{"id":179,"date":"2021-02-10T13:26:32","date_gmt":"2021-02-10T12:26:32","guid":{"rendered":"http:\/\/pracemgr.com.pl\/zarzadzanie\/?p=179"},"modified":"2021-02-10T13:26:32","modified_gmt":"2021-02-10T12:26:32","slug":"metody-wyceny-kapitalu-ludzkiego-cz-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/zarzadzanie\/metody-wyceny-kapitalu-ludzkiego-cz-i\/","title":{"rendered":"Metody wyceny kapita\u0142u ludzkiego Cz. I"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (3 votes) <\/div>\n <\/div>\n

Kapita\u0142 ludzki (ang. – Human Capital) to poj\u0119cie, kt\u00f3re w ostatnim dziesi\u0119cioleciu zyska\u0142o sobie nies\u0142ychan\u0105 popularno\u015b\u0107 i wysz\u0142o poza obieg dysput naukowych znajduj\u0105c poczesne miejsce w literaturze biznesowej. Jest to o tyle interesuj\u0105ce, \u017ce historia bada\u0144 nad kapita\u0142em ludzkim ma ju\u017c blisko 40 lat i si\u0119ga pocz\u0105tku lat 60.<\/strong><\/p>\n

Niniejszy artyku\u0142 ma za zadanie dokona\u0107 przegl\u0105du aktualnych trend\u00f3w zwi\u0105zanych z badaniami nad natur\u0105 kapita\u0142u ludzkiego, stanowi\u0105c z jednej strony kr\u00f3tk\u0105 retrospektyw\u0119 tych bada\u0144, z drugiej pr\u00f3buj\u0105c wskaza\u0107 na niekt\u00f3re ciekawe kierunki studi\u00f3w obecnie znajduj\u0105ce si\u0119 w centrum zainteresowa\u0144.<\/p>\n

Si\u0142\u0105 rzeczy selekcja przedstawionych trend\u00f3w i dokona\u0144 jest subiektywna i skupia si\u0119 przede wszystkim na pionierskich badaniach Beckera, Tobina i ich kontynuator\u00f3w, czyli o ile mo\u017cna w ten spos\u00f3b to uj\u0105\u0107, na szkole ameryka\u0144skiej.<\/strong><\/p>\n

Poj\u0119cie Kapita\u0142u Ludzkiego jest obecnie najcz\u0119\u015bciej kojarzone z Garym Beckerem \u2013 ekonomist\u0105 ameryka\u0144skiego Uniwersytetu w Chicago. Becker \u2013 laureat Nagrody Nobla z roku 1992 i wieloletni wyk\u0142adowca tej uczelni \u2013 uwa\u017canej za Mekk\u0119 ekonomii neoklasycznej, opublikowa\u0142 w po\u0142owie lat 60. swe g\u0142\u00f3wne dzie\u0142o \u201eHuman Capital\u201d, w kt\u00f3rym rozwa\u017ca\u0142 rol\u0119 kapita\u0142u ludzkiego zar\u00f3wno na szczeblu mikro jak i makro. Jego ksi\u0105\u017cka, wielokrotnie wznawiana, sta\u0142a si\u0119 dopiero wiele lat p\u00f3\u017aniej przyczynkiem dla rozpocz\u0119cia wnikliwych bada\u0144 nad natur\u0105 kapita\u0142u ludzkiego oraz jego rol\u0105 w funkcjonowaniu przedsi\u0119biorstw i system\u00f3w gospodarczych.<\/p>\n

W 1989r. Becker w jednym ze swoich wyk\u0142ad\u00f3w tak opisywa\u0142 istot\u0119 kapita\u0142u ludzkiego:<\/strong><\/p>\n

„Dla wi\u0119kszo\u015bci z Was s\u0142owo \u201cKapita\u0142\u201d oznacza konto w Banku, 100 akcji IBM, linie monta\u017cowe lub huty stali. To oczywi\u015bcie wszystko s\u0105 formy kapita\u0142u w tym sensie, \u017ce przynosz\u0105 doch\u00f3d oraz inne korzy\u015bci przez d\u0142u\u017cszy okres czasu. <\/em><\/p>\n

Ale ja m\u00f3wi\u0119 o innej formie kapita\u0142u. Edukacja, szkolenie komputerowe, wydatki na opiek\u0119 medyczn\u0105 czy wyk\u0142ady o zbawczej roli punktualno\u015bci i uczciwo\u015bci to te\u017c jest kapita\u0142 w tym sensie, \u017ce poprawiaj\u0105 zdrowie, podnosz\u0105 dochody \/…\/ przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia. Jest wi\u0119c ca\u0142kowicie uzasadnione i w zgodzie z poj\u0119ciem kapita\u0142u aby uwa\u017ca\u0107 wydatki na edukacj\u0119, szkolenie itp. jako inwestycje w kapita\u0142.
\nJednakowo\u017c te inwestycje tworz\u0105 kapita\u0142 ludzki, a nie finansowy czy materialny, albowiem nie spos\u00f3b oddzieli\u0107 osoby od jej wiedzy, umiej\u0119tno\u015bci, zdrowia czy wyznawanych warto\u015bci w taki spos\u00f3b jak mo\u017cna rozdzieli\u0107 cz\u0142owieka i jego materialn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107.”<\/em><\/p>\n

Becker nie by\u0142 odosobniony w zainteresowaniu tematem kapita\u0142u ludzkiego ale jako pierwszy pr\u00f3bowa\u0142 zastosowa\u0107 z\u0142o\u017cony aparat analityczny do zg\u0142\u0119bienia takich zale\u017cno\u015bci jak inwestycje w kapita\u0142 ludzki a produktywno\u015b\u0107 pracownik\u00f3w czy przychody przedsi\u0119biorstw. Praktycznie r\u00f3wnolegle do Beckera prace o podobnej tematyce rozpocz\u0105\u0142 ekonomista Uniwersytetu Nowojorskiego Jakob Mincer prowadz\u0105cy na pocz\u0105tku lat 70. szeroko zakrojone badania nad zwi\u0105zkami pomi\u0119dzy edukacj\u0105 a poziomem dochod\u00f3w indywidualnych. Najistotniejsze elementy teorii wypracowanych przez Mincera i Beckera przedstawione s\u0105 w dalszej cz\u0119\u015bci referatu.<\/p>\n

Innym wybitnym ekonomist\u0105 ameryka\u0144skim, kt\u00f3ry do\u0142\u0105czy\u0142 do grona badaczy kapita\u0142u ludzkiego by\u0142 James Tobin.<\/strong><\/p>\n

W jego przypadku jednak drog\u0105 wiod\u0105c\u0105 go do tej tematyki by\u0142y wcze\u015bniejsze zainteresowania funkcjonowaniem rynk\u00f3w finansowych. Do pocz\u0105tku lat 60. XX wieku zachowania inwestor\u00f3w finansowych bazowa\u0142y przede wszystkim na gruncie intuicyjnym, nie istnia\u0142y \u017cadne rozwini\u0119te modele post\u0119powania w odniesieniu do konkretnych papier\u00f3w warto\u015bciowych a jedyne dost\u0119pne rozwa\u017cania sprowadza\u0142y si\u0119 do do\u015b\u0107 og\u00f3lnych zalece\u0144 aby stara\u0107 si\u0119 dywersyfikowa\u0107 inwestycje czy te\u017c unika\u0107 nadmiernej ekspozycji papierami sp\u00f3\u0142ek mniej znanych.<\/p>\n

Tymczasem w roku 1964 ukaza\u0142a si\u0119 praca dr. Williama F. Sharpe\u2019a, kt\u00f3ra nawi\u0105zywa\u0142a do wcze\u015bniejszych bada\u0144 Harry\u2019ego Markowitz\u2019a (obydwaj byli pod\u00f3wczas pracownikami s\u0142ynnej RAND Corporation i jednocze\u015bnie pracownikami naukowymi) zatytu\u0142owana \u201eCeny Aktyw\u00f3w Kapita\u0142owych: Teoria R\u00f3wnowagi Rynkowej w Warunkach Ryzyka\u201d.<\/strong><\/p>\n

W niej przedstawiona zosta\u0142a bardzo zgrabna, oparta na mocnych za\u0142o\u017ceniach teoria wyceny papier\u00f3w warto\u015bciowych, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce potem zosta\u0142a nazwana Modelem Wyceny Aktyw\u00f3w Kapita\u0142owych (ang: Capital Asset Pricing Model -CAPM).<\/strong> Najistotniejsz\u0105 konkluzj\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z modelu CAPM, stosowanego do dzi\u015b, jest to, \u017ce ka\u017cda inwestycja na rynku kapita\u0142owym jest powi\u0105zana z dwoma rodzajami ryzyka. Pierwsze ryzyko<\/strong> \u2013 zwi\u0105zane z samym faktem uczestniczenia w obrocie rynkowym nazywane jest ryzykiem systematycznym (w terminologii finansowej cz\u0119sto nazywa si\u0119 to ryzyko czynnikiem beta).<\/p>\n

Drugie ryzyko<\/strong> – jest zwi\u0105zane z konkretnym aktywem (papierem warto\u015bciowym) i jest nazwane ryzykiem niesystematycznym. Wynika ono ze specyfiki konkretnej firmy, bran\u017cy i mo\u017ce zosta\u0107 zminimalizowane poprzez w\u0142a\u015bciw\u0105 dywersyfikacj\u0119 inwestycji (tzn. dobranie do portfela inwestycyjnego innych aktyw\u00f3w o innych warto\u015bciach ryzyka niesystematycznego).<\/p>\n

Istotn\u0105 konkluzj\u0105 bada\u0144 jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce samo podejmowanie ryzyka nie uzasadnia oczekiwa\u0144 odpowiedniego zwrotu. Funkcjonowanie gie\u0142dy jest nieod\u0142\u0105cznie zwi\u0105zane z niepewno\u015bci\u0105 i ryzykiem, kt\u00f3rego nie mo\u017cna nigdy wyeliminowa\u0107 niezale\u017cnie od z\u0142o\u017cono\u015bci polityki inwestycyjnej. W przypadku zarz\u0105dzania zdywersyfikowanymi portfelami aktyw\u00f3w ryzyko inwestycji sprowadza si\u0119 do beta i jest wypadkow\u0105 czynnik\u00f3w beta poszczeg\u00f3lnych aktyw\u00f3w portfelowych oraz korelacji mi\u0119dzy nimi.<\/p>\n

Wk\u0142ad Sharpe\u2019a i Markowitz\u2019a w rozw\u00f3j teorii rynk\u00f3w kapita\u0142owych zosta\u0142 doceniony w 1990 kiedy obydwaj otrzymali Nagrod\u0119 Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych i do dzi\u015b znajduje zastosowanie szczeg\u00f3lnie w ocenie funkcjonowania Funduszy Inwestycyjnych, pomagaj\u0105c ocenia\u0107 ich wyniki inwestycyjne poprzez pryzmat ryzyka jakie podejmuj\u0105.<\/p>\n

Kiedy CAPM zosta\u0142 opublikowany spowodowa\u0142 wrzenie w \u015brodowisku finansowym, a ekonomi\u015bci wielu o\u015brodk\u00f3w badawczych przyst\u0105pili do kwestionowania prawid\u0142owo\u015bci bardzo prostych za\u0142o\u017ce\u0144 modelu.<\/p>\n

Na gruncie tych poszukiwa\u0144 powsta\u0142 m.in. model French\u2019a- Famy (tzw. Model Trzech Czynnik\u00f3w)<\/strong> , kt\u00f3ry wykazywa\u0142 na podstawie bada\u0144 prowadzonych w pierwszej po\u0142owie lat 70., \u017ce wyst\u0119puje silna korelacja pomi\u0119dzy wynikami realnymi wynikami Sp\u00f3\u0142ek publicznych (rozumianymi jako suma zwrotu z inwestycji wynikaj\u0105cego z dywidendy i aprecjacji kursu) a udzia\u0142em warto\u015bci ksi\u0119gowej Sp\u00f3\u0142ki w warto\u015bci rynkowej.<\/p>\n

Odwrotno\u015b\u0107 tego ilorazu zosta\u0142a nazwana Ilorazem Tobin\u2019a<\/strong> i przyj\u0119ta jako jedna z mo\u017cliwych miar kapita\u0142u ludzkiego w sp\u00f3\u0142kach publicznych. Innymi s\u0142owy Iloraz Tobina jest miar\u0105 tego na ile efektywnie kapita\u0142 ludzki wykorzystuje aktywa trwa\u0142e Sp\u00f3\u0142ki dla podniesienia jej warto\u015bci rynkowej.<\/p>\n

W oparciu o wyniki bada\u0144 Tobin\u2019a powsta\u0142o szereg inicjatyw maj\u0105cych na celu zbadanie jak efektywne zarz\u0105dzanie kapita\u0142em ludzkim wp\u0142ywa na wyniki finansowej konkretnej Sp\u00f3\u0142ki. Jedn\u0105 z tych inicjatyw jest Wska\u017anik Kapita\u0142u Ludzkiego (ang. Human Capital Index\u2122)<\/strong> \u2013 badanie por\u00f3wnawcze firmy Watson Wyatt Worldwide b\u0119d\u0105ce indeksem efektywno\u015bci praktyk w zarz\u0105dzaniu Kapita\u0142em Ludzkim. Badanie jest oparte o metod\u0119 kwestionariuszow\u0105 i zbiera dane dotycz\u0105ce g\u0142\u00f3wnych obszar\u00f3w HRM w dowolnej firmie.<\/p>\n

Wynik zwrotny stanowi por\u00f3wnanie efektywno\u015bci praktyk HR w pi\u0119ciu g\u0142\u00f3wnych obszarach (oraz podskalach) z pr\u00f3b\u0105 ponad 200 przedsi\u0119biorstw europejskich lub ameryka\u0144skich oraz z rekomendacjami odno\u015bnie tego jakie powinny by\u0107 kierunki podniesienia efektywno\u015bci HR ze wzgl\u0119du na spodziewany wzrost warto\u015bci firmy. Wyniki s\u0105 raportowane w taki spos\u00f3b, \u017ce daj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 oceny szacunkowych zwrot\u00f3w brutto z inwestycji w poszczeg\u00f3lne obszary HR.<\/p>\n

Co istotne, zar\u00f3wno wynik bada\u0144 w USA (1999) jak i w Europie (2000) potwierdzi\u0142y, \u017ce im firmy lepiej gospodaruj\u0105 swoim kapita\u0142em ludzkim, tym wi\u0119kszy mog\u0105 zagwarantowa\u0107 zwrot swoim udzia\u0142owcom w postaci b\u0105d\u017a to szybszej aprecjacji kursu, b\u0105d\u017a wi\u0119kszych dywidend.<\/p>\n

Model Kapita\u0142u Ludzkiego Gary\u2019ego S. Beckera <\/strong><\/p>\n

Jak wygl\u0105daj\u0105 te empiryczne badania na tle teorii Becker\u2019a?<\/em><\/p>\n

Ameryka\u0144ski noblista du\u017co uwagi w swoich badaniach po\u015bwi\u0119ci\u0142 tematyce szkole\u0144 pracowniczych, \u015bledz\u0105c korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z nich zar\u00f3wno dla pracownika jak i pracodawcy. Rozr\u00f3\u017cni\u0142 przy tym szkolenia og\u00f3lne \u2013 rozwijaj\u0105ce kompetencje przydatne bez wzgl\u0119du na miejsce zatrudnienia oraz szkolenia specyficzne \u2013 rozwijaj\u0105ce kompetencje specyficzne dla konkretnego pracodawcy (np. szkolenia dotycz\u0105ce konkretnego procesu produkcyjnego lub konkretnej us\u0142ugi).<\/p>\n

W Modelu Kapita\u0142u Ludzkiego Beckera produktywno\u015b\u0107 pracownika jest wypadkow\u0105 jego nabytych i wrodzonych umiej\u0119tno\u015bci, przy czym Kapita\u0142 ludzki jest powi\u0105zany z umiej\u0119tno\u015bciami nabytymi.<\/strong> W ten spos\u00f3b jasna staje si\u0119 analogia z kapita\u0142em materialnym \u2013 podobnie jak w jego przypadku mamy do czynienia z przemy\u015blan\u0105 decyzj\u0105 inwestycyjn\u0105 i produktywno\u015bci\u0105 kapita\u0142u. Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych przez firm\u0119 Kepner-Tregoe dowodz\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce do inwestycji w kapita\u0142 ludzki ma zastosowanie r\u00f3wnie\u017c prawo o malej\u0105cej kra\u0144cowej u\u017cyteczno\u015bci \u2013 badania empiryczne przynosz\u0105 dow\u00f3d na to, \u017ce produktywno\u015b\u0107 pracownik\u00f3w ro\u015bnie tylko do pewnego momentu w wyniku dodatkowych szkole\u0144, na pewnym etapie dodatkowe szkolenia zaczynaj\u0105 przynosi\u0107 coraz mniej warto\u015bci dodanej, a\u017c w ko\u0144cu staj\u0105 si\u0119 kontrproduktywne.<\/p>\n

Jak ju\u017c wspomnia\u0142em Becker dokonuje wyra\u017anego rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy szkoleniami og\u00f3lnymi i specyficznymi (kompetencjami og\u00f3lnymi i specyficznymi). Obydwa s\u0105 inwestycj\u0105 w kapita\u0142 ludzki jednak w przypadku tych pierwszych pracodawca ma mniejsz\u0105 motywacj\u0119 do uczestniczenia w kosztach inwestycji.<\/p>\n

Ilustruje to poni\u017cszy model:<\/strong><\/p>\n

Definicje:<\/u><\/strong><\/p>\n

MPt<\/strong> = kra\u0144cowa produktywno\u015b\u0107 osoby przeszkolonej w okresie t.<\/p>\n

MP0\u2019<\/strong> = kra\u0144cowa produktywno\u015b\u0107 osoby nieprzeszkolonej (sta\u0142a we wszystkich okresach)<\/p>\n

k<\/strong> = bezpo\u015brednie koszty szkolenia
\nWt<\/strong> = wynagrodzenie w okresie t
\ni<\/strong> = stopa dyskontowa
\nt<\/strong> = liczba naturalna oznaczaj\u0105ca kolejne okresy czasu (np. miesi\u0105ce czy lata)<\/p>\n

Za\u0142o\u017cenia:<\/u><\/strong><\/p>\n