Prace magisterskie

prace mgr z prawa

Wygaśnięcie mandatu radnego

3/5 - (2 votes)

Wygaśnięcie mandatu radnego, czyli zaistnienie sytuacji, w której osoba pełniąca funkcję radnego traci legitymację do jej dalszego sprawowania, może nastąpić wyłącznie w przypadkach określonych przepisami prawa. Sytuacje tego dotyczące unormowane są w:

1)  ustawie z 16 lipca 1998 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw,

2)  ustawie z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

3)  ustawie z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

4)  ustawie z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa

Ordynacja wyborcza w art. 190 ust. 1 wylicza pięć przyczyn powodujących wygaśnięcie mandatu radnego. Są to:

1) odmowa złożenia ślubowania,

2) pisemne zrzeczenie się mandatu,

3) utrata prawa wybieralności lub brak tego prawa w dniu wyborów,

4) prawomocny wyrok sądu, orzeczony za przestępstwo popełnione z winy umyślnej,

5) śmierć

Ad 1. Zgodnie z art. 23a ustawy o samorządzie gminnym przed przystąpieniem do wykonywania mandatu radni składają ślubowanie, którego treść cytowałam w poprzednim podrozdziale. Ślubowanie o treści ustalonej przez ustawodawcę w ust. 1 tego artykułu radni składają na pierwszej sesji rady gminy, a ci, którzy byli nieobecni na pierwszej sesji lub uzyskali mandat w czasie trwania kadencji – na pierwszej sesji, na której są obecni. Dopiero po złożeniu ślubowania radny może zacząć wykonywać swój mandat, może uczestniczyć w pracach rady i jej komisji, ma prawo brać czynny udział w podejmowaniu na sesjach rady uchwał i stanowieniu przepisów gminnych.

Ślubowanie niezgodne z treścią roty sformułowanej w art. 23a lub złożone w innym miejscu niż na sesji rady jest nieważne.

Wygaśnięcie mandatu radnego w przypadku, gdy odmówi on złożenia ślubowania lub będzie chciał je złożyć, lecz w innym miejscu lub posługując się inną treścią roty, jest konsekwencją niewykonania przez radnego tego obligatoryjnego obowiązku wynikającego z ustawy o samorządzie gminnym. Kto nie chce złożyć ślubowania, to znaczy publicznie i uroczyście, w formie określonej prawem, przyrzec, że wypełni wszystkie przewidziane przez prawo obowiązki radnego, nie może zacząć pełnienia mandatu.[1]

Ad 2. Pisemne zrzeczenie się mandatu jest dobrowolnym aktem woli radnego. Nie można bowiem nikogo zmusić, by pełnił tę funkcję, gdy z jakichś powodów pełnić jej nie chce. Radny może wyrazić taką wolę w dowolnej chwili podczas sprawowania mandatu. Nie ma przy tym obowiązku jej uzasadniania, ale rada ma obowiązek umożliwienia radnemu złożenia wyjaśnień, jeśli ten wyrazi taką wolę (Art. 190, ust. 3 Ordynacji wyborczej) Ustawa nakłada na radnego obowiązek złożenia rezygnacji na piśmie. To oczywiste, że jej treść nie powinna budzić wątpliwości co do intencji jak również wątpliwości,  że rzeczywiście pochodzi od radnego zrzekającego się mandatu.

Ad 3. Pisałam na początku rozdziału, że bierne prawo wyborcze do rady gminy ma każdy obywatel polski, który, najpóźniej w dniu wyborów kończy 18 lat i stale zamieszkuje na obszarze działania tej rady. Udowodnienie radnemu, że w dniu wyborów nie miał prawa wybieralności, powoduje wygaśnięcie mandatu, choćby nawet podniesione przyczyny w czasie sprawowania przez niego mandatu ustały. Zatem wygaśnie mandat tego, komu zostanie udowodnione, że w dniu wyborów:

1)  nie ukończył jeszcze 18 lat, choćby nawet w dniu podniesienia zarzutu już od dawna był pełnoletni,

2)  w dniu wyborów nie był obywatelem polskim, nawet jeśli w czasie trwania kadencji nabył polskie obywatelstwo lub

3)  nie zamieszkiwał stale na obszarze działania tej rady, nawet jeśli niedługo po wyborze zacznie na obszarze tym stale zamieszkiwać.

Wygaśnięcie mandatu radnego nastąpi też wówczas, jeżeli ujawni się, że w dniu wyborów był on:

1)    pozbawiony praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądowym,

2)    pozbawiony praw wyborczych orzeczeniem Trybunału Stanu,

3)    ubezwłasnowolniony prawomocnym orzeczeniem sądowym.

Pozbawienie praw publicznych, praw wyborczych lub ubezwłasnowolnienie, które zapadło w czasie trwania kadencji, wobec radnego sprawującego mandat, powoduje, że mandat tego radnego wygasa. Traci też legitymację do sprawowania mandatu radny, który w toku kadencji przestał stale zamieszkiwać na obszarze działania rady gminy, do której został wybrany (choćby nadal na terenie tej gminy był zameldowany na pobyt stały) oraz który utracił obywatelstwo polskie.

Ad 4. Podczas składania ślubowania radny zobowiązuje się, jeszcze przed przystąpieniem do wykonywania mandatu, m.in. działać zawsze zgodnie z prawem. Naturalną konsekwencją tego zapisu jest utrata mandatu, jeśli radny dopuści się przestępstwa popełnionego z winy umyślnej i w konsekwencji zostanie skazany prawomocnym wyrokiem.

Ad 5. Wygaśnięcie mandatu z powodu śmierci radnego nie wymaga żadnego komentarza.

[1] Takie same konsekwencje pociąga za sobą odmowa złożenia ślubowania przez radnego rady powiatowej (Art. 20, ust. 1 Ustawy o samorządzie powiatowym) i sejmiku wojewódzkiego (Art. 22, ust. 1 Ustawy o samorządzie wojewódzkim)

Przenoszenie praw z weksla

5/5 - (2 votes)

Przenoszenie uprawnień wynikających z weksla na inne osoby w istotny sposób wpływa na duże znaczenie tego dokumentu w obrocie gospodarczym. Dzięki temu bowiem weksel nabiera charakteru papieru wartościowego o obiegowym charakterze, spełniającego w ograniczonym zakresie surogat pieniądza.

Przeniesienie uprawnień z weksla wynikających na inną osobę nosi nazwę indosu (od wł, in dosso — na grzbiecie). Polega ono bowiem na zamieszczeniu na odwrotnej stronie weksla (zwanego grzbietem) lub w razie braku miejsca — na przedłużku odpowiedniego oświadczenia przez dotychczasowego posiadacza o odstąpieniu weksla i na wręczeniu dokumentu nowemu posiadaczowi. Indos może być pełny lub niezupełny. Pełny indos może brzmieć: „Ustępujemy na zlecenie…” i powinien być zaopatrzony podpisem dotychczasowego posiadacza weksla oraz podawać miejsce i datę jego sporządzenia. Indos niezupełny, zwany także indosem in blanco ogranicza się do złożenia podpisu na wekslu przez jego dotychczasowego posiadacza. Wówczas następny posiadacz dokumentu może uzupełnić indos o ustąpieniu weksla na jego zlecenie (uczynić indos zupełnym), a przy ustąpieniu weksla na rzecz innej osoby zamieścić kolejny indos in blanco lub zupełny. Może także ustąpić weksel z indosem in blanco innej osobie bez składania swego podpisu na wekslu, jeżeli nabywca się na to zgodzi.

Uwzględniając solidarną odpowiedzialność indosanta, przenoszenie praw z weks­la może być wykorzystane w formie poręki, która nie jest uzewnętrzniana. Poręka na wekslu może bowiem być traktowana przez następnych nabywców weksla jako rezultat niepełnego zaufania dotyczącego solidności płatniczej dłużnika. Jeżeli zatem wierzyciel żąda poręki, a będący wystawcą weksla dłużnik nie chciałby jej ujawniać, to może on wskazać jako remitenta poręczyciela, który niezwłocznie indosuje weksel na rzecz faktycznego wierzyciela, przejmując w ten sposób solidarną odpowiedzial­ność za terminowe uregulowanie zobowiązania. Jest to forma ukrytej poręki.

Przy indosie współdziałają dwie strony, tj. odstępujący weksel, zwany indosantem (wł. indossante) lub żyrantem (wł. girante) będący dotychczasowym prawnym posiadaczem dokumentu oraz jego nabywca, zwany indosatariuszem.

Rola indosu nie ogranicza się jednak jedynie do przeniesienia praw z weksla na inną osobę. Stanowi on bowiem jednocześnie potwierdzenie wobec indosatariusza i jego dalszych następców gwarancji za przyjęcie i zapłatę weksla. Indosant odpowia­da zatem solidarnie z innymi poprzednio podpisanymi na wekslu w razie odmowy zapłaty należności przez głównego dłużnika. Jednak nie tylko wystawca, ale także indosant może ograniczyć prawo dalszego przenoszenia weksla, zamieszczając na przykład formułę: „Ustępuję firmie (panu)…. ale nie na jej (nie na jego) zlecenie”, lub dopisując na indosie słowa „bez zobowiązania”, ..bez obliga” itp, Wówczas indosant — w razie dalszego przenoszenia praw z weksla – zwolniony jest od odpowiedzialno­ści w trybie rygoru wekslowego. Wyklucza także swoją odpowiedzialność wekslową osoba, która nabyła weksel na podstawie indosu in blanco i przekazała go następnej osobie bez składania własnego podpisu.

Istotne znaczenie przy nabywaniu praw wekslowych ma sprawdzenie czy za­chowana została ciągłość podpisów związanych z indosami, która stanowi tzw. legitymację formalną upoważniającą do stwierdzenia, iż osoba prezentująca weksel nabyła to prawnie. Ciągłości tej nie naruszy fakt, jeżeli sfałszowano jeden z poprzed­nich podpisów. Legitymacja prawna jest niezbędna do dochodzenia przez posiadacza weksla jego zapłaty. Dłużnik bowiem ma obowiązek sprawdzić przed dokonaniem zapłaty, czy zachowana została ciągłość podpisów tj. czy osoba weksel przedstawiają­ca jest jego prawnym posiadaczem. Jeżeli ciągłości indosów brak, główny dłużnik może odmówić zapłaty weksla, przekazując należność do depozytu sądowego. Sąd zaś rozstrzyga, kto jest uprawniony do podjęcia sumy wekslowej. Brak legitymacji formalnej nie powoduje jednak utraty praw wekslowych, jeżeli dokument taki został uzyskany w drodze spadku lub darowizny.

Indos dotyczący przeniesienia praw z weksla wynikających na inną osobę można określić mianem własnościowego. Niekiedy jednak w praktyce występują indosy oznaczające realizację niektórych tylko uprawnień wekslowych bez zmiany właś­ciciela. Do tej kategorii należy indos pełnomocniczy oraz zastawniczy.

Indos pełnomocniczy, zwany również indosem zastępczym, upoważnia jedynie do wykonywania określonych praw w imieniu indosanta, którego własnością weksel pozostaje nadal. Indos nabiera charakteru zastępczego, jeżeli zawiera odpowiednią wzmiankę (np. „ustępujemy do inkasa”, „waluta do inkasa”). Indos taki stosowany jest najczęściej, jeżeli właściciel weksla składa go do inkasa bankowi, który wówczas może przedstawić weksel do zapłaty we właściwym terminie, zainkasować należność, a w razie odmowy zapłaty dokonać protestu weksla i przeprowadzić egzekucję należności, którą przekazuje wierzycielowi. Indosatariusz, który dysponuje wekslem na podstawie indosu pełnomocniczego, może go indosować dalej ale przekazując jedynie uprawnienia, jakie sam posiada.

Należy dodać, że indosatariusz pełnomocniczy ustępując weksel na rzecz innej osoby (np. bank krajowy korzysta z pośrednictwa banku zagranicznego przy inkasie weksla klientowskiego płatnego w innym kraju) nie odpowiada wekslowo. Może natomiast ponosić odpowiedzialność wobec klienta zlecającego inkaso za ewentualne straty powstałe wskutek zaniedbań popełnionych przy tej czynności (np. w razie nieterminowego przesłania weksla do zapłaty, co spowodowało utratę praw weks­lowych).

Indos zastawniczy łączy się z przekazaniem weksla indosatariuszowi w formie zastawu w celu zabezpieczenia realizacji występujących wobec niego zobowiązań. W treści takiego indosu uwzględnia się odpowiednią wzmiankę (np. „waluta w zastaw”). Taki indos uprawnia posiadacza do wykonywania wszystkich praw z weksla wynikających, a zwłaszcza do inkasa jego kwoty w dacie płatności w celu zaspokojenia swoich roszczeń.

Wymienić należy także indos zwrotny, występujący wówczas, kiedy dana osoba, która występowała jako indosant, przejmuje ponownie dokument. Indos taki Występuje także wtedy, gdy weksel trafia przed terminem płatności do rąk wystawcy lub akceptanta. Mogą oni weksle dalej indosować, jeżeli jego termin płatności nie nastąpił.

Konstytucyjne podstawy prawa pracy

5/5 - (1 vote)

Konstytucyjne podstawy prawa pracy w Polsce są fundamentem dla całego systemu prawa pracy, stanowiąc podstawowe zasady ochrony praw pracowniczych oraz organizacji rynku pracy. Polska Konstytucja z 1997 roku zawiera kluczowe przepisy, które odnoszą się do stosunków pracy, zapewniając pracownikom szereg praw i wolności, które są chronione na najwyższym poziomie. Poniżej omówione są główne konstytucyjne zasady prawa pracy w Polsce.

Pierwszym podstawowym elementem jest wolność pracy, zawarta w artykule 65 Konstytucji. Zgodnie z tym artykułem, każdemu obywatelowi zapewnia się prawo do wyboru i wykonywania pracy według własnej woli i umiejętności. To oznacza, że pracownik ma swobodę wyboru swojego zawodu, a pracodawcy nie mogą zmuszać go do podjęcia pracy wbrew jego woli. Jednocześnie, w ramach tego przepisu, Konstytucja gwarantuje równe traktowanie wszystkich obywateli w dostępie do pracy, bez względu na płeć, wiek, rasę czy inne cechy osobiste, co odzwierciedla się w późniejszych przepisach Kodeksu pracy oraz ustawach antydyskryminacyjnych.

Prawo do wynagrodzenia za pracę jest kolejnym kluczowym zagadnieniem, zawartym również w artykule 65. Konstytucja stanowi, że wynagrodzenie za pracę powinno być godziwe i zapewniające pracownikowi odpowiednie warunki życia. Pracodawcy mają obowiązek zapewnienia wynagrodzenia, które nie tylko odpowiada wykonanej pracy, ale także umożliwia pracownikowi utrzymanie siebie i rodziny w godnych warunkach. Zasada ta jest realizowana w przepisach dotyczących minimalnego wynagrodzenia oraz innych świadczeń pracowniczych.

Ochrona praw pracowniczych stanowi ważny element prawa pracy, który wynika z artykułu 24 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem, pracownikom należy zapewnić odpowiednią ochronę ich godności, zdrowia i bezpieczeństwa pracy. Ochrona ta obejmuje nie tylko prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, ale również gwarancję równości w zatrudnieniu, przeciwdziałanie dyskryminacji oraz zapewnienie pracownikom możliwości rozwoju zawodowego.

Konstytucja również odnosi się do związku zawodowego, który jest uznawany za jedno z podstawowych narzędzi ochrony praw pracowników. Artykuł 59 Konstytucji gwarantuje pracownikom prawo do tworzenia i przystępowania do związków zawodowych, które mają na celu obronę interesów pracowniczych oraz poprawę warunków pracy. Związki zawodowe pełnią rolę reprezentacyjną, mogą prowadzić negocjacje zbiorowe z pracodawcami oraz podejmować działania w celu ochrony praw swoich członków.

Kolejnym istotnym zagadnieniem w ramach konstytucyjnych podstaw prawa pracy jest zakaz pracy przymusowej, który wynika z artykułu 24 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem, nikt nie może być zmuszany do pracy, co oznacza, że przymus pracy jest absolutnie zakazany, a wszelkie formy pracy przymusowej, w tym prace przymusowe wykonywane na rzecz państwa, są niezgodne z Konstytucją.

Ochrona pracowników przed zwolnieniem także jest zagwarantowana przez Konstytucję. Zgodnie z artykułem 24, pracownicy nie mogą być zwalniani arbitralnie, a każda decyzja o rozwiązaniu stosunku pracy musi być uzasadniona i opierać się na przesłankach określonych przez prawo. Ochrona ta obejmuje także szczególne grupy pracowników, takie jak kobiety w ciąży, rodzice, osoby niepełnosprawne czy osoby starsze, które korzystają z dodatkowej ochrony przed zwolnieniem.

Wszystkie te konstytucyjne zasady są podstawą dla szczegółowego prawa pracy zawartego w Kodeksie pracy oraz innych aktach prawnych, które stanowią bardziej szczegółowe przepisy i regulacje. Konstytucja zapewnia najwyższy poziom ochrony praw pracowniczych, jednocześnie wskazując na fundamentalne zasady rynku pracy, które mają na celu tworzenie sprawiedliwych, bezpiecznych i równościowych warunków dla wszystkich pracujących obywateli.

Konstytucja, jako akt prawny najwyższej rangi, stanowi fundament ustroju politycznego i społeczno-ekonomicznego państwa. Gwarantuje podstawowe wolności, prawa i obowiązki człowieka (obywatela). Przedmiotowy zakres regulacji konstytucyjnej obejmuje również, ze względu na ich społeczną doniosłość, normy prawa pracy lub szerzej prawa socjalnego.

Praca ta będzie właśnie próbą spojrzenia na prawo pracy przez pryzmat Konstytucji. Wobec uchwalenia przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 roku  nowej Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, co implikuje konieczność oceny całego ustawodawstwa pod kątem jego dostosowania do norm konstytucyjnych, próba ta jest tym bardziej uzasadniona.

Początkowy rozdział poświęcony będzie źródłom prawa – omówione zostaną źródła prawa powszechnie obowiązującego – zarówno te tworzone przez parlament, jak i gremia niższego rzędu.

Kolejny rozdział będzie poświęcony miejscu i znaczeniu Konstytucji w systemie prawa pracy. Moim zamiarem będzie ukazanie Konstytucji jako aktu normatywnego, samoistnego źródła prawa pracy z którego można wywodzić konkretne prawa pracownicze mogące być podstawą orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej. W świetle zasady bezpośredniego działania przepisów Konstytucji będą one odgrywać niebagatelną rolę w procesie stosowania prawa; także prawa pracy, ale z pewnymi ograniczeniami o których później.

W trzecim, ostatnim, rozdziale pracy zostaną scharakteryzowane konstytucyjnych zasad prawa pracy wraz z zasadami zawartymi w kodeksie pracy. Tutaj też znajdzie się zwięzłe omówienie niektórych praw pracowniczych (socjalnych) gwarantowanych przez uchylone przepisy konstytucyjne z 1952 roku. W dalszej części znajdzie się analiza wpływu Konstytucji na autonomiczne źródła prawa pracy. Zasada zamkniętego katalogu źródeł prawa, którą statuuje art. 87 KRP przyczyniła szereg teoretycznych problemów z tą kategorią źródeł prawa.

Uchwały Rady Ministrów

5/5 - (1 vote)

Uchwały Rady Ministrów są to akty normatywne o charakterze kolegialnym. Z brzmienia art. 92 ust. 2 Konstytucji należy wnosić, iż dla ich wydania nie jest potrzebne upoważnienie ustawowe. W myśl art. 93 ust. 2 Konstytucji zarządzenia mogą być wydawane tylko na podstawie ustaw, z czego a contra­rio należałoby wnosić, iż uchwały Rady Ministrów takie ustawowej podsta­wy mieć nie muszą i mogą mieć charakter samoistny[1].

Rada Ministrów wydaje uchwały normatywne w opierając się na ogólnej kompetencji wynikającej z art. 93 ust. 1 Konstytucji. Adresatami uchwał Rady Ministrów mogą być tylko podległe jej jednostki organizacyjne. Dzięki tym uchwałom rząd może w sposób samodzielny podejmować działania uznane przez siebie za potrzeb­ne i konieczne. Przedmiotem uchwał mogą być np. realizowane przez rząd zadania, sposób działania rządu czy wewnętrzna struktura jego organów.

Uchwały RM są niezbędnym środkiem, poprzez który rząd może kierować całością podporządkowanych mu organów. Samoistny charakter uchwał RM sprawia, iż mogą one regulować sprawy nie należące do zakresu ustawowego;  tym samym uchwały nie mogą wkraczać w materię regulowaną ustawowo. Uchwały rządu nie mogą też stanowić podstawy dla wydawania decyzji admi­nistracyjnych czy orzeczeń sądowych wobec obywateli lub osób prawnych. W przypadku wydania uchwały adresowanej do innych, niż podległe RM,  podmiotów lub określenia w niej materii wykraczającej poza wskazany wyżej zakres działania rządu, uchwałę taką należy uznać za niezgodną z Konstytu­cją. Oprócz uchwał normatywnych, o których mowa w art. 93 Konstytucji,  rząd może podejmować uchwały nie zawierające norm prawnych, np. w celu wyrażenia własnego stanowiska w określonej sprawie. Tego typu uchwałom nie można przypisać cechy aktu normatywnego, tym samym nie są one akta­mi prawa wewnętrznego.

Uchwały Rady Ministrów w polskim systemie prawnym są aktami normatywnymi, które stanowią źródło prawa o charakterze wewnętrznym. Rada Ministrów, jako najwyższy organ wykonawczy w państwie, podejmuje uchwały w sprawach, które wymagają decyzji na szczeblu rządowym, ale nie są objęte ustawą ani rozporządzeniem. Uchwały te są szczególnie istotne w kontekście regulowania kwestii organizacyjnych, koordynacyjnych oraz procedur administracyjnych w obrębie administracji rządowej.

Uchwały Rady Ministrów mają charakter wewnętrzny, co oznacza, że obowiązują one organy administracji rządowej, a nie mają powszechnego charakteru i nie tworzą norm prawnych, które obowiązywałyby obywateli. Uchwały te stanowią podstawę do realizacji polityki rządu, organizacji pracy ministerstw i innych jednostek administracyjnych, a także regulują procedury współpracy między organami administracji publicznej.

Rada Ministrów podejmuje uchwały na przykład w kwestiach takich jak:

  1. Zatwierdzanie planów rozwoju – Uchwały mogą dotyczyć ogólnych kierunków rozwoju kraju, polityki rządu w różnych dziedzinach, takich jak gospodarka, edukacja, zdrowie, infrastruktura.
  2. Zmiany organizacyjne w administracji publicznej – Uchwały mogą regulować reorganizację instytucji rządowych, wprowadzenie nowych struktur w ministerstwach lub agencjach rządowych, a także zmiany w organizacji pracy administracji.
  3. Wydawanie aktów wykonawczych – Uchwały Rady Ministrów mogą stanowić podstawę dla wydania rozporządzeń lub innych aktów prawnych, które służą wdrożeniu polityki rządu.
  4. Przyjmowanie polityk rządowych – Uchwały mogą dotyczyć przyjęcia strategii rządu w odniesieniu do różnych obszarów działalności państwowej, takich jak polityka gospodarcza, społeczna, ekologiczna czy obronna.
  5. Określanie zasad współpracy z innymi organami państwowymi – Uchwały mogą ustanawiać zasady współpracy między rządem a innymi organami władzy, takimi jak parlament, prezydent, samorządy terytorialne, czy instytucje międzynarodowe.

Chociaż uchwały Rady Ministrów są ważnym narzędziem w organizowaniu i zarządzaniu pracą administracji rządowej, nie są one źródłem powszechnie obowiązującego prawa w tym samym sensie, co ustawy czy rozporządzenia. Ich stosowanie ogranicza się do sfery administracji państwowej, a ich celem jest usprawnienie pracy organów wykonawczych oraz zapewnienie spójności działań rządu w różnych obszarach polityki publicznej.

[1] L. Garlicki, B. Szepetkowska, System źródeł prawa w Polsce…, op. cit., s. 30-31.

Zarządzenia premiera i ministrów

5/5 - (2 votes)

Jednym z rodzajów aktów prawa wewnętrznego są zarządzenia wydawane przez prezesa RM i ministrów. W przypadku zarządzeń wydawanych przez ministrów, chodzi tu tak o ministrów kierujących działem administracji rzą­dowej, jak i ministrów wypełniających zadania wyznaczone im przez premiera.

Zarządzenia to akty zawierające generalno-abstrakcyjne normy prawne. Zarządzenia są aktami wewnętrznymi wydawanymi tylko na podstawie ustawy i nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów. W przypadku zarządzeń Konstytucja nie formułuje wymogów, jakie powinno spełniać upoważnienie. Należy więc stwierdzić, iż upoważnie­nia te nie muszą być tak szczegółowe jak w przypadku upoważnień do wyda­nia rozporządzenia, o których mowa w art. 92 Konstytucji. Jest to uzasadnio­ne z jednej strony wewnętrznym charakterem zarządzeń, z drugiej konieczno­ścią pozostawienia premierowi i ministrom swobody w kierowaniu pracami rządu i poszczególnych resortów. Zakres przedmiotowy zarządzeń zdetermi­nowany jest ich wewnętrznym charakterem. Mają regulować działania całej administracji rządowej – w przypadku zarządzeń prezesa RM, lub poszczegól­nych jej działów – w przypadku zarządzeń ministrów. Zarządzenia jako akty prawa we­wnętrznego nie mogą wkraczać w sferę prawa powszechnie obowiązującego,  w tym względzie muszą spełniać wszystkie wymogi, o których była mowa odnośnie uchwał Rady Ministrów. W razie naruszenia tych wymogów należy  zarządzenia uznać za niezgodne z Konstytucją.

Cechą charakterystyczną aktów prawa wewnętrznego jest to, iż są one adre­sowane tylko do jednostek organizacyjnie podległych organowi wydającemu te akty i tylko te jednostki są nimi związane. Oznacza to, iż normy za­warte w tych aktach nie mogą być adresowane ani do obywateli ani do innych podmiotów prawa publicznego i prywatnego. Zarówno zarządzenia, jak i uchwały muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem. Ponieważ Konsty­tucja nie wprowadza w tym wypadku żadnych ograniczeń przedmiotowych należy przypuszczać, iż chodzi tu również
o zgodność z prawem miejsco­wym[1]. Ze sformułowania art. 93 Konstytucji nie wynika wprost, czy wylicze­nie źródeł prawa wewnętrznego w nim zawarte ma charakter enumeratywny, czy też dopuszczalne są inne rodzaje źródeł prawa wewnętrznego. Z punktu widzenia wielości dotychczas istniejących źródeł prawa niewątpliwie ich ograniczenie byłoby pożądane, powstaje jednak pytanie, czy jednak tak się stanie w praktyce. Zależy to od tego czy w ustawach znajdą się upoważnienia do wydawania innego rodzaju aktów prawotwórczej działalności organów ad­ministracji i ewentualnej interpretacji art. 93 przez Trybunał Konstytucyjny.

Praktyka działania organów administracji wskazuje, iż radykalne ogranicza­nie źródeł prawa wewnętrznego jest trudne do przeprowadzenia tak ze wzglę­du na wielość zadań administracji rządowej, jak i ze względu na jej skompli­kowaną strukturę. Wprawdzie normy prawa wewnętrznego nie są adresowane do podmiotów w stosunku do administracji zewnętrznych, w tym do obywa­teli, jednak poprzez fakt, iż wpływają one na sposób określenia kompetencji organów rozstrzygających, mogą mieć pośrednie znaczenie dla określenia sy­tuacji prawnej tychże podmiotów.

Na koniec tego podrozdziału warto wskazać róż­nice, jakie występują między aktami o charakterze wykonawczym powszechnie obowiązującym (rozporządzenia) i aktami o charakterze wewnętrznym (uchwa­ły RM i zarządzenia).

  1. Podstawowa różnica dotyczy zakresu ich obowiązywania, w pierwszym przypadku ma on charakter powszechny, adresatami norm mogą być osoby fizyczne i prawne oraz inne podmioty prawa publicznego. W przypadku ak­tów o charakterze wewnętrznym obowiązują one tylko jednostki podległe orga­nowi wydającemu.
  2. Inna jest funkcja rozporządzeń, a inna uchwał i zarządzeń. Rozporządze­nia wydane w oparciu o szczegółowe upoważnienie ustawowe mają przede wszystkim stanowić konkretyzacje ustawy, natomiast uchwały czy zarządzenia to akty prawne służące przede wszystkim sprawnemu funkcjonowaniu admi­nistracji rządowej. Zróżnicowanie to znajduje swe odzwierciedlenie w podsta­wie prawnej do wydawania aktów powszechnie i wewnętrznie obowiązujących. W przypadku rozporządzeń jest to upoważnienie, którego wymogi szczegóło­wo określa art. 92 ust. 1 i 2 Konstytucji, w przypadku zarządzeń chodzi o pod­stawę ustawową, która jednak nie musi być tak szczegółowa, w przypadku  uchwał dla ich wydania RM nie musi wskazać w ogóle podstawy ustawowej.
  3. Różnica dotyczy też zakazu subdelegacji. O ile w przypadku rozporządzeń zakaz subdelegacji jest wprost sformułowany w art. 92 ust. 2 Konstytu­cji i nie może podlegać żadnym ograniczeniom, o tyle w przypadku uchwał RM i zarządzeń premiera lub ministrów zakaz taki nie jest bezpośrednio wy­rażony w Konstytucji. Z jednej strony można by a contrario wnosić o dopuszczalności subdelegacji, z drugiej jednak dotychczasowe stanowisko dok­tryny, orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz zasada zamkniętego kata­logu źródeł prawa przemawiają raczej za zakazem subdelegacji również w tym przypadku[2]. Jednoznaczne rozstrzygnięcie tej wątpliwości nastąpi prawdo­podobnie dopiero w praktyce orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego.
  4. Zasadnicza różnica między rozważanymi aktami o charakterze powszechnie obowiązu­jącym i wewnętrznym dotyczy też ich pozycji w hierarchii źródeł prawa. Akty wewnętrzne mają niższą rangę i muszą być zgodne z aktami powszech­nie obowiązującymi. W podobny sposób wygląda natomiast możliwość bada­nia legalności obu rodzajów aktów. Podlegają one kontroli konstytucyjności dokonywanej przez Trybunał Konstytucyjny. Ponadto w przypadku rozporządzeń i zarządzeń ministrów Rada Ministrów na wniosek premiera może uchylić rozporządzenie lub zarządzenie, Konstytucja nie precyzuje podstaw uchyle­nia, należy stąd wnosić, iż podstawą taką może być niezgodność rozporządze­nia lub zarządzenia z aktami wyższej rangi jak i uznanie, iż dany akt norma­tywny nie odpowiada polityce rządu.

[1] L. Garlicki, B. Szepetkowska, System źródeł prawa w Polsce…, op. cit., s. 36-37.

[2] Z. Witkowski (red.), Prawo konstytucyjne, Toruń 1998, s. 43.