wrzesień 2013 – Prawo. Prace mgr z prawa i administracji

5/5 - (2 votes)

Przenoszenie uprawnień wynikających z weksla na inne osoby w istotny sposób wpływa na duże znaczenie tego dokumentu w obrocie gospodarczym. Dzięki temu bowiem weksel nabiera charakteru papieru wartościowego o obiegowym charakterze, spełniającego w ograniczonym zakresie surogat pieniądza.

Przeniesienie uprawnień z weksla wynikających na inną osobę nosi nazwę indosu (od wł, in dosso — na grzbiecie). Polega ono bowiem na zamieszczeniu na odwrotnej stronie weksla (zwanego grzbietem) lub w razie braku miejsca — na przedłużku odpowiedniego oświadczenia przez dotychczasowego posiadacza o odstąpieniu weksla i na wręczeniu dokumentu nowemu posiadaczowi. Indos może być pełny lub niezupełny. Pełny indos może brzmieć: „Ustępujemy na zlecenie…” i powinien być zaopatrzony podpisem dotychczasowego posiadacza weksla oraz podawać miejsce i datę jego sporządzenia. Indos niezupełny, zwany także indosem in blanco ogranicza się do złożenia podpisu na wekslu przez jego dotychczasowego posiadacza. Wówczas następny posiadacz dokumentu może uzupełnić indos o ustąpieniu weksla na jego zlecenie (uczynić indos zupełnym), a przy ustąpieniu weksla na rzecz innej osoby zamieścić kolejny indos in blanco lub zupełny. Może także ustąpić weksel z indosem in blanco innej osobie bez składania swego podpisu na wekslu, jeżeli nabywca się na to zgodzi.

Uwzględniając solidarną odpowiedzialność indosanta, przenoszenie praw z weksla może być wykorzystane w formie poręki, która nie jest uzewnętrzniana. Poręka na wekslu może bowiem być traktowana przez następnych nabywców weksla jako rezultat niepełnego zaufania dotyczącego solidności płatniczej dłużnika. Jeżeli zatem wierzyciel żąda poręki, a będący wystawcą weksla dłużnik nie chciałby jej ujawniać, to może on wskazać jako remitenta poręczyciela, który niezwłocznie indosuje weksel na rzecz faktycznego wierzyciela, przejmując w ten sposób solidarną odpowiedzialność za terminowe uregulowanie zobowiązania. Jest to forma ukrytej poręki.

Przy indosie współdziałają dwie strony, tj. odstępujący weksel, zwany indosantem (wł. indossante) lub żyrantem (wł. girante) będący dotychczasowym prawnym posiadaczem dokumentu oraz jego nabywca, zwany indosatariuszem.

Rola indosu nie ogranicza się jednak jedynie do przeniesienia praw z weksla na inną osobę. Stanowi on bowiem jednocześnie potwierdzenie wobec indosatariusza i jego dalszych następców gwarancji za przyjęcie i zapłatę weksla. Indosant odpowiada zatem solidarnie z innymi poprzednio podpisanymi na wekslu w razie odmowy zapłaty należności przez głównego dłużnika. Jednak nie tylko wystawca, ale także indosant może ograniczyć prawo dalszego przenoszenia weksla, zamieszczając na przykład formułę: „Ustępuję firmie (panu)…. ale nie na jej (nie na jego) zlecenie”, lub dopisując na indosie słowa „bez zobowiązania”, ..bez obliga” itp, Wówczas indosant — w razie dalszego przenoszenia praw z weksla – zwolniony jest od odpowiedzialności w trybie rygoru wekslowego. Wyklucza także swoją odpowiedzialność wekslową osoba, która nabyła weksel na podstawie indosu in blanco i przekazała go następnej osobie bez składania własnego podpisu.

Istotne znaczenie przy nabywaniu praw wekslowych ma sprawdzenie czy zachowana została ciągłość podpisów związanych z indosami, która stanowi tzw. legitymację formalną upoważniającą do stwierdzenia, iż osoba prezentująca weksel nabyła to prawnie. Ciągłości tej nie naruszy fakt, jeżeli sfałszowano jeden z poprzednich podpisów. Legitymacja prawna jest niezbędna do dochodzenia przez posiadacza weksla jego zapłaty. Dłużnik bowiem ma obowiązek sprawdzić przed dokonaniem zapłaty, czy zachowana została ciągłość podpisów tj. czy osoba weksel przedstawiająca jest jego prawnym posiadaczem. Jeżeli ciągłości indosów brak, główny dłużnik może odmówić zapłaty weksla, przekazując należność do depozytu sądowego. Sąd zaś rozstrzyga, kto jest uprawniony do podjęcia sumy wekslowej. Brak legitymacji formalnej nie powoduje jednak utraty praw wekslowych, jeżeli dokument taki został uzyskany w drodze spadku lub darowizny.

Indos dotyczący przeniesienia praw z weksla wynikających na inną osobę można określić mianem własnościowego. Niekiedy jednak w praktyce występują indosy oznaczające realizację niektórych tylko uprawnień wekslowych bez zmiany właściciela. Do tej kategorii należy indos pełnomocniczy oraz zastawniczy.

Indos pełnomocniczy, zwany również indosem zastępczym, upoważnia jedynie do wykonywania określonych praw w imieniu indosanta, którego własnością weksel pozostaje nadal. Indos nabiera charakteru zastępczego, jeżeli zawiera odpowiednią wzmiankę (np. „ustępujemy do inkasa”, „waluta do inkasa”). Indos taki stosowany jest najczęściej, jeżeli właściciel weksla składa go do inkasa bankowi, który wówczas może przedstawić weksel do zapłaty we właściwym terminie, zainkasować należność, a w razie odmowy zapłaty dokonać protestu weksla i przeprowadzić egzekucję należności, którą przekazuje wierzycielowi. Indosatariusz, który dysponuje wekslem na podstawie indosu pełnomocniczego, może go indosować dalej ale przekazując jedynie uprawnienia, jakie sam posiada.

Należy dodać, że indosatariusz pełnomocniczy ustępując weksel na rzecz innej osoby (np. bank krajowy korzysta z pośrednictwa banku zagranicznego przy inkasie weksla klientowskiego płatnego w innym kraju) nie odpowiada wekslowo. Może natomiast ponosić odpowiedzialność wobec klienta zlecającego inkaso za ewentualne straty powstałe wskutek zaniedbań popełnionych przy tej czynności (np. w razie nieterminowego przesłania weksla do zapłaty, co spowodowało utratę praw wekslowych).

Indos zastawniczy łączy się z przekazaniem weksla indosatariuszowi w formie zastawu w celu zabezpieczenia realizacji występujących wobec niego zobowiązań. W treści takiego indosu uwzględnia się odpowiednią wzmiankę (np. „waluta w zastaw”). Taki indos uprawnia posiadacza do wykonywania wszystkich praw z weksla wynikających, a zwłaszcza do inkasa jego kwoty w dacie płatności w celu zaspokojenia swoich roszczeń.

Wymienić należy także indos zwrotny, występujący wówczas, kiedy dana osoba, która występowała jako indosant, przejmuje ponownie dokument. Indos taki Występuje także wtedy, gdy weksel trafia przed terminem płatności do rąk wystawcy lub akceptanta. Mogą oni weksle dalej indosować, jeżeli jego termin płatności nie nastąpił.

5/5 - (1 vote)

Konstytucyjne podstawy prawa pracy w Polsce są fundamentem dla całego systemu prawa pracy, stanowiąc podstawowe zasady ochrony praw pracowniczych oraz organizacji rynku pracy. Polska Konstytucja z 1997 roku zawiera kluczowe przepisy, które odnoszą się do stosunków pracy, zapewniając pracownikom szereg praw i wolności, które są chronione na najwyższym poziomie. Poniżej omówione są główne konstytucyjne zasady prawa pracy w Polsce.

Pierwszym podstawowym elementem jest wolność pracy, zawarta w artykule 65 Konstytucji. Zgodnie z tym artykułem, każdemu obywatelowi zapewnia się prawo do wyboru i wykonywania pracy według własnej woli i umiejętności. To oznacza, że pracownik ma swobodę wyboru swojego zawodu, a pracodawcy nie mogą zmuszać go do podjęcia pracy wbrew jego woli. Jednocześnie, w ramach tego przepisu, Konstytucja gwarantuje równe traktowanie wszystkich obywateli w dostępie do pracy, bez względu na płeć, wiek, rasę czy inne cechy osobiste, co odzwierciedla się w późniejszych przepisach Kodeksu pracy oraz ustawach antydyskryminacyjnych.

Prawo do wynagrodzenia za pracę jest kolejnym kluczowym zagadnieniem, zawartym również w artykule 65. Konstytucja stanowi, że wynagrodzenie za pracę powinno być godziwe i zapewniające pracownikowi odpowiednie warunki życia. Pracodawcy mają obowiązek zapewnienia wynagrodzenia, które nie tylko odpowiada wykonanej pracy, ale także umożliwia pracownikowi utrzymanie siebie i rodziny w godnych warunkach. Zasada ta jest realizowana w przepisach dotyczących minimalnego wynagrodzenia oraz innych świadczeń pracowniczych.

Ochrona praw pracowniczych stanowi ważny element prawa pracy, który wynika z artykułu 24 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem, pracownikom należy zapewnić odpowiednią ochronę ich godności, zdrowia i bezpieczeństwa pracy. Ochrona ta obejmuje nie tylko prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, ale również gwarancję równości w zatrudnieniu, przeciwdziałanie dyskryminacji oraz zapewnienie pracownikom możliwości rozwoju zawodowego.

Konstytucja również odnosi się do związku zawodowego, który jest uznawany za jedno z podstawowych narzędzi ochrony praw pracowników. Artykuł 59 Konstytucji gwarantuje pracownikom prawo do tworzenia i przystępowania do związków zawodowych, które mają na celu obronę interesów pracowniczych oraz poprawę warunków pracy. Związki zawodowe pełnią rolę reprezentacyjną, mogą prowadzić negocjacje zbiorowe z pracodawcami oraz podejmować działania w celu ochrony praw swoich członków.

Kolejnym istotnym zagadnieniem w ramach konstytucyjnych podstaw prawa pracy jest zakaz pracy przymusowej, który wynika z artykułu 24 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem, nikt nie może być zmuszany do pracy, co oznacza, że przymus pracy jest absolutnie zakazany, a wszelkie formy pracy przymusowej, w tym prace przymusowe wykonywane na rzecz państwa, są niezgodne z Konstytucją.

Ochrona pracowników przed zwolnieniem także jest zagwarantowana przez Konstytucję. Zgodnie z artykułem 24, pracownicy nie mogą być zwalniani arbitralnie, a każda decyzja o rozwiązaniu stosunku pracy musi być uzasadniona i opierać się na przesłankach określonych przez prawo. Ochrona ta obejmuje także szczególne grupy pracowników, takie jak kobiety w ciąży, rodzice, osoby niepełnosprawne czy osoby starsze, które korzystają z dodatkowej ochrony przed zwolnieniem.

Wszystkie te konstytucyjne zasady są podstawą dla szczegółowego prawa pracy zawartego w Kodeksie pracy oraz innych aktach prawnych, które stanowią bardziej szczegółowe przepisy i regulacje. Konstytucja zapewnia najwyższy poziom ochrony praw pracowniczych, jednocześnie wskazując na fundamentalne zasady rynku pracy, które mają na celu tworzenie sprawiedliwych, bezpiecznych i równościowych warunków dla wszystkich pracujących obywateli.

Konstytucja, jako akt prawny najwyższej rangi, stanowi fundament ustroju politycznego i społeczno-ekonomicznego państwa. Gwarantuje podstawowe wolności, prawa i obowiązki człowieka (obywatela). Przedmiotowy zakres regulacji konstytucyjnej obejmuje również, ze względu na ich społeczną doniosłość, normy prawa pracy lub szerzej prawa socjalnego.

Praca ta będzie właśnie próbą spojrzenia na prawo pracy przez pryzmat Konstytucji. Wobec uchwalenia przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 roku nowej Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, co implikuje konieczność oceny całego ustawodawstwa pod kątem jego dostosowania do norm konstytucyjnych, próba ta jest tym bardziej uzasadniona.

Początkowy rozdział poświęcony będzie źródłom prawa – omówione zostaną źródła prawa powszechnie obowiązującego – zarówno te tworzone przez parlament, jak i gremia niższego rzędu.

Kolejny rozdział będzie poświęcony miejscu i znaczeniu Konstytucji w systemie prawa pracy. Moim zamiarem będzie ukazanie Konstytucji jako aktu normatywnego, samoistnego źródła prawa pracy z którego można wywodzić konkretne prawa pracownicze mogące być podstawą orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej. W świetle zasady bezpośredniego działania przepisów Konstytucji będą one odgrywać niebagatelną rolę w procesie stosowania prawa; także prawa pracy, ale z pewnymi ograniczeniami o których później.

W trzecim, ostatnim, rozdziale pracy zostaną scharakteryzowane konstytucyjnych zasad prawa pracy wraz z zasadami zawartymi w kodeksie pracy. Tutaj też znajdzie się zwięzłe omówienie niektórych praw pracowniczych (socjalnych) gwarantowanych przez uchylone przepisy konstytucyjne z 1952 roku. W dalszej części znajdzie się analiza wpływu Konstytucji na autonomiczne źródła prawa pracy. Zasada zamkniętego katalogu źródeł prawa, którą statuuje art. 87 KRP przyczyniła szereg teoretycznych problemów z tą kategorią źródeł prawa.