z pracy mgr z administracji
W większości przypadków postępowanie kontrolne będzie miało charakter „gabinetowy” i powinno być prowadzone zgodnie z postępowaniem dowodowym określonym w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, np. przesłuchanie świadków (art. 77 k.p.a.), uzyskanie opinii biegłych (art. 84 k.p.a.) czy też przeprowadzenie oględzin (art. 85 k.p.a.). Przeprowadzenie postępowania dowodowego ma na celu realizację zasady ogólnej prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 i 77 k.p.a. Warto jednak zauważyć, że jest to uprawnienie organu, a nie jego obowiązek[2].
W praktyce zakres czynności podejmowanych przez Prezesa URE zależy od rodzaju działalności, której ma dotyczyć koncesja, oraz od stopnia skomplikowania sprawy. Im większe znaczenie planowanej działalności dla bezpieczeństwa energetycznego państwa lub rynku energii, tym bardziej szczegółowa może być analiza przedstawionych dokumentów. Organ koncesyjny może badać zarówno dokumenty formalne, jak i informacje dotyczące rzeczywistego przygotowania przedsiębiorcy do wykonywania działalności objętej koncesją. Ocenie podlegają między innymi dokumenty rejestrowe, sytuacja finansowa przedsiębiorcy, tytuły prawne do wykorzystywanej infrastruktury, kwalifikacje kadry zarządzającej oraz spełnienie wymagań technicznych i organizacyjnych.
Istotnym elementem postępowania jest również weryfikacja wiarygodności dokumentów przedłożonych przez przedsiębiorcę. Organ administracji publicznej nie jest związany wyłącznie treścią przedstawionych oświadczeń i może podejmować działania zmierzające do ich potwierdzenia. W przypadku pojawienia się wątpliwości Prezes URE może zwrócić się do innych organów administracji publicznej o udostępnienie informacji pozostających w ich posiadaniu lub zażądać od przedsiębiorcy przedstawienia dodatkowych dokumentów wyjaśniających określone okoliczności sprawy. Takie działania są zgodne z zasadą wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego i służą wydaniu decyzji odpowiadającej rzeczywistym okolicznościom.
Znaczącą rolę odgrywa również analiza zdolności ekonomicznej przedsiębiorcy do prowadzenia działalności koncesjonowanej. Działalność w sektorze energetycznym wymaga często ponoszenia wysokich nakładów inwestycyjnych oraz zapewnienia odpowiednich środków finansowych na bieżące funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Z tego względu organ może analizować sprawozdania finansowe, informacje o posiadanych źródłach finansowania, umowach kredytowych czy gwarancjach bankowych. Ocena sytuacji finansowej pozwala ustalić, czy przedsiębiorca będzie w stanie wykonywać działalność w sposób ciągły i zgodny z wymaganiami prawa.
Kontrola obejmuje także kwestie techniczne związane z planowaną działalnością. W zależności od rodzaju koncesji sprawdzane mogą być parametry urządzeń energetycznych, dokumentacja techniczna, posiadane instalacje oraz ich zgodność z obowiązującymi normami bezpieczeństwa. W niektórych przypadkach konieczne może okazać się przeprowadzenie oględzin miejsca wykonywania działalności, zwłaszcza gdy sama analiza dokumentacji nie pozwala na jednoznaczną ocenę spełnienia wymagań technicznych. Oględziny umożliwiają bezpośrednią ocenę stanu infrastruktury oraz stopnia przygotowania przedsiębiorcy do rozpoczęcia działalności.
Ważnym aspektem postępowania jest również sprawdzenie, czy przedsiębiorca nie podlega przesłankom wyłączającym możliwość uzyskania koncesji. Organ może analizować informacje dotyczące wcześniejszego prowadzenia działalności gospodarczej, wykonywania obowiązków wynikających z innych decyzji administracyjnych czy przestrzegania przepisów regulujących funkcjonowanie rynku energii. W przypadku przedsiębiorców, którzy wcześniej prowadzili działalność koncesjonowaną, istotne znaczenie może mieć również ocena dotychczasowego wykonywania obowiązków wynikających z udzielonych koncesji, w tym terminowości realizacji obowiązków sprawozdawczych oraz przestrzegania decyzji wydawanych przez Prezesa URE.
Postępowanie dowodowe powinno być prowadzone zgodnie z zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to, że przedsiębiorca ma prawo zapoznawać się z materiałem dowodowym zgromadzonym przez organ, zgłaszać własne wnioski dowodowe oraz przedstawiać wyjaśnienia dotyczące okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji nie może ograniczyć prawa strony do udziału w postępowaniu, chyba że szczególne przepisy przewidują wyjątki od tej zasady. Zapewnienie stronie możliwości aktywnego uczestnictwa zwiększa transparentność postępowania i pozwala uniknąć wydania decyzji opartej na niepełnym materiale dowodowym.
Jeżeli zgromadzony materiał dowodowy okaże się niewystarczający, Prezes URE może wezwać przedsiębiorcę do uzupełnienia braków formalnych lub przedstawienia dodatkowych dokumentów. Wezwanie takie powinno precyzyjnie określać zakres wymaganych informacji oraz termin ich przedłożenia. Niewykonanie wezwania może skutkować pozostawieniem wniosku bez rozpoznania w przypadkach przewidzianych przepisami lub wydaniem decyzji odmownej, jeżeli brakujące informacje uniemożliwiają stwierdzenie spełnienia warunków uzyskania koncesji.
Należy również podkreślić, że organ administracji publicznej jest zobowiązany do zachowania zasady proporcjonalności podczas prowadzenia czynności sprawdzających. Oznacza to, że zakres postępowania dowodowego powinien pozostawać w odpowiedniej relacji do charakteru sprawy oraz stopnia istniejących wątpliwości. Nie jest uzasadnione prowadzenie rozbudowanego postępowania dowodowego w sytuacji, gdy przedstawione dokumenty są kompletne, wiarygodne i nie budzą zastrzeżeń. Z kolei w przypadku pojawienia się rozbieżności lub niejasności organ powinien podjąć wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich wyjaśnienia.
Przeprowadzenie czynności sprawdzających przed wydaniem koncesji pełni istotną funkcję gwarancyjną zarówno dla administracji publicznej, jak i uczestników rynku energetycznego. Pozwala ograniczyć ryzyko udzielenia koncesji podmiotowi niespełniającemu ustawowych wymagań, a jednocześnie zapewnia ochronę interesu publicznego oraz bezpieczeństwa funkcjonowania systemu energetycznego. Rzetelna weryfikacja danych przedstawionych przez przedsiębiorcę zwiększa również zaufanie do wydawanych decyzji administracyjnych i sprzyja realizacji podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady legalizmu, prawdy obiektywnej oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej.
[1] wynika z treści art. 18 pkt. 2 Prawa działalności gospodarczej
[2] M. Waligórski Nowe prawo działalności gospodarczej. Poznań 2001 r., str. 241