{"id":63,"date":"2014-09-01T21:06:41","date_gmt":"2014-09-01T19:06:41","guid":{"rendered":"http:\/\/psychologia.pracemgr.com.pl\/?p=63"},"modified":"2026-01-01T13:14:46","modified_gmt":"2026-01-01T12:14:46","slug":"lek-moralny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/lek-moralny\/","title":{"rendered":"L\u0119k moralny"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 4\/5 - (4 votes) <\/div>\n <\/div>\n

L\u0119k moralny jest kolejnym etapem l\u0119ku spo\u0142ecznego. Na\u015bladuj\u0105c wzory post\u0119powania doros\u0142ych, dziecko stopniowo dochodzi do uwewn\u0119trznienia (internalizacji) narzuconych z zewn\u0105trz regu\u0142 post\u0119powania. Zaczyna uznawa\u0107 pewne normy nie dlatego, \u017ce wymagaj\u0105 tego doro\u015bli, ale dlatego, \u017ce samo uzna\u0142o ich s\u0142uszno\u015b\u0107. L\u0119k moralny wyst\u0119puje w tym czasie rozwoju, gdy jednostka jest ju\u017c zdolna do oceny w\u0142asnego zachowania z punktu widzenia standard\u00f3w moralnych.<\/p>\n

Z l\u0119kiem moralnym \u015bci\u015ble zwi\u0105zana jest samoocena jednostki i kszta\u0142towanie obrazu samego siebie zgodnie z hierarchi\u0105 przyj\u0119tych i realizowanych w \u017cyciu warto\u015bci.<\/p>\n

Brak zbie\u017cno\u015bci z idea\u0142em samego siebie wi\u0105\u017ce si\u0119 z brakiem akceptacji samego siebie. Ze znajomo\u015bci\u0105 samego siebie wi\u0105\u017ce si\u0119 samoocena. Tendencja do okre\u015blenia samego siebie w pewien spos\u00f3b mo\u017ce wyrazi\u0107 si\u0119 w formie przeceniania swoich mo\u017cliwo\u015bci b\u0105d\u017a ich niedoceniania. Jest to tzw. \u201ezawy\u017cona\u201d lub \u201ezani\u017cona\u201d samoocena. W przypadku, gdy ocena mo\u017cliwo\u015bci jest zgodna z rzeczywistymi osi\u0105gni\u0119ciami jednostki, mamy do czynienia z samoocen\u0105 adekwatn\u0105, w przeciwnym razie z samoocen\u0105 nieadekwatn\u0105.<\/p>\n

Negatywny obraz siebie wyra\u017ca si\u0119 w ujemnej samoocenie. Jednostka o\u00a0negatywnej samoocenie \u201e(…) odczuwa cz\u0119sto smutek i przygn\u0119bienie; cz\u0119sto martwi si\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107; uwa\u017ca si\u0119 za cz\u0142owieka niewydolnego, kt\u00f3ry wszystko robi \u017ale; nic mu nie daje prawdziwego zadowolenia; cz\u0119sto prze\u017cywa wyrzuty sumienia i czuje si\u0119 winny; uwa\u017ca, \u017ce zas\u0142uguje na kar\u0119 i spodziewa si\u0119 ukarania; odczuwa do siebie niech\u0119\u0107; stale pot\u0119pia siebie za pope\u0142nione b\u0142\u0119dy; my\u015bli o samob\u00f3jstwie; uwa\u017ca si\u0119 za nerwowego i rozdra\u017cnionego; nie interesuje si\u0119 innymi lud\u017ami; ma du\u017ce trudno\u015bci z\u00a0podj\u0119ciem decyzji; martwi si\u0119, \u017ce wygl\u0105da coraz gorzej i odpychaj\u0105co; z wielkim wysi\u0142kiem zmusza si\u0119 do robienia czegokolwiek lub nie jest w stanie nic zrobi\u0107; cz\u0119sto martwi si\u0119 stanem swego zdrowia.\u201d.12<\/a> Obraz samego siebie jest sk\u0142adow\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 osobowo\u015bci i charakter tego obrazu decyduje w du\u017cym stopniu o samopoczuciu jednostki i jej stosunku do otaczaj\u0105cego \u015bwiata. Obraz negatywny wywo\u0142uje niepok\u00f3j, l\u0119k i r\u00f3\u017cne objawy nieprzystosowania.13<\/a><\/p>\n

K\u0119pi\u0144ski stwierdza, i\u017c: \u201e(…) l\u0119k moralny mo\u017cna by traktowa\u0107 jako zinternalizowany l\u0119k spo\u0142eczny. W ten spos\u00f3b cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiata otaczaj\u0105cego \u2013 jako cz\u0119\u015b\u0107 najwa\u017cniejsza, bo nas oceniaj\u0105ca \u2013 znajduje si\u0119 stale w nas i nas stale krytykuje. Niebezpiecze\u0144stwo nie jest ju\u017c na zewn\u0105trz, ale wewn\u0105trz, w nas samych. (…)\u00a0Porz\u0105dek moralny jest najwy\u017csz\u0105 form\u0105 integracji aktywno\u015bci ludzkiej i dlatego jej zak\u0142\u00f3cenie r\u00f3wna si\u0119 naruszeniu integracji na najwy\u017cszym poziomie.\u201d14<\/a><\/p>\n

L\u0119k moralny<\/strong> to poj\u0119cie wywodz\u0105ce si\u0119 z klasycznej psychoanalizy, odnosz\u0105ce si\u0119 do specyficznego rodzaju l\u0119ku zwi\u0105zanego z funkcjonowaniem superego oraz zinternalizowanych norm moralnych. W odr\u00f3\u017cnieniu od l\u0119ku realistycznego, kt\u00f3ry dotyczy rzeczywistego zagro\u017cenia zewn\u0119trznego, oraz l\u0119ku neurotycznego, wynikaj\u0105cego z konfliktu mi\u0119dzy pop\u0119dami a ego, l\u0119k moralny pojawia si\u0119 w sytuacji zagro\u017cenia kar\u0105 wewn\u0119trzn\u0105, tak\u0105 jak poczucie winy, wstyd czy samooskar\u017cenie. Jest on zatem zakorzeniony w strukturze psychicznej jednostki i odnosi si\u0119 do relacji mi\u0119dzy ego a superego.<\/p>\n

Z perspektywy strukturalnego modelu osobowo\u015bci Freuda l\u0119k moralny powstaje wtedy, gdy ego ocenia w\u0142asne my\u015bli, pragnienia lub dzia\u0142ania jako sprzeczne z normami i idea\u0142ami narzuconymi przez superego. Superego pe\u0142ni funkcj\u0119 wewn\u0119trznego s\u0119dziego, kt\u00f3ry kontroluje zachowanie jednostki i egzekwuje normy moralne poprzez system kar i nagr\u00f3d psychicznych. L\u0119k moralny jest sygna\u0142em ostrzegawczym, informuj\u0105cym ego o ryzyku naruszenia tych norm, a jego funkcj\u0105 jest zapobieganie zachowaniom uznawanym za niedopuszczalne.<\/p>\n

L\u0119k moralny manifestuje si\u0119 najcz\u0119\u015bciej jako silne poczucie winy, wstydu lub wewn\u0119trznego napi\u0119cia, nawet w sytuacjach, w kt\u00f3rych nie dosz\u0142o do obiektywnego naruszenia zasad etycznych. Mo\u017ce on pojawia\u0107 si\u0119 ju\u017c na poziomie my\u015bli lub fantazji, co odr\u00f3\u017cnia go od l\u0119ku zwi\u0105zanego z realnymi konsekwencjami spo\u0142ecznymi. W takich przypadkach \u017ar\u00f3d\u0142em cierpienia nie jest reakcja otoczenia, lecz wewn\u0119trzny konflikt psychiczny i obawa przed utrat\u0105 pozytywnego obrazu siebie jako osoby \u201emoralnej\u201d.<\/p>\n

W rozwoju osobowo\u015bci l\u0119k moralny odgrywa istotn\u0105 rol\u0119 w procesie socjalizacji i internalizacji norm spo\u0142ecznych. Umiarkowany poziom tego l\u0119ku sprzyja regulacji zachowania, odpowiedzialno\u015bci oraz empatii wobec innych. Problem pojawia si\u0119 jednak wtedy, gdy superego staje si\u0119 nadmiernie surowe, sztywne lub perfekcjonistyczne. W\u00f3wczas l\u0119k moralny mo\u017ce przybiera\u0107 form\u0119 chronicznego poczucia winy, prowadz\u0105c do obni\u017conej samooceny, zahamowania spontaniczno\u015bci oraz zwi\u0119kszonego ryzyka zaburze\u0144 l\u0119kowych i depresyjnych.<\/p>\n

W kontek\u015bcie psychopatologii l\u0119k moralny bywa szczeg\u00f3lnie widoczny w zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych, gdzie jednostka do\u015bwiadcza natr\u0119tnych my\u015bli o charakterze moralnym oraz przymusu kompensacyjnych dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych \u201ezneutralizowa\u0107\u201d poczucie winy. Mo\u017ce on r\u00f3wnie\u017c wyst\u0119powa\u0107 w zaburzeniach depresyjnych, gdzie nadmierne samooskar\u017canie i poczucie bezwarto\u015bciowo\u015bci s\u0105 centralnymi objawami. W takich przypadkach l\u0119k moralny przestaje pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 regulacyjn\u0105, a staje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em znacznego cierpienia psychicznego.<\/p>\n

Z perspektywy terapeutycznej praca z l\u0119kiem moralnym polega przede wszystkim na analizie struktury superego oraz \u017ar\u00f3de\u0142 wewn\u0119trznych norm i zakaz\u00f3w. Celem terapii nie jest eliminacja norm moralnych, lecz ich uelastycznienie i integracja z realnymi mo\u017cliwo\u015bciami oraz potrzebami jednostki. Szczeg\u00f3lne znaczenie ma tu rozwijanie postawy samowsp\u00f3\u0142czucia oraz zdolno\u015bci do realistycznej oceny w\u0142asnych zachowa\u0144, co pozwala na zmniejszenie destrukcyjnego wp\u0142ywu l\u0119ku moralnego i przywr\u00f3cenie r\u00f3wnowagi psychicznej.<\/p>\n

\n

12<\/a> S. Siek, Rozw\u00f3j potrzeb psychicznych, mechanizm\u00f3w obronnych, obrazu siebie. Warszawa 1984, KAW,\u00a0\u00a0 s.98-105<\/p>\n

13<\/a> R. \u0141api\u0144ska, M. \u017bebrowska, Wiek dorastania. [w] Psychologia rozwojowa dzieci i m\u0142odzie\u017cy, red. M. \u017bebrowska, Warszawa 1979, PWN, s. 771<\/p>\n

14<\/a> A. K\u0119pi\u0144ski, L\u0119k. Warszawa1987, PZWL, s. 266<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

L\u0119k moralny jest kolejnym etapem l\u0119ku spo\u0142ecznego. Na\u015bladuj\u0105c wzory post\u0119powania doros\u0142ych, dziecko stopniowo dochodzi do uwewn\u0119trznienia (internalizacji) narzuconych z zewn\u0105trz regu\u0142 post\u0119powania. Zaczyna uznawa\u0107 pewne normy nie dlatego, \u017ce wymagaj\u0105 tego doro\u015bli, ale dlatego, \u017ce samo uzna\u0142o ich s\u0142uszno\u015b\u0107. L\u0119k moralny wyst\u0119puje w tym czasie rozwoju, gdy jednostka jest ju\u017c zdolna do oceny w\u0142asnego zachowania … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[27],"class_list":["post-63","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prace-mgr","tag-lek-moralny"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=63"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":290,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63\/revisions\/290"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=63"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=63"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=63"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}