kontynuacja pracy mgr z lutego
Regulacje dotyczące Sejmu i Senatu są zbliżone do tych, które zawierała Mała Konstytucja. Sejm wybierany jest w pięcioprzymiotnikowych wyborach: powszechnych, równych, bezpośrednich, proporcjonalnych i tajnych. Wedle stanowisk organizacji skrajnie prawicowych, a więc zwłaszcza tych, które krzewią idee zachowawczo-monarchistyczne, Sejm powinien być wybierany w wyborach większościowych, a nie proporcjonalnych, co dokładniej oddałoby wolę obywateli. Utrzymana został czteroletnia kadencja parlamentu, liczba parlamentarzystów: 460 posłów i 100 senatorów, zasada mandatu wolnego i silnego immunitetu. Do podmiotów, którym przysługuje inicjatywa ustawodawcza, dodano grupę co najmniej 100 000 obywateli, mających czynne prawo wyborcze (art. 118 ust. 2).
Postanowienia dotyczące referendum ogólnokrajowego nie zmieniły się znacznie od regulacji z Małej Konstytucji z 1992 roku. Maże ono zostać zarządzone przez Sejm (bezwzględną większością głosów), lub Prezydenta RP (za zgodą Senatu wyrażoną bezwzględną większością głosów) w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa (art. 125). Wynik jest wiążący, jeśli wzięło udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania. Artykuł 235 wprowadza możliwość zarządzenia referendum zatwierdzającego zmianę konstytucji. O ważności obydwu z nich decyduje Sąd najwyższy.
Regulacje dotyczące osoby Prezydenta RP również nie zmieniły się w sposób istotny od rozwiązań poprzedniej ustawy. Głowa państwa wybierana jest w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym, na pięcioletnią kadencję. Artykuł 126 stanowi, ze: „1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej. 2. (..) czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa, oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.”. Prezydent RP jako reprezentant państwa w stosunkach zewnętrznych: ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe, mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli Rzeczypospolitej Polskiej w innych państwach i przy organizacjach międzynarodowych, przyjmuje listy uwierzytelniające i odwołujące akredytowanych przy nim przedstawicieli dyplomatycznych innych państw i organizacji międzynarodowych (art. 133). Prezydent wydaje akty urzędowe (w zakresie swoich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, które wymagają kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Katalog 30 uprawnień nie wymagających kontrasygnaty przedstawia art. 144 ust. 3.
Trybunał Konstytucyjny zgodnie z art. 190 wydaje orzeczenia, które mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Jest to uprawnienie o mocy dużo większej niż w poprzednio obowiązującej ustawie, bowiem zgodnie z art. 33a ust 2 przepisów utrzymanych w mocy Konstytucji z 1952 roku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegały rozpatrzeniu przez Sejm.
Jako organy kontroli państwowej i ochrony prawa konstytucja wymienia: Najwyższą Izbę Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji. Nowością jest tu instytucja Rzecznika Praw Obywatelskich, powoływanego przez Sejm za zgodą Senatu na 5 lat. Rzecznik zgodnie z art. 208 stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji oraz innych aktach normatywnych. Jest on w swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie.
W rozdziale dotyczącym finansów publicznych znalazł się zapis o zakazie zaciągania pożyczek lub udzielania gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto (art. 216 ust. 5). Natomiast art. 220 ust. 2 mówi, że: „Ustawa budżetowa nie może przewidywać pokrywania deficytu budżetowego przez zaciąganie zobowiązania w centralnym banku państwa.” Tak więc zakładana jest możliwość uzależnienia budżetu państwa od zagranicznych banków komercyjnych.
Konstytucja w rozdziale 11 przewiduje możliwość wprowadzenia 3 stanów nadzwyczajnych: stanu wojennego, stanu wyjątkowego i stanu klęski żywiołowej. Dwa pierwsze wprowadza Prezydent RP za zgodą Rady Ministrów, a ostatni Rada Ministrów. Art. 228 ust. 6 i 7 mówi, że w czasie stanu nadzwyczajnego nie mogą być zmienione: konstytucja, ordynacje wyborcze do Sejmu, Senatu i organów samorządu terytorialnego, ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej oraz ustawy o stanach nadzwyczajnych, a w czasie stanu nadzwyczajnego i w ciągu 90 dni po jego zakończeniu nie może być skrócona kadencja Sejmu, przeprowadzone referendum ogólnokrajowe, nie mogą być przeprowadzone wybory do Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego oraz wybory Prezydenta Rzeczypospolitej, a kadencje tych organów ulegają odpowiedniemu przedłużeniu.
[kolejny fragment pracy magisterskiej omawiającej nasze konstytucje wkrótce]