{"id":289,"date":"2026-09-15T19:51:04","date_gmt":"2026-09-15T17:51:04","guid":{"rendered":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/?p=289"},"modified":"2026-08-05T09:53:30","modified_gmt":"2026-08-05T07:53:30","slug":"normy-grupowe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/normy-grupowe\/","title":{"rendered":"Normy grupowe"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n G\u0142osuj na ten post<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n

Nieod\u0142\u0105czn\u0105 cech\u0105 ma\u0142ej grupy spo\u0142ecznej s\u0105 normy. \u201eNormy opisuj\u0105, jak okre\u015blone standardy intelektualne i standardy zachowania znajduj\u0105 zastosowanie na gruncie grupy. Ujmuj\u0105c to pro\u015bciej, normy wskazuj\u0105, \u201ejak pewne rzeczy zwyk\u0142o si\u0119 w tym miejscu robi\u0107\u201d[1]<\/a>. Mo\u017cemy wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwa rodzaje norm: normy spo\u0142eczne oraz kulturowe. Pierwsze z nich rozumiemy jako \u201eprzepis okre\u015blaj\u0105cy, w jaki spos\u00f3b powinien zachowywa\u0107 si\u0119 (…) lub nie powinien zachowywa\u0107 si\u0119 cz\u0142onek danej spo\u0142eczno\u015bci czy grupy\u201d[2]<\/a>. Natomiast drugi rodzaj norm dotyczy \u201eprzepis\u00f3w okre\u015blaj\u0105cych zachowania ludzi b\u0119d\u0105cych uczestnikami danej kultury.[3]<\/a> Ten typ normy nie b\u0119dzie nas interesowa\u0142 w naszych rozwa\u017caniach, pos\u0142u\u017cy\u0142 on tylko do wyja\u015bnienia tego, jak rozumiemy normy. M\u00f3wi\u0105c o normach nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce maj\u0105 one pewien zakres, czyli \u017ce przepis okre\u015bla raczej pewien zakres obowi\u0105zuj\u0105cych zachowa\u0144, a nie jedno tylko okre\u015blone zachowanie. \u201eNale\u017cy r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce norma grupowa obowi\u0105zuje, przynajmniej w teorii, wszystkich cz\u0142onk\u00f3w grupy, bez wzgl\u0119du na to, jak\u0105 maj\u0105 w niej pozycj\u0119.\u201d[4]<\/a><\/p>\n

Normy spe\u0142niaj\u0105 w \u017cyciu grupy dwie podstawowe funkcje.<\/p>\n

Po pierwsze <\/strong>przyczyniaj\u0105 si\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia przez grup\u0119 celu. Analizuj\u0105c t\u0119 funkcj\u0119 rozpatrzmy nast\u0119puj\u0105cy przyk\u0142ad. \u201eOto istnieje dru\u017cyna sportowa, kt\u00f3rej celem jest zdobycie mistrzostwa kraju w okre\u015blonej dyscyplinie. Czy z istnienia tego celu nie wynikaj\u0105 jakie\u015b normy? Oczywi\u015bcie tak, i jedn\u0105 z nich b\u0119dzie norma m\u00f3wi\u0105ca o konieczno\u015bci odbywania systematycznego i bardzo intensywnego treningu przez wszystkich cz\u0142onk\u00f3w dru\u017cyny. Je\u017celi wszyscy zawodnicy dru\u017cyny b\u0119d\u0105 przestrzega\u0107 tej normy, to znaczy b\u0119d\u0105 ucz\u0119szcza\u0107 na treningi i wytrwale trenowa\u0107, to tym samym w jakim\u015b stopniu zwi\u0119ksz\u0105 prawdopodobie\u0144stwo osi\u0105gni\u0119cia celu. Je\u017celi natomiast norma ta nie b\u0119dzie przestrzegana przez cz\u0142onk\u00f3w grupy, to osi\u0105gni\u0119cie celu jest bardzo w\u0105tpliwe. (…) Akceptacja i przestrzeganie przez cz\u0142onk\u00f3w grupy tego rodzaju norm, b\u0119d\u0105cych funkcja celu, prowadzi do jego osi\u0105gni\u0119cia. Natomiast nieprzestrzeganie ich powoduje, \u017ce grupa pozostaje w miejscu lub nawet, oddala si\u0119 od celu.\u201d[5]<\/a><\/p>\n

Po drugie <\/strong>normy grupowe pozwalaj\u0105 na utrzymywanie si\u0119 grupy przy \u017cyciu, pomagaj\u0105 grupie utrzyma\u0107 swoje istnienie. \u201eJak si\u0119 wydaje tak\u0105 w\u0142a\u015bnie norm\u0105 jest norma postuluj\u0105ca, \u017ce \u201eNie nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 na zewn\u0105trz o tym, co si\u0119 dzieje w grupie\u201d. W przypadku tej normy trudno jest stwierdzi\u0107, jakiemu celowi grupowemu mia\u0142aby ona s\u0142u\u017cy\u0107. Przestrzeganie jej po prostu pomaga grupie \u201eutrzyma\u0107 si\u0119 przy \u017cyciu\u201d. Tak na przyk\u0142ad, je\u017celi inne grupy czy ludzie spoza danej grupy wiedzieliby o wszystkim, co si\u0119 w niej dzieje, by\u0142aby ona nara\u017cona na ataki z zewn\u0105trz, kt\u00f3re mog\u0142yby doprowadzi\u0107 do jej rozpadu. Mo\u017ce oczywi\u015bcie zdarzy\u0107 si\u0119 i tak, \u017ce ta sama norma spe\u0142nia obie funkcje, to znaczy zar\u00f3wno wynika z celu grupowego i s\u0142u\u017cy jego realizacji, jak i pozwala grupie utrzyma\u0107 swoje istnienie.[6]<\/a><\/p>\n

Normy grupowe mog\u0105 pochodzi\u0107 z dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142: zewn\u0119trznych i wewn\u0119trznych. Pewne normy przenosz\u0105 do danej grupy cz\u0142onkowie z innych grup, s\u0105 one narzucane przez kultur\u0119, do kt\u00f3rej nale\u017cy dana grupa. \u201einnym przyk\u0142adem pochodzenia norm s\u0105 normy obowi\u0105zuje w grupie b\u0119d\u0105cej elementem wi\u0119kszej organizacji. Grupa ta musi w\u00f3wczas przestrzega\u0107 norm obowi\u0105zuj\u0105cych w ca\u0142ej organizacji. Tak wygl\u0105da sytuacja w wojsku, w kt\u00f3rym podstawow\u0105 grup\u0105 jest dru\u017cyna, przy czym normy obowi\u0105zuj\u0105ce w dru\u017cynie s\u0105 normami ca\u0142ej organizacji, jaka jest wojsko. Warto r\u00f3wnie\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce normy mog\u0105 mie\u0107 charakter formalny lub nieformalny. W\u0142a\u015bnie normy obowi\u0105zuj\u0105ce w wojsku s\u0105 zawarte w regulaminach, kt\u00f3re s\u0105 swego rodzaju dokumentem. (…) A wi\u0119c normami formalnymi s\u0105 takie normy, kt\u00f3re s\u0105 zawarte w pewnych dokumentach na og\u00f3\u0142 pisemnych. Opr\u00f3cz norm formalnych istniej\u0105 normy nieformalne, brak jest w\u00f3wczas dokumentu, w kt\u00f3rym by\u0142yby one zawarte.\u201d[7]<\/a><\/p>\n

Normy powstaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c jako \u201ewynik procesu interakcji w powi\u0105zaniu z procesem przenoszenia spo\u0142ecznych do\u015bwiadcze\u0144 jej uczestnik\u00f3w, i ostatecznie normy wytworzone w danej grupie odzwierciedlaj\u0105 normy wyst\u0119puj\u0105ce w spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3rego elementem jest dana grupa. Tego rodzaju proces powstawania norm zachodzi i w takiej grupie, jak nowo za\u0142o\u017cona rodzina, do kt\u00f3rej \u015bwie\u017co po\u015blubieni ma\u0142\u017conkowie wnosz\u0105 w\u0142asne do\u015bwiadczenia dotycz\u0105ce norm rodzinnych, konfrontuj\u0105 je ze sob\u0105, a nast\u0119pnie modyfikuj\u0105 w procesie interakcji, a tak\u017ce wytwarzaj\u0105 nowe normy specyficzne dla w\u0142asnej rodziny. Na proces powstawania norm rodzinnych mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c wp\u0142ywa\u0107 \u015brodki masowego przekazu, propaguj\u0105ce nowe, post\u0119powe wzory ma\u0142\u017ce\u0144stwa, jak r\u00f3wnie\u017c normy reguluj\u0105ce zachowanie si\u0119 ma\u0142\u017conk\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w rodziny.\u201d[8]<\/a><\/p>\n

Przyswajaniu norm<\/strong> sprzyja sytuacja kiedy cz\u0142onek grupy bierze udzia\u0142 w wytwarzaniu norm. \u201esytuacja naturalnego uczenia si\u0119 norm w procesie interakcji sprawia, \u017ce osoby bior\u0105ce w niej udzia\u0142 stosunkowo \u0142atwo i bez opor\u00f3w akceptuj\u0105 wytworzone przez sobie normy. Mo\u017cna to por\u00f3wna\u0107 z sytuacj\u0105, w kt\u00f3rej sami rozwi\u0105zujemy zadanie i akceptujemy otrzymane rozwi\u0105zanie.(…) Bardziej skomplikowany, a jednocze\u015bnie znacznie cz\u0119stszy jest drugi rodzaj sytuacji, gdy dana osoba, staj\u0105c si\u0119 cz\u0142onkiem jakiej\u015b grupy, musi nauczy\u0107 si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cych w niej norm i przyswoi\u0107 je sobie.\u201d[9]<\/a> Proces przyswajania mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 na drodze mechanizmu na\u015bladowania lub m\u00f3wi\u0105c bardziej wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie na drodze modelowania. Modelowanie t\u0142umaczy si\u0119 jako procedur\u0119 \u201ew trakcie kt\u00f3rej osoba obserwuje model zachowuj\u0105cy si\u0119 w okre\u015blony spos\u00f3b, a nast\u0119pnie stara si\u0119 na\u015bladowa\u0107 to zachowanie. Wiele os\u00f3b uwa\u017ca, \u017ce jest to podstawowy proces uczenia si\u0119, dzi\u0119ki kt\u00f3remu zachodzi socjalizacja\u201d[10]<\/a><\/p>\n

To, \u017ce istotnie podczas obserwacji zachowania innych nast\u0119puje przyswojenie normy wykazali A. Bandura i R.Walters przedstawiaj\u0105c eksperyment, \u201ew kt\u00f3rym w jednej grupie badanych osoba doros\u0142a w czasie pewnej gry nagradza\u0142a siebie s\u0142odyczami po osi\u0105gni\u0119ciu wysokiego wyniku. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w tej sytuacji obserwuj\u0105ce j\u0105 dziecko nagradza\u0142o siebie r\u00f3wnie\u017c po osi\u0105gni\u0119ciu wysokiego wyniku. I odwrotnie, kiedy osoba doros\u0142a nagradza\u0142a siebie s\u0142odyczami po osi\u0105gni\u0119ciu niskiego wyniku, u obserwuj\u0105cego j\u0105 dziecka r\u00f3wnie\u017c wyst\u0119powa\u0142a podobna tendencja.\u201d[11]<\/a><\/p>\n

Badanie to pokazuje, \u017ce pewne normy s\u0105 przyswajane w wyniku obserwowania zachowa\u0144 innych ludzi w okre\u015blonych sytuacjach, w kt\u00f3rych ich zachowanie jest regulowane przez normy.<\/p>\n

Z innego typu sytuacj\u0105 spotkamy si\u0119 gdy grupa uczy swoich cz\u0142onk\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105cych w niej norm. \u201eMo\u017cna przewidzie\u0107, \u017ce wtedy, zgodnie z klasycznymi kanonami uczenia si\u0119, grupa, aby nauczy\u0107 swoich cz\u0142onk\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105cych w niej norm i zmusi\u0107 do ich przestrzegania b\u0119dzie stosowa\u0107 kary i nagrody. Kary s\u0105 stosowane w\u00f3wczas, gdy cz\u0142onek grupy nie przestrzega norm grupowych, a nagrody w\u00f3wczas, kiedy zachowuje si\u0119 zgodnie z tymi normami.\u201d[12]<\/a> Przeprowadzono wiele bada\u0144 dotycz\u0105cych takiego sposobu przyswajania norm. Na podstawie ich mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce wobec cz\u0142onk\u00f3w nie zgadzaj\u0105cych si\u0119 z norm\u0105 grupow\u0105, grupa stosuje r\u00f3\u017cne formy przekonania, \u017ceby zmieni\u0107 ich stanowisko, a je\u017celi to nie pomaga, stosuje kary np. przydzielenie nieciekawej pracy. \u201eIm bardziej dany cz\u0142onek odchyla si\u0119 w swoich pogl\u0105dach od stanowiska grupy ( kt\u00f3re mo\u017ce stanowi\u0107 norm\u0119 grupow\u0105), tym wi\u0119cej kieruje si\u0119 do niego akt\u00f3w komunikowania si\u0119, kt\u00f3re spe\u0142niaj\u0105 dwie funkcje: jedna polega na perswazji \u2013 przekonywaniu danej osoby o konieczno\u015bci zmiany jej stanowiska, \u017ce jest ono nies\u0142uszne, druga \u2013 na wyra\u017caniu przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 dezaprobaty dla stanowiska dewianta.\u201d[13]<\/a> W przypadku stosowania nagr\u00f3d zwi\u0105zanych z przestrzeganiem norm przez cz\u0142onka grupy stosuje si\u0119 r\u00f3\u017cne formy aprobaty spo\u0142ecznej, ewentualnie wyb\u00f3r osoby na wy\u017csze stanowisko w grupie. \u201eMniejsza gradacja nagr\u00f3d za przestrzeganie norm grupowych wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym, \u017ce takie zachowanie jest uwa\u017cane przez grup\u0119 za rzecz sam\u0105 przez si\u0119 zrozumia\u0142\u0105 i wobec tego nie ma powodu \u017ceby specjalnie nagradza\u0107 tych cz\u0142onk\u00f3w, kt\u00f3rzy zachowuj\u0105 si\u0119 zgodnie z normami. Konieczne natomiast jest karanie dewiant\u00f3w, gdy\u017c ich obecno\u015b\u0107 w grupie mo\u017ce zagra\u017ca\u0107 sp\u00f3jno\u015bci.\u201d[14]<\/a><\/p>\n

Kolejnym mechanizmem wp\u0142ywaj\u0105cym na proces przyswajania norm przez nowych cz\u0142onk\u00f3w danej grupy jest mechanizm wewn\u0119trzny. \u201ePolega on na spostrzeganiu przez danego cz\u0142onka rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy zachowaniami innych cz\u0142onk\u00f3w grupy mi\u0119dzy zachowaniami innych cz\u0142onk\u00f3w grupy a swoim w\u0142asnym zachowaniem. Stwierdzenie tej rozbie\u017cno\u015bci wywo\u0142uje u niego stan napi\u0119cia, kt\u00f3ry pragnie on jak najszybciej zredukowa\u0107, a mo\u017ce to uczyni\u0107 naj\u0142atwiej zmieniaj\u0105c w\u0142asne zachowania na podobne do zachowa\u0144 innych cz\u0142onk\u00f3w grupy. Istnienie tego mechanizmu powoduje, \u017ce bardziej skuteczne staj\u0105 si\u0119 inne (wy\u017cej wspomniane) \u015brodki stosowane przez grup\u0119 w celu sk\u0142onienia jej cz\u0142onk\u00f3w do przestrzegania norm.\u201d [15]<\/a><\/p>\n

Ostatni mechanizm, kt\u00f3ry ma r\u00f3wnie\u017c charakter mechanizmu wewn\u0119trznego \u201epolega na tym, \u017ce dany cz\u0142onek grupy spostrzega rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy zaakceptowanymi przez siebie normami grupowymi a w\u0142asnym zachowaniem. Spostrzeganie tego rodzaju rozbie\u017cno\u015bci r\u00f3wnie\u017c wywo\u0142uj\u0105 u niego stan napi\u0119cia, kt\u00f3ry mo\u017ce on zredukowa\u0107 naj\u0142atwiej przez zmian\u0119 swego zachowania. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry akceptuje dziesi\u0119cioro przykaza\u0144 i stwierdza, \u017ce ich nie przestrzega. Redukowanie tego rodzaju rozbie\u017cno\u015bci b\u0119dzie polega\u0142o na pr\u00f3bach zmian zachowania w kierunku zgodnym z normami.<\/p>\n

\u201eWi\u0119kszo\u015b\u0107 grup tworzy typowe zestawy norm. Jeden z nich odnosi si\u0119 do dzia\u0142a\u0144. Normy z tego zbioru wskazuj\u0105 cz\u0142onkom grupy, w jaki spos\u00f3b powinni pracowa\u0107, jaki poziom wykonania osi\u0105gn\u0105\u0107 i jak komunikowa\u0107 si\u0119 z pozosta\u0142ymi. Inny zestaw norm odnosi si\u0119 do wygl\u0105du i okre\u015bla, jak cz\u0142onkowie grupy powinni si\u0119 ubiera\u0107, aby zaznaczy\u0107 swoj\u0105 identyfikacje grupow\u0105. (…) Nast\u0119pny zestaw stanowi\u0105 normy dotycz\u0105ce nieformalnych uk\u0142ad\u00f3w spo\u0142ecznych w grupie. \u201e[16]<\/a> Przyk\u0142adem wyst\u0119powania tego typu norm jest sytuacja kiedy studenci wchodz\u0105c na pierwsze zaj\u0119cia zajmuj\u0105 przypadkowe miejsca, jednak nast\u0119pnym razem uwa\u017caj\u0105, \u017ce miejsca, na kt\u00f3rych siedzieli poprzednio s\u0105 ju\u017c zarezerwowane. Ostatni zestaw norm tworzy alokacja d\u00f3br okre\u015blaj\u0105ca, komu jakie zyski przypadaj\u0105 w udziale.<\/p>\n

Istnienie norm grupowych prowadzi do wyst\u0119powania dw\u00f3ch zjawisk:<\/p>\n