Prawo. Prace mgr z prawa i administracji – Prezentujemy prace licencjackie i magisterskie z prawa i administracji

Na kim spoczywa ciężar poszukiwania dowodów

5/5 - (1 vote)

Na gruncie proceduralnym analiza zagadnienia – na kim spoczywa ciężar poszukiwania dowodów – może się opierać na jednym z trzech sposobów, – materiał faktyczny i dowodowy jest gromadzony tylko przez uczestników postępowania (zasada kontradyktoryjności), – materiał faktyczny i dowodowy jest gromadzony tylko przez podmiot orzekający (zasada inkwizycyjności), – materiał faktyczny i dowodowy jest gromadzony jednocześnie przez uczestników postępowania i podmiot orzekający (konstrukcja współdziałania). K.p.a. stanowi, że ciężar gromadzenia materiału faktycznego oraz dowodowego w sprawie obarcza organ rozpoznający sprawę, jednak strona ma także prawo zgłaszać środki dowodowe. K.p.a. potwierdza aktywność obu podmiotów w postępowaniu wyjaśniającym, w związku z tym obowiązuje konstrukcja współdziałania.[1]

Zgodnie z przepisem art. 77§1 organ ma obowiązek: – podjąć ciąg czynności procesowych, których celem jest zebranie całego materiału dowodowego, – rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy to ogół dowodów, które trzeba zebrać, aby dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy. Organ ustalając stan faktyczny opiera się na zgromadzonym materiale dowodowym i na domniemaniach, uprawdopodobnieniu oraz faktach powszechnie znanych i faktach znanych organowi z urzędu. „Z zasady prawdy obiektywnej dla organu administrującego płynie (…) dyrektywa wskazująca na to, w jakim duchu należy interpretować przepisy prawa obowiązującego.”[2] Pojęcie „ustalenie stanu faktycznego” obejmuje ustalenie faktów i ich wszechstronne oświetlenie. Trzeba zwrócić uwagę na konieczność szerokiego rozumienia faktu „nie chodzi bowiem tu tylko o konkretne zdarzenie ograniczone w przestrzeni i czasie, ale o wszelkie elementy stanu faktycznego sprawy dające się ustalić w drodze postępowania dowodowego, a więc wszelkie przejawy wewnętrznego życia ludzkiego np. zamiar, poczytalność oraz przejawy świata zewnętrznego (…) np. stan drogi, wygląd budynku.”[3]

Znaczenie zebrania całego materiału dowodowego podkreśla NSA w wyroku z dnia 11.06.1981r., (SA 503/81) sąd orzekł „Zaniedbanie organu administracji państwowej, polegające na niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na obiektywną ocenę zdolności gospodarstwa rolnego do towarowej produkcji rolnej, jak również uproszczona ocena zebranego niepełnego materiału dowodowego w tym przedmiocie jest wadą postępowania uzasadniającą uchylenie decyzji administracyjnej wydanej w wyniku takiego zaniedbania.”[4] Organ administracji ma obowiązek przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego co do wszystkich istotnych okoliczności i nie można tego obowiązku przerzucić na stronę. W oparciu o art. 77§1 ciężar dowodu spoczywa na organie administracji, gdy strona przedstawi niepełny materiał dowodowy organ zobowiązany jest z własnej inicjatywy uzupełnić go. NSA w wyroku z dnia 07.05.1985r., orzekł „Obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie nie może być przyrzucony na stronę. Ciężar dowodu na mocy art. 77 k.p.a. obciąża organ administracyjny. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić.”[5]

Obowiązek zebrania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, obarcza również stronę. Strona powinna dbać o przedstawienie środków dowodowych w swoim interesie. Charakter postępowania administracyjnego zakłada przewagę inicjatywy organu w postępowaniu dowodowym. Mamy z nią do czynienia głównie w sprawach, w których postępowanie wszczęto z urzędu. Jednak nie oznacza to, aby strona nie była równorzędnym partnerem organu odnośnie prawa do inicjowania dowodów. Prawo to wynika z art. 78, z zasady dochodzenia prawdy obiektywnej oraz z zasady czynnego udziału stron w postępowaniu. Stanowisko w tej kwestii zajął NSA, w wyroku z dnia 26.10.1984r., sąd orzekł „Z art. 7 i 77§1 k.p.a. wynika, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Nie znaczy to, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza iż nie udowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Jednakże na gruncie przepisów k.p.a. nie do przyjęcia jest takie rozumienie koncepcji prowadzenia postępowania dowodowego, przy którym organ administracji przyjmuje całkowicie bierną postawę, ograniczając się jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty stanowiące podstawę jej żądania, czy nie, i przerzucając w konsekwencji obowiązek wyjaśnienia sprawy na stronę.”[6]

Dowody mogą zostać dopuszczone również na wniosek strony i innych uczestników postępowania, którym przysługują prawa strony czyli organizacji społecznej, która bierze udział w postępowaniu na prawach strony i prokuratorowi. Skoro art. 77§1 nakłada obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego na organ, strona może, ale nie musi dostarczyć tego materiału. W związku z tym, tylko organ administracji ma być czynny w tej materii, a strony mogą pozostać bierne. W przypadku bezczynności strony organ nie jest zwolniony z tego obowiązku. Organ orzekający powinien swym działaniem pobudzić inicjatywę stron oraz innych uczestników postępowania, w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Organ nie zawsze będzie mógł sam wyjaśnić wszystkie okoliczności, które są istotne dla danej sprawy. Przepisy k.p.a. stwarzają możliwość współpracy, stanowi o tym art. 78§1 „ Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenia dla sprawy.

Paragraf 2. Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają ona znaczenie dla sprawy.”

Strona ma prawo żądać przeprowadzenia dowodu, to prawo procesowe strony, ma bardzo duże znaczenia dla obrony interesu prawnego – oznacza czynny udział w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, która jest przedmiotem postępowania.[7] To, czy żądanie strony będzie skuteczne, zależy od spełniania przesłanki – przedmiotem dowodu musi być okoliczność, która ma znaczenia dla sprawy, czyli musi dotyczyć przedmiotu sprawy i mieć znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy. Prawu strony wynikającemu z art. 78§1 odpowiada obowiązek organu, ustosunkowania się do żądania strony. Organ musi ocenić, czy przedmiotem dowodu jest okoliczność, która ma znaczenie dla sprawy. Jeżeli ocena będzie pozytywna, organ musi przeprowadzić żądany dowód. Prawo strony żądania przeprowadzenia dowodów może zostać ograniczone poprzez odrzucenie wniosku dowodowego, który dotyczy okoliczności nieistotnych. Jest to podyktowane potrzebą respektowania zasady szybkości postępowania.[8]

Strona może dążyć do przewlekłości spraw, a to może godzić w interesy innych stron oraz utrudnić prawidłową ocenę całego materiału dowodowego. Przepis art. 78§2 wskazuje kiedy można odrzucić wniosek dowodowy strony. Przesłankę mogą stanowić – zbyt późne zgłoszenie oraz to, że jest to okoliczność stwierdzona innym dowodem. Jeżeli dowody, których przeprowadzenia żąda strona mają znaczenie dla sprawy, to spóźnione żądanie nie powinno zostać oddalone. To żądanie organ administracji ma obowiązek rozpatrzyć i ocenić, nawet wtedy, gdy wpłynęło po zakończeniu postępowania dowodowego. Rozwiązania prawne zawarte w k.p.a. nie uwzględniają obowiązku wskazania przez stronę dowodów, które są potrzebne do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. K.p.a. stanowi, że strona jest uprawniona do przedstawienia dowodów, a nie jest to jej obowiązek. Kodeks nie wprowadza systemu prekluzji, polega on na tym, że strony mają obowiązek przedstawić od razu wszystkie znane im fakty i dowody, pod rygorem utraty prawa do późniejszego ich przytoczenia, ani systemu władzy dyskrecjonalnej organu orzekającego – według tego systemu uwzględnienie faktów i dowodów, których strony nie przedstawiły od razu pomimo takiego prawa, zależy od uznania organu orzekającego. Strona, która nie skorzystała z prawa jej przysługującego i nie przedstawiła faktów, ani dowodów w postępowaniu przed organem I instancji, może to zrobić w postępowaniu przed organem II instancji. Strona ma prawo także bronić swoich interesów w postępowaniu nadzwyczajnym i żądać wznowienia postępowania na podstawie art. 145§1 pkt. 5. Organ musi podjąć zakończone postępowanie wyjaśniające, wyznaczyć termin przeprowadzenia dowodu, postanowić o dalszym przeprowadzeniu rozprawy. Wniosek dowodowy strony, może uzupełnić materiał dowodowy odnośnie nowych okoliczności, może również obalić dowód już przeprowadzony. NSA przyjął „Jeżeli nie występują przesłanki określone w art. 78§2 k.p.a. to organ administracji nie może – przed wydaniem decyzji – odrzucić oceny dowodów przedłożonych przez stronę, powołując się na fakt zakończenia postępowania dowodowego.”[9]

Zwrot „organ może nie uwzględnić żądania” oznacza, że organ administracji podejmuje decyzję według własnej oceny sytuacji.[10] Jeżeli organ stwierdzi, że wniosek stron dotyczy faktu stwierdzonego już innym dowodem, to nie uwzględni żądania strony. NSA w wyroku z dnia 05.12.1985r., II SA 1139/85 orzekł „Odmowa uwzględnienia wniosku dowodowego strony, może nastąpić tylko, gdy wniosek taki został zgłoszony przez stronę w toku przeprowadzenia dowodów lub w czasie rozprawy, zawarte zaś w nim żądanie dotyczy okoliczności stwierdzonych już za pomocą innych dowodów, a także gdy dotyczy to zakomunikowania stronie faktów powszechnie znanych albo faktów znanych organowi z urzędu.”[11]

Żądanie strony przeprowadzenia dowodu zostaje odrzucone, jeżeli dowód dotyczy okoliczności nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem W. Dawidowicza ustawodawca „skomplikował poważnie to zagadnienie”[12], stanowiąc w art. 78§2 przesłanki o różnym charakterze i łącząc je ze sobą w sposób, który utrudnia sformułowanie końcowej oceny. Autor twierdzi, że „wątpliwości budzi już zastosowanie podwójnej negacji: „organ może nie uwzględnić żądania, które nie zostało wniesione. (…), sformułowanie to wydaje się wadliwe z uwagi na to, iż nie wskazuje wyraźnie na sytuację procesową, w której nastąpiło zgłoszenie żądania.”[13] W. Dawidowicz opowiada się za nadaniem temu przepisowi następującego brzmienia „Organ prowadzący postępowanie może nie uwzględnić żądania przeprowadzenia dowodu, które zostało zgłoszone po zakończeniu przeprowadzenia dowodów lub po zamknięciu rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności stwierdzonych już innymi dowodami, a nowy dowód dotyczący tych okoliczności nie miałyby znaczenia dla sprawy.”[14]

Strona powinna współdziałać z organem we własnym interesie, ponieważ nieprzedstawienie przez nią znanych jej faktów lub dowodów, może spowodować wadliwe ustalenie stanu faktycznego i wydanie decyzji negatywnej dla strony. Stronie, która nie przedstawiła faktów lub dowodów przed wydaniem decyzji, nie można odmówić możliwości skutecznego żądania weryfikacji decyzji.[15]

Również przepisy szczególne mogą nakładać na stronę obowiązek przytoczenia dowodów. Stanowisko zajął tu NSA w wyroku z dnia 18.04.1984r., III SA 38/84 orzekł „1. Skoro strona, która zamierza wywodzić skutki prawne z określonych faktów, faktów tych nie udowodniła, to brak jest podstaw do ich uwzględnienia w postępowaniu (art. 77§1, art. 78) 2 . Art. 7 ust. 3 ustawy z 28.07.1983r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. Nr 45, poz. 207 ze zm.) narzuca stronie, która ponosiła koszty związane z chorobą spadkodawcy, konieczność wykazania, iż źródłem ich pokrycia nie był za życia spadkodawcy jego majątek.”[16]

Dochodzenie prawdy obiektywnej w postępowaniu wymaga by organ administracji publicznej nie był związany żądaniami dowodowymi strony. Organ powinien starać się wyjaśnić stan faktyczny sprawy, nawet wbrew chęciom strony. Może on wykonać ten obowiązek na podstawie przepisów art. 77§2 §3 i art. 78, przepisy te czynią organ dysponentem zakresu postępowania dowodowego.[17] Organ administracji publicznej określa zakres postępowania dowodowego w formie postanowienia, w którym określa fakty, które należy stwierdzić i środki dowodowe. Organ nie jest związany tym postanowieniem, tak jak innymi, ponieważ art. 77§2 stanowi „Organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu.” Na postanowienie to nie przysługuje zażalenie, jednak może ono zostać zakwestionowane wraz z decyzją w odwołaniu.[18] Organ ma możliwość dobierania najbardziej odpowiednich środków dowodowych. To prawo organu jest uzasadnione tym, iż organ powinien się troszczyć o uzyskanie obiektywnie prawdziwych informacji o pewnych faktach lub wiarygodnych twierdzeń podczas całego przebiegu postępowania dowodowego. Tą możliwość gwarantuje art. 77§2. W. Dawidowicz określił tą możliwość zasadą dysponowania zakresem postępowania dowodowego przez organ prowadzący to postępowanie.[19] W zależności od tego, czy postępowanie dowodowe będzie się toczyło w formie rozprawy, czy będzie miało charakter „kameralny”, znaczenie zwrotu „w każdym stadium postępowania” będzie inne. Jeżeli będzie to postępowanie kameralne to organ, w granicach obowiązującego go terminu załatwienia sprawy może swobodnie zmieniać swoje stanowisko odnośnie potrzeby przeprowadzenia dowodu. Gdy postępowanie odbywa się w formie rozprawy, zasada dysponowania zakresem postępowania dowodowego jest ograniczona do okresu między otwarciem i zamknięciem rozprawy.[20] Materiał dowodowy, który został zebrany powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji.

Postępowanie dowodowe zostaje przeprowadzone przez organ, który posiada właściwość do orzekania w danej sprawie. Jednakże dowody mogą zostać przeprowadzone w drodze pomocy prawnej, udzielanej przez inny organ administracji publicznej. Istota pomocy prawnej w postępowaniu administracyjnym, polega na tym, że przed organem, który jest właściwy do wydania decyzji w danej sprawie zostają dopuszczone dowody przeprowadzone przez inny podmiot niż ten, który będzie dokonywał oceny tych dowodów i wyda na ich podstawie decyzję. Współdziałanie organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie administracyjne z innym organem, który przed wydaniem decyzji ma wydać opinię, zgodę lub zająć stanowisko w innej formie uregulowała nowela do k.p.a. z 1980r.

Art. 77§3 stanowi „Organ przeprowadzający postępowanie na wezwanie organu właściwego do załatwienia sprawy (art. 52) może z urzędu lub na wniosek strony przesłuchać również nowych świadków i biegłego na okoliczności będące przedmiotem tego postępowania”. W tej sytuacji organ orzekający określa okoliczności, które stanowią przedmiot wyjaśnień lub zeznań. Organ, który został wezwany do pomocy prawnej jest związany zakresem postępowania dowodowego, wyznaczonym przez organ właściwy w sprawie. Jeżeli jednak organ przeprowadzający dowód w zakresie pomocy prawnej przesłucha nowych świadków i biegłych, to rozszerzy zakres czynności, które zostały mu powierzone. Jest to możliwe i stanowi o tym przepis art. 77§3. O przeprowadzeniu dowodu z nowych świadków i biegłych organ, który działa w ramach pomocy prawnej, powinien zawiadomić wszystkie strony, które biorą udział w postępowaniu przed organem, który rozstrzygnie sprawę. Współdziałanie organów administracji ma miejsce, gdy przepis szczególny zawiera nakaz rozstrzygnięcia sprawy po zajęciu stanowiska przez inny organ, niż ten, który rozstrzyga sprawę. W takiej sytuacji, zajęcie stanowiska przez inny organ jest istotną częścią postępowania wyjaśniającego.[21]

Art. 106§1 stanowi „Jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie), decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ.” Zdaniem W. Dawidowicza „Na tle przepisu 106§1 nasuwa się (…) uwaga, że „opinia”, czy „zgoda”, nie są formami wyrażenia stanowiska, lecz pewnymi rodzajami wypowiedzi, mającymi określone znaczenie prawne.”[22]

[1] Por. M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska – op. cit., s. 114 i n.

[2] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 172.

[3] W. Siedlecki – „ Uchybienia procesowe w sądowym postępowaniu cywilnym” Warszawa 1971r, s. 72.

[4] Wyrok NSA z dnia 11.06.1981r, (SA 503/81), ONSA 1981r, Nr 1, poz. 54.

[5] Wyrok NSA z dnia 07.05.1985r, II SA 318/85.

[6] Wyrok NSA z dnia 26.10.1984r, II SA 1205/84, ONSA 1984r, Nr 2, poz. 98.

[7] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 370.

[8] Por. J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – „Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz”, Warszawa 1989r, s. 165.

[9] Wyrok NSA z dnia 21.06.1988r, SA/Lu 151/88, ONSA 1988r, Nr 2, poz. 72.

[10] Por. J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – op. cit., s. 165.

[11] Wyrok NSA z dnia 05.12.1985r, II SA 1139/85.

[12] W. Dawidowicz – „Zarys procesu administracyjnego”, Warszawa 1989r, s. 124.

[13] W. Dawidowicz – op. cit., s. 124.

[14] W. Dawidowicz – op. cit., s. 125.

[15] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 373.

[16] Wyrok NSA z dnia 18.04.1984r., III SA 38/84.

[17] Por. W. Chróścielewski, J. P. Tarno – op. cit., s. 98.

[18] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 369.

[19] Por. W. Dawidowicz – op. cit., s. 121.

[20] Por. W. Dawidowicz – op. cit., s. 121.

[21] Por. W. Chróścielewski, J. P. Tarno – op. cit., s. 100.

[22] W. Dawidowicz – op. cit., s. 117.

Zakres jurysdykcji Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości

5/5 - (2 votes)

podrozdział pracy mgr

Jurysdykcję Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości określił Traktat Rzymski. Opiera się ona na zasadzie kompetencji przyznanych. Artykuł 220 mówi, że podstawową funkcją Trybunału jest realizacja prawa tylko w oparciu o kompetencje wyraźnie przewidziane w Traktacie Rzymskim lub innej umowie międzynarodowej. Europejski Trybunał rozpoznaje 2 kategorie spraw:

Skargi bezpośrednie, w których sędzia działa jako sędzia meriti, rozstrzygający spór należący do jego kompetencji, zaś orzeczenie będzie egzekwowane na terenie Wspólnoty;
Sprawy, w których Trybunał nie będzie zajmował się ich meritum, lecz wstępnie orzeka dokonując na wniosek sądu krajowego interpretacji prawa wspólnotowego[1].

Wyróżnia się 4 kategorie skarg bezpośrednich, są to:

„skarga w przedmiocie naruszenia Traktatu przez państwo członkowskie (art. 169);
skarga o stwierdzenie nieważności aktu prawnego Wspólnoty (art. 173);
skarga na zaniechanie przez organ Wspólnoty działania, do którego był prawnie zobligowany. (art.175);
skarga odszkodowawcza z tytułu wyrządzenia szkody przez funkcjonariusza lub organ Wspólnoty (art. 178 w związku z art. 215 ustęp 2)[2]”.

Skargę w przedmiocie naruszenia Traktatu przez państwo członkowskie może wnieść Komisja Europejska po stwierdzeniu, że nie wypełniło ono określonych zobowiązań. Przed wniesieniem skargi do Trybunału, Komisja informuje dane państwo o naruszeniu norm traktatowych, umożliwiając mu tym samym przedstawienie wyjaśnień. Jeśli w wyniku powyższych działań strony nie dojdą do konsensusu, Komisja Europejska wydaje opinię, w której zwraca się do państwa o zaprzestanie naruszania prawa oraz określa w tej sprawie odpowiedni termin. W razie niezastosowania się do opinii w terminie, Komisja może (choć nie musi) zwrócić się do Trybunału. Prawo do wniesienia takiej skargi ma również państwo członkowskie. Jednakże przed wniesieniem skargi państwo ma obowiązek zwrócić się w tej sprawie najpierw do Komisji. Natomiast jeśli Komisja nie wyda w określonym terminie opinii (ma na nią 3 miesiące) państwo może zwrócić się bezpośrednio ze swoją skargą do Trybunału.

Uprawnione podmioty mogą posłużyć się skargą o stwierdzenie nieważności w sytuacji, gdy uznają, że akt prawa wtórnego został wydany przez instytucję wspólnotową i jest, jak mówi art. 173, nielegalny. Skarga jest zasadna gdy spełnia przesłanki, do których należą: brak kompetencji do wydania aktu, naruszenie istotnych przepisów proceduralnych, nadużycie władzy i naruszenie Traktatu lub normy prawnej co do jego stosowania. Przedmiotem skargi może być jedynie akt prawny mający wiążący skutek, nie mogą być to niewiążące zalecenia czy opinie.

„Orzekanie Trybunału w sprawie zaniechania działania ze strony Rady Unii, Komisji i Parlamentu jest dopuszczalne pod warunkiem, że dany organ był uprzednio wezwany do działania i pomimo tego wezwania nie podjął żadnej akcji w okresie dwóch miesięcy. Tak np. Rada Unii może wystąpić ze skargą na Komisję, że naruszyła ona traktat nie występując na czas z propozycją, bez której Rada nie mogła podjąć uchwały”[3]. Prawo do wniesienia skargi w tej sprawie przysługuje państwom Unii i jej instytucjom, osobom fizycznym i prawnym prawo to przysługuje na zasadach omówionych poniżej. Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy, na tych samych zasadach, w sprawach wniesionych przez Europejski Bank Centralny w zakresie jego kompetencji oraz w sprawach wszczętych przeciwko niemu.

Prerogatywa Trybunału omówiona powyżej ma fundamentalne znaczenie i w dużym stopniu określa rolę tego organu w systemie rozstrzygania sporów i procesie podejmowania decyzji we Wspólnotach. Umożliwia ona bowiem Trybunałowi na działanie, które powoduje, że organy Unii, odgrywające główną rolę w procesie legislacyjnym, tj. Rada Unii i Komisja Europejska, muszą wywiązywać się ze swych obowiązków podjęcia danej uchwały czy wystąpienia na czas z propozycją tej uchwały.

Wydając wyrok w sprawie naruszenia prawa przez nielegalne działanie lub przez zaniechanie działania, Trybunał przewiduje środki, jakie ma zastosować zainteresowany organ w celu realizacji orzeczenia. We wszystkich sporach dotyczących wykonywania postanowień traktatu, Trybunał rozstrzyga na podstawie unilateralnej skargi organu Wspólnoty, państwa członkowskiego bądź też osoby fizycznej lub prawnej. Zgoda strony, przeciwko której wniesiona jest skarga, nie jest więc potrzebna dla uznania właściwości Trybunału w danym sporze.

Oprócz wymienionych powyżej kategorii skarg wspomnieć należy ponadto, że trybunał jest również właściwy do orzekania w sporach pomiędzy Wspólnotami a jej funkcjonariuszami[4]. Pełni ponadto funkcję organu doradczego na wniosek Rady Unii, Komisji lub państwa członkowskiego w zakresie zgodności z traktatami umowy międzynarodowej, która ma zostać zawarta. Opinia ETS nie ma charakteru wiążącego, jednak podpisanie umowy negatywnie zaopiniowanej wymaga podjęcia specjalnej procedury określonej art. N Traktatu o Unii Europejskiej. Trybunał Europejski rozpoznaje odwołania od orzeczeń Sądu Pierwszej Instancji, jest on władny podważyć owe orzeczenie.

„Prawo wnoszenia skargi do Trybunału mają państwa członkowskie Unii, Rada Unii, Komisja Europejska, Parlament Europejski i Europejski Bank Centralny oraz osoby cywilne i prawne. W ostatnim przypadku prawo jest niejako ograniczone. „Prawo wniesienia skargi przysługuje bowiem tylko tej osobie fizycznej i prawnej, która jest adresatem uchwały, bądź też, gdy udowodni ona, że uchwała wydana w formie rozporządzenia lub decyzji skierowanej do innej osoby dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie. Trybunał po rozpatrzeniu skargi orzeka legalność bądź też nielegalność uchwał[5]”. W razie, gdy stwierdzi nielegalność wydaje wyrok anulujący uchwałę. Natomiast, w przypadku gdy zaskarżana uchwała ma postać rozporządzenia Trybunał może stwierdzić, jakie elementy rozporządzenia anuluje, a jakie mają nadal moc obowiązującą.

Druga kategoria spraw rozpoznawanych przez Trybunał to postępowanie o wydanie orzeczenia wstępnego, o którym mówi art. 177 Traktatu Rzymskiego. ETS może w trybie orzeczenia wstępnego rozstrzygać: w sprawie interpretacji Traktatu; prawomocności oraz interpretacji aktów prawnych wydanych przez organy wspólnotowe; interpretacji statutów organów utworzonych na mocy aktu Rady, jeśli statuty te tak przewidują. Interpretacja dotyczy „sprecyzowania znaczenia i sposobów zastosowania tekstu. Podmioty indywidualne: osoby fizyczne i prawne mogą w przypadku sporu odwoływać się do krajowego wymiaru sprawiedliwości.(…)Sąd krajowy może znaleźć się w dwu różnych sytuacjach: albo przepis prawa wspólnotowego jest całkowicie jasny, gdyż sam tekst nie budzi wątpliwości, lub pomimo niejasności, został już odpowiednio zinterpretowany przez sam Trybunał, albo uznaje, że przepis prawa wspólnotowego jest niejasny i wymaga wykładni[6]” W pierwszym przypadku sędzia krajowy zastosuje prawo wspólnotowe tak, jak wewnętrzne. W drugiej sytuacji zastosowanie ma art. 177 Traktatu. Sąd krajowy będzie musiał wówczas zdecydować czy zwróci się do Trybunału. Podjęcie takiej decyzji wiąże się z wyjaśnieniem natury problemu, z jakim ma do czynienia sędzia krajowy oraz z zadaniem pytania, na które Trybunał ma udzielić odpowiedzi.

Orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości mają kolosalne znaczenie, z tego względu, że nie poprzestaje on na samych interpretacjach. Niejednokrotnie w takowych postępowaniach tworzy nowe zasady, które nie wynikają jasno z interpretowanego tekstu. Trybunał zatem, jest jednocześnie twórcą prawa, co nie zawsze leży w kompetencjach sądów krajowych.

[1] Trybunał w formie orzeczenia wstępnego orzeka w zakresie: interpretacji traktatów, ważności i wykładniaktów instytucji Unii oraz Europejskiego Banku Centralnego. Realizacja interpretacji prawa jest czasochłonna, ale jest to najbardziej efektywna procedura ochrony europejskiego prawa wspólnotowego.

[2] Rozstrzyganie sporów w UE, red. J. Garstka, op. cit., s. 38

[3] L. Ciamaga, E. Latoszek, K. Michałowska – Gorywoda, L. Oręziak, E. Teichmann, Unia Europejska, Warszawa 2002, s. 87

[4] zadania Trybunału jako sądu administracyjnego

[5] L. Ciamaga, E. Latoszek…, Unia Europejska, op. cit., s. 86

[6] Rozstrzyganie sporów w UE, red. J. Garstka, op. cit., s. 70

Przyjęcie zawiadomienia o przestępstwie ściganym z oskarżenia prywatnego

5/5 - (14 votes)

W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego pokrzywdzony może złożyć skargę do sądu lub za pośrednictwem Policji. Zgodnie z art. 488 § 1 kpk. Policja ma obowiązek przyjąć ustną lub pisemną skargę na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 488. § 1. Policja na wniosek pokrzywdzonego przyjmuje zażalenie ustne lub pisemne iw razie potrzeby zabezpiecza dowody, a następnie przesyła zażalenie do właściwego sądu.
Policja – w sprawach z oskarżenia prywatnego – przy spełnieniu przesłanek (art. 308 k.p.k.) może prowadzić postępowanie w niezbędnym zakresie, a także dokonywać czynności dowodowych określonych przez sąd (art. 488 § 2 k.p.k.). kodeksu postępowania karnego.)

Sztuka. 488 § 2. Na żądanie sądu Policja przeprowadza dowód w sposób określony przez sąd, a następnie przekazuje wyniki sądowi. Przepis art. 308 stosuje się odpowiednio.
Przyjęcie zażalenia ustnego lub uzupełnienia pisemnego sporządza się z protokołu przyjęcia zażalenia ustnego na przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego.

Policjant przesyła do sądu pisemny protokół przyjęcia zażalenia ustnego na przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego wraz z pismem przewodnim (art. 488 § 1 k.p.k.), pouczający pokrzywdzonego (art. 621 § 1 kpk) o konieczności zapłaty do kasy sądu ryczałtowego równowartości wydatków związanych z postępowaniem karnym.

Art. 621. § 1. Oskarżyciel prywatny składa przy akcie oskarżenia lub wraz z oświadczeniem o przyłączeniu się do toczącego się postępowania lub podtrzymaniu oskarżenia, od którego prokurator odstąpił, dowód wpłacenia do kasy sądowej zryczałtowanej równowartości wydatków. Ryczałt ten nie obejmuje kosztów wskazanych w art. 618 § 1 pkt 5 i 11.

§ 2. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, określi, w drodze rozporządzenia, wysokość zryczałtowanej równowartości wydatków, mając na uwadze przeciętne koszty postępowania oraz zasadę dostępu do sądu.

Dokumentem będącym podstawą (po opłaceniu kosztów sprawy) do wszczęcia postępowania w sądzie jest protokół przyjęcia skargi ustnej lub pisemnej skargi pokrzywdzonego. To także szczególny rodzaj oskarżenia. Musi więc zawierać elementy określone przez ustawodawcę w art. 332, należy wymienić w szczególności oskarżonego.

Art. 332. § 1. Akt oskarżenia powinien zawierać:
1) imię i nazwisko oskarżonego, imię i nazwisko oskarżonego, inne informacje o nim oraz informację o zastosowaniu środka przymusu;
2) dokładne określenie oskarżonego czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, w szczególności wysokości wyrządzonej szkody,
3) dowody popełnienia czynu w warunkach określonych w art. 64 Kodeksu karnego lub w art. 37 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej,
4) wskazanie przepisów czynu zabronionego, do którego należy czyn;
5) pouczenie sądu, w którego okręgu sprawa ma być rozpoznana, oraz tryb postępowania,
6) uzasadnienie oskarżenia.
§2. Należy uzasadnić przyczyny i dowody, na których opiera się oskarżenie, a w razie potrzeby wyjaśnić podstawę prawną oskarżenia oraz omówić okoliczności, na których oskarżony opiera swoją obronę.

Jeżeli osoba, która otrzymała zawiadomienie o przestępstwie ściganym z oskarżenia prywatnego uzna, że istnieje potrzeba postępowania z urzędu – w interesie publicznym (art. 60 część 1 kpc), sprawa jest przekazywana (protokół). w sprawie przyjęcia zażalenia ustnego i ewentualnie zabezpieczonego dowodu (art. 488 kpk część 1) z wnioskiem o wszczęcie postępowania karnego z urzędu w przypadku oskarżenia prywatnego.

Art. 60. § 1. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego prokurator wszczyna postępowanie albo wstępuje do postępowania już wszczętego, jeżeli wymaga tego interes społeczny.

§ 2. Postępowanie toczy się wówczas z urzędu, a pokrzywdzony, który przedtem wniósł oskarżenie prywatne, korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego; do pokrzywdzonego, który przedtem nie wniósł oskarżenia prywatnego, stosuje się art. 54, 55 § 3 i art. 58.

§ 3. Jeżeli prokurator, który wstąpił do postępowania, odstąpił potem od oskarżenia, pokrzywdzony powraca w dalszym postępowaniu do praw oskarżyciela prywatnego.

§ 4. Pokrzywdzony, który nie wniósł oskarżenia, może w terminie zawitym 14 dni od daty powiadomienia go o odstąpieniu prokuratora od oskarżenia złożyć akt oskarżenia lub oświadczenie, że podtrzymuje oskarżenie jako prywatne, a jeżeli takiego oświadczenia nie złoży, sąd umarza postępowanie.

Algorytm postępowania o przyjęcie ustnego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa z oskarżenia prywatnego:

zidentyfikować osobę i powód jej przybycia,
wysłuchać spontanicznej historii osoby zgłaszającej,
w razie potrzeby zadaj jej pytania w celu uzupełnienia treści wniosku,
ustalić, czy zgłoszenie dotyczy przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego,
w razie potrzeby bronić dowodów,
powierzyć wnioskodawcy charakter oskarżenia prywatnego (art. 488, 621 kpc),
zawiadomienie wnioskodawcy o odpowiedzialności karnej za fałszywe oskarżenie (art. 234 kk) i zawiadomienie o nie popełnionym przestępstwie (art. 238 kk) oraz powołanie się na art. 621 § 1 kpk, w którym ustawodawca powoduje wszczęcie postępowania sądowego poprzez zapłatę na rzecz skarbu państwa jednorazowej równowartości kosztów; fakt zgłoszenia zgłaszający potwierdza swoim podpisem w protokole przyjęcia reklamacji ustnej….
sporządzić protokół z otrzymania zażalenia ustnego na przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego,
pouczyć pokrzywdzonego o dalszym toku postępowania (rozdział 6 kpk i 52 kk),
zapoznać wnioskodawcę z treścią protokołu,
przesłać sprawozdanie (z ewentualnymi dowodami) do sądu rejonowego, sporządzając pismo przewodnie.

Kompetencje prokuratora

4.9/5 - (14 votes)

Do wyłącznej kompetencji prokuratora należy:

przedłużanie czasu trwania śledztwa i dochodzenia (art. 310 § 2 Kodeksu postępowania karnego, art. 325i § 1 Kodeksu postępowania karnego),
wyłączenie prowadzącego funkcjonariusza z postępowania (art. 48 § 1 Kodeksu postępowania karnego),
stosowanie kar porządkowych, oprócz kary aresztu (art. 290 § 1 Kodeksu postępowania karnego),
powołanie biegłych psychiatrów celem wydania opinii o stanie zdrowia psychicznego podejrzanego (art. 202 Kodeksu postępowania karnego),
zarządzenie przesłuchania świadka w obecności psychologa lub biegłego lekarza gdy istnieją wątpliwości co do stanu psychicznego świadka (art. 192 § 2 Kodeksu postępowania karnego),
wydawanie postanowień w przedmiocie dowodów rzeczowych w ramach umorzonego postępowania (art. 323 § 1 Kodeksu postępowania karnego),
stosowanie innych niż tymczasowe aresztowanie środków zapobiegawczych, (art.250 § 4 Kodeksu postępowania karnego), składanie wniosków o tymczasowe aresztowanie i jego przedłużenie (art. 250 § 3 Kodeksu postępowania karnego, art. 263 § 2 Kodeksu postępowania karnego), zmiana lub uchylenie środków zapobiegawczych, w tym zastosowanych przez sąd (art. 253 § 2 Kodeksu postępowania karnego),
stosowanie zabezpieczenia majątkowego (art. 293 § 1 Kodeksu postępowania karnego),
zatwierdzanie postanowień o zawieszeniu dochodzenia (art. 325 § 1 Kodeksu postępowania karnego),
podjęcia zawieszonego dochodzenia,
zatwierdzanie postanowień o odmowie wszczęcia śledztwa lub jego umorzeniu ( 305 § 3 Kodeksu postępowania karnego), zawieszeniu śledztwa (art. 325 Kodeksu postępowania karnego), postanowień o odmowie wszczęcia i umorzeniu dochodzenia, umorzeniu dochodzenia i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw i o jego zawieszeniu (art. 325 e § 2 Kodeksu postępowania karnego),
wydawanie postanowień w przedmiocie dowodów rzeczowych w ramach umorzonego śledztwa (art. 323 § 1 Kodeksu postępowania karnego) i dochodzenia (art. 325 e § 2 Kodeksu postępowania karnego),
zatwierdzanie zatrzymania rzeczy na żądanie osoby uprawnionej (art. 217 § 4 Kodeksu postępowania karnego); zatwierdzanie przeszukania pomieszczeń przeprowadzonych na nakaz kierownika jednostki Policji lub za okazaniem legitymacji służbowej (art. 220 § 1 Kodeksu postępowania karnego), tymczasowego zajęcia mienia zgodnie z dyspozycją 295 § 2 Kodeksu postępowania karnego,
zwalnianie z obowiązku zachowania tajemnicy służbowej lub zawodowej (art. 180 § 1 Kodeksu postępowania karnego) za wyjątkiem przypadków wskazanych w §_2 tego przepisu, które zastrzeżone są do kompetencji sądu,
podjęcie (art. 327 § 1 Kodeksu postępowania karnego) i wznowienie (327 § 2 Kodeksu postępowania karnego) umorzonego postępowania za wyjątkiem przypadku wskazanego w art. 325 f § 3 Kodeksu postępowania karnego, gdzie znajduje się to w kompetencji Policji,
wydanie zgody na cofnięcie wniosku o ściganie, (art. 12 Kodeksu postępowania karnego),
możliwość skierowania śledztwa na drogę mediacji pomiędzy pokrzywdzonym a podejrzanym (art. 23a Kodeksu postępowania karnego),
udzielanie zezwolenia na porozumiewanie się tymczasowo aresztowanego z obrońcą oraz zastrzeżenia możliwości kontroli korespondencji z podejrzanym (art. 73 § 2 i 3 Kodeksu postępowania karnego),
zwracanie się do sądu z wnioskiem o zwolnienie z tajemnicy notarialnej, adwokackiej radcy prawnego, dziennikarskiej i lekarskiej (art. 180 § 2 Kodeksu postępowania karnego),
wydawanie postanowień o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka oraz przesłuchanie tej osoby (art. 184 § 1,3 i 8 Kodeksu postępowania karnego),
przeprowadzanie oględzin zwłok (art.209 § 2 Kodeksu postępowania karnego) i obecność przy otwarciu zwłok (art. 209 § 4 Kodeksu postępowania karnego), zarządzanie ekshumacji (art. 210 Kodeksu postępowania karnego),
zarządzanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (art. 214 § 1 Kodeksu postępowania karnego),
wydawanie postanowień dotyczących wydania korespondencji, przesyłki oraz wykazu połączeń telefonicznych, zarządzanie ich otwarcia lub otwarcie (art. 218 § 1 Kodeksu postępowania karnego),
otwieranie i odczytywanie dokumentacji zatrzymanej w trakcie przeszukania, o której mowa w 225 Kodeksu postępowania karnego,
zarządzanie zatrzymania i przymusowego doprowadzenia osoby podejrzanej (art. 247 § 1 Kodeksu postępowania karnego),
zarządzanie poszukiwań podejrzanego lub osoby podejrzanej jeżeli jej miejsce pobytu nie jest znane (art. 278 Kodeksu postępowania karnego),
wydawanie postanowień o poszukiwaniu podejrzanego listem gończym (art. 279 § 1 Kodeksu postępowania karnego),
sporządzenie lub zatwierdzanie sporządzonych przez Policję aktów oskarżenia i wnoszenie ich do sądu (art. 331 Kodeksu postępowania karnego).

Powyższy katalog wymienia jedynie najczęściej stosowanie w takcie postępowania przygotowawczego czynności, które wykonuje prokurator.

Sposoby zabezpieczania transakcji handlowych w kontekście przewidywanych zmian w kodeksie postępowania cywilnego

5/5 - (9 votes)

Autorzy opisują praktyczne sposoby, metody i przepisy. Doradzają jak przygotować działy handlowe do zmian w Kodeksie Postępowania Cywilnego.

Jednym z elementów zmniejszania ryzyka związanego z konsekwencjami braku terminowej zapłaty za świadczenia w obrocie gospodarczym jest właściwe zabezpieczenie transakcji. Ma ono na celu próbę zaspokojenie wierzyciela w sytuacji braku woli zapłaty przez dłużnika lub jego niewypłacalności. W przypadkach niedopełnienia właściwych procedur zabezpieczających wierzyciel jest narażony na ryzyko powstania nieuregulowanych należności, które mogą zachwiać jego stabilną kondycję finansową.

Na rynku krajowym zauważalne jest niewielkie zainteresowanie tego typu instrumentami. Powodowane jest to źle rozumianą „konkurencją” w poszczególnych branżach oraz oporem przed rozbudowywaniem infrastruktury dla potrzeb tworzenia, ewidencjonowania i archiwizowania dokumentacji. Regułą jest wręcz brak podstawowych dokumentów rejestrowych swoich odbiorców. To wszystko sprzyja rozwojowi dynamicznego, lecz mało wiarygodnego popytu.

Dla wielu przedsiębiorców wystarczającym zabezpieczeniem transakcji jest faktura z odroczonym terminem płatności. Z doświadczeń Biura Kaczmarski Inkasso wynika, iż jest to bardzo błędne mniemanie. Pomijając nawet zagrożenie udzielenia kredytu kupieckiego podmiotowi działającemu z zamiarem przestępczym, gdzie ew. dodatkowe zabezpieczenie byłoby kolejnym elementem weryfikacji jego wiarygodności, normalna koleją rzeczy jest chwilowa bądź trwała utrata płynności finansowej wiarygodnych dotychczas partnerów powodowana błędnym zarządzaniem, przeinwestowaniem czy też gorszą koniunkturą rynkową.

Ewentualne, zapowiadane zmiany w kodeksie postępowania cywilnego mogą dodatkowo skomplikować obecną sytuację związaną z dochodzeniem niezabezpieczonych należności na drodze postępowania sądowego.

2. Sposoby zabezpieczania transakcji handlowych na bazie praktycznych doświadczeń Biura Kaczmarski Inkasso

1. Hipoteka

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. O księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19. poz. 147).

Definicja: W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomości obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenie z nieruchomości bez względu na to czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. Do ustanowienia hipoteki konieczny jest wpis do księgi wieczystej (art. 67 ust. 1). Hipoteka nie powoduje bezpośredniego nabycia własności przedmiotu hipoteki, zaspokojenie następuje poprzez sądowe postępowanie egzekucyjne (sprzedaż). Wierzyciel zaspokajany jest z uzyskanych kwot. Ustanowienie hipoteki powoduje pierwszeństwo w zaspokojeniu wierzytelności oraz skutkuje również w stosunku do nabywców np. nieruchomości.

Doświadczenia wynikające z pracy Biura Kaczmarski Inkasso pozwalają na określenie hipoteki jako środka zabezpieczającego o dużej skuteczności, dalece ułatwiającego potencjalne postępowanie egzekucyjne i znacznie zwiększającego szansę na odzyskanie należnych wierzytelności. Zobowiązany, którego nieruchomość została objęta tym środkiem nie ma w praktyce, na drodze prawnej, żadnej możliwości ukrycia bądź usunięcia źródła majątkowego, na którym ustanowiono zabezpieczenie.

Tym samym następuje pełen rozdział pomiędzy osobą dłużnika a jego zobowiązaniem, które zawsze podąża za rzeczą. Ważnym czynnikiem zwiększającym skuteczność hipoteki jest nacisk psychologiczny na osobę zobowiązaną.

Do ujemnych aspektów omawianego środka zabezpieczającego należy niestety zaliczyć zbytnią długotrwałość oraz skomplikowaną procedurę jej ustanawiania i te właśnie czynniki możemy uznać jako determinujące jego stosunkowo niewielką popularność wśród podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

2. Poręczenie

Podstawa prawna: kodeks cywilny, artykuły od 876 do 887.

Definicja: Przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał.

Instytucja poręczenia pozwala na dodatkowe zabezpieczenie należności. Oświadczenie poręczyciela powinno być pod rygorem nieważności złożone na piśmie. O zakresie zobowiązania poręczyciela rozstrzyga każdoczesny zakres zobowiązania dłużnika. Poręczony może być każdy dług, w przypadku, gdy chodzi o dług przyszły przepisy kodeksu wymagają by poręczenie określało z góry wysokość tego długu. Skutkiem prawnym poręczenia jest obowiązek wykonania zobowiązania przez poręczyciela w sytuacji, gdy zobowiązania nie wykonał dłużnik główny. Umowa stron określa czy odpowiedzialność poręczyciela ma charakter odpowiedzialności solidarnej.

W przeciwieństwie do hipoteki, łatwość i brak wymogów formalnych w ustanawianiu tego środka sprawia, iż w chwili obecnej jest on jednym z najczęściej występujących rodzajów zabezpieczenia wierzytelności. Odpowiedzialność solidarna poręczyciela znacznie ułatwia skuteczne postępowanie egzekucyjne (wielość potencjalnych źródeł majątkowych) i tym samym zwiększa szansę na odzyskanie należności.

3. Weksel

Podstawa prawna: Ustawa z 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz. U Nr 37, poz.282).

Definicja: Weksel jako papier wartościowy jest dokumentem stwierdzającym wierzytelność pieniężną o treści i skutkach określonych w prawie wekslowym.

Może występować jako weksel własny (wówczas osobą zobowiązaną z weksla jest jego wystawca, który zobowiązuje się do zapłaty sumy wekslowej) lub weksel trasowany (wówczas zobowiązanym jest inna osoba niż wystawca weksla, a weksel stanowi bezwarunkowe polecenie zapłaty sumy wekslowej skierowane przez wystawcę do trasata).

Weksel in blanco to weksel niezupełny w chwili wystawienia (art. 10 prawa wekslowego), więc taki, który zaopatrzony został w podpis wystawcy lub akceptanta i poręczycieli, lecz nie został wypełniony całkowicie lub nie posiada niektórych cech, jakich prawo wekslowe wymaga dla ważności weksla. Niezbędną przesłanką powstania zobowiązania z tego rodzaju weksla jest jego uzupełnienie przynajmniej w te cechy brakujące, które są określone w art. 1 i 2 prawa wekslowego. Zobowiązanie z weksla in blanco wiąże się dodatkowo z umową pomiędzy wystawcą weksla a remitentem. Umowa ta nazywana jest porozumieniem wekslowym lub deklaracją wekslową, wskazuje ona, w jaki sposób weksel in blanco powinien zostać uzupełniony w brakujące elementy w momencie emisji weksla. Z chwilą uzupełnienia weksla in blanco staje się on wekslem „zwyczajnym”.

Poręczenie wekslowe, czyli aval za zapłatą weksla (art. 30-32 prawa wekslowego) to specjalny rodzaj poręczenia za dług wekslowy, który nie wyłącza jednak możliwości poręczenia na ogólnych zasadach prawa cywilnego (art. 876 i następne kodeksu cywilnego). Poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo jak ten, za kogo poręczył, przy czym jego zobowiązanie jest ważne, choćby nawet zobowiązanie, za które poręczył było nieważne z jakiejkolwiek przyczyny z wyjątkiem wady formalnej (niewłaściwe wypełnienie weksla). Poręczenie wekslowe umieszcza się na wekslu lub na przedłużniku. Aval umieszczony na przedniej stronie weksla może ograniczyć się do samego podpisu poręczyciela (przyjmuje się, że poręczenie dane zostało na wystawcę). W pozostałych przypadkach poręczenie powinno wskazywać, na kogo jest dane. Aval musi być bezwarunkowy, może natomiast ograniczyć się do części wekslowej.

Praktyka postępowania sądowego w oparciu o weksel dowodzi, iż świadomość prawna sądów pierwszej instancji uległa na przestrzeni ostatnich dwóch lat dalekiej poprawie. Obecnie dowód z weksla znacznie ułatwia uzyskanie tytułu wykonawczego w trybie nakazowym, a wierzytelności zabezpieczone wekslem sąd uznaje z zasady za bezsporne. Wynika to, jak można przypuszczać, z wychodzenia sądów na przeciw planowanej nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego i tym samym zwiększenia ilości spraw rozpoznawanych na podstawie prawa wekslowego.

Najczęstszym problemem pojawiającym się przy ustanawianiu omawianego środka zabezpieczającego jest niewłaściwe, ze względów formalnych, wypełnienie weksla przez wierzyciela.

Uwagi odnoszące się do postępowania egzekucyjnego można uznać za adekwatne do poręczenia, oczywiście tylko w odniesieniu do avalu.

4. Notarialne poddanie się rygorowi egzekucji

W myśl art.777 k.p.c. dobrowolne poddanie się egzekucji w formie aktu notarialnego stanowi tytuł egzekucyjny. Omawiana konstrukcja prawna pozwala więc na ograniczenie postępowania sądowego jedynie do nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu.

Praktyka wykazuje, iż wykorzystanie powyższego środka zabezpieczającego znacznie skraca etap postępowania sądowego w związku z pominięciem jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Tym samym wierzyciel ma sposobność szybszego wszczęcia postępowania egzekucyjnego i ogranicza możliwości ewentualnego wyzbycia lub ukrycia źródeł majątkowych przez dłużnika.

5. Ubezpieczenie transakcji

W realiach rynku krajowego ubezpieczyciele ograniczają się głównie do asekuracji transakcji z wybranymi, wcześniej zweryfikowanymi odbiorcami. Powoduje to dość duże ograniczenia w rozwoju tego instrumentu w naszym kraju. W praktyce ubezpieczane są transakcje zawierane z kontrahentami, którzy charakteryzują się bardzo dobrą kondycją finansową, w efekcie czego nieczęsto dochodzi do realizacji praw z polisy.

6. Factoring

Definicja: Umowa o świadczeniu usług finansowych polegających na nabywaniu wierzytelności, w niektórych wypadkach wraz z przejęciem ryzyka niewypłacalności dłużnika, ich rozliczaniu, inkasowaniu należności, ich księgowaniu oraz udzielaniu kredytów i zaliczek.

Poprzez umowę factoringu, zlecający otrzymuje od factora kwotę wierzytelności (pomniejszoną zwykle o prowizję), uzyskując swoją należność, a równocześnie przenosząc ryzyko odzyskania wierzytelności na factora. W roli factora występują zwykle wyspecjalizowane firmy factoringowe i banki.

Jest to nowa usługa na polskim rynku gospodarczym w związku z tym nie jest regulowana przez polskie prawodawstwo, należy do kategorii umów nienazwanych. Strony mają pełną swobodę kształtowania treści umowy. Podstawowy stosunek polega na cesji wierzytelności zleceniodawcy na factora, który w momencie dokonania sprzedaży z odroczonym terminem płatności pokrywa koszty kredytu udzielonego przez zleceniodawcę, pobierając za to wynagrodzenie w postaci stałych opłat oraz prowizji.

W polskich realiach factoring sprowadza się do teoretycznego przeniesienia ryzyka z wierzyciela na factora. W praktyce niewypłacalność dłużnika powoduje regres factora w stosunku do wierzyciela.

3. Przewidywane zmiany w kodeksie postępowania cywilnego.

1. Zmiany ogólne dotyczące procedury cywilnej

zmiany w zasadach ustalania właściwości rzeczowej sądów,
przyznanie sądom wyłącznej kompetencji do rozstrzygania o trybie rozpatrywania sprawy
wprowadzenie nowego rodzaju postępowania – uproszczonego

2. Zmiany w procedurze postępowania nakazowego

zmiana właściwości sądów
ograniczenie możliwości wydawania nakazów zapłaty
obostrzenie zasad wnoszenia zarzutów

3. Zmiany w procedurze postępowania upominawczego

wprowadzenie postępowania upominawczego jako obligatoryjnego rozstrzygnięcia w sprawach o roszczenia pieniężne
rozszerzenie katalogu sytuacji, w których nakaz nie może być wydany oraz wprowadzenie możliwości uchylenia nakazu

4. Wpływ proponowanych zmian w kodeksie postępowania cywilnego na praktyczne metody zabezpieczenia transakcji.

Wzrost znaczenia zabezpieczenia wekslowego

5. Rola odpowiedniego przygotowania działów handlowych i finansowych przedsiębiorstw do przewidywanych zmian w kodeksie postępowania cywilnego.

Z oceny stanu zaawansowania prac nad modyfikacją kodeksu postępowania cywilnego wynika, że omawiane zmiany mogą wejść w życie w połowie b.r. Pozostały czas pozwala na przygotowanie odpowiednich służb w przedsiębiorstwach do opracowania i wdrożenia sprawnego systemu zabezpieczenia transakcji handlowych. Jego brak spowoduje bardzo istotne utrudnienia w procesie dochodzenia należności z wykorzystaniem procedur sądowych. Wierzyciele, którzy zbagatelizują ten problem skazani będą na czasochłonne i kosztowne postępowanie zwykłe, które wiąże się m.in. z obowiązkiem uczestniczenia w rozprawach. Korzyści płynące z odpowiedniego przygotowania niewątpliwie usprawiedliwiają poniesienie kosztów i związanego z tym zaangażowania.

W ocenie Biura Kaczmarski Inkasso zapowiadane zmiany w k.p.c. z pewnością skomplikują w początkowym okresie sytuację związaną z właściwym zabezpieczeniem transakcji i jej ew. dochodzeniem na drodze sądowej. Jednak generalna ocena proponowanych modyfikacji jest pozytywna. Regulacje staną się bowiem bardziej przejrzyste przyczyniając się do uproszczenia i zunifikowania wielu procedur. Po upływie czasu niezbędnego do przyjęcia się nowych zapisów w codziennej rzeczywistości działów handlowych, finansowych i prawnych możliwe będzie sprawne funkcjonowanie w ramach nowoczesnych i klarownych rozwiązań prawnych.

Rafał Jarych, Mariusz Bobolewski