Wprowadzony bezpośrednio do Konstytucji podział źródeł prawa na akty normatywne powszechnie i wewnętrznie obowiązujące jest nowością w polskim prawie konstytucyjnym. W myśl art. 93 ust. 1 Konstytucji źródłami prawa o wewnętrznym charakterze są uchwały Rady Ministrów oraz zarządzenia Premiera i ministrów. Prawo wydawania zarządzeń a zasadach określonych w art. 93 przyznano także Prezydentowi RP (art. 142 ust. 1) oraz przewodniczącym komitetów powołanych w skład Rady Ministrów (art. 149 ust. 3).
Akty prawa wewnętrznego publikuje się w Monitorze Polskim[1]
W doktrynie i orzecznictwie panuje powszechna zgoda, że Konstytucja nie wymienia w sposób wyczerpujący organów uprawnionych do aktów prawa wewnętrznego.
Źródła prawa o charakterze wewnętrznym to przepisy normatywne, które obowiązują w obrębie określonych organów państwowych, instytucji lub jednostek organizacyjnych, a ich zakres stosowania jest ograniczony do tych podmiotów, które je wydały. Takie źródła prawa nie mają mocy obowiązującej poza danym organem, a ich celem jest regulowanie wewnętrznych spraw organizacyjnych i administracyjnych.
W polskim systemie prawnym źródła prawa o charakterze wewnętrznym obejmują:
- Regulaminy – są to normy prawne ustalane przez określone instytucje, przedsiębiorstwa, czy też organy administracyjne, które precyzują zasady funkcjonowania wewnętrznego, organizację pracy, kompetencje poszczególnych osób lub jednostek, a także sposób wykonywania zadań. Regulaminy mają zastosowanie jedynie w obrębie jednostki organizacyjnej, która je uchwaliła.
- Zarządzenia – to akty normatywne, które są wydawane przez osoby lub organy posiadające określone uprawnienia w danej instytucji (np. przez ministra, wojewodę, prezesa czy dyrektora). Zarządzenia mają charakter wewnętrzny i są stosowane do organizacji, która je wydała, regulując w nich szczegółowe kwestie dotyczące zarządzania, organizacji pracy, procedur administracyjnych, itd.
- Instrukcje i procedury wewnętrzne – podobnie jak regulaminy czy zarządzenia, instrukcje określają szczegółowe zasady postępowania w obrębie danej instytucji. Może to dotyczyć np. procedur administracyjnych, sposobu obsługi klientów, przestrzegania norm bezpieczeństwa lub działania w przypadku kryzysu. Takie przepisy są obowiązujące tylko w jednostce, która je wydała, i nie mają zastosowania w innych podmiotach.
- Rozporządzenia wewnętrzne – są to przepisy wydawane przez organy administracji publicznej, które mają na celu regulowanie kwestii wewnętrznych w ramach tej administracji. Rozporządzenia te nie stanowią powszechnie obowiązującego prawa, ale mają zastosowanie w zakresie określonego organu administracji publicznej.
- Uchwały organów kolegialnych – w ramach organizacji czy jednostek administracyjnych, które mają strukturę kolegialną (np. rady, komisje, zarządy), mogą być wydawane uchwały dotyczące wewnętrznych kwestii, takich jak organizacja pracy, zasady finansowania, podejmowanie decyzji strategicznych. Uchwały te są wiążące wyłącznie dla członków organu, który je uchwalił.
Źródła prawa o charakterze wewnętrznym, mimo że nie mają powszechnej mocy obowiązującej, odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu sprawnej organizacji i funkcjonowania instytucji. Są istotnym narzędziem w zarządzaniu, normowaniu procedur wewnętrznych i wykonywaniu zadań w ramach jednostek administracyjnych, przedsiębiorstw czy innych organizacji.
[1] A. Redelbach, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 1999, s. 189.