prace

Rynek ubezpieczeń na życie w Wielkiej Brytanii a jednolity rynek ubezpieczeniowy

Głosuj na ten post

Już w momencie współtworzenia Jednolitego rynku ubezpieczeniowego tj. z momentem wydania tzw. pierwszej dyrektywy w sprawie koordynacji przepisów dotyczących podejmowania i prowadzenia działalności w ubezpieczeniach na życie trzeba było dokonać radykalnych zmian jeśli chodzi o możliwość prowadzenia różnych działów ubezpieczeń, gdyż w Wielkiej Brytanii występowały firmy prowadzące jednocześnie oba działy ubezpieczeń. Kwestię zasadności rozdzielenia ubezpieczeń na życie i innych ubezpieczeń osobowych i majątkowych poruszam w rozdziale I.

Tworząc jednolity rynek ubezpieczeń na życie należało wziąć pod uwagę fakt, że ten rodzaj ubezpieczeń w różnych państwach odgrywał różną rolę. W jednych państwach były to ściśle regulowane i kontrolowane przez państwo produkty ubezpieczenia na życie, ściśle związane z prowadzoną polityką społeczną mające odgrywać znacząca rolę przy zabezpieczeniu na starość (np. Niemcy). W innych ubezpieczenia na życie traktowane były jako jeden z instrumentów lokowania nadwyżek finansowych i państwo nie przywiązywało dużej wagi do wspomagania ich rozwoju (np. Grecja). W Wielkiej Brytanii już od 1986 r. pracownikom najemnym umożliwiono zawieranie indywidualnych umów ubezpieczeniowych, by zapewnić w ten sposób uzupełnienie emerytur państwowych. Od roku 1986 do roku 1990 liczba osób, które zawarły indywidualne umowy ubezpieczenia emerytalnego wzrosła w Wielkiej Brytanii z 5 do 14 milionów funtów szterlingów.

Tworzenie wspólnego rynku ubezpieczeniowego było kombinacją systemów ówczesnych członków wspólnoty. Podstawową zasadą jaką brytyjski rynek ubezpieczeń na życie wniósł do wspólnego rynku był „wybór konsumenta i ochrona konsumenta”. Moim zdaniem umiejscowienie ubezpieczonego tak wysoko jest jak najbardziej uzasadnione. Ubezpieczenia na życie są bardzo specyficzną usługą. Jest to z jednej strony długoterminowe oszczędzanie i zabezpieczenie przyszłości jak również zabezpieczenie bliskich w razie przedwczesnego zgonu. Jest to najbardziej „osobisty” produkt jaki można nabyć na rynku finansowym.

Szczególnie rozpowszechnionym zjawiskiem w Wielkiej Brytanii było stosowanie indeksacji kapitału w produktach ubezpieczenia na życie. Mimo występowania w tym kraju, w ciągu ostatnich 30 lat dwucyfrowej inflacji, ubezpieczycielom brytyjskim udało się zachować wiodącą pozycję na międzynarodowym rynku ubezpieczeniowym. Wielka Brytania nie przywiązywała także większego znaczenia do stałości kursu walutowego, a nawet często preferowała kurs płynny jako zapewniający autonomię w wewnętrznej polityce pieniężnej. To pozwoliło temu krajowi na całkowite zniesienie restrykcji kapitałowych już w latach siedemdziesiątych. Można w tym upatrywać ważnego czynnika, który przyczynił się do dynamicznego rozwoju Londynu jako centrum finansowemu.

Wpływ Wielkiej Brytanii na kształtowanie się jednolitego rynku widoczny jest przede wszystkim w chwili ustanawiania dyrektyw. Dyrektywy pierwszej generacji wyliczając formy ubezpieczenia na życie wyraźnie zaznaczają, że unieważnieniu nie ulega istniejące w Wielkiej Brytanii stałe ubezpieczenie zdrowotne (Permanent Health Insurance). Dyrektywa także zaznacza, że przedsiębiorstwo ubiegające się o zezwolenie na prowadzenie ubezpieczeń na życie musi przyjąć jedną z form spółki akcyjnej, towarzystwa zarejestrowanego na mocy Industrial and Provident Societies Acts lub stowarzyszenia ubezpieczycieli znanego jako Lloyd’s. Taki zapis w dyrektywie unijnej wyraźnie wskazuje na wagę rynku brytyjskiego. Jest to dowód na to, że owa „kolebka ubezpieczeniowa” w dużym stopniu okazała się podstawą do tworzenia jednolitego rynku ubezpieczeniowgo. Rozwiązania Wielkiej Brytanii okazały się sprawdzone i w niezmienionym stanie pojawiły się w podstawach tworzących wspólny rynek ubezpieczeniowy.

Nie oznacza to jednak, że rynek brytyjski jest całkowicie jednolity i nie ma rozbieżności jeśli chodzi o wspólne funkcjonowanie z innymi rynkami. Chociażby fakt, że przepisy brytyjskie wymagają aby pośrednik wybrał działalność w zakresie ubezpieczeń na życie albo pozostałych ubezpieczeń. Przepis ten stwarza szereg problemów, gdy pośrednicy z innych krajów (gdzie dozwolone jest równoczesne zajmowanie się ubezpieczeniami na życie i innymi ubezpieczeniami) chcą świadczyć usługi na terenie Zjednoczonego Królestwa.

Brytyjskie firmy ubezpieczeniowe na początku lat dziewięćdziesiątych niechętnie angażowały się w fuzje i przejęcia firm na rynku europejskim. Natomiast w dużej mierze nastawiały się na otwieranie agencji w różnych krajach, a następnie przekształcanie ich w pełnoprawne przedsiębiorstwa lub też uczestnictwo we wspólnych przedsięwzięciach, takich na przykład jak porozumienie marketingowe między towarzystwem Commercial Union i Credito Italiano. Ubezpieczyciele brytyjscy nie są tak agresywni jeśli chodzi o ekspansje na rynek europejski jak firmy ubezpieczeniowe pochodzące z innych państw Wspólnoty. Firmy ubezpieczeniowe z Wielkiej Brytanii w niewielkim stopniu wzięły udział w tworzeniu grup ubezpieczeniowych z krajami z poza Unii Europejskiej. Rola Brytyjczyków sprowadzała się raczej do „bycia nabywanym” niż „nabywającym”. Wyjątek stanowi Commercial Union z aktywną działalnością w Europie Środkowej, choć ostatnio można zaobserwować zmiany w tym procesie. Postawa ubezpieczycieli z Wielkiej Brytanii potwierdza wieloletnie stanowisko odizolowania wyspy od kontynentalnej Europy. Większość brytyjskich firm ubezpieczeniowych jest zaangażowana w dużo istotniejsze dla nich operacje ze Stanami Zjednoczonymi, Australią i Kanadą.

Rynek ubezpieczeń na życie w Wielkiej Brytanii jest rynkiem bardzo silnie rozwiniętym, o silnej konkurencji między dużymi firmami ubezpieczeniowymi sprzedającymi szeroką gamę produktów ubezpieczeniowych. Ubezpieczenia zdrowotne, pomimo wzrastającej składki, cieszą się niemalejącym powodzeniem tak samo jak polisy ubezpieczenia na życie typu unit-linked.

Biorąc pod uwagę wskaźniki strukturalne, takie jak liczba przedsiębiorstw i poziom zatrudnienia w nich, w 1992 roku Wielka Brytania była największym rynkiem ubezpieczeniowym w Unii Europejskiej. Także najwyższy poziom składki w tymże roku przypadającej na jednego mieszkańca zanotowano w Wielkiej Brytanii (1784 ECU z czego ponad 50% przypadało na ubezpieczenia na życie). Można powiedzieć, że było to przede wszystkim wynikiem wysokiego stopnia rozwoju sektora ubezpieczeń, w tym przede wszystkim ubezpieczeń na życie, nakierowanego w znacznym stopniu na zapewnienie świadczeń emerytalnych. Także jeśli chodzi o największe firmy ubezpieczeniowe wiodącą pozycję zajmowała wtedy Wielka Brytania (Prudential, CGU, Lloyd’s Abbey Life, Sun Alliance, ).

Sytuacja na rynku brytyjskim zmieniała się w takim samym stopniu jak zmieniały się trendy na europejskim rynku ubezpieczeniowym. Dostosowanie do wciąż zmieniającego się rynku usług finansowych spowodowało, że instytucje finansowe zmuszone były szukać nowych rozwiązań. Jednym z rozwiązań jakie zastosowały banki jest poszerzenie i dywersyfikacja oferty usług. Banki zaczęły więc aktywnie uczestniczyć w sprzedaży polis życiowych. W wielu krajach Europy Zachodniej banki sprzedają w swoich placówkach do 13% wszystkich polis życiowych. Brytyjska agencja badawcza Datamonitor, w opublikowanym w 1997 r. raporcie pt.: „Bancassurance in Europe” podała, że już 46% banków ma własną spółkę ubezpieczeniową natomiast 25% utworzyło razem z ubezpieczycielami spółki typu joint-venture. Specjaliści Financial Times dowodzą, że udział instytucji na polu działalności bancassurance na rynku w Wielkiej Brytanii w roku 2000 wyniesie już 28%. Wyniki banków jeśli chodzi o sprzedaż polis ubezpieczenia na życie w porównaniu z innymi pośrednikami, wyraźnie przemawia na korzyść tych pierwszych.

Londyn odegrał pionierską rolę w procesie deregulacji rynków finansowych w Europie. Utrzymaniu mocnej pozycji ma służyć na przykład coraz szersze stosowanie technologii informatycznej. Pod koniec 1996 r. została uruchomiona w Londynie elektroniczna sieć – Limnet (London Insurance Market Network), mająca na celu usprawnienie obrotu między firmami ubezpieczeniowymi działającymi w tym mieście.

Wielka Brytania pozostając poza Europejską Unią Walutową i nie wprowadzając euro będzie czerpała korzyści z wprowadzenia tego systemu. Przyjmuje się, że wprowadzenie euro przyczyni się do 4,5% wzrostu PKB w Unii Europejskiej. To powinno prowadzić do wzrostu znaczenia działalności ubezpieczeniowej, przyjmując silne uzależnienie popytu na ubezpieczenia od dochodów ludności. Wielka Brytania, nawet będąc poza EMU, będzie czerpała korzyści w dwojaki sposób – po pierwsze ubezpieczyciele brytyjscy są bardzo aktywni na rynku UE i będą beneficjantami udogodnień jakie oferuje jednolita waluta. Po drugie, 60% eksportu UK stanowi eksport do krajów UE. Wzrost PKB w tych krajach spowoduje wzrost PKB w Wielkiej Brytanii co pociągnie za sobą wzrost zainteresowania ubezpieczeniami.

Jak już zaznaczałam parokrotnie Wielka Brytania jest kolebką ubezpieczeń i mimo swojego dystansu do państw z kontynentu ma ogromny wpływ na to co dzieje się na rynkach finansowych Europy. Londyn jest niezaprzeczalnie największym centrum finansowym Europy i nawet szokująco wysokie ceny najmu biur w City nie odstraszają europejskich ubezpieczycieli. Zaryzykowałabym tezę, że firma ubezpieczeniowa nie mająca siedziby lub przedstawicielstwa w City nie będzie odgrywać znaczącej roli na europejskim rynku ubezpieczeniowym.

Analiza działalności otwartych funduszy emerytalnych

5/5 - (2 votes)

W wyniku wprowadzenia reformy powstały otwarte fundusze emerytalne oraz całkowicie nowe prywatne podmioty, które nimi zarządzają – powszechne towarzystwa emerytalne. Rynek towarzystw emerytalnych różni się od innych rynków finansowych. Na typowych rynkach nowy produkt zdobywa rynek sukcesywnie, a w wypadku funduszy emerytalnych istniała konieczność szybkiego zadeklarowania się większości potencjalnych klientów.

Rynek funduszy emerytalnych został podzielony w 1999 roku, w następnych latach członkami OFE zostaną osoby, które podejmują pracę po raz pierwszy. Opłata za przedwczesny transfer jest dodatkowa barierą w przemieszczaniu się konsumentów. Jest to kolejna różnica w stosunku do typowego rynku. Uruchomienie PTE wiąże się z wysokimi kosztami, ale również z przeznaczeniem poważnych środków na reklamę i akwizycję.  W połączeniu z barierą transferową i niskim odsetkiem nowych członków sprawia, że bariery wejścia dla nowych podmiotów są bardzo wysokie, dlatego też w 2000 roku nie utworzono żadnego  PTE.

PTE, w pozyskaniu nowych członków OFE, mogą konkurować ze sobą na kilka sposobów. Najważniejsza z punktu widzenia klienta jest konkurencja jakościowa. Obejmuje ona przede wszystkim stopę zwrotu, która mierzy efektywność inwestycji czynionych przez dane OFE. Ważny jest także dostęp do informacji, czyli możliwość sprawdzenia swojego konta poprzez bankomat, Internet lub call – center. Innym sposobem jest konkurencja cenowa. Fundusze mogą pobierać od swoich klientów opłaty wymienione w ustawie. OFE mogą konkurować za pomocą sieci sprzedaży, czyli liczby i wydajności zatrudnionych akwizytorów, oraz na wspierająca sprzedaż reklamę.

Fundusze emerytalne rozpoczęły działalność 1 kwietnia 1999 r. W momencie startu było ich piętnaście. Od 1 marca do końca grudnia 1999 r. pracownicy mogli podpisywać umowy z wybranymi przez siebie funduszami. Towarzystwa aby pozyskać jak największą liczbę członków przygotowywały odpowiednie plany i strategie. Wchodząc na rynek zakładały w jakim procencie rynku chciałyby mieć udział. Ponieważ nie było konkretnych  informacji  o liczbie  uczestników,  która może

wziąć udział w reformie i nie znano nawet liczby osób, które będą miały obowiązek przystąpienia do II filaru, planowane udziały w rynku znacznie odbiegają od osiągniętych rezultatów.

Tabela nr  2.Towarzystwa Emerytalne – udział w rynku

Otwarty Fundusz Emerytalny Planowany udział w rynku

ok.

 Planowany udział w rynku (w %) Członkowie OFE stan na 31.12.1999 Udział w rynku stan na 31.12.1999(w %) Członkowie OFE stan na 31.03.2002 Udział w rynku stan na 31.03.2002(w %)
AIG  OFE 500 000 8% 810 904 8,39 839 607 7,81
Commercial Union OFE BPH CU, WBK SA 800 000 12% 2 303 071 23,83 2 463 335 22,91
Bankowy  OFE 600 000 Co najmniej 10% 353 197 3,65 388 829 3,62
OFE  „Pocztylion” Brak danych Brak danych 347 505 3,6 454 391 4,23
OFE  Ego Brak danych Brak danych 222 801 2,31 239 156 2,22
OFE  „DOM” 500 000 –

650 000

 8 – 10% 155 743 1,61 240 694 2,24
OFE  Nationale – Nederlanden Polska 500 000 8% 1 467 125 15,8 1 753 644 16,31
OFE  PBK „Orzeł” 450 000 –

600 000

 7 – 10% 246 492 2,55 270 574 2,52
OFE  PZU „Złota Jesień” 1 500 000 20% 1 700 840 17,6 1 757 427 16,34
SAMPO OFE Brak danych Brak danych 476 039 4,92 449 727 4,18
OFE  Skarbiec – Emerytura Brak danych Brak danych 344 443 3,56 380 792 3,54
Winterthur OFE Brak danych Brak danych 275 914 2,85 323 398 3,01
OFE  Zurich 650 000 10% 969 670 3,82 390 662 3,63
OFE  Polsat 300 000 –

500 000

 10% 76 267 0,79 131 443 1,22
OFE Allianz Polska Brak danych Brak danych 175 789 1,82 221 101 2,07
OFE Kredyt Banku Brak danych Brak danych 49 188 0,51 155 807 1,45
Pekao OFE Brak danych Brak danych 59 999 0,62 291 508 2,71

Źródło: Powszechne Towarzystwa Emerytalne w pigułce, „Gazeta Ubezpieczeniowa” nr 5 z 3-9.03.1999r, „Gazeta Ubezpieczeniowa” nr 23 z 9.08.2000 r. s. 15, oraz Biuletyn kwartalny (1/2002)KNUiFE ( www.knuife.gov.pl ).

Według stanu na koniec roku 1999 najwięcej członków zgromadził Commercial   Union   OFE  BPH  CU,  WBK S.A.-  2 303 071 członków,  co stanowiło

23,83% rynku. Przekroczył on prawie czterokrotnie swoje założenia. Lider na rynku OFE, w odniesieniu do posiadającego najmniej członków czyli nieistniejącego już OFE Rodzina, miał ponad 70 razy więcej członków. Bardzo duży udział w rynku posiadały także OFE PZU Złota Jesień – 1 700 840 członków, co stanowiło 17,6% rynku oraz OFE Nationale Nederlanden – 1 467 125 członków, czyli 15,8% rynku. Najmniej uczestników, obok OFE Rodzina (29 700, 0,31%), miały: OFE Kredyt Banku – 49 188 czyli 0,51% i także nieistniejący OFE Epoka, która posiadał 50 008 członków co stanowiło 0,52 % rynku. Najbliżej osiągnięcia założeń było OFE PZU, które planowało, że do funduszu przystąpi ok. 1 500 000  członków, a pod koniec 1999 roku liczba uczestników wynosiła 1 700 840. Największą porażkę poniosły OFE Polsat i nieistniejący Pioneer OFE. Z planowanego udziału w rynku w wysokości 10%, nie osiągnęli nawet 1%. Wiadomo było że nieuniknionym procesem będzie konsolidacja funduszy. Spowodowane to było tym, że do niektórych funduszy nie zapisało się tylu uczestników, aby zagwarantować PTE zyski. Analitycy szacują, że minimalnym progiem sukcesu jest ok. 300 tys. członków.  W pierwszym kwartale 2002 roku liderem pod względem liczby członków  był nadal Commercial Union OFE który posiadał 2 463 355, jednak jego procentowy udział spadł do 22,91. Drugie miejsce zajmuje OFE PZU Złota Jesień, do którego przystąpiło łącznie 1 757 427 co stanowi 16,34%. Bardzo zbliżył się do niego OFE Nationale Nederlanden – 1 753 644 czyli 16,31% ubezpieczonych. Do wyróżniających się funduszy należy także AIG OFE który zgromadził 7,81% uczestników. Duży postęp zanotował Pekao OFE z 0,51% na 2,71% jednak jest to głównie spowodowane tym, że towarzystwo przejęło  zarządzanie nad Pioneer OFE, a także OFE Epoka, których członkowie wstąpili w jego szeregi. Sampo PTE, którego fundusz posiada 449 727 członków przejął zarządzanie nad OFE Norwich Union, a Pocztowo – Bankowe PTE nad Arka Invesco OFE. Najmniej członków posiada OFE Polsat – 131 443 czyli 1,22%.

Przy wyborze odpowiedniego funduszu należało zwrócić zwłaszcza uwagę na to kto jest jego założycielem i kto będzie zarządzał naszymi pieniędzmi. Należało pamiętać, że jest to inwestycja długoterminowa mająca na celu zabezpieczenie naszej przyszłości za kilkanaście, kilkadziesiąt lat. Bardzo ważne więc jest czy założyciele mają tradycję, a co za tym idzie doświadczenie w prowadzeniu tego typu działalności, ponieważ kluczowym czynnikiem będzie jakość zarządzania kapitałem. Większość przystępujących do funduszy kierowała się wysokością prowizji. Wysokie opłaty od składek  oznaczają,  że  otwarty  fundusz  emerytalny  zabiera  dużą  część

pieniędzy dla siebie. W efekcie członkowie funduszu mają na swoim rachunku mniej pieniędzy. Opłaty od składek są zazwyczaj najwyższe na samym początku oszczędzania, ponieważ PTE muszą opłacić agentów podpisujących umowy z klientami i zapłacić za reklamę i promocję. Towarzystwa aby pozyskać jak największą liczbę członków konkurowały ze sobą obniżając prowizję.

Tabela nr 3. Średnioroczna prowizja pobierana przez OFE

                                    OFE Prowizja w kolejnych latach członkostwa Prowizja średnioroczna po latach (w %)
10 15 20 25 30 35 40
AIG  OFE

 

 8,5% 8,5 8,5 8,5 8,5 8,5 8,5 8,5
Bankowy  OFE

 

  1 rok 9,9%, 2 i 3 – 8,9%, 4 –8,7%, 5-10 –8,4%, 11-15 – 7,4%, 16-20 – 5,4%, 21-25 – 2,5%, następne – 0% 8,68 8,25 7,54 6,53 5,44 4,67 4,08
Commercial Union OFE BPH CU WBK 10%, po dwóch latach 4% 5,2 4,8 4,6 4,48 4,4 4,34 4,3
OFE Ego

 

 7,9% 7,9 7,9 7,9 7,9 7,9 7,9 7,9
OFE Allianz Polska

 

 1 rok- 6%, 2 i 3 – 5%, następne 4% 4,4 4,26 4,2 4,16 4,13 4,11 4,1
OFE Kredyt Banku

 

 8% 8 8 8 8 8 8 8
OFE Nationale Nederlanden Polska 8,7% po dwóch latach 5,8% 6,38 6,19 6,09 6,03 5,99 5,97 5,95
OFE PBK Orzeł

 

 8,9%, 3-4 – 8,5%, następne 7,9% 8,22 8,11 8,06 8,03 8,01 7,99 7,98
OFE Pocztylion

 

 8,9%, 3-15 – 7,5% następne 2,9% 7,78 7,69 6,49 5,77 5,29 4,95 4,7
OFE Polsat

 

 8,5% 8,5 8,5 8,5 8,5 8,5 8,5 8,5
OFE  PZU

Złota Jesień

 9%, 3-15 –7%, następne 3% 7,4 7,27 6,2 5,56 5,13 4,83 4,6
SAMPO OFE 8% 8 8 8 8 8 8 8
OFE Skarbiec – Emerytura 7,9%, po dwóch latach 6% 6,38 6,25 6,19 6,15 6,13 6,11 6,1
OFE  Dom

 

 8,9%, po dwóch latach 4,5% 5,38 5,09 4,94 4,85 4,79 4,75 4,72
Pekao OFE

 

 1 i 2 -7,8%,3 – 6%, 4-5,5%, 5-5% następne 4,5% 5,46 5,14 4,98 4,88 4,82 4,77 4,74
Winterthur OFE

 

 1-3 – 9%,

4-10-5,25%, 11-20 – 5% następne 3,5%

 6,38 6 5,81 5,35 5,04 4,82 4,66
Zurich OFE

 

 9% 9 9 9 9 9 9 9

Źródło: obliczenia własne na podstawie Biuletyn kwartalny (1/2002) KNUiFE (www.knuife.gov.pl)

Tabela  ta ukazuje różne sposoby pobierania  prowizji przez  PTE. Część towarzystw bierze stałą prowizję przez wszystkie lata, a inne z upływem czasu obniżają je. Towarzystwem, które weszło na rynek z najwyższą prowizją pierwszoroczną wynoszącą 15% było AIG OFE. Wobec niekonkurencyjności – szybko ją obniżyło do 8,5%. Najniższą średnioroczną prowizję po pierwszych 10 latach uczestnictwa pobierają Allianz Polska – 4,85% i Commercial Union OFE BPH CU WBK  – 5,2%, oraz OFE Dom – 5,38%. W długim okresie czasu, po  40 latach najniższą prowizję ma Bankowy OFE – 4,08%, oraz OFE  Allianz Polska – 4,21%. Bankowy OFE po 25 latach uczestnictwa w funduszu zaprzestaje pobierania prowizji.

Funduszami emerytalnymi posiadającymi najwyższą prowizję, jednakową przez wszystkie lata uczestnictwa w funduszu są: Zurich OFE – 9%, AIG OFE – 8,5%, OFE Polsat – 8,5% .

Decyzja o przystąpieniu do II filaru jest nieodwołalna. Można jednak zmieniać fundusze emerytalne. Początkowo głównym czynnikiem, którym kierowano się przy wyborze OFE była wysokość prowizji.  Następnie zaczęto kierować się wysokością kapitału PTE, doświadczeniem na polskim  rynku finansowym osób zarządzających kapitałem. Niebagatelną rolę odegrała też reklama, często nierzetelna, ukazująca nam wspaniałą przyszłość na emeryturze. Osoby, które  w terminie nie dopełniły obowiązku zawarcia umowy z OFE, zostały drogą losowania przydzielone przez ZUS do poszczególnych funduszy. Obecnie przy zmianie i wyborze nowego funduszu decyduje przede wszystkim wartość jednostki uczestnictwa, a więc zysk osiągany przez OFE, a także wielkość funduszu. Należy jednak pamiętać, że fundusze z założenia są wieloletnie, 30 a nawet w niektórych przypadkach 40 letnie, dlatego też błędem jest śledzenie codziennej wyceny jednostek rachunkowych funduszy. Dopiero kilka lat po wprowadzeniu reformy będzie można porównać skuteczność zarządzania składkami przez Fundusze Emerytalne. Wtedy bowiem znane będą średnie stopy zwrotu z inwestycji, które będą obliczone na podstawie średnich wyników finansowych wszystkich funduszy. Analizując te wyniki można będzie wybrać najbardziej rentowny fundusz.

Tabela nr 4. Zmiany członkostwa dokonane przez członków OFE

                                    OFE IV kwartał 1999r. IV kwartał 2000r. IV kwartał 2001r.
przystąpili opuścili przystąpili opuścili przystąpili opuścili
AIG  OFE 2 539 1 427 495 1036 1876 8726
Bankowy  OFE 1 634 1 408 1807 588 2770 8837
Commercial Union OFE BPH CU WBK 91 3 832 108 3170 4378 8461
OFE Ego 2 300 1 712 586 465 3614 2072
OFE Allianz Polska 1 060 84 282 194 3322 785
OFE Kredyt Banku 2 330 140 4428 373 16800 952
OFE Nationale Nederlanden Polska 818 1 785 709 1387 7028 3815
OFE PBK Orzeł 3 975 2 623 112 653 5715 2546
OFE Pocztylion 1 646 1 921 662 173 3379 2799
OFE Polsat 760 98 3103 173 140 1032
OFE  PZU

Złota Jesień

 267 6 559 553 3899 2037 17119
Sampo OFE 3 065 2 725 52 2301 309 6871
OFE Skarbiec – Emerytura 3 534 3 041 1717 1333 8431 4836
OFE  Dom 1 254 921 1479 324 17786 1303
Pekao OFE 36 76 11 105 111 2577
Winterthur OFE 489 1 380 780 541 2950 2548
Zurich OFE 1 369 1 486 754 987 544 3930

Źródło: Biuletyn kwartalny (1/2000) KNUiFE, Biuletyn kwartalny (4/2000)KNUiFE oraz

Biuletyn kwartalny (4/2001)KNUiFE ( www.knuife.gov.pl ).

Zmieniając fundusz w IV kwartale 1999 roku najwięcej osób przystąpiło do OFE PBK Orzeł  3 975 nowych członków oraz do OFE Skarbiec – Emerytura – 3 534 członków. Dużą liczbą nowych uczestników mogły szczycić się także AIG OFE – 2 539, OFE Kredyt Banku – 2 330 oraz OFE Ego – 2 300. Najmniejszą popularnością cieszyły się  Pekao OFE, tylko 36 nowych osób i Commercial Union – 91, a także OFE PZU – 267 członków, Wintherthur – 489 i Polsat – 760. Najwięcej osób opuściło szeregi funduszu PZU –  6 559,  Commercial Union  –  3 832, a  także  Skarbiec Emerytura –

3 041 i PBK Orzeł – 2 623. W IV kwartale 2000 roku najwięcej nowych członków miał OFE Kredyt Banku – 4 428 osób, OFE Polsat – 3103 oraz Bankowy OFE – 1 897 i OFE Skarbiec Emerytura – 1 717. Pod względem utraty członków prowadziły OFE PZU – 3 899, Commercial Union – 3 170 i Nationale Nederlanden – 1 387. Ostatni kwartał  2001  roku  to  bardzo  dużo  nowych  członków  w  szeregach  OFE  Dom  –

17 786,  OFE Kredyt Banku – 16 800, oraz Skarbiec Emerytura – 8 400 i OFE Nationale Nederlanden – 7 028. Najmniej osób przeszło do Pekao OFE – tylko 111 osób, Polsat OFE – 140 oraz Sampo OFE – 309. Najczęściej uczestnicy opuszczali szeregi OFE PZU – aż 17 786 osób, Bankowy – 8 837, AIG – 8 726 i Commercial Union – 8 461.  Wyniki te pokazują, że fundusze które są liderami na rynku mają coraz większe problemy z pozyskiwaniem nowych członków i z utrzymaniem starych.  Należy pamiętać o tym, że zmieniając fundusz, członkostwo w nowym liczy nam się jako pierwszy rok uczestnictwa w tym funduszu, a więc ponosimy największe koszty prowizyjne. W przypadku Sampo OFE podałem wcześniejsze dane dotyczące przejętego przez niego OFE Norwich Union.

Składki przekazywane przez ZUS do OFE są zamieniane na jednostki uczestnictwa, których wartości zależą od wyników inwestycyjnych PTE. Obecnie wypracowywanie godziwych zysków staje się najpoważniejszym zadaniem towarzystw. Osiągnięcie wysokiej stopy zwrotu ze składek może okazać się dla większości PTE bardzo trudne. Wynika to z dość płytkiego rynku finansowego oraz z dość ścisłych rygorów inwestycyjnych. Ustawodawca dbając o bezpieczeństwo pieniędzy członków OFE nałożył na fundusze procentowe limity ograniczające wysokość środków zaangażowanych w poszczególne kategorie aktywów. Z uwagi na to, że celem funduszy jest najbezpieczniejsze lokowanie aktywów nie mogą one podejmować zbyt ryzykownych przedsięwzięć finansowych. Każdy z funduszy  powinien starać się osiągać przynajmniej minimalną stopę zwrotu, na której wysokość największy wpływ będą miały wyniki wypracowane przez towarzystwa o największych aktywach. Duże towarzystwa uważają, że mają większą możliwość kształtowania trendów na rynku finansowym, lepszy dostęp do informacji, możliwość dokonywania  transakcji, których nie są w stanie dokonywać małe fundusze. Mają również możliwość angażowania  najlepszych specjalistów. Małym funduszom łatwiej dokonuje  się  zmian  w  portfelu  inwestycyjnym,  a  na  wielkość  uzyskiwanej  stopy

zwrotu większy wpływ mają pojedyncze udane transakcje. Niektóre fundusze chcąc podwyższyć wartość jednostek uczestnictwa, tym samym zwiększyć atrakcyjność próbowało inwestować w sposób nie dopuszczony przez ustawę. Zostało to natychmiast zauważone przez KNUiFE i na towarzystwa nałożono wysokie kary pieniężne

Tabela nr 5.  Wartość jednostek uczestnictwa oraz zysk OFE z inwestycji w roku    1999, 2000 i 2001r.

OFE Wartość jednostki 30.12.1999 Zysk w 1999r Wartość jednostki  29.12.2000 Zysk w 2000r. w stosunku do 1999r. Wartość jednostki  29.12.2001 Zysk w 2001r w stosunku do 1999r
AIG  OFE

 

 11,41 14,10 12,66 10,95 12,83 1,34
Bankowy  OFE

 

 11,89 18,9 12,82 7,82 13,31 3,82
Commercial Union OFE BPH CU WBK 11,53 15,3 13,03 13,01 14,31 9.82
OFE Ego

 

 11,88 18,8 13,53 13,89 13,93 2,95
OFE Allianz Polska

 

 10,88 8,8 12,49 14,80 13,38 7,12
OFE Kredyt Banku

 

 10,65 6,5 12,20 14,55 12,40 1,63
OFE Nationale Nederlanden Polska 11,50 15 13,25 15,22 14,31 8,00
OFE PBK Orzeł

 

 11,97 19,7 13,57 13,37 14,03 3,38
OFE Pocztylion

 

 11,24 12,4 13,07 16,28 13,36 2,21
OFE Polsat

 

 11,42 14,2 13,48 18,04 14,53 7,78
OFE  PZU

Złota Jesień

 11,27 12,7 12,54 11,27 13,75 9,64
Sampo OFE 11,85 18,5 12,99 9,62 14,37 10,6
OFE Skarbiec – Emerytura 11,25 12,5 13,31 18,31 13,32 0,07
OFE  Dom

 

 11,99 19,9 14,15 18,01 14,36 1,48
Pekao OFE

 

 11,27 12,7 12,40 10,03 13,56 9,35
Winterthur OFE

 

 11,32 13,2 12,95 14,40 14,00 8,10
Zurich OFE

 

 11,33 13,3 13,15 16,06 13,94 6,00

Źródło: obliczenia własne na podstawie Biuletyn kwartalny (1/2000) KNUiFE oraz Biuletyn kwartalny  (4/2001) KNUiFE ( www.knuife.gov.pl )

Na początku wartość wszystkich jednostek uczestnictwa wynosiła 10 złotych. W roku 1999 największy zysk  z inwestycji uzyskał OFE Dom, którego wartość jednostki wzrosła o 19,9%. Dobre wyniki uzyskały także: OFE PKB Orzeł – 19,7%, Bankowy OFE – 18,9% oraz OFE Ego – 18,8%. Najniższe zyski zanotowały  OFE Kredyt Banku  w wysokości 6,5% i OFE Allianz Polska – 8,8%. W roku 2000 największy zysk zanotował OFE Skarbiec Emerytura. Wzrósł on w stosunku do roku 1999 o 18,31%. Następne są OFE Polsat z zyskiem wynoszącym – 18,04 i OFE Dom – 18,01%. Najniższe zyski uzyskały OFE Bankowy  – 7,82, Sampo OFE – 9,62 i Pekao OFE – 10,03%. W roku 2001 funduszem z największym zyskiem był Sampo OFE – 10,6%, Commercial Union OFE – 9,82% oraz OFE PZU 9,54 i Pekao – 9,35. Symboliczny wręcz zysk zanotował OFE Skarbiec Emerytura – 0,07%. Niskie zyski miały także AIG OFE – 1,34%, OFE Dom – 1,48% i OFE Kredyt Banku – 1,63%. W ostatnim roku zyski w odniesieniu do roku poprzedniego były wyraźnie niższe niż w latach  wcześniejszych. Największe zyski uzyskały jednak fundusze, które obecnie są liderami na rynku OFE .

Podział składki pomiędzy ZUS a fundusze

5/5 - (2 votes)

Podział składki pomiędzy ZUS a  fundusze spowodował pojawienie się na rynku większej ilości pieniędzy przeznaczonych na inwestycje. Fundusze emerytalne stały się silnymi i stabilnymi inwestorami. Skuteczność polityki inwestycyjnej zależy od osób zarządzających funduszem. Nie wszystkie OFE stać na odpowiednich specjalistów. Problemem OFE jest skonstruowanie swojego portfela zgodnego z limitami dotyczącymi poszczególnych kategorii lokat, a planami inwestycyjnymi. Ustawa bowiem określa w co i w jakim stopniu fundusze mogą inwestować. Rynek funduszy emerytalnych jest bardzo wrażliwy na istnienie konkurencji miedzy poszczególnymi funduszami. Państwo musi dążyć do wprowadzenia w systemie instrumentów zabezpieczających przed powstaniem oligopolu lub monopolu na rynku.1 Każde PTE w swoim statucie musiało określić jakie są jego założenia inwestycyjne. Niektóre decydowały się na agresywną politykę inwestycyjną – maksymalny dopuszczony ustawą pakiet akcji, a inne na bardziej bezpieczną  – inwestowanie w obligacje, bony skarbowe i lokaty bankowe. Fundusze, które decydują się na inwestycje w akcje, wybierają akcje większych spółek, o wysokiej kapitalizacji i bardzo dobrej sytuacji finansowej. Występuje również duże zainteresowanie sprywatyzowanymi spółkami Skarbu Państwa.

Wykres nr 3. Uśredniony portfel OFE w roku 1999.

Źródło: opracowanie własne na podstawie Biuletyn miesięczny (grudzień 1999) KNUiFE s. 3 ( www.knuife.gov.pl )

W początkowym etapie działania OFE inwestowały bezpiecznie, co wynikało z niewielkiej wartości ich portfeli. W 1999 OFE najczęściej inwestowały w obligacje, które zajmowały średnio 55,23% wartości inwestowanego portfela funduszy oraz bony skarbowe. Są to instrumenty bezpieczne, ale nie dające możliwości uzyskania znacznej premii za ryzyko. Inwestycje w akcje były na poziomie 13,34%.

Wykres nr 4. Uśredniony portfel w OFE w roku 2000.

Źródło: opracowanie własne na podstawie Biuletyn kwartalny (2/2000) KNUiFE (www.knuife.gov.pl ).

W 2000 roku w strukturze portfeli inwestycyjnych OFE  znacznie wzrósł udział akcji spółek notowanych na rynkach giełdowych (30,88%). Zbliżony był poziom inwestycji w obligacje, który wynosił 55,7%. Obniżono inwestycje w bony skarbowe do 8,58%.

Wykres nr 5. Uśredniony portfel w OFE w roku 2001

Źródło: opracowanie własne na podstawie Biuletyn kwartalny (1/2002) KNUiFE

( www.knuife.gov.pl ).

W 2001 roku znacznie, ponieważ aż o ok. 7% wzrósł  udział  obligacji w portfelach OFE, wynosił on 62,21%. Na drugim miejscu cały czas utrzymują się inwestycje w akcje, jednak ich poziom spadł o prawie 3% i obecnie wynosi 28,31%. Jeszcze większy spadek zanotował poziom inwestycji w bony skarbowe. Obecnie jest to 3,67%, czyli ok. 3,5% mniej niż rok wcześniej. Inwestycje w bankowe papiery wartościowe i depozyty bankowe utrzymują się praktycznie na stałym poziomie i zajmują obecnie 3,67% portfela OFE.

Istotnym elementem przy wprowadzaniu reformy emerytalnej było zapewnienie, aby środki ubezpieczonych były rzeczywiście inwestowane jedynie w ich interesie w instrumenty, mające perspektywy wzrostu wartości według przewidywań zarządzających OFE, a nie w celu uzyskania kontroli nad emitentem instrumentu.

OFE powinny interesować się nie tylko akcjami spółek o wysokich perspektywach wzrostu, ale także o wysokiej kulturze korporacyjnej. OFE powinny być barometrem inwestycyjnym wskazującym spółki w których prawa inwestorów mniejszościowych są należycie zabezpieczone, a spółki maja perspektywy wzrostowe.

Tabela nr 6. Struktura portfela inwestycyjnego Otwartych Funduszy Emerytalnych

OFE

      I        II      III      IV       V     VI VII
AIG  OFE

 

 0,00

0,00%

 482512699

24,7%

 108046322

5,5%

 18422996

0,9%

 1341326712

68,8%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
Bankowy  OFE

 

 12562476

1,8%

 164655445

23,5%

 992703

0,1%

 96686731

13,8%

 425991039

60,8%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
Commercial Union OFE BPH CU WBK 0,00

0,00%

 2213827743

34,04%

 107436787

1,65%

 226824876

3,48%

 3827176780

58,8%

 127555956

1,96%

 

 296880

0,004%
OFE Ego

 

 717762

0,2%

 87048400

26,7%

 12245024

3,8%

 3000000

0,9%

 222273903

68,3%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
OFE Allianz Polska

 

 0,00

0,00%

 173313630

30,6%

 0,00

0,00%

 19951303

3.5%

 372441928

65,8%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
OFE Kredyt Banku

 

 0,00

0,00%

 39154079

26,1%

 7399982

4,9%

 4220948

2,8%

 99245703

66,1%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
OFE Nationale Nederlanden Polska 1901940

0,03%

 1530989658

31,9%

 111471527

2,3%

 60845581

1,2%

 3057620977

63,7%

 39573985

0,8%

 0,00

0,00%
OFE PBK Orzeł

 

 527304

0,01%

 82195519

25,4%

 21167133

6,5%

 10872430

3,3%

 208172265

64,4%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
OFE Pocztylion

 

 6246106

1,3%

 151489568

32,3%

 30673418

6,5%

 22680000

4,8%

 257767108

54,9%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
OFE Polsat

 

 1114758

1,2%

 25567598

27,7%

 7651586

8,3%

 1400000

1,5%

 56656276

61,3%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
OFE  PZU

Złota Jesień

 0,00

0,00%

 1028509844

31,9%

 335731384

10,4%

 126490699

3,9%

 1705521696

53,01%

 20902181

0.6%

 0,00

0,00%
Sampo OFE 0,00

0,00%

 153705625

23,4%

 34028675

5,2%

 32577764

4,9%

 435952085

66,4%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
OFE Skarbiec – Emerytura 4376823

0,86%

 54025362

10,6%

 210225219

41,3%

 31776303

6,2%

 198527482

39,0%

 10067266

1,9%

 0,00

0,00%
OFE  Dom

 

 19370494

5,01%

 131913255

34,1%

 26118795

6,7%

 12854459

3,3%

 196093285

50,7%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
Pekao OFE

 

 18555136

5,01%

 51761081

13,9%

 76119183

20,5%

 27678337

7,4%

 195749747

52,9%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
Winterthur OFE

 

 1737918

0,3%

 149904915

27,2%

 11518865

2,09%

 45276590

8,2%

 340935155

62,05%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%
Zurich OFE

 

 0,00

0,00%

 258068156

32,1%

 28750817

3,58%

 13159080

1,64%

 501738875

62,5%

 0,00

0,00%

 0,00

0,00%

Źródło: obliczenia własne na podstawie Biuletyn kwartalny (1/2002) KNUiFE ( www.knuife.gov.pl ).

I –  Akcje NFI

II –  Akcje spółek notowanych na regularnym rynku giełdowym

III –  Bony skarbowe

IV –  Depozyty i bankowe papiery wartościowe

V –  Obligacje

VI –  Inwestycje za granicą

VII –  Inne lokaty

Jak wynika z wcześniejszej analizy najwięcej miejsca w portfelach OFE zajmują inwestycje w obligacje. Są to bezpieczne inwestycje. Prawie we wszystkich funduszach ten rodzaj inwestycji jest najwyższy. Jedynie OFE Skarbiec Emerytura zdecydował się w swoim portfelu najwięcej środków zainwestować w bony skarbowe, przeznaczył na to 41,3% inwestycji, obligacje są na drugim miejscu i stanowią 39% portfela. W zdecydowanej większości fundusze jako drugi rodzaj inwestycji wybierały kupno akcji spółek notowanych na regularnym rynku giełdowym. Z tego „schematu”, oprócz wspomnianego już OFE Skarbiec Emerytura, wyłamał się także Pekao OFE, który więcej inwestował w bony skarbowe – 20,5%, a w akcje – 13,9%. Najbardziej zróżnicowany portfel ma Commercial Union OFE, który zdecydował się zainwestować prawie we wszystkie dostępne środki. W jego portfelu nie znalazły się jedynie akcji NFI. Jako jedyny zdecydował się zainwestować w inne dostępne lokaty. Przeznaczył jednak na nie jedynie 296 880 zł. co stanowi zaledwie 0,004% jego inwestycji. Jako jeden z czterech funduszy zdecydował się na inwestycje zagraniczne, przeznaczając na to 127 555 956 zł. czyli 1,96%. Tę formę inwestycji wybrały jeszcze tylko OFE Nationale Nederlanden, OFE PZU i OFE Skarbiec Emerytura, ale nikt nie zdecydował się na przeznaczenie na to większych środków. Na inwestycje w prawie wszystkie dostępne instrumenty zdecydowały się także OFE Nationale Nederlanden oraz OFE Skarbiec Emerytura. Małym zainteresowaniem funduszy cieszyły się akcje NFI. Część w ogóle nie zdecydowała się na ich zakup, a inne nabywały je w niewielkich ilościach. Najwięcej miejsca zajęły one w portfelach OFE Dom i Pekao OFE – po ok. 5%. Bankowy OFE przeznaczył 1,8%,OFE Pocztylion 1,3%, a OFE Polsat 1,2%. Inne fundusze kupując te akcje przeznaczyły na nie poniżej 1% swoich inwestycji. Nieco większą popularnością cieszyły się depozyty i bankowe papiery wartościowe. Na ich zakup zdecydowały się wszystkie fundusze. Najwięcej środków zainwestował w nie Bankowy OFE – 13,8%. Sporo miejsca zajmują też w portfelach Winterthur OFE – 8,2%, Pekao OFE – 7,4%, OFE Skarbiec Emerytura – 6,3%. Z analizy wynika fundusze do tej pory bardzo podobnie inwestują pieniądze. Największe fundusze starają się urozmaicić swój portfel, ale jednak cały czas stawiają na bezpieczne inwestycje czyli w obligacje.

Ważnym czynnikiem wpływającym na pozycje danego funduszu na rynku jest struktura wiekowa członków danego funduszu. Wiadomo, że osoby młode wchodzące na rynek pracy otrzymują mniejsze wynagrodzenie, a co za tym idzie mniejsze pieniądze  trafiają do  OFE.  Poza tym liczba  osób  do 20  roku życia,  które

podjęły pracę i płacą składki na ubezpieczeni społeczne jest stosunkowo mała.  Fundusze powinny zabiegać o członków z dużymi zarobkami. W takim przypadku mogłyby mieć mniejszą ilość członków niż inne fundusze, ale wpływałyby do nich większe pieniądze z tytuły składek.

Tabela nr 7. Członkowie OFE według wieku stan na 31.03.2002

OFE                                 Członkowie OFE według wieku  (w  % )
Do 20 lat 21-25 26-30 31-35 36-40 41-45 46-50 ponad 50
AIG  OFE 3,33 15,65 20,9 17,45 16,2 15,7 9,2 1,4
Bankowy  OFE 8,59 21,2 20,7 16,3 13,5 12,6 6,2 0,8
Commercial Union OFE BPH CU WBK 2,9 17,1 25,5 19,7 15,4 12,9 5,9 0,6
OFE Ego 7,7 23,8 20,6 14,9 12,1 11,9 7,4 1,6
OFE Allianz Polska 5,5 15,7 23,1 18,0 15,3 13,8 7,4 1,1
OFE Kredyt Banku 9,12 32,5 17,4 12,0 10,3 10,62 6,8 1,2
OFE Nationale Nederlanden Polska 4,8 16,8 25,4 19,2 13,9 12,2 6,2 0,8
OFE PBK Orzeł 6,4 23,1 18,9 14,5 12,7 13,6 8,8 1,8
OFE Pocztylion 10,35 21,5 16,3 14,8 14,5 13,8 7,5 1,2
OFE Polsat 8,8 26,8 16,7 13,1 12,3 12,3 8,0 2,0
OFE  PZU

Złota Jesień

 5,9 19,5 19,2 15,8 14,7 15,4 8,4 1,1
SAMPO OFE 6,5 25,0 21,5 15,1 11,9 11,4 7,1 1,4
OFE Skarbiec – Emerytura 10,8 22,1 19,6 14,8 12,4 11,2 7,0 1,3
OFE  Dom 10,3 21,7 20,1 14,9 12,38 12,1 7,2 1,4
Pekao OFE 8,7 26,0 17,6 13,1 12,0 12,4 8,3 1,8
Winterthur OFE 7,3 20,7 21,2 16,6 13,8 12,4 6,9 1,1
Zurich OFE 6,7 17,2 18,0 16,4 15,8 10,2 8,8 1,4

Źródło: obliczenia własne na podstawie Biuletyn kwartalny (1/2002) KNUiFE (www.knuife.gov.pl)

Zdecydowanie największą grupę klientów OFE stanowią osoby między 20, a 30 rokiem życia. Wynika to głównie z tego, że w momencie wprowadzenia reformy wstąpienie do funduszy było dla nich obowiązkowe. Osoby powyżej 31 roku życia miały wybór i mogły pozostać przy starej emeryturze. Najmniejszą liczbę członków OFE stanowią osoby miedzy 46 – 50 rokiem życia i starsze, ponieważ niewiele osób w tym wieku zdecydowało się na nową emeryturę. Osoby poniżej 20 roku życia stanowią największy procent uczestników w OFE Skarbiec Emerytura – 10,8, OFE Dom – 10,3, oraz OFE Pocztylion.  Dużą  grupę  stanowią także w OFE Kredyt Banku – 9,12%, OFE Polsat – 8,8% i Pekao OFE 8,7%. Mały procent zajmują te osoby  w Commercial Union OFE – 2,9 oraz AIG OFE – 3,33 i OFE Nationale Nederlanden – 4,8. Przedział 21-25 lat to zdecydowane przodownictwo OFE Kredyt Banku – 32,5% zajmują osoby w tym przedziale wiekowym. Stanowią one także dużą część członków OFE Polsat – 26,8%, Pekao OFE –26% i Sampo OFE – 25%.

Osoby w przedziale 26 – 35  lat stanowią największy procent wśród uczestników Commercial Union OFE – 45,5, Nationale  Nederlanden OFE – 44,6 i OFE Allianz Polska – 41,1. Osoby znajdujące się w przedziale wiekowym 36 – 45 stanowią największy procent wśród członków AIG OFE – 31,9, OFE PZU Złota Jesień – 30,1 i OFE Allianz Polska – 29,1. Najmniejszą liczbą osób w każdym funduszu są osoby będący w przedziale 46 – 50 i starsze, jest to spowodowane tym, że bardzo mało osób z tego przedziału zdecydowało się przystąpić do funduszy. Osoby te stanowią największy procent w OFE PBK Orzeł  i AIG OFE po 10,6, Zurich OFE – 10,2 i OFE Polsat 10,0. Z danych tych wynika że na sukces największych funduszy wpływa także struktura  wiekowa  ich  członków.  Takie  fundusze jak Commercial Union czy Nationale  Nederlanden  w swoich szeregach mają  najwięcej osób w przedziałach 26 – 30 oraz 31- 35. Są to osoby które najczęściej są już od jakiegoś czasu na rynku pracy i ich zarobki są większe od osób z innych przedziałów wiekowych. Jest w nich także mały osób poniżej 20 roku życia.

Każdy Otwarty fundusz, który przyjmował składki co najmniej przez 24 miesiące, ustala na koniec każdego miesiąca kończącego kwartał wysokość stopy zwrotu za ostatnie 24 miesiące.  Stopą zwrotu jest wyrażony procentowo iloraz różnicy wartości jednostki rozrachunkowej w ostatnim dniu roboczym miesiąca kończącego kwartał i wartości tej jednostki w ostatnim dniu roboczym miesiąca przypadającego przed 24 miesiącami oraz wartości tej jednostki w ostatnim dniu roboczym miesiąca przypadającego przed 24 miesiącami.

Tabela nr 8. Stopy zwrotu OFE za okres od 31.03.2000 do 29.03.20002

OFE Stopa zwrotu w okresie Kwota niedoboru w PLN
AIG  OFE 8,576% Nie ma
Bankowy  OFE 5,409% 16 397 917,28
Commercial Union OFE BPH CU WBK 17,606% Nie ma
OFE Ego 12,452% Nie ma
OFE Allianz Polska 13,647% Nie ma
OFE Kredyt Banku 9,647% Nie ma
OFE Nationale Nederlanden Polska 16,667% Nie ma
OFE PBK Orzeł 11,383% Nie ma
OFE Pocztylion 8,754% Nie ma
OFE Polsat 18,725% Nie ma
OFE  PZU

Złota Jesień

 19,438% Nie ma
Sampo OFE 17,079% Nie ma
OFE Skarbiec – Emerytura 8,262% Nie ma
OFE  Dom 12,928% Nie ma
Pekao OFE 11,138% Nie ma
Winterthur OFE 15,028% Nie ma
Zurich OFE 18,138% Nie ma
Średnia ważona stopa zwrotu 15,614%
Minimalna wymagana stopa zwrotu 7,807%

Źródło: obliczenia własne na podstawie KNUiFE ( www.knuife.gov.pl )

Otwarte Fundusze Emerytalne muszą osiągać minimalne wartości zwrotu, a jeżeli zysk któregoś funduszu będzie niższy o więcej niż 50% od średniej stopy zwrotu wszystkich funduszy, musi pokryć niedobór. Średnią ważoną stopą zwrotu wszystkich otwartych funduszy za okres 24 miesięcy jest suma iloczynów stopy zwrotu każdego z otwartych funduszy i wskaźnika przeciętnego udziału w rynku danego otwartego funduszu czyli średniej arytmetycznej wskaźnika udziału w rynku w ostatnim dniu roboczym miesiąca poprzedzającego okres 24 miesięcy i wskaźnika udziału  rynku w ostatnim dniu roboczym miesiąca przypadającego na koniec okresu 24 miesięcy. W Polsce przyjęto tylko dolny limit na osiąganą przez fundusz stopę zwrotu, nie ma natomiast ograniczenia górnego. Stopy zwrotu ogłaszane przez OFE, oraz średnia ważona stopa zwrotu i minimalna wymagana stopa zwrotu ogłaszane przez KNUiFE, pozwalają uczestnikom porównać wyniki różnych funduszy i podjąć decyzję o ewentualnej zmianie funduszu. Ma to na celu pobudzenie konkurencji na rynku powinno się korzystnie odbić na wysokości emerytur.

Wyliczona i ogłoszona przez KNUiFE średnia ważona stopa zwrotu za okres 31.03.2000 – 31.03.2002 wyniosła 15,614%, zatem minimalna wymagana stopa zwrotu wyniosła 7,807%%. Zgodnie z przyjętymi ograniczeniami stopy zwrotu w tym okresie każdego z funduszy powinny być wyższe od minimalnej. Udało się to prawie wszystkim funduszom. Jedynym funduszem który nie przekroczył minimalnej stopy zwrotu był Bankowy OFE. Zgodnie z przepisami musiał różnice pokryć z własnych aktywów.  Ponieważ  osiągnął  stopę  zwrotu  5,409% więc kwota dopłaty wyniosła 16 397 917 zł.  Funduszem, który osiągnął najwyższą stopę zwrotu w tym okresie był OFE PZU Złota Jesień – 19,438%. Dobre wyniki osiągnęły także OFE Polsat – 18,725%, Zurich OFE – 18,138, Commercial Union – 17,606%, Sampo OFE – 17,079% oraz OFE Nationale Nederlanden 16,667%. Najsłabsze wyniki uzyskały oprócz Bankowego OFE, OFE Skarbiec Emerytura – 8,262%, AIG OFE 8,576% i OFE Kredyt Banku – 9,647%. Fundusze te nieznacznie tylko przewyższyły minimalną stopę zwrotu.

Składka na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52%, z tego 12,22% pozostaje w ZUS i jest przeznaczane na wypłatę bieżących świadczeń, a 7,3% jest przekazywane do funduszy emerytalnych. Przekazywanie składki przez ZUS do OFE  powinno następować niezwłocznie, jednak błędy w informacjach i trudności w identyfikacji rachunków bankowych w otwartych funduszach emerytalnych powodują, że  do  końca  stycznia  2002  roku  kwota  która  nie  została  przekazana to blisko 6,3 mld. zł. Kwota ta jest gromadzona na odrębnym rachunku bankowym.

Tabela nr 9. Kwoty składek na ubezpieczenie emerytalne i odsetek przekazywanych przez ZUS do OFE.

OFE

 01.03.2001-  31.03.2001 Członkowie OFE stan na

31.03.2001

 01.03.2002-  31.03.2002 Członkowie OFE stan na

31.03.2002
kwoty składek odsetki Kwoty składek odsetki
AIG  OFE 73 772 680 2 068 264 843 162 87 068 779 32 014 839 607
Bankowy  OFE 26 311 418 991 014 383 870 29 249 626 11 199 388 829
Commercial Union OFE BPH CU WBK 225 378 273 6 640 777 2 426 587 273 351 455 121 877 2 463 335
OFE Ego 11 149 575 440 347 228 643 13 631 932 5 957 239 156
OFE Allianz Polska 20 652 569 27 2135 203 412 27 815 610 10 117 221 101
OFE Kredyt Banku 3 131 554 93 257 95 544 6 525 667 2 496 155 807
OFE Nationale Nederlanden Polska 167 704 535 4 303 608 1 693 069 212 221 307 93 358 1 753 644
OFE PBK Orzeł 11 424 290 384 072 256 025 13 615 166 6 420 270 574
OFE Pocztylion 13 565 871 822 033 371 764 18 880 897 7 655 454 391
OFE Polsat 3 428 337 130 969 133 571 3 880 106 1 473 131 443
OFE  PZU

Złota Jesień

 112 440 216 5 135 906 1 748 955 122 226 490 50 984 1 757 427
Sampo OFE 23 501 717 862 783 466 733 26 910 642 11 192 449 727
OFE Skarbiec – Emerytura 17 181 753 824 899 362 822 21 006 763 8 962 380 792
OFE  Dom 10 674 312 367 850 184 829 16 193 511 9 489 240 694
Pekao OFE 6 375 579 100 996 63 717 16 359 110 6 736 291 508
Winterthur OFE 19 117 411 645 098 303 444 23 796 137 10 569 323 398
Zurich OFE 29 052 155 1 467 576 398 069 30 949 938 10 727 390 662

Źródło: obliczenia własne na podstawie Biuletyn kwartalny (1/2001) KNUiFE oraz Biuletyn kwartalny (1/2002 KNUiFE ( www.knuife.gov.pl )

Największe kwoty składek są przekazywane oczywiście funduszom, która maja największą liczbę członków Commercial Union OFE, OFE Nationale Nederlanden i OFE PZU Złota Jesień. W ostatnim czasie wzrosła skuteczność w  przekazywaniu przez ZUS składek do OFE. W marcu 2002 roku składki przekazywane przez ZUS były we wszystkich OFE wyższe niż w marcu 2001 roku. Jest to związane także z tym że większości wypadków fundusze zwiększyły liczbę swoich członków, jednak w kilku przypadkach kwoty te są wyższe mimo tego, że liczba  członków  funduszu  zmalała.  Są  to  AIG  OFE,  OFE  Polsat,  Sampo OFE.     Znacznie  zmalały  odsetki  jakie  ZUS  musi  płacić  funduszom  za  nieterminowe przekazywanie  składek.  W  marcu  2001  roku  łączna   kwota  odsetek   wyniosła 25 551 584 zł. a w tym samym miesiącu rok później już tylko 401 225 zł.

Na polskim rynku OFE wykrystalizowała się trójka liderów. Są to fundusze które zgromadziły największą liczbę uczestników a co za tym idzie dysponują największymi aktywami. Commercial Union na koniec 2001 roku miał 5 682 864 322 zł. Nationale Nederlanden 4 172 886 523 zł. a PZU Złota Jesień 2 826 374 760 zł. Fundusze te ilościową przewagę uzyskały już na początku okresu reformy. Właśnie te trzy OFE na początku działalności zatrudniały największą liczbę akwizytorów, którzy dbali o to aby do funduszu przystąpiło jak najwięcej osób. Fundusze te są także w czołówce funduszy, których inwestycje są najbardziej trafione i mają jedne z wyższych stóp zwrotu. Ostatnio coraz lepsze wyniki osiągają mniejsze fundusze. Wysoką dwuroczną stopę zwrotu, która jest podstawowym kryterium oceny wyników funduszy, osiągnęły OFE Polsat, Zurich OFE i Sampo OFE. Na szczególne wyróżnienie zasługuje Zurich OFE, który z kwartału na kwartał zajmuje coraz wyższą pozycje. Najgorsze jak dotąd wyniki zanotował OFE Bankowy, który już parokrotnie musiał dopłacać do rachunków swoich członków.

W roku 2000 wystąpiły w Polsce procesy konsolidacyjne. Liczba OFE, która w 1999 roku wynosiła 21 zmalała do 17. Wśród przejmowanych funduszy znajdowały się takie, które uzyskiwały wysokie stopy zwrotu dla swoich członków  w  ogłaszanych  przez KNUiFE miesięcznych wynikach inwestycyjnych. Najbardziej aktywne w tym procesie było Pekao PTE S.A. które przejęło zarządzanie nad trzema funduszami emerytalnymi: OFE Epoka, Pioneer OFE i OFE Rodzina.  Doszło także do połączenia funduszy OFE Pocztylion i Arka Invesco OFE poprzez przejęcie PTE Arka – Invesco przez Pocztowo – Bankowe PTE S.A.

Członkowie funduszy, które zostały przejęte mieli możliwość zmiany funduszu, w ciągu dwóch miesięcy od daty przejęcia, bez ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z wypłatą transferową środków zgromadzonych na rachunkach.

1 Specyfikacja rynku OFE. Biuletyn miesięczny (listopad 2001) KNUiFE, s.3. (www.knuife.gov.pl).