{"id":241,"date":"2024-08-31T15:09:04","date_gmt":"2024-08-31T13:09:04","guid":{"rendered":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/?p=241"},"modified":"2024-08-31T15:09:23","modified_gmt":"2024-08-31T13:09:23","slug":"mechanizmy-powstawania-stereotypow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/mechanizmy-powstawania-stereotypow\/","title":{"rendered":"Mechanizmy powstawania stereotyp\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (1 vote) <\/div>\n <\/div>\n

podrozdzia\u0142 pracy licencjackiej<\/h2>\n

S\u0142owo \u201estereotyp\u201d etymologicznie pochodzi z j\u0119zyka greckiego, w kt\u00f3rym \u201estere\u00f3s\u201d oznacza st\u0119\u017ca\u0142y, twardy, a \u201etypos\u201d wzorzec, odcisk. Pocz\u0105tkowo terminu stereotyp (od 1789 r.) u\u017cywano w rzemio\u015ble drukarskim, oznacza\u0142 rodzaj matrycy- odlew sk\u0142adu drukarskiego przygotowanego do powielania[1]<\/a>.<\/p>\n

Termin stereotyp jako pierwszy zdefiniowa\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce \u201ePublic Opinon\u201d w 1922 roku ameryka\u0144ski dziennikarz Walter Lippman. Wed\u0142ug niego to rodzaj reprezentacji poznawczej, \u201eobraz w naszej g\u0142owie\u201d jakiego\u015b zjawiska.<\/p>\n

Element poznawczy (okre\u015blona wiedza lub wyobra\u017cenie) stanowi zatem kluczowy sk\u0142adnik stereotyp\u00f3w, co odr\u00f3\u017cnia je od uprzedze\u0144, w wypadku kt\u00f3rych najistotniejszym elementem jest negatywne emocjonalne ustosunkowanie wobec grupy obcej i jej cz\u0142onk\u00f3w[2]<\/a>.<\/p>\n

Z jednej strony, stereotypy funkcjonuj\u0105 w umy\u015ble danej jednostki. Z drugiej- stanowi\u0105 integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 struktury spo\u0142ecznej, wsp\u00f3ln\u0105 dla ludzi nale\u017c\u0105cych do danej kultury[3]<\/a>.<\/p>\n

Ludzie maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do kategoryzowania swoich wyobra\u017ce\u0144, zale\u017cnie od tego, co przyjmuj\u0105 jako zgodne z norm\u0105. W obr\u0119bie za\u015b danej kultury to, co ludzie traktuj\u0105 jako tak\u0105 zgodno\u015b\u0107, jest bardzo do siebie podobne, cz\u0119\u015bciowo dlatego, \u017ce wyobra\u017cenia te s\u0105 powtarzane i rozpowszechniane przez \u015brodki masowego przekazu tej kultury. Jednak\u017ce stereotypizowanie idzie o krok dalej ni\u017c prosta kategoryzacja.<\/p>\n

Stereotypy s\u0105 to rozpowszechnione w okre\u015blonych grupach spo\u0142ecznych, za po\u015brednictwem j\u0119zyka, silne i trwa\u0142e przekonania ujmuj\u0105ce osoby czy przedmioty, kt\u00f3rych dotycz\u0105, w spos\u00f3b uproszczony i przesadny.<\/p>\n

Stereotypy r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od uprzedze\u0144 mniejsz\u0105 z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105, mniejsz\u0105 intensywno\u015bci\u0105 i odporno\u015bci\u0105 na zmian\u0119. Poza tym stereotypy mog\u0105 by\u0107 pozytywne lub negatywne, przes\u0105dy za\u015b czy uprzedzenia maj\u0105 zawsze charakter negatywny[4]<\/a>.<\/p>\n

Spo\u0142eczna geneza stereotyp\u00f3w wi\u0105\u017c\u0119 si\u0119 z dwoma zjawiskami- wzorcami post\u0119powania przejmowanymi od innych oraz procesami spo\u0142ecznej kategoryzacji. Przekonanie o rozpowszechnianiu stereotyp\u00f3w przez wzorce spo\u0142eczne jest do\u015b\u0107 dobrze uzasadnione. Chodzi zar\u00f3wno o oddzia\u0142ywania jawne, podczas kt\u00f3rych wyra\u017cane s\u0105 s\u0105dy na temat pewnych grup- w bezpo\u015brednich kontaktach czy oddzia\u0142ywaniach medialnych- ale tak\u017ce o oddzia\u0142ywania po\u015brednie, na przyk\u0142ad prezentowanie pewnych grup wy\u0142\u0105cznie w jaki\u015b rolach spo\u0142ecznych[5]<\/a>.<\/p>\n

Mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o szeregu funkcji, jakie pe\u0142ni\u0105 stereotypy: adaptacyjno\u015b\u0107, upatruj\u0119 si\u0119 w dysponowaniu uproszczon\u0105 map\u0105 \u015bwiata, ekonomizacja proces\u00f3w poznawczych, poprzez selekcje i redukcj\u0119 nadmiaru informacji, przewidywalno\u015b\u0107 zachowa\u0144, uzupe\u0142nianie deficytu informacji, redukowanie niepewno\u015bci i dostarczanie poczucia bezpiecze\u0144stwa[6]<\/a>.<\/p>\n

Stereotypy s\u0105 narz\u0119dziem osi\u0105gania wzrostu poznawczej kontroli nad otoczeniem spo\u0142ecznym, a z drugiej strony ekonomizuj\u0105 procesy poznawcze. Mo\u017cna im r\u00f3wnie\u017c przypisa\u0107 funkcj\u0119 s\u0142u\u017cby wobec w\u0142asnego ja. Wyra\u017ca si\u0119 ona pokazywaniem w\u0142asnej wy\u017cszo\u015bci na tle stygmatyzowanej grupy, lub powstrzymywaniem si\u0119 od stereotypowych s\u0105d\u00f3w i prezentowaniem siebie jako osoby tolerancyjnej. S\u0142u\u017c\u0105 one tak\u017ce usprawiedliwianiu w\u0142asnego statusu w stosunku do innych, lub w\u0142asnej grupy spo\u0142ecznej (faworyzacji jej), mog\u0105 usprawiedliwia\u0107 system spo\u0142eczny i podtrzymywa\u0107 istniej\u0105ce nier\u00f3wno\u015bci czy niesprawiedliwo\u015bci w systemie spo\u0142eczno- politycznym[7]<\/a>.<\/p>\n

Stereotypy s\u0105 zdeterminowane przez wiele r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w poznawczych, afektywnych, spo\u0142eczno-motywacyjnych czy kulturowych.<\/p>\n

Jednym z mechanizm\u00f3w poznawczych jest kategoryzacja, przy pomocy, kt\u00f3rej ludzie klasyfikuj\u0105 pewne obiekty jako elementy tej samej kategorii, na podstawie ich wzajemnego podobie\u0144stwa. Kategoryzacja z jednej strony pozwala na oszcz\u0119dno\u015b\u0107 poznawcz\u0105, odci\u0105\u017caj\u0105c system przetwarzania informacji. Z drugiej natomiast pozwala na szybsze zrozumienie danego zjawiska, wnioskuj\u0105c o jego innych cechach na podstawie jego przynale\u017cno\u015bci do danej kategorii.<\/p>\n

Ludzie kategoryzuj\u0105 innych w grupy, poniewa\u017c r\u00f3\u017cnicowanie pomi\u0119dzy grup\u0105 w\u0142asn\u0105 a grupami obcymi, przynosi im korzy\u015bci zwi\u0105zane z samoocen\u0105. Zgodnie z teori\u0105 to\u017csamo\u015bci spo\u0142ecznej, r\u00f3\u017cnicowanie to wynika z d\u0105\u017cenia obserwatora do uzyskania pozytywnej samooceny. Cz\u0119\u015b\u0107 samooceny wywodzi si\u0119, bowiem z przynale\u017cno\u015bci danej osoby do grup spo\u0142ecznych. Na tyle na ile wysoko oceniamy w\u0142asne grupy- lub przynajmniej mo\u017cemy deprecjonowa\u0107 warto\u015b\u0107 innych grup – uzyskujemy korzy\u015bci dla w\u0142asnej samooceny[8]<\/a>. Zasada ta szczeg\u00f3lnie widoczna jest u cz\u0142onk\u00f3w Ku-Klux-Klanu, kt\u00f3rzy nie tylko g\u0142osz\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 bia\u0142ej rasy nad innymi lecz tak\u017ce dopuszczaj\u0105 si\u0119 przemocy na cz\u0142onkach innych ras.<\/p>\n

Mechanizm d\u0105\u017cenia do potwierdzenia w\u0142asnej samooceny tworzy stronniczo\u015b\u0107 wobec grupy w\u0142asnej, czyli szczeg\u00f3lnie pozytywne odczucia i uprzywilejowane traktowanie ludzi, kt\u00f3rych okre\u015blamy jako cz\u0119\u015b\u0107 naszej w\u0142asnej grupy, negatywne za\u015b odczucia i nieuczciwe traktowanie innych tylko dlatego, \u017ce okre\u015blili\u015bmy ich jako nale\u017c\u0105cych do grupy obcej[9]<\/a>.<\/p>\n

Poza stronniczo\u015bci\u0105 wobec w\u0142asnej grupy istnieje r\u00f3wnie\u017c inna konsekwencja kategoryzacji spo\u0142ecznej: spostrzeganie jednorodno\u015bci grupy obcej. Jest to znane przekonanie, \u017ce \u201eoni wszyscy s\u0105 tacy sami\u201d. Cz\u0142onkowie grupy w\u0142asnej s\u0105 sk\u0142onni spostrzega\u0107 cz\u0142onk\u00f3w grupy obcej jako bardziej jednorodnych ni\u017c s\u0105 oni naprawd\u0119, jak r\u00f3wnie\u017c jako bardziej jednorodnych ni\u017c cz\u0142onkowie grupy w\u0142asnej[10]<\/a>.<\/p>\n

Cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105cym zniekszta\u0142ceniem percepcyjnym jest b\u0142\u0105d korespondencji, kt\u00f3ry polega na wnioskowaniu o cechach innych na podstawie ich zachowa\u0144 w kontek\u015bcie pe\u0142nionych przez nich r\u00f3l spo\u0142ecznych. Indywidualne cechy reprezentanta danej grupy \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z pe\u0142nion\u0105 przez niego rol\u0105, s\u0105 w tym przypadku przenoszone w postaci uog\u00f3lnienia na ca\u0142a grup\u0119. Tendencj\u0119 t\u0105 najwyra\u017aniej wida\u0107 na przyk\u0142adzie stereotyp\u00f3w zwi\u0105zanych z p\u0142ci\u0105[11]<\/a>. Kobiety s\u0105 postrzegane jako bardziej opieku\u0144cze, wra\u017cliwe na potrzeby innych, zdolne do po\u015bwi\u0119ce\u0144, genetycznie bardziej poddaj\u0105ce si\u0119 wychowaniu i mniej asertywne ni\u017c przedstawiciele p\u0142ci m\u0119skiej. M\u0119\u017cczyznom natomiast przypisuje si\u0119 takie cechy jak agresywno\u015b\u0107, pewno\u015b\u0107 siebie, niezale\u017cno\u015b\u0107, \u0142atwo\u015b\u0107 podejmowania decyzji, zdolno\u015bci przyw\u00f3dcze.<\/p>\n

Atrybucje zwi\u0105zane z p\u0142ci\u0105 mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 w obie strony, co oznacza, i\u017c od m\u0119\u017cczyzn oczekuje si\u0119 sukces\u00f3w, lecz kiedy im si\u0119 nie powiedzie, traktowani s\u0105 surowiej ni\u017c kobiety, kt\u00f3rym si\u0119 nie uda\u0142o. Poniewa\u017c od kobiet nie oczekuje si\u0119 sukces\u00f3w, to gdy je odnosz\u0105, s\u0105 spostrzegane przez innych (i przez siebie) albo jako wyj\u0105tkowe osoby, o szczeg\u00f3lnie wysokim poziomie motywacji albo, po prostu, jako maj\u0105ce du\u017co szcz\u0119\u015bcia[12]<\/a>.<\/p>\n

Na aktywizacj\u0119 danego stereotypu, b\u0105d\u017a formu\u0142owanie s\u0105d\u00f3w wp\u0142yw ma posiadana wcze\u015bniej wiedza, jak i przekonania kulturowe danej spo\u0142eczno\u015bci. Koncepcja dost\u0119pno\u015bci poznawczej zak\u0142ada istnienie w naszej pami\u0119ci potencjalnie osi\u0105galnych element\u00f3w wiedzy, kt\u00f3re mog\u0105 zosta\u0107 zaktywizowane i dzi\u0119ki temu zyska\u0107 wi\u0119ksz\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 poznawcz\u0105. W dalszych etapach przetwarzania informacji aktualnie dost\u0119pna wiedza mo\u017ce zosta\u0107 wykorzystana do formu\u0142owania s\u0105d\u00f3w, przekona\u0144 lub ocen[13]<\/a>.<\/p>\n

Ludzie mog\u0105 reagowa\u0107 na r\u00f3\u017cne uj\u0119cia stereotyp\u00f3w w spos\u00f3b emocjonalny i uczuciowy, szczeg\u00f3lnie w pierwszych wyobra\u017ceniach na temat grup spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Reakcje afektywne na pewn\u0105 grup\u0119 wynikaj\u0105 ze skojarzenia ich z przekonaniami na temat danej grupy. Klasyczne warunkowanie emocji stereotypowych zachodzi, gdy jaka\u015b osoba lub przedmiot, wyst\u0119puj\u0105ce wsp\u00f3lnie z konkretn\u0105 emocj\u0105, zaczynaj\u0105 same wywo\u0142ywa\u0107 t\u0119 emocj\u0119. Aktywizacj\u0119 stereotyp\u00f3w mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 \u201eu\u015bpione\u201d w umy\u015ble s\u0142owa, teksty, lub symbole.<\/p>\n

Stereotypy i uprzedzenia s\u0105 g\u0142\u0119boko zakorzenione w kulturze cz\u0142onk\u00f3w danej spo\u0142eczno\u015bci. Nawet je\u015bli ich nie s\u0105 one do ko\u0144ca uznawane za prawdziwe to uczestnictwo w danej kulturze wi\u0105\u017c\u0119 si\u0119 z ich znajomo\u015bci\u0105, lub akceptacj\u0105 bardziej lub mniej \u015bwiadom\u0105. Aktywizacja mo\u017ce zachodzi\u0107 bez \u015bwiadomej dzia\u0142alno\u015bci danej osoby, dzieje si\u0119 to za spraw\u0105 automatycznego przetwarzania informacji, kt\u00f3rego jednostka nie kontroluje, nie ma na nie wp\u0142ywu. Nawet, je\u015bli nie uwa\u017ca siebie za osob\u0119 uprzedzon\u0105, pewne stereotypy s\u0105 jej znane. W sytuacji, gdy ma ona do wykonania jak\u0105\u015b czynno\u015b\u0107, jest czym\u015b zaabsorbowana, chwilowo nie w pe\u0142ni skupiona, mo\u017ce zosta\u0107 odwr\u00f3cona jej uwaga od \u015bwiadomego pojmowania zjawisk. Mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 wtedy bodziec, kt\u00f3ry uaktywnia posiadane w pami\u0119ci stereotypy wobec danej grupy. Je\u017celi dojdzie do \u015bwiadomego, kontrolowanego przetwarzania informacji, spowoduje ono, \u017ce stereotyp zostanie pomini\u0119ty lub odparty.<\/p>\n

Inn\u0105 form\u0105 b\u0142\u0119dnego wnioskowania wyst\u0119puj\u0105cego w procesie poznawczego przetwarzania informacji jest zjawisko korelacji pozornej, charakteryzuj\u0105ce si\u0119 tendencj\u0105 do postrzegania zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy zdarzeniami, tam gdzie one nie istniej\u0105. Dochodzi do niego szczeg\u00f3lnie, kiedy w docieraj\u0105cej do jednostki informacji wyst\u0119puje jaki\u015b bodziec rzadko wyst\u0119puj\u0105cy, posiadaj\u0105cy jak\u0105\u015b cech\u0119 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 go spo\u015br\u00f3d rutynowej scenerii. W konsekwencji odmienno\u015bci tego typu prowadz\u0105 do wiary w pozorn\u0105 wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest odnoszona do wszystkich cz\u0142onk\u00f3w wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cej si\u0119 grupy.<\/p>\n

Do budowania wyobra\u017cenia o pozornej wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci nie jest konieczny bezpo\u015bredni kontakt z cz\u0142onkiem wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cej si\u0119 grupy. \u015arodki masowego przekazu przyczyniaj\u0105 si\u0119 do powstawania pozornych wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci, operuj\u0105c w swoich materia\u0142ach poj\u0119ciami, kt\u00f3re opisuj\u0105, kobiety, mniejszo\u015bci narodowe, b\u0105d\u017a ludzi ubogich czy bezrobotnych w stereotypowych rolach.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lne niebezpiecze\u0144stwo stereotyp\u00f3w pojawia si\u0119 wtedy, gdy implikuj\u0105 one wyra\u017anie negatywn\u0105 ocen\u0119 opisywanej grupy, a tak\u017ce, gdy traktuj\u0105 takie negatywne cechy jako nieusuwalne i nienaprawialne, bo zwi\u0105zane z sam\u0105 natur\u0105 grupy, niezale\u017cn\u0105 od dobrych ch\u0119ci i stara\u0144 poszczeg\u00f3lnych jej cz\u0142onk\u00f3w. Czarna rasa jest po prostu z natury leniwa i dlatego \u017caden Murzyn nie b\u0119dzie dobrym pracownikiem. \u017bydzi to z natury oszu\u015bci i lichwiarze i dlatego \u017cadnemu \u017bydowi nie mo\u017cna zaufa\u0107. Politycy to z natury ich zawodu \u015brodowisko do g\u0142\u0119bi skorumpowane i \u017caden polityk nie dzia\u0142a w interesie obywateli. Tego rodzaju negatywne stereotypy nazywane s\u0105 przes\u0105dami[14]<\/a>.<\/p>\n

Stereotypy zaktywizowane w umy\u015ble jednostki kieruj\u0105 dalszym sposobem przetwarzania informacji o innych osobach, wp\u0142ywaj\u0105c nie tylko na spos\u00f3b funkcjonowania uwagi i pami\u0119ci jednostki, lecz tak\u017ce na spos\u00f3b wnioskowania o przyczynach zachowania przedstawicieli innych grup i interpretacji niejednoznacznych sytuacji spo\u0142ecznych. Stereotypy pozwalaj\u0105 na wnioskowanie o cechach i zachowaniach nieznanych nam os\u00f3b wy\u0142\u0105cznie na podstawie ich przynale\u017cno\u015bci do okre\u015blonej grupy spo\u0142ecznej[15]<\/a>.<\/p>\n

Stereotypizacja jest wynikiem istnienia w umy\u015ble jednostki szeregu przekona\u0144, kt\u00f3re przyczyniaj\u0105 si\u0119 do sklasyfikowania danej osoby jako cz\u0142onka danej kategorii. Zapobiec temu zjawisku mo\u017cna poprzez dostarczenie umiarkowanej liczby dodatkowych informacji o tej osobie: cech jej charakteru, osobowo\u015bci, przyk\u0142ad\u00f3w pewnych zachowa\u0144. Dzi\u0119ki tym informacjom mo\u017ce zmniejszy\u0107 si\u0119 prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia s\u0105du na podstawie prostych przes\u0142anek. Jednak\u017ce ilo\u015b\u0107 tych informacji nie mo\u017ce by\u0107 zbyt du\u017ca, poniewa\u017c sytuacja nadmiaru wiadomo\u015bci na temat danej osoby, sprzyja stereotypowej klasyfikacji, z uwagi na przeci\u0105\u017cenie informacyjne.<\/p>\n

Fiske i Neuberg\u00a0 zaproponowali teoretyczny model kontinuum przetwarzania, kt\u00f3ry wyja\u015bnia sk\u0142onno\u015bci korzystania ze stereotyp\u00f3w. Autorzy tego modelu zak\u0142adaj\u0105, \u017ce formu\u0142uj\u0105c wra\u017cenie na temat drugiej osoby, poruszamy si\u0119 na kontinuum pomi\u0119dzy dwoma skrajnymi wymiarami przetwarzania informacji – od ca\u0142kowitego skupiania si\u0119 na informacjach kategorialnych do koncentracji na indywidualnych atrybutach spostrzeganej osoby. Fiske i Neuberg\u00a0 zak\u0142adaj\u0105, \u017ce gdy po raz pierwszy spotykamy okre\u015blon\u0105 osob\u0119, to istnieje du\u017ce prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce podczas interakcji z ni\u0105 b\u0119dziemy korzysta\u0107 przede wszystkim z informacji kategorialnych. Je\u015bli jednak poszczeg\u00f3lne cechy lub zachowania tej osoby oka\u017c\u0105 si\u0119 niezgodne z naszymi oczekiwaniami, to coraz bardziej b\u0119dziemy sk\u0142onni korzysta\u0107 z informacji o jej charakterystycznych atrybutach[16]<\/a>.<\/p>\n

Mo\u017cna spotka\u0107 r\u00f3wnie\u017c koncepcje, \u017ce my\u015blenie kategoryzacyjne przebiega w spos\u00f3b sekwencyjny, poczynaj\u0105c od sprawdzenia czy dana osoba odpowiada kt\u00f3rej\u015b z kategorii stereotypowych, a ko\u0144cz\u0105c na analizowaniu cech indywidualnych danej osoby.<\/p>\n

Nie bez znaczenia s\u0105 r\u00f3wnie\u017c relacje spo\u0142eczne \u0142\u0105cz\u0105ce osob\u0119 spostrzegan\u0105 i spostrzegaj\u0105c\u0105, mog\u0105 one wp\u0142yn\u0105\u0107 na istotno\u015b\u0107 w procesie poznawczym danych stereotyp\u00f3w kategorii. Kiedy stereotypy kategorii s\u0105 istotne dla stosunk\u00f3w wynikaj\u0105cych z r\u00f3l spo\u0142ecznych (np. relacje lekarz- pacjent, sprzedawca- klient), zwi\u0105zek taki mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 kategorii zbie\u017cnej, kt\u00f3ra raczej wzmacnia ni\u017c os\u0142abia opieranie si\u0119 na stereotypach w spostrzeganiu. Z drugiej strony, kiedy wiedza na temat kategorii nie pokrywa si\u0119 z rzeczywistymi rolami spo\u0142ecznymi, wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015b\u0107 spo\u0142eczna mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 jako kategoryzacja skrzy\u017cowana, kt\u00f3ra os\u0142abia wp\u0142yw stereotyp\u00f3w i sprzyja spostrze\u017ceniom bardziej zindywidualizowanym[17]<\/a>.<\/p>\n

Tworzenie ocen zindywidualizowanych nie jest prostym procesem, du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zasob\u00f3w poznawczych jest zu\u017cywana na t\u0142umienie stereotyp\u00f3w. Osoba, kt\u00f3ra postanowi\u0142a zrezygnowa\u0107 ze stereotypizacji, musi dokonuj\u0105c spostrzegania dysponowa\u0107 motywacj\u0105 do zaanga\u017cowania si\u0119 w proces hamowania my\u015bli zwi\u0105zanych z procesami atrybucji, lecz r\u00f3wnie\u017c mie\u0107 pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w sytuacjach mi\u0119dzygrupowych mo\u017ce ulega\u0107 wp\u0142ywowi stereotyp\u00f3w. Przy tego typu za\u0142o\u017ceniach poznawczych, jednostka musi zdecydowa\u0107 si\u0119 na zrezygnowanie z realizacji potrzeby przynale\u017cno\u015bci i afiliacji, przyjmuj\u0105c postaw\u0119 obiektywnego – ale tak\u017ce w sensie spo\u0142ecznym samotnego- obserwatora[18]<\/a>.<\/p>\n

Na stereotypizacj\u0119 wp\u0142yw maj\u0105 takie czynniki jak: czas na ocen\u0119 danej osoby (presja czasu sprawia, \u017ce ludzie uciekaj\u0105 si\u0119 do formu\u0142owania jednoznacznych s\u0105d\u00f3w), d\u0105\u017cenie do pozytywnego obrazu siebie (je\u017celi jednostka otrzymuje negatywna informacj\u0119 o sobie, jest bardzo prawdopodobne, \u017ce stereotyp na temat osoby oceniaj\u0105cej stanie si\u0119 bardziej dost\u0119pny poznawczo).<\/p>\n

T\u0142umienie stereotypizacji mo\u017ce mie\u0107 paradoksalne efekty. T\u0142umiona my\u015bl, mo\u017ce powodowa\u0107 efekt odwrotny od oczekiwanego, zamiast unikni\u0119cia stereotypu, zostaje on bardziej dost\u0119pny poznawczo. Model wyja\u015bniaj\u0105cy to zjawisko zak\u0142ada, \u017ce w kontrolowanie tre\u015bci my\u015blenia zaanga\u017cowane s\u0105 dwa procesy- pierwszy, automatyczny proces jest odpowiedzialny za monitorowanie tre\u015bci, kt\u00f3re maja pozosta\u0107 poza \u015bwiadomo\u015bci\u0105 jednostki, za\u015b drugi proces odpowiada za aktywn\u0105 i \u015bwiadom\u0105 kontrol\u0119 oraz modyfikacj\u0119 tre\u015bci w\u0142asnych my\u015bli. Istotny jest fakt, \u017ce samo monitorowanie tre\u015bci czyni je bardziej dost\u0119pnymi poznawczo. W sytuacji wykonywania trudnego poznawczo zadania, polegaj\u0105cego na przyk\u0142ad na powstrzymywaniu si\u0119 od u\u017cywania stereotyp\u00f3w, powstaj\u0105 trudno\u015bci ze skutecznym dzia\u0142aniem procesu \u015bwiadomej kontroli tre\u015bci. Dzia\u0142a natomiast wtedy g\u0142\u00f3wnie proces automatycznego monitoringu, kt\u00f3ry paradoksalnie zwi\u0119ksza dost\u0119pno\u015b\u0107 tre\u015bci stereotypowych.<\/p>\n

\n

[1]<\/a> Z. Chlewi\u0144ski, I. Kurcz (red.): Stereotypy i uprzedzenia, Instytut Psychologii PAN, Warszawa 1992, s. 9<\/p>\n

[2]<\/a> M. Kossowska, M. \u015amieja, S. \u015apiewak (red.): Spo\u0142eczne \u015bcie\u017cki poznania, Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda\u0144sk 2005, s. 16<\/p>\n

[3]<\/a> C.N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone: Stereotypy i uprzedzenia, Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda\u0144sk 1999, s. 14<\/p>\n

[4]<\/a> T. M\u0105drzycki: Psychologiczne prawid\u0142owo\u015bci kszta\u0142towania si\u0119 postaw, Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1970, s. 38<\/p>\n

[5]<\/a>\u00a0 J. Strelau (red.): Psychologia: podr\u0119cznik akademicki, Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda\u0144sk 2000, s. 209<\/p>\n

[6]<\/a>\u00a0 M. Kofta, A. Jasi\u0144ska-Kania (red.): Stereotypy i uprzedzenia: uwarunkowania psychologiczne i kulturowe, Scholar, <\/strong>Warszawa 2001, s. 48-49<\/p>\n

[7]<\/a> tam\u017ce, s. 49-50<\/p>\n

[8]<\/a> C.N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone: Stereotypy…, dz. cyt, s. 43<\/p>\n

[9]<\/a> E. Aronson, T. D. Wilson, R. M. Akert: Psychologia…, dz. cyt., s. 549<\/p>\n

[10]<\/a>\u00a0 tam\u017ce, s. 551<\/p>\n

[11]<\/a> H. Pietrzak: Nast\u0119pstwa i efekty stereotypowego postrzegania cz\u0142owieka i \u015bwiata spo\u0142ecznego, Wydawnictwo Wy\u017cszej Szko\u0142y Pedagogicznej, Rzesz\u00f3w 2000, s. 62<\/p>\n

[12]<\/a> E. Aronson, T. D. Wilson, R. M. Akert: Psychologia, Zysk i S-ka, Pozna\u0144 1997, s. 545 – 546<\/p>\n

[13]<\/a>\u00a0 M. Kossowska, M. \u015amieja, S. \u015apiewak (red.): Spo\u0142eczne \u015bcie\u017cki\u2026, dz. cyt., s. 18<\/p>\n

[14]<\/a> P. Sztompka: Socjologia. Analiza spo\u0142ecze\u0144stwa, Znak, Krak\u00f3w 2004, s. 300 – 301<\/p>\n

[15]<\/a> M. Kossowska, M. \u015amieja, S. \u015apiewak (red.): Spo\u0142eczne \u015bcie\u017cki\u2026, dz. cyt., s. 24<\/p>\n

[16]<\/a> tam\u017ce, s. 26<\/p>\n

[17]<\/a> C.N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone: Stereotypy…, dz. cyt, s. 222<\/p>\n

[18]<\/a> H. Pietrzak: Nast\u0119pstwa i efekty\u2026, dz. cyt., s. 99<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

podrozdzia\u0142 pracy licencjackiej S\u0142owo \u201estereotyp\u201d etymologicznie pochodzi z j\u0119zyka greckiego, w kt\u00f3rym \u201estere\u00f3s\u201d oznacza st\u0119\u017ca\u0142y, twardy, a \u201etypos\u201d wzorzec, odcisk. Pocz\u0105tkowo terminu stereotyp (od 1789 r.) u\u017cywano w rzemio\u015ble drukarskim, oznacza\u0142 rodzaj matrycy- odlew sk\u0142adu drukarskiego przygotowanego do powielania[1]. Termin stereotyp jako pierwszy zdefiniowa\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce \u201ePublic Opinon\u201d w 1922 roku ameryka\u0144ski dziennikarz Walter … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[89,90],"class_list":["post-241","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prace-mgr","tag-mechanizmy-powstawania-stereotypow","tag-podrozdzial-pracy-licencjackiej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/241","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=241"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/241\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":243,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/241\/revisions\/243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/socjologia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}