W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego pokrzywdzony może złożyć skargę do sądu lub za pośrednictwem Policji. Zgodnie z art. 488 § 1 kpk. Policja ma obowiązek przyjąć ustną lub pisemną skargę na wniosek pokrzywdzonego.
Art. 488. § 1. Policja na wniosek pokrzywdzonego przyjmuje zażalenie ustne lub pisemne iw razie potrzeby zabezpiecza dowody, a następnie przesyła zażalenie do właściwego sądu.
Policja – w sprawach z oskarżenia prywatnego – przy spełnieniu przesłanek (art. 308 k.p.k.) może prowadzić postępowanie w niezbędnym zakresie, a także dokonywać czynności dowodowych określonych przez sąd (art. 488 § 2 k.p.k.). kodeksu postępowania karnego.)
Sztuka. 488 § 2. Na żądanie sądu Policja przeprowadza dowód w sposób określony przez sąd, a następnie przekazuje wyniki sądowi. Przepis art. 308 stosuje się odpowiednio.
Przyjęcie zażalenia ustnego lub uzupełnienia pisemnego sporządza się z protokołu przyjęcia zażalenia ustnego na przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego.
Policjant przesyła do sądu pisemny protokół przyjęcia zażalenia ustnego na przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego wraz z pismem przewodnim (art. 488 § 1 k.p.k.), pouczający pokrzywdzonego (art. 621 § 1 kpk) o konieczności zapłaty do kasy sądu ryczałtowego równowartości wydatków związanych z postępowaniem karnym.
Art. 621. § 1. Oskarżyciel prywatny składa przy akcie oskarżenia lub wraz z oświadczeniem o przyłączeniu się do toczącego się postępowania lub podtrzymaniu oskarżenia, od którego prokurator odstąpił, dowód wpłacenia do kasy sądowej zryczałtowanej równowartości wydatków. Ryczałt ten nie obejmuje kosztów wskazanych w art. 618 § 1 pkt 5 i 11.
§ 2. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, określi, w drodze rozporządzenia, wysokość zryczałtowanej równowartości wydatków, mając na uwadze przeciętne koszty postępowania oraz zasadę dostępu do sądu.
Dokumentem będącym podstawą (po opłaceniu kosztów sprawy) do wszczęcia postępowania w sądzie jest protokół przyjęcia skargi ustnej lub pisemnej skargi pokrzywdzonego. To także szczególny rodzaj oskarżenia. Musi więc zawierać elementy określone przez ustawodawcę w art. 332, należy wymienić w szczególności oskarżonego.
Art. 332. § 1. Akt oskarżenia powinien zawierać:
1) imię i nazwisko oskarżonego, imię i nazwisko oskarżonego, inne informacje o nim oraz informację o zastosowaniu środka przymusu;
2) dokładne określenie oskarżonego czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, w szczególności wysokości wyrządzonej szkody,
3) dowody popełnienia czynu w warunkach określonych w art. 64 Kodeksu karnego lub w art. 37 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej,
4) wskazanie przepisów czynu zabronionego, do którego należy czyn;
5) pouczenie sądu, w którego okręgu sprawa ma być rozpoznana, oraz tryb postępowania,
6) uzasadnienie oskarżenia.
§2. Należy uzasadnić przyczyny i dowody, na których opiera się oskarżenie, a w razie potrzeby wyjaśnić podstawę prawną oskarżenia oraz omówić okoliczności, na których oskarżony opiera swoją obronę.
Jeżeli osoba, która otrzymała zawiadomienie o przestępstwie ściganym z oskarżenia prywatnego uzna, że istnieje potrzeba postępowania z urzędu – w interesie publicznym (art. 60 część 1 kpc), sprawa jest przekazywana (protokół). w sprawie przyjęcia zażalenia ustnego i ewentualnie zabezpieczonego dowodu (art. 488 kpk część 1) z wnioskiem o wszczęcie postępowania karnego z urzędu w przypadku oskarżenia prywatnego.
Art. 60. § 1. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego prokurator wszczyna postępowanie albo wstępuje do postępowania już wszczętego, jeżeli wymaga tego interes społeczny.
§ 2. Postępowanie toczy się wówczas z urzędu, a pokrzywdzony, który przedtem wniósł oskarżenie prywatne, korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego; do pokrzywdzonego, który przedtem nie wniósł oskarżenia prywatnego, stosuje się art. 54, 55 § 3 i art. 58.
§ 3. Jeżeli prokurator, który wstąpił do postępowania, odstąpił potem od oskarżenia, pokrzywdzony powraca w dalszym postępowaniu do praw oskarżyciela prywatnego.
§ 4. Pokrzywdzony, który nie wniósł oskarżenia, może w terminie zawitym 14 dni od daty powiadomienia go o odstąpieniu prokuratora od oskarżenia złożyć akt oskarżenia lub oświadczenie, że podtrzymuje oskarżenie jako prywatne, a jeżeli takiego oświadczenia nie złoży, sąd umarza postępowanie.
Algorytm postępowania o przyjęcie ustnego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa z oskarżenia prywatnego:
- zidentyfikować osobę i powód jej przybycia,
- wysłuchać spontanicznej historii osoby zgłaszającej,
- w razie potrzeby zadaj jej pytania w celu uzupełnienia treści wniosku,
- ustalić, czy zgłoszenie dotyczy przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego,
- w razie potrzeby bronić dowodów,
- powierzyć wnioskodawcy charakter oskarżenia prywatnego (art. 488, 621 kpc),
- zawiadomienie wnioskodawcy o odpowiedzialności karnej za fałszywe oskarżenie (art. 234 kk) i zawiadomienie o nie popełnionym przestępstwie (art. 238 kk) oraz powołanie się na art. 621 § 1 kpk, w którym ustawodawca powoduje wszczęcie postępowania sądowego poprzez zapłatę na rzecz skarbu państwa jednorazowej równowartości kosztów; fakt zgłoszenia zgłaszający potwierdza swoim podpisem w protokole przyjęcia reklamacji ustnej….
- sporządzić protokół z otrzymania zażalenia ustnego na przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego,
- pouczyć pokrzywdzonego o dalszym toku postępowania (rozdział 6 kpk i 52 kk),
- zapoznać wnioskodawcę z treścią protokołu,
- przesłać sprawozdanie (z ewentualnymi dowodami) do sądu rejonowego, sporządzając pismo przewodnie.