praca mgr z prawa karnego
Procesowa kontrola i utrwalanie rozmów, przewidziane w przepisach rozdziału 26 k.p.k. (art. 237-242), zastąpiła dotychczasową, skromną regulację zawartą w art. 198 dotychczasowego k.p.k. (czyli kodeksu obowiązującego do roku 1997). Kontrola ta i utrwalanie objąć mogą nie tylko rozmowy telefoniczne, ale i treści innych przekazów dokonywanych przy użyciu środków telefonicznych (art. 241 k.p.k.). Dopuszczalna jest ona jedynie w celu wykrycia i uzyskania dowodów dla toczącego się postępowania lub zapobieżenia popełnienia nowego przestępstwa (art. 237 § 1 k.p.k.). Należy pamiętać, że każda forma podsłuchu narusza prywatność obywateli i wymaga stosowania rygorów przewidzianych w przepisach.
Kontrolę i utrwalenie rozmów lub innych przekazów zarządzić może w postępowaniu karnym jedynie sąd na wniosek prokuratora, a w wypadkach nie cierpiących zwłoki także sam prokurator, który jednak powinien w ciągu 5 dni uzyskać zatwierdzenie swojego postanowienia przez sąd. Policja nie ma w tym zakresie uprawnień.
Kontrola możliwa jest jedynie w stosunku do niektórych rodzajów przestępstw (art. 237 § 3 k.p.k.):
- zabójstwa,
- narażenia na niebezpieczeństwo powszechne lub sprowadzenie katastrofy,
- handel ludźmi,
- uprowadzenie osoby,
- wymuszenia okupu,
- uprowadzenia statku powietrznego lub wodnego,
- rozboju lub kradzieży rozbójniczej,
- zamachu na niepodległość lub integralność państwa,
- zamachu na jego konstytucyjny ustrój lub naczelne organy albo jednostkę Sił Zbrojnych RP,
- szpiegostwa lub ujawnienia tajemnicy państwowej,
- gromadzenia broni, materiałów wybuchowych lub radioaktywnych,
- fałszowania pieniędzy,
- handlu narkotykami,
- zorganizowanej grupy przestępczej,
- mienia znacznej wartości,
- użycia przemocy lub groźby bezprawnej w związku z postępowaniem karnym.
Kontrola więc nie może nastąpić w każdej sprawie, a jej zakres przedmiotowy jest ograniczony.
Kontrola objąć może:
- osobę podejrzaną,
- oskarżonego (podejrzanego),
- pokrzywdzonego,
- inną osobę, z którą może kontaktować się oskarżonego (np. znajomi, współpracownicy),
- inną osobę, która może mieć związek ze sprawcą lub z grożącym przestępstwem (art. 237 § 4 k.p.k.).17
Kontrola może być zarządzona na okres najwyżej 3 miesięcy, z możliwością przedłużenia w szczególnie uzasadnionym wypadku na dalsze maksimum 3 miesiące (art. 281 § 3 k.p.k.). Po zakończeniu kontroli utrwalone zapisy, które nie mają znaczenia dla postępowania, zostają zniszczone (art. 238 § 3 k.p.k.).
Stosowanie podsłuchu w trakcie śledztw dotyczących najcięższych nie budzi wątpliwości. Dyskusje wywołuje natomiast stosowanie technicznych środków kontroli, zakładanie podsłuchu w mieszkaniach. Przykłady z USA i Włoch dowodzą, że te przedsięwzięcia są nieodzowne dla skutecznego zwalczania przestępczości zorganizowanej.18
—
17 Kodeks postępowania karnego, Warszawa 1997r., s.283
18 B. Hołyst „Kryminalistyka”, Warszawa 1997r., s. 1050