{"id":9002,"date":"2026-10-05T17:45:34","date_gmt":"2026-10-05T15:45:34","guid":{"rendered":"https:\/\/example.invalid\/?p=9002"},"modified":"2026-10-05T17:45:34","modified_gmt":"2026-10-05T15:45:34","slug":"historia-koloru-od-prehistorii-do-teorii-barw","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/reklama\/historia-koloru-od-prehistorii-do-teorii-barw\/","title":{"rendered":"Historia koloru – od prehistorii do teorii barw"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n Rate this post<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n
\n

Powstanie problemu postrzegania \u015bwiata zrodzi\u0142o si\u0119 u zarania dziej\u00f3w my\u015bli ludzkiej i refleksji nad sob\u0105. By\u0142o wi\u0119c zwi\u0105zane z analitycznym spojrzeniem cz\u0142owieka-my\u015bliciela na samego siebie, na swoj\u0105 konstytucj\u0119 fizyczn\u0105 i duchow\u0105 z jednej strony, a z drugiej – na struktur\u0119 postrzeganego \u015bwiata, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek \u017cyje, i kt\u00f3ry jest przyczyn\u0105 dozna\u0144 poznawczych i emocjonalnych prze\u017cy\u0107. Filozofowie staro\u017cytni, g\u0142\u00f3wnie greccy, pr\u00f3buj\u0105c wyja\u015bni\u0107 \u00f3w stosunek cz\u0142owieka do otaczaj\u0105cego \u015bwiata, u\u015bwiadamiali sobie dwoisto\u015b\u0107, a zatem odr\u0119bno\u015b\u0107 tych dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w: \u015bwiata zewn\u0119trznego -traktowanego przez wielu my\u015blicieli jako fakt obiektywny i \u015bwiata wewn\u0119trznego – psychicznego, traktowanego jako fakt subiektywny lub zjawisko subiektywne. Od samego pocz\u0105tku refleksji naukowej owa dwoisto\u015b\u0107, a zarazem wi\u0119\u017a tych dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w nie ulega\u0142a w\u0105tpliwo\u015bci, st\u0105d sta\u0142a si\u0119 przedmiotem penetracji intelektualnej. Tak z\u0142o\u017cony i fundamentalny problem rodzi\u0142 na przestrzeni my\u015bli filozoficznej r\u00f3\u017cne pytania i r\u00f3\u017cne odpowiedzi. Poszukiwano b\u0105d\u017a to ca\u0142kowitej odr\u0119bno\u015bci \u015bwiata rzeczy i \u015bwiata ducha (stanowisko dualistyczne), b\u0105d\u017a to\u017csamo\u015bci prze\u017cywanych tre\u015bci i przedmiotu, a \u015bci\u015blej braku odr\u0119bno\u015bci tych dw\u00f3ch zjawisk (stanowisko monistyczne)2<\/a><\/sup>.<\/p>\n

W nast\u0119pnym etapie kszta\u0142towania si\u0119 problemu \u201ekonstytucji w\u0142adz poznawczych\u201d chodzi\u0142o o \u017ar\u00f3d\u0142a naszej wiedzy o \u015bwiecie zmys\u0142\u00f3w i rozumu b\u0105d\u017a umys\u0142u – to co dzisiaj bywa okre\u015blane jako poznanie zmys\u0142owe i umys\u0142owe.<\/p>\n

Bardziej szczeg\u00f3\u0142owe pytanie dotyczy tre\u015bci naszych wra\u017ce\u0144 zmys\u0142owych, szczeg\u00f3lnie gdy si\u0119 przyjmie za\u0142o\u017cenie si\u0119gaj\u0105ce czas\u00f3w Heraklita, kt\u00f3ry s\u0105dzi\u0142, \u017ce \u201ez\u0142ymi \u015bwiadkami s\u0105 oczy i uszy ludziom, kt\u00f3rzy maj\u0105 dusze barbarzy\u0144c\u00f3w\u201d3<\/a><\/sup>. Oznacza to, \u017ce \u015bwiat zewn\u0119trzny nie jest taki sam, jakim my go spostrzegamy za pomoc\u0105 naszych zmys\u0142\u00f3w, gdy\u017c te zale\u017c\u0105 od struktury naszych narz\u0105d\u00f3w zmys\u0142owych, r\u00f3\u017cnic w budowie fizjologiczno-anatomicznej analizator\u00f3w zmys\u0142owych, a tak\u017ce od r\u00f3\u017cnic indywidualnych osobowo\u015bci, a pr\u00f3cz tego od do\u015bwiadczenia osobniczego (indywidualnego) i ca\u0142ego procesu rozumowania i warto\u015bciowania. To wiemy dzisiaj, \u017ce tak jest, a opr\u00f3cz tego mamy \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce podmiot poznaj\u0105cy jest elementem aktywnym (czynnym) w ca\u0142ym procesie poznania, st\u0105d tre\u015bci tego poznania maj\u0105 charakter subiektywny. Ten punkt widzenia zosta\u0142 dostatecznie wsparty rozwa\u017caniami przyjmuj\u0105cymi istnienie zmienno\u015bci wra\u017ce\u0144 i wzgl\u0119dnej zgodno\u015bci, a niekiedy niezgodno\u015bci mi\u0119dzy tre\u015bci\u0105 wra\u017ce\u0144 a wnioskami rozumu. St\u0105d mo\u017cna wnosi\u0107 o subiektywnym charakterze wra\u017ce\u0144 zmys\u0142owych.<\/p>\n

Nowe badania nad zagadnieniem postrzegania barw zainicjowa\u0142 i przeprowadzi\u0142 w wieku XIX J.W. Goethe. Jako pierwszy przeciwstawi\u0142 si\u0119 fizykalnemu traktowaniu \u015bwiat\u0142a i barwy, a wprowadzi\u0142 ten problem na p\u0142aszczyzn\u0119 fizjologii, stwarzaj\u0105c tym samym podstawy do p\u00f3\u017aniejszych bada\u0144 psychologicznych. Fizjologiczny nurt rozwa\u017ca\u0144 i bada\u0144 eksperymentalnych, podbudowany filozofi\u0105 Kanta, kontynuowali J. Muller oraz H. Helmholtz4<\/a><\/sup>. Wyznawali oni zasad\u0119 aktywno\u015bci organ\u00f3w zmys\u0142owych w kszta\u0142towaniu tre\u015bci wra\u017ceniowych. Aby mo\u017cna by\u0142o opisa\u0107 i syntetycznie uog\u00f3lni\u0107 wsp\u00f3\u0142czesne dokonania psychologiczne w zakresie postrzegania (percepcji) barw, nale\u017cy nieco miejsca po\u015bwi\u0119ci\u0107 wymienionym tu uczonym, gdy\u017c to dzi\u0119ki ich badaniom i refleksji zrodzi\u0142y si\u0119 teoretyczne zr\u0119by bada\u0144 nad \u201ewidzeniem\u201d barw, ich ekspresyjn\u0105 i projekcyjn\u0105 funkcj\u0105 w tw\u00f3rczo\u015bci i badaniach ludzi.<\/p>\n

Problematyka percepcji \u015bwiata barw sama w sobie nie mia\u0142aby dzisiaj istotnego znaczenia dla nauki i praktyki, gdyby nie fakt pojawiania si\u0119 nowych pyta\u0144 o zwi\u0105zek barw z psychik\u0105. Zainteresowano si\u0119 procesem percepcji barw, ich znaczeniem symbolicznym i ideologicznym, warto\u015bciami terapeutycznymi, jak r\u00f3wnie\u017c skonfrontowano wiedz\u0119 artystyczn\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w o funkcji ekspresyjnej i funkcji symbolicznej barw w oddzia\u0142ywaniu na samych tw\u00f3rc\u00f3w i odbiorc\u00f3w. Tym bardziej, \u017ce wiedza artystyczna o funkcjach barw zrodzi\u0142a si\u0119 na wiele wiek\u00f3w przed refleksj\u0105 filozoficzn\u0105. Dopiero I. Newton stworzy\u0142 pierwsz\u0105 naukow\u0105 teori\u0119 \u015bwiat\u0142a i widzenia barwnego.<\/p>\n

Postulat bada\u0144 nad \u015bwiat\u0142em i barwami w postrzeganiu \u015bwiata tkwi\u0142 w rozwa\u017caniach Malebranche’a5<\/a><\/sup>. S\u0105dzi\u0142 on, \u017ce wra\u017cenia barw nie daj\u0105 nam prawdziwej wiedzy o stanie rzeczy, ale \u017ce s\u0105 u\u017cyteczne dla zachowania naszego cia\u0142a, gdy\u017c tak jak inne wra\u017cenia zmys\u0142owe r\u00f3\u017cnicuj\u0105 one bod\u017ace dzia\u0142aj\u0105ce na zmys\u0142y. S\u0105 one jednak wymieszane z elementami naszej psychiki (np. z pierwiastkiem interpretacji rozumowej). Tym niemniej w dalszej perspektywie badawczej fizyk\u00f3w, fizjolog\u00f3w i psycholog\u00f3w-asocjacjonist\u00f3w chodzi\u0142o o poszukiwanie czystych wra\u017ce\u0144 jako elementarnych sk\u0142adnik\u00f3w poznawczych.<\/p>\n

W wieku XVII do bada\u0144 nad jako\u015bciami wra\u017ce\u0144 zmys\u0142owych wkracza fizyka, podejmuj\u0105c g\u0142\u00f3wnie problem \u015bwiat\u0142a i barwy. Wyk\u0142adni\u0105 tych nowych dokona\u0144 o charakterze do\u015bwiadczalnym by\u0142a praca I. Newtona Nowa teoria \u015bwiat\u0142a <\/em>i barw<\/em> (1728), a przedstawiona pierwotnie w rok 1672 na posiedzeniu naukowym Towarzystwa Kr\u00f3lewskiego. Praca dotyczy\u0142a opisu do\u015bwiadcze\u0144 i ich wynik\u00f3w \u201enad rozszczepianiem si\u0119 \u015bwiat\u0142a w pryzmacie\u201d. \u017bywe barwy
w pryzmacie s\u0105 bia\u0142ym \u015bwiat\u0142em rozszczepionym na barwy widma, a s\u0105 nimi barwy: ciemnoniebieska, jasnoniebieska, zielona, \u017c\u00f3\u0142ta, czerwona i purpurowa.<\/p>\n

To samo zjawisko widzimy w naturze w ko\u0144cowej fazie deszczu, gdy za\u015bwieci s\u0142o\u0144ce. W zjawisku t\u0119czy ka\u017cda kropelka deszczu dzia\u0142a jak \u201epryzmat Newtona\u201d, a miliony kropelek – pryzmat\u00f3w daj\u0105 zjawisko t\u0119czy. Co wynika\u0142o z owego do\u015bwiadczenia?<\/p>\n

W sto lat po odkryciu I. Newtona inny fizyk i fizjolog angielski Thomas Young dokona\u0142 nast\u0119pnego, wa\u017cnego odkrycia dla teorii barw. W roku 1802 przeprowadzi\u0142, a nast\u0119pnie obja\u015bni\u0142 pierwsze typowo interferencyjne do\u015bwiadczenie dotycz\u0105ce fal \u015bwietlnych. Eksperyment polega\u0142 na skierowaniu sze\u015bciu lamp w barwach widma na jedn\u0105 p\u0142aszczyzn\u0119, tak aby uzyska\u0107 barw\u0119 \u015bwiat\u0142a bia\u0142ego. Nast\u0119pnie wygasi\u0142 trzy lampy, pozostawiaj\u0105c lampy w barwach ciemnoniebieskiej, zielonej i czerwonej, i w ten spos\u00f3b uzyska\u0142 \u015bwiat\u0142o bia\u0142e. Tak powsta\u0142o poj\u0119cie barw podstawowych, z kt\u00f3rych mo\u017cna uzyska\u0107 wszystkie barwy widma \u015bwiat\u0142a, a tak\u017ce przez na\u0142o\u017cenie barw\u0105 \u015bwiat\u0142a bia\u0142ego. Young wykona\u0142 tak\u017ce inny eksperyment polegaj\u0105cy na \u0142\u0105czeniu barw podstawowych parami. Dodanie czerwonego i zielonego da\u0142o barw\u0119 \u017c\u00f3\u0142t\u0105, czerwonego i ciemnoniebieskiego da\u0142o barw\u0119 purpurow\u0105, zielonego i ciemnoniebieskiego da\u0142o barw\u0119 jasnoniebiesk\u0105. W ten spos\u00f3b powsta\u0142o poj\u0119cie \u201ebarw wt\u00f3rnych lub pochodnych\u201d.<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce s\u0105 to jedynie barwy \u015bwiat\u0142a, a nie pigment\u00f3w farb malarza, kt\u00f3ry od wielu tysi\u0119cy lat stosowa\u0142 skutecznie zupe\u0142nie inne zasady \u0142\u0105czenia barw, ale o tych problemach napiszemy w innym miejscu.<\/p>\n

W roku 1873 fizyk szkocki James Clerc Maxwell, ucze\u0144 M. Faradaya, opublikowa\u0142 seri\u0119 wynik\u00f3w bada\u0144 potwierdzaj\u0105cych elektromagnetyczn\u0105 teori\u0119 \u015bwiat\u0142a, co oznacza\u0142o, \u017ce \u015bwiat\u0142o jest efektem jednoczesnego rozprzestrzeniania si\u0119 pola elektrycznego i magnetycznego. W roku 1887 Heinrich Hertz, fizyk niemiecki, przeprowadzi\u0142 udany eksperyment polegaj\u0105cy na wywo\u0142aniu za pomoc\u0105 oscylatora fal elektromagnetycznych, dowodz\u0105c, \u017ce maj\u0105 one istotne w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u015bwiat\u0142a: odbicie i za\u0142amanie, interferencj\u0119, dyfrakcj\u0119 i polaryzacj\u0119 oraz rozchodz\u0105 si\u0119 z pr\u0119dko\u015bci\u0105
300 000 km\/s. Fale elektromagnetyczne mieszcz\u0105 si\u0119 w mierze milionowych cz\u0119\u015bci metra a\u017c do tysi\u0119cy kilometr\u00f3w, przy czym promienie \u015bwiat\u0142a stanowi\u0105 zaledwie ma\u0142y fragment ca\u0142ego widma tych fal. Rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 one mi\u0119dzy 380 a 720 nm (nm to miara zwana nanometrem lub milimikronem i jest milionow\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 milimetra). Poza zasi\u0119giem pola naszego widzenia mieszcz\u0105 si\u0119 promienie ultrafioletowe z jednej strony widma i ultra-czerwone z drugiej strony widma. Poza zasi\u0119giem ludzkiego wzroku mieszcz\u0105 si\u0119 fale elektromagnetyczne, charakterystyczne np. dla energii cieplnej, fale radiowe, telewizyjne i elektroenergetyczne.<\/p>\n

Dzi\u0119ki wspomnianym badaniom wykryto trzy cechy barwy:<\/p>\n