Ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej – zajęła miejsce wysłużonej ustawy z 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej, jednakże obecny stan prawny określający system koncesjonowania dalej charakteryzuje się dużym stopniem skomplikowania. Z analizy charakteru działalności będących przedmiotem koncesji wynika, że są to dziedziny, które do czasu uchwalenia Ustawy o działalności gospodarczej (tj. do 1988 r.) były zastrzeżone wyłącznie dla państwa lub podmiotów gospodarki uspołecznionej. Zmiany w obowiązującym prawie utrzymały ideę koncesji udzielanych na prowadzenie określonej działalności gospodarczej objętej formalnie monopolem państwa dopuszczając do jej wykonywania również niepaństwowe podmioty gospodarcze. Prawo działalności gospodarczej definiuje wszystkie obszary koncesjonowane oraz ogólne warunki uzyskania koncesji na dany rodzaj działalności, a więc zasady wydawania, odmawiania i cofania tych aktów, kontroli i nadzoru organów nad korzystaniem z przyznanych uprawnień[1]. Warunki szczegółowe określać mają odpowiednio przepisy innych ustaw, z których ustawa wymienia tylko dwie (z ośmiu).[2]
Prawo działalności gospodarczej wprowadziło nakaz, aby zakres i warunki wykonywania koncesjonowanej działalności gospodarczej określały przepisy odrębnych ustaw. Przewiduje też, że koncesje wymagane są w dziedzinach działalności gospodarczej mających szczególne znaczenie ze względu na bezpieczeństwo państwa lub obywateli albo inny ważny interes o ile działalność ta nie może być wykonywana jako wolna lub po uzyskaniu zezwolenia[3]. Oznacza to, że wydawanie koncesji przewiduje się w takich okolicznościach, których z góry nie można przewidzieć. Należy zwrócić uwagę również na szczególny sposób ustalenia kompetencji koncesyjnych dla organów administracji publicznej, odbiegający od klasycznego ujęcia koncesji. Koncesje w prawie polskim udzielane są przez naczelne organy administracji państwowej, ale i organy jednostek samorządu terytorialnego (odrębnie gmina, powiat, województwo) posiadające upoważnienie ustawowe[4].
Koncesja dla rozwiązań przyjętych w Polsce jest typową decyzją uznaniową gdyż normy zawierają pojęcia nieostre i ocenne, a organ administracyjny może określić dodatkowe wymogi wobec wnioskodawcy przy jednoczesnym nieostrym określeniu ich zakresu i kryteriów oceniających ich spełnienie.[5] Jest to akt administracyjny złożony, w którym organ administracji nadaje przedsiębiorcy nowe prawo przenosząc na niego przysługujące mu kompetencje, a także może wyłączyć wszystkich innych na danym obszarze od konkurencji z posiadaczem koncesji. Są to decyzje administracyjne nadawane w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego[6].
Ustawa nie przewiduje w zasadzie ustanawiania żadnych szczególnych obowiązków koncesjonariuszy. Dopiero w ustawach szczególnych (chociaż nie we wszystkich) znaleźć można rozwiązania upodabniające polskie koncesje do koncesji niemieckich czy francuskich koncesji służby publicznej bądź koncesji robót publicznych. Rozwiązania takie znajdujemy w ustawie o autostradach płatnych, w Prawie energetycznym, ustawie o transporcie kolejowym.
Przykładowo przedsiębiorca energetyczny będący koncesjonariuszem zobowiązany jest do utrzymywania zdolności obiektów, instalacji i urządzeń celem wykonywania dostaw energii w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu odpowiednich wymagań jakościowych. Będąc dostawcą energii bądź jej dystrybutorem, ma obowiązek zawierania umów dostawy lub sprzedaży, a także podłączenia do sieci z każdym podmiotem spełniającym techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia na warunkach równych wszystkim. Koncesjonariusze maja obowiązek utrzymywania niezbędnych, określonych przez władzę koncesjonującą, rezerw paliw energetycznych oraz stosowania w obrocie cen określonych taryfą zatwierdzoną przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.[7]
Poza koncesjami funkcjonują zezwolenia. Jest ono rozumiane bądź jako uchylenie ogólnego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, który został ustanowiony przez państwo, bądź jako stwierdzenie organu administracji publicznej, że nie zachodzą żadne przeszkody do podjęcia i prowadzenia określonej działalności gospodarczej. Zezwolenie jest uprawnieniem specjalnym, indywidualnie udzielanym przez organy administracji publicznej poszczególnym osobom, którego nie można odmówić (w odróżnieniu od koncesji) jeżeli wnioskodawca spełnia wymogi określone przepisami prawa. Warunki uzyskania zezwoleń w sposób odpowiednio zróżnicowany określają odpowiednio odrębne ustawy, natomiast w przypadku koncesji ogólne warunki uzyskania określają przepisy Prawa działalności gospodarczej.
[1] M.Waligórski, Administracyjna regulacja działalności gospodarczej Poznań 1998 str.256-257
[2] Art.14 ust.1,2 i 3 i art.15.ust.5,6 Ustawy – Prawo działalności gospodarczej
[3] M.Waligórski, Nowe prawo działalności gospodarczej, str.236-237
[4] Szerzej D.R.Kijowski, Pozwolenia w administracji publicznej, Białystok 2000, str.148-158
[5] M.Waligórski, Nowe prawo działalności gospodarczej, str.250
[6] M.Waligórski, Administracyjna regulacja str.256-257
[7] D.R.Kijowski, Pozwolenia w administracji publicznej, Białystok 2000, str.157