, czy też dopuszczalne są inne rodzaje źródeł prawa wewnętrznego. Z punktu widzenia wielości dotychczas istniejących źródeł prawa niewątpliwie ich ograniczenie byłoby pożądane, powstaje jednak pytanie, czy jednak tak się stanie w praktyce. Zależy to od tego czy w ustawach znajdą się upoważnienia do wydawania innego rodzaju aktów prawotwórczej działalności organów ad­ministracji i ewentualnej interpretacji art. 93 przez Trybunał Konstytucyjny.

Praktyka działania organów administracji wskazuje, iż radykalne ogranicza­nie źródeł prawa wewnętrznego jest trudne do przeprowadzenia tak ze wzglę­du na wielość zadań administracji rządowej, jak i ze względu na jej skompli­kowaną strukturę. Wprawdzie normy prawa wewnętrznego nie są adresowane do podmiotów w stosunku do administracji zewnętrznych, w tym do obywa­teli, jednak poprzez fakt, iż wpływają one na sposób określenia kompetencji organów rozstrzygających, mogą mieć pośrednie znaczenie dla określenia sy­tuacji prawnej tychże podmiotów.

Na koniec tego podrozdziału warto wskazać róż­nice, jakie występują między aktami o charakterze wykonawczym powszechnie obowiązującym (rozporządzenia) i aktami o charakterze wewnętrznym (uchwa­ły RM i zarządzenia).

  1. Podstawowa różnica dotyczy zakresu ich obowiązywania, w pierwszym przypadku ma on charakter powszechny, adresatami norm mogą być osoby fizyczne i prawne oraz inne podmioty prawa publicznego. W przypadku ak­tów o charakterze wewnętrznym obowiązują one tylko jednostki podległe orga­nowi wydającemu.
  2. Inna jest funkcja rozporządzeń, a inna uchwał i zarządzeń. Rozporządze­nia wydane w oparciu o szczegółowe upoważnienie ustawowe mają przede wszystkim stanowić konkretyzacje ustawy, natomiast uchwały czy zarządzenia to akty prawne służące przede wszystkim sprawnemu funkcjonowaniu admi­nistracji rządowej. Zróżnicowanie to znajduje swe odzwierciedlenie w podsta­wie prawnej do wydawania aktów powszechnie i wewnętrznie obowiązujących. W przypadku rozporządzeń jest to upoważnienie, którego wymogi szczegóło­wo określa art. 92 ust. 1 i 2 Konstytucji, w przypadku zarządzeń chodzi o pod­stawę ustawową, która jednak nie musi być tak szczegółowa, w przypadku  uchwał dla ich wydania RM nie musi wskazać w ogóle podstawy ustawowej.
  3. Różnica dotyczy też zakazu subdelegacji. O ile w przypadku rozporządzeń zakaz subdelegacji jest wprost sformułowany w art. 92 ust. 2 Konstytu­cji i nie może podlegać żadnym ograniczeniom, o tyle w przypadku uchwał RM i zarządzeń premiera lub ministrów zakaz taki nie jest bezpośrednio wy­rażony w Konstytucji. Z jednej strony można by a contrario wnosić o dopuszczalności subdelegacji, z drugiej jednak dotychczasowe stanowisko dok­tryny, orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz zasada zamkniętego kata­logu źródeł prawa przemawiają raczej za zakazem subdelegacji również w tym przypadku[2]. Jednoznaczne rozstrzygnięcie tej wątpliwości nastąpi prawdo­podobnie dopiero w praktyce orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego.
  4. Zasadnicza różnica między rozważanymi aktami o charakterze powszechnie obowiązu­jącym i wewnętrznym dotyczy też ich pozycji w hierarchii źródeł prawa. Akty wewnętrzne mają niższą rangę i muszą być zgodne z aktami powszech­nie obowiązującymi. W podobny sposób wygląda natomiast możliwość bada­nia legalności obu rodzajów aktów. Podlegają one kontroli konstytucyjności dokonywanej przez Trybunał Konstytucyjny. Ponadto w przypadku rozporządzeń i zarządzeń ministrów Rada Ministrów na wniosek premiera może uchylić rozporządzenie lub zarządzenie, Konstytucja nie precyzuje podstaw uchyle­nia, należy stąd wnosić, iż podstawą taką może być niezgodność rozporządze­nia lub zarządzenia z aktami wyższej rangi jak i uznanie, iż dany akt norma­tywny nie odpowiada polityce rządu.

[1] L. Garlicki, B. Szepetkowska, System źródeł prawa w Polsce…, op. cit., s. 36-37.

[2] Z. Witkowski (red.), Prawo konstytucyjne, Toruń 1998, s. 43.