Przestępstwo to jest ujęte w art. 208 k.k.
Nikt nie zaprzeczy, że plaga alkoholizmu opanowała Polskę. Dotyka ona nie tylko dorosłych. Coraz więcej słyszy się o najmłodszych, którzy niejednokrotnie zmuszani nadużywają alkoholu. Nie trzeba udowadniać, jak tego typu używka działa na psychikę dorosłych, a co dopiero, gdy chodzi o dzieci, których organizm nie jest w pełni rozwinięty. „Z prowadzonych badań naukowych wynika, że każdorazowe wprowadzenie do ustroju człowieka nawet minimalnej dawki alkoholu powoduje powstawanie zmian, które odbijają się na wszystkich czynnościach organizmu.”68
Walkę z alkoholizmem deklaruje ustawa z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi69. Ustawa ta nie jest pierwszą regulacją w tym zakresie70. Ważnym uregulowaniem z punktu ochrony dziecka jest podanie przez ustawodawcę w art. 46 ust. 1 definicji napoju alkoholowego. Jest nim produkt przeznaczony do spożycia zawierający alkohol etylowy w stężeniu przekraczającym 1,5%71. Ustawa zabrania również tak sprzedaży jak i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18 – art. 15 pkt 2. Złamanie tego zakazu stanowi wykroczenie z art. 43 ust. 1 i zagrożone jest karą grzywny. Przy czym nie jest istotne czy alkohol został przez dziecko skonsumowany czy też nie.
Kolejnym elementem ochrony dzieci przed ujemnymi skutkami używania alkoholu jest penalizacja przestępstwa rozpijania małoletniego. Artykuł 208 k.k. brzmi: „Kto rozpija małoletniego dostarczając mu napoju alkoholowego, ułatwiając jego spożycie lub nakłaniając go do spożycia takiego napoju podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.” Przedmiotem ochrony jest rozwój psychiczny, fizyczny i moralny małoletniego, a więc osoby, która nie ukończyła 18 roku życia. Przez pojęcie „rozpija” należy rozumieć takie działanie, które stwarza niebezpieczeństwo przyzwyczajenia małoletniego do stałego picia napojów alkoholowych lub umocnienia w nim tego rodzaju skłonności72. Znamię to zakłada wielokrotność działania powtarzającego się z pewną częstotliwością, natomiast jednorazowe działanie może zostać uznane jedynie za usiłowanie przestępstwa z art. 208.73
Przepis ten przewiduje trzy postacie działania, a mianowicie:
- dostarczanie małoletniemu napojów alkoholowych,
- ułatwianie spożywania takich napojów,
- nakłanianie do spożycia.
Na byt przestępstwa nie wpływa forma działania. Niezależnie od tego, którą z form przybiera, działanie wyczerpuje znamiona przestępstwa. Tak więc jest to przestępstwo formalne, gdyż ustawa nie uzależnia jego wykonania od skutku w postaci doprowadzenia małoletniego do uzależnienia74. Przestępstwo to ma charakter umyślny, a więc może być ono popełnione z zamiarem bezpośrednim – jeśli chodzi o nakłanianie, natomiast gdy w grę wchodzi dostarczanie i ułatwianie – z zamiarem ewentualnym. Każde przyzwyczajenie jest rezultatem mającym swój początek w czasie. Przyzwyczajanie dziecka do picia rozpoczyna się z pierwszym jego kontaktem z alkoholem.
Ułatwianie małoletniemu spożycia alkoholu oznacza usuwanie przeszkód, a także stwarzanie warunków do jego skonsumowania (np. poprzez danie pieniędzy na zakup)75. Nakłanianie natomiast to oddziaływanie na psychikę małoletniego w kierunku wywołania decyzji spożycia alkoholu (może mieć formę np. namowy czy zachęty)76.
Z ostatnich badań wynika, że w przeciągu roku liczba przestępstw wzrosła niemal dwukrotnie.
| Art. 208 | ||
| 2000 r. | 2001 r. | 2002 r. |
| 253 | 370 | 635 |
Dane na podst. badań przeprowadzonych przez Komendę Główną Policji udostępnione w Internecie na stronie kgp.gov.pl
Większość z tych przestępstw to rozgrywające się w domu dramaty rodzin alkoholików. Potrzebna jest w tym zakresie większa ochrona dzieci, a przede wszystkim skuteczniejsza prewencja w tym zakresie.
68 V. Konarska – Wrzosek: Ochrona dziecka…, jw. s. 95.
69 Dz. U. z 1983 nr 35 poz. 230 z późniejszymi zmianami.
70 Pierwszą regulacją w tym zakresie była ustawa z 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. nr 69 poz. 434).
71 W poprzedniej ustawie ten procent był większy i wynosił 4,5%, wskutek czego można było podawać dzieciom niektóre rodzaje piwa i wina, co oznaczało umożliwianie rozpijania dzieci w świetle prawa.
72 Por. Uchwała Pełnego Składu Izby Karnej Sądu Najwyższego z 9. VI. 1976 r., VI KZP 13/75.
73 Inaczej stanowiła uchwała Sądu Najwyższego z 16 IV 1959 r., VI KO 56/59, zgodnie z którą: „jednorazowe podanie niepełnoletniemu napoju alkoholowego wyczerpuje znamiona przestępstwa rozpijania małoletniego, jeżeli w konkretnych okolicznościach może sprawić, że niepełnoletni zacznie poddawać się pijaństwu, lub też umocni się w ujawnionej skłonności.”
74 Część przedstawicieli doktryny uważa, że jest to przestępstwo skutkowe. Por. np. Z. Czeszejko – Sochacki: Przestępstwo rozpijania małoletniego. Warszawa 1975 s. 105 – 106, podobnie K. Buchała: Prawo karne…, Warszawa 1980 s. 710.
75 Por. A. Ratajczak: Przestępstwa przeciwko rodzinie.., jw. s. 170.
76 op. cit. s. 171.