Podział składki pomiędzy ZUS a fundusze

Podział składki pomiędzy ZUS a  fundusze spowodował pojawienie się na rynku większej ilości pieniędzy przeznaczonych na inwestycje. Fundusze emerytalne stały się silnymi i stabilnymi inwestorami. Skuteczność polityki inwestycyjnej zależy od osób zarządzających funduszem. Nie wszystkie OFE stać na odpowiednich specjalistów. Problemem OFE jest skonstruowanie swojego portfela zgodnego z limitami dotyczącymi poszczególnych kategorii lokat, a planami inwestycyjnymi. Ustawa bowiem określa w co i w jakim stopniu fundusze mogą inwestować. Rynek funduszy emerytalnych jest bardzo wrażliwy na istnienie konkurencji miedzy poszczególnymi funduszami. Państwo musi dążyć do wprowadzenia w systemie instrumentów zabezpieczających przed powstaniem oligopolu lub monopolu na rynku.1 Każde PTE w swoim statucie musiało określić jakie są jego założenia inwestycyjne. Niektóre decydowały się na agresywną politykę inwestycyjną – maksymalny dopuszczony ustawą pakiet akcji, a inne na bardziej bezpieczną  – inwestowanie w obligacje, bony skarbowe i lokaty bankowe. Fundusze, które decydują się na inwestycje w akcje, wybierają akcje większych spółek, o wysokiej kapitalizacji i bardzo dobrej sytuacji finansowej. Występuje również duże zainteresowanie sprywatyzowanymi spółkami Skarbu Państwa.

Wykres nr 3. Uśredniony portfel OFE w roku 1999.

Źródło: opracowanie własne na podstawie Biuletyn miesięczny (grudzień 1999) KNUiFE s. 3 ( www.knuife.gov.pl )

W początkowym etapie działania OFE inwestowały bezpiecznie, co wynikało z niewielkiej wartości ich portfeli. W 1999 OFE najczęściej inwestowały w obligacje, które zajmowały średnio 55,23% wartości inwestowanego portfela funduszy oraz bony skarbowe. Są to instrumenty bezpieczne, ale nie dające możliwości uzyskania znacznej premii za ryzyko. Inwestycje w akcje były na poziomie 13,34%.

Wykres nr 4. Uśredniony portfel w OFE w roku 2000.

Źródło: opracowanie własne na podstawie Biuletyn kwartalny (2/2000) KNUiFE (www.knuife.gov.pl ).

W 2000 roku w strukturze portfeli inwestycyjnych OFE  znacznie wzrósł udział akcji spółek notowanych na rynkach giełdowych (30,88%). Zbliżony był poziom inwestycji w obligacje, który wynosił 55,7%. Obniżono inwestycje w bony skarbowe do 8,58%.

Wykres nr 5. Uśredniony portfel w OFE w roku 2001

Źródło: opracowanie własne na podstawie Biuletyn kwartalny (1/2002) KNUiFE

( www.knuife.gov.pl ).

W 2001 roku znacznie, ponieważ aż o ok. 7% wzrósł  udział  obligacji w portfelach OFE, wynosił on 62,21%. Na drugim miejscu cały czas utrzymują się inwestycje w akcje, jednak ich poziom spadł o prawie 3% i obecnie wynosi 28,31%. Jeszcze większy spadek zanotował poziom inwestycji w bony skarbowe. Obecnie jest to 3,67%, czyli ok. 3,5% mniej niż rok wcześniej. Inwestycje w bankowe papiery wartościowe i depozyty bankowe utrzymują się praktycznie na stałym poziomie i zajmują obecnie 3,67% portfela OFE.

Istotnym elementem przy wprowadzaniu reformy emerytalnej było zapewnienie, aby środki ubezpieczonych były rzeczywiście inwestowane jedynie w ich interesie w instrumenty, mające perspektywy wzrostu wartości według przewidywań zarządzających OFE, a nie w celu uzyskania kontroli nad emitentem instrumentu.

OFE powinny interesować się nie tylko akcjami spółek o wysokich perspektywach wzrostu, ale także o wysokiej kulturze korporacyjnej. OFE powinny być barometrem inwestycyjnym wskazującym spółki w których prawa inwestorów mniejszościowych są należycie zabezpieczone, a spółki maja perspektywy wzrostowe.

Tabela nr 6. Struktura portfela inwestycyjnego Otwartych Funduszy Emerytalnych

Źródło: obliczenia własne na podstawie Biuletyn kwartalny (1/2002) KNUiFE ( www.knuife.gov.pl ).

I –  Akcje NFI

II –  Akcje spółek notowanych na regularnym rynku giełdowym

III –  Bony skarbowe

IV –  Depozyty i bankowe papiery wartościowe

V –  Obligacje

VI –  Inwestycje za granicą

VII –  Inne lokaty

Jak wynika z wcześniejszej analizy najwięcej miejsca w portfelach OFE zajmują inwestycje w obligacje. Są to bezpieczne inwestycje. Prawie we wszystkich funduszach ten rodzaj inwestycji jest najwyższy. Jedynie OFE Skarbiec Emerytura zdecydował się w swoim portfelu najwięcej środków zainwestować w bony skarbowe, przeznaczył na to 41,3% inwestycji, obligacje są na drugim miejscu i stanowią 39% portfela. W zdecydowanej większości fundusze jako drugi rodzaj inwestycji wybierały kupno akcji spółek notowanych na regularnym rynku giełdowym. Z tego „schematu”, oprócz wspomnianego już OFE Skarbiec Emerytura, wyłamał się także Pekao OFE, który więcej inwestował w bony skarbowe – 20,5%, a w akcje – 13,9%. Najbardziej zróżnicowany portfel ma Commercial Union OFE, który zdecydował się zainwestować prawie we wszystkie dostępne środki. W jego portfelu nie znalazły się jedynie akcji NFI. Jako jedyny zdecydował się zainwestować w inne dostępne lokaty. Przeznaczył jednak na nie jedynie 296 880 zł. co stanowi zaledwie 0,004% jego inwestycji. Jako jeden z czterech funduszy zdecydował się na inwestycje zagraniczne, przeznaczając na to 127 555 956 zł. czyli 1,96%. Tę formę inwestycji wybrały jeszcze tylko OFE Nationale Nederlanden, OFE PZU i OFE Skarbiec Emerytura, ale nikt nie zdecydował się na przeznaczenie na to większych środków. Na inwestycje w prawie wszystkie dostępne instrumenty zdecydowały się także OFE Nationale Nederlanden oraz OFE Skarbiec Emerytura. Małym zainteresowaniem funduszy cieszyły się akcje NFI. Część w ogóle nie zdecydowała się na ich zakup, a inne nabywały je w niewielkich ilościach. Najwięcej miejsca zajęły one w portfelach OFE Dom i Pekao OFE – po ok. 5%. Bankowy OFE przeznaczył 1,8%,OFE Pocztylion 1,3%, a OFE Polsat 1,2%. Inne fundusze kupując te akcje przeznaczyły na nie poniżej 1% swoich inwestycji. Nieco większą popularnością cieszyły się depozyty i bankowe papiery wartościowe. Na ich zakup zdecydowały się wszystkie fundusze. Najwięcej środków zainwestował w nie Bankowy OFE – 13,8%. Sporo miejsca zajmują też w portfelach Winterthur OFE – 8,2%, Pekao OFE – 7,4%, OFE Skarbiec Emerytura – 6,3%. Z analizy wynika fundusze do tej pory bardzo podobnie inwestują pieniądze. Największe fundusze starają się urozmaicić swój portfel, ale jednak cały czas stawiają na bezpieczne inwestycje czyli w obligacje.

Ważnym czynnikiem wpływającym na pozycje danego funduszu na rynku jest struktura wiekowa członków danego funduszu. Wiadomo, że osoby młode wchodzące na rynek pracy otrzymują mniejsze wynagrodzenie, a co za tym idzie mniejsze pieniądze  trafiają do  OFE.  Poza tym liczba  osób  do 20  roku życia,  które

podjęły pracę i płacą składki na ubezpieczeni społeczne jest stosunkowo mała.  Fundusze powinny zabiegać o członków z dużymi zarobkami. W takim przypadku mogłyby mieć mniejszą ilość członków niż inne fundusze, ale wpływałyby do nich większe pieniądze z tytuły składek.

Tabela nr 7. Członkowie OFE według wieku stan na 31.03.2002

Źródło: obliczenia własne na podstawie Biuletyn kwartalny (1/2002) KNUiFE (www.knuife.gov.pl)

Zdecydowanie największą grupę klientów OFE stanowią osoby między 20, a 30 rokiem życia. Wynika to głównie z tego, że w momencie wprowadzenia reformy wstąpienie do funduszy było dla nich obowiązkowe. Osoby powyżej 31 roku życia miały wybór i mogły pozostać przy starej emeryturze. Najmniejszą liczbę członków OFE stanowią osoby miedzy 46 – 50 rokiem życia i starsze, ponieważ niewiele osób w tym wieku zdecydowało się na nową emeryturę. Osoby poniżej 20 roku życia stanowią największy procent uczestników w OFE Skarbiec Emerytura – 10,8, OFE Dom – 10,3, oraz OFE Pocztylion.  Dużą  grupę  stanowią także w OFE Kredyt Banku – 9,12%, OFE Polsat – 8,8% i Pekao OFE 8,7%. Mały procent zajmują te osoby  w Commercial Union OFE – 2,9 oraz AIG OFE – 3,33 i OFE Nationale Nederlanden – 4,8. Przedział 21-25 lat to zdecydowane przodownictwo OFE Kredyt Banku – 32,5% zajmują osoby w tym przedziale wiekowym. Stanowią one także dużą część członków OFE Polsat – 26,8%, Pekao OFE –26% i Sampo OFE – 25%.

Osoby w przedziale 26 – 35  lat stanowią największy procent wśród uczestników Commercial Union OFE – 45,5, Nationale  Nederlanden OFE – 44,6 i OFE Allianz Polska – 41,1. Osoby znajdujące się w przedziale wiekowym 36 �