{"id":276,"date":"2026-01-01T12:39:59","date_gmt":"2026-01-01T11:39:59","guid":{"rendered":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/?p=276"},"modified":"2026-01-01T12:40:06","modified_gmt":"2026-01-01T11:40:06","slug":"stres-istota-zjawiska-mechanizmy-i-wplyw-na-zycie-czlowieka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/stres-istota-zjawiska-mechanizmy-i-wplyw-na-zycie-czlowieka\/","title":{"rendered":"Stres – istota zjawiska, mechanizmy i wp\u0142yw na \u017cycie cz\u0142owieka"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (1 vote) <\/div>\n <\/div>\n

Poj\u0119cie stresu zosta\u0142o wprowadzone do nauki przez Hansa Selye, kanadyjskiego fizjologa w\u0119gierskiego pochodzenia. W swoim fundamentalnym dziele \u201eStres \u017cycia\u201d (Warszawa 1960) zdefiniowa\u0142 on stres jako stan, kt\u00f3ry przejawia si\u0119 swoistym zespo\u0142em zmian, sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 ze wszystkich nieswoistych reakcji wywo\u0142anych w uk\u0142adzie biologicznym. Sk\u0142adnikami tego stanu s\u0105 widoczne zmiany, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 niezale\u017cnie od ich bezpo\u015bredniej przyczyny. Zmiany te stanowi\u0105 sum\u0119 rozmaitych proces\u00f3w przystosowawczych, zachodz\u0105cych w ustroju w dowolnym momencie. Stres jest wi\u0119c stanem organizmu wywo\u0142ywanym przez r\u00f3\u017cnorodne czynniki, zwane stresorami. Do tej licznej grupy nale\u017c\u0105 czynniki mechaniczne, chemiczne, infekcyjne, termiczne oraz psychiczne. Odczyn, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 jako nieswoista reakcja ustroju na dzia\u0142aj\u0105cy czynnik, nie jest przypadkowym zbiorem objaw\u00f3w, lecz tworzy wyra\u017any zesp\u00f3\u0142, okre\u015blany mianem stanu stresu. Przejawia si\u0119 on w tak zwanym og\u00f3lnym zespole adaptacji, kt\u00f3ry w typowym przebiegu obejmuje trzy fazy. Pierwsz\u0105 z nich jest reakcja alarmowa, podczas kt\u00f3rej po pocz\u0105tkowym spadku odporno\u015bci nast\u0119puje aktywacja mechanizm\u00f3w obronnych. Nast\u0119pnie przychodzi faza odporno\u015bci, w kt\u00f3rej mobilizacja organizmu osi\u0105ga poziom maksymalny. Je\u017celi jednak dzia\u0142anie stresora utrzymuje si\u0119, a trwa\u0142e przystosowanie nie zostaje osi\u0105gni\u0119te, dochodzi do trzeciego etapu \u2013 stadium wyczerpania, charakteryzuj\u0105cego si\u0119 za\u0142amaniem mechanizm\u00f3w adaptacyjnych.<\/p>\n

Organizm reaguje na czynniki stresogenne poprzez uruchomienie skomplikowanych mechanizm\u00f3w fizjologicznych, anga\u017cuj\u0105cych \u2013 podobnie jak w przypadku reakcji emocjonalnych \u2013 uk\u0142ad nerwowy oraz gruczo\u0142y wydzielania wewn\u0119trznego. Kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa tu podwzg\u00f3rze, nazywane centrum stresu, kt\u00f3re w odpowiedzi na alarmuj\u0105ce wydarzenia stawia w stan gotowo\u015bci autonomiczny uk\u0142ad nerwowy i pobudza przysadk\u0119 m\u00f3zgow\u0105. W tym z\u0142o\u017conym procesie przysadka oraz tarczyca uwalniaj\u0105 hormony, kt\u00f3re maj\u0105 za zadanie przygotowa\u0107 organizm do walki z trudn\u0105 sytuacj\u0105. Reakcja ta wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zwi\u0119kszonym wydzielaniem grupy hormon\u00f3w zwanych sterydami. Je\u015bli organizm wykazuje nisk\u0105 odporno\u015b\u0107 na stres lub jest nieustannie poddawany dzia\u0142aniu stresor\u00f3w, ci\u0105g\u0142a stymulacja fizjologiczna szybko prowadzi do poczucia wyczerpania.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy ludzie, pr\u00f3buj\u0105c radzi\u0107 sobie z napi\u0119ciem, si\u0119gaj\u0105 po rozwi\u0105zania ucieczkowe, takie jak alkohol, narkotyki czy nadmierne jedzenie s\u0142odyczy. Te autodestrukcyjne mechanizmy zazwyczaj jedynie pogarszaj\u0105 sytuacj\u0119, przysparzaj\u0105c cia\u0142u dodatkowych problem\u00f3w. Badania naukowe wykaza\u0142y r\u00f3wnie\u017c, \u017ce stres ma negatywny wp\u0142yw na system immunologiczny, redukuj\u0105c liczb\u0119 kom\u00f3rek zwanych \u201ezab\u00f3jcami\u201d (NK) \u2013 bia\u0142ych krwinek o dzia\u0142aniu cytotoksycznym, odpowiedzialnych za obron\u0119 przed infekcjami. D\u0142ugotrwa\u0142y stres jest powi\u0105zany z rozwojem wielu schorze\u0144, w tym zapalenia staw\u00f3w, nadci\u015bnienia, chor\u00f3b serca, a nawet nowotwor\u00f3w.<\/p>\n

Poj\u0119cie stresu jest wieloznaczne i cz\u0119sto nies\u0142usznie kojarzone wy\u0142\u0105cznie z czym\u015b negatywnym, gro\u017anym czy uszkadzaj\u0105cym. Takie my\u015blenie dominuje, gdy narzekamy na \u201estresy dzisiejszych czas\u00f3w\u201d, wynikaj\u0105ce z po\u015bpiechu i rozwoju cywilizacyjnego. Jednak Hans Selye, nazywany \u201eojcem stresu\u201d, twierdzi\u0142, \u017ce \u017cycie bez stresu by\u0142oby nudne. Wierzy\u0142, \u017ce dostarcza on motywacji i energii niezb\u0119dnej do osi\u0105gni\u0119cia sukcesu. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 trema sceniczna, kt\u00f3ra cho\u0107 stresuj\u0105ca, mobilizuje aktora do lepszego wyst\u0119pu, czy niepok\u00f3j ucznia przed egzaminem, sk\u0142aniaj\u0105cy go do wyt\u0119\u017conej nauki. S\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce dopiero w stresie rozkwitaj\u0105 i czerpi\u0105 dum\u0119 z \u017cycia w ci\u0105g\u0142ym napi\u0119ciu. Do tej grupy nale\u017c\u0105 mi\u0142o\u015bnicy mocnych wra\u017ce\u0144 \u2013 wspinacze wysokog\u00f3rscy, surferzy czy skoczkowie spadochronowi. Cho\u0107 ich dzia\u0142ania s\u0105 niew\u0105tpliwie stresuj\u0105ce, stres ten jest kr\u00f3tkotrwa\u0142y i wi\u0105\u017ce si\u0119 z du\u017c\u0105 dawk\u0105 przyjemno\u015bci, nie powoduj\u0105c uszczerbku na ciele ani duchu.<\/p>\n

Bez wzgl\u0119du na spos\u00f3b postrzegania, stres jest nierozerwalnie zwi\u0105zany z sytuacjami trudnymi. Badania wskazuj\u0105, \u017ce najbardziej stresogennym wydarzeniem \u017cyciowym jest \u015bmier\u0107 wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conka. Do kategorii bardzo silnych stresor\u00f3w nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u015bmier\u0107 innego cz\u0142onka rodziny, powa\u017cna choroba, urazy oraz rozw\u00f3d. Mimo du\u017cej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci sytuacji trudnych, posiadaj\u0105 one pewne cechy wsp\u00f3lne. Charakterystyczne dla wielu z nich jest to, \u017ce stanowi\u0105 zagro\u017cenie dla jednostki \u2013 jej dobrej opinii, pozycji spo\u0142ecznej, zdrowia lub \u017cycia. Obszern\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 sytuacje, kt\u00f3re zak\u0142\u00f3caj\u0105 lub uniemo\u017cliwiaj\u0105 dzia\u0142anie zmierzaj\u0105ce do celu, jakim jest zaspokojenie potrzeby lub wykonanie zadania. S\u0105 to tak zwane sytuacje frustracyjne, w kt\u00f3rych bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 trudno\u015bci s\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju przeszkody. Przeszkod\u0105 mo\u017ce by\u0107 na przyk\u0142ad zakaz rodzic\u00f3w, uniemo\u017cliwiaj\u0105cy dziecku wyj\u015bcie z domu. Innym rodzajem trudno\u015bci jest niedostateczny dop\u0142yw informacji, na przyk\u0142ad brak wiedzy pacjenta o przebiegu czekaj\u0105cej go operacji. Sytuacje trudne mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c wi\u0105za\u0107 si\u0119 z utrat\u0105 cenionych warto\u015bci, co okre\u015blamy mianem deprywacji (np. mi\u0142o\u015bci, opieki). Deprywacji emocjonalnej mo\u017ce do\u015bwiadcza\u0107 dziecko d\u0142ugotrwale przebywaj\u0105ce w sanatorium z dala od bliskich. Sytuacje te wyzwalaj\u0105 stan wzmo\u017conej aktywacji, kt\u00f3ry je\u015bli jest umiarkowany, sprzyja sprawno\u015bci, ale w nadmiarze prowadzi do dezorganizacji dzia\u0142ania.<\/p>\n

Terminy \u201estresor\u201d, \u201esytuacja stresowa\u201d i \u201esytuacja trudna\u201d s\u0105 u\u017cywane zamiennie na okre\u015blenie czynnik\u00f3w wywo\u0142uj\u0105cych stres. Ocena trudno\u015bci danej sytuacji zale\u017cy zar\u00f3wno od czynnik\u00f3w obiektywnych, jak i podmiotowych, takich jak potrzeby cz\u0142owieka, jego cele, si\u0142a motywacji, sprawno\u015b\u0107 intelektualna, pobudliwo\u015b\u0107 emocjonalna oraz wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenia. To subiektywne uwarunkowanie sprawia, \u017ce kluczowe jest to, w jaki spos\u00f3b cz\u0142owiek postrzega sytuacj\u0119 oraz jak ocenia w\u0142asne mo\u017cliwo\u015bci poradzenia sobie z ni\u0105.<\/p>\n

Zagadnienie zr\u00f3\u017cnicowanego odbioru tych samych sytuacji stresowych wi\u0105\u017ce si\u0119 z poj\u0119ciem odporno\u015bci psychicznej, rozumianej dwojako: jako odporno\u015b\u0107 na stresor i odporno\u015b\u0107 na stan stresu. Odporno\u015b\u0107 na stresor przejawia si\u0119 ma\u0142\u0105 reaktywno\u015bci\u0105 emocjonaln\u0105 na zagro\u017cenia i przeszkody \u2013 cz\u0142owiek reaguje stosunkowo s\u0142abym l\u0119kiem czy gniewem, mimo \u017ce postrzega sytuacj\u0119 jako trudn\u0105. Odporno\u015b\u0107 na stres w drugim znaczeniu to zdolno\u015b\u0107 do zorganizowanego dzia\u0142ania mimo silnego pobudzenia emocjonalnego. Cz\u0142owiek prze\u017cywaj\u0105cy strach czy l\u0119k potrafi zachowa\u0107 \u201ezimn\u0105 krew\u201d, kontrolowa\u0107 swoje zachowanie i d\u0105\u017cy\u0107 do celu. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 osoba rozwi\u0105zuj\u0105ca test egzaminacyjny pod presj\u0105 czasu, kt\u00f3ra mimo niepokoju koncentruje si\u0119 na zadaniu. To nastawienie zadaniowe ma ogromne znaczenie praktyczne. Odporno\u015b\u0107 psychiczna mo\u017ce ujawnia\u0107 si\u0119 tak\u017ce w sytuacjach, w kt\u00f3rych nie mo\u017cna usun\u0105\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a stresu, na przyk\u0142ad w obliczu \u017ca\u0142oby, gdy jednostka mimo cierpienia zachowuje zdolno\u015b\u0107 funkcjonowania i wspierania innych.<\/p>\n

Na poziom odporno\u015bci psychicznej wp\u0142ywaj\u0105 r\u00f3\u017cne czynniki. Obni\u017caj\u0105 j\u0105 destrukcyjne schematy poznawcze, nastawienie l\u0119kowe, rezygnacja, brak idei dominuj\u0105cej oraz przewaga regulacji egocentrycznej. Z kolei czynnikami wzmacniaj\u0105cymi s\u0105 konstruktywne schematy my\u015blenia, nastawienie na pokonywanie trudno\u015bci, mobilizuj\u0105cy wp\u0142yw nadrz\u0119dnych cel\u00f3w oraz postawa prospo\u0142eczna. W kontek\u015bcie dzieci i m\u0142odzie\u017cy istotna jest kwestia dojrza\u0142o\u015bci osobowo\u015bci. Niska odporno\u015b\u0107 na stres jest cech\u0105 osobowo\u015bci niedojrza\u0142ej. Dopiero dojrza\u0142o\u015b\u0107, charakteryzuj\u0105ca si\u0119 zwarto\u015bci\u0105, hierarchizacj\u0105 d\u0105\u017ce\u0144 i zdolno\u015bci\u0105 pow\u015bci\u0105gania emocji, pozwala na sprawne funkcjonowanie w trudnych warunkach. Dzieci, kt\u00f3rych osobowo\u015b\u0107 jest w fazie kszta\u0142towania, nie maj\u0105 jeszcze wypracowanych nawyk\u00f3w reagowania na trudno\u015bci. Wa\u017cne jest, aby kszta\u0142towa\u0107 u nich nawyki pozytywne, takie jak elastyczna zmiana taktyki czy wytrwa\u0142o\u015b\u0107, a nie tendencj\u0119 do ucieczki.<\/p>\n

Stres towarzyszy cz\u0142owiekowi od samego pocz\u0105tku istnienia, nawet jeszcze w \u017cyciu p\u0142odowym. Stres prze\u017cywany przez matk\u0119 w ci\u0105\u017cy wp\u0142ywa na parametry fizjologiczne p\u0142odu. Sam moment narodzin jest dla dziecka ogromnym wyzwaniem, wi\u0105\u017c\u0105cym si\u0119 z opuszczeniem bezpiecznego azylu i konfrontacj\u0105 z nowym \u015brodowiskiem. W rozwoju dziecka obserwuje si\u0119 zachowania takie jak ssanie kciuka, ko\u0142ysanie si\u0119 czy uderzanie g\u0142ow\u0105, kt\u00f3re dawniej interpretowano jako z\u0142e nawyki, a dzi\u015b uznaje si\u0119 je za mechanizmy roz\u0142adowywania napi\u0119cia emocjonalnego. Stres u dzieci wi\u0105\u017ce si\u0119 \u015bci\u015ble z naruszeniem porz\u0105dku i stabilizacji. Ka\u017cda zmiana, nawet podr\u00f3\u017c do babci, mo\u017ce by\u0107 stresuj\u0105ca. Rodzice mog\u0105 \u0142agodzi\u0107 ten wp\u0142yw poprzez pozytywne przedstawianie plan\u00f3w i redukowanie niepewno\u015bci.<\/p>\n

Do znacz\u0105cych stresor\u00f3w w \u017cyciu dziecka nale\u017c\u0105 momenty przej\u015bcia, takie jak p\u00f3j\u015bcie do przedszkola czy szko\u0142y, wymagaj\u0105ce adaptacji do nowych r\u00f3l i \u015brodowisk. Szko\u0142a, w obecnym kszta\u0142cie, cz\u0119sto pe\u0142ni rol\u0119 silnie stresogenn\u0105. Innymi powa\u017cnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami stresu s\u0105 problemy rodzinne: alkoholizm, awantury, rozwody, a tak\u017ce coraz powszechniejszy brak czasu rodzic\u00f3w dla dzieci. Podsumowuj\u0105c, sytuacje stresowe s\u0105 nieuniknione, ale ze wzgl\u0119du na kumulatywny charakter stresu i jego potencjalnie negatywne skutki dla rozwoju emocjonalnego, nale\u017cy chroni\u0107 najm\u0142odszych przed zb\u0119dnym obci\u0105\u017ceniem, oferuj\u0105c im w zamian wsparcie, ciep\u0142o rodzinne i mi\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Poj\u0119cie stresu zosta\u0142o wprowadzone do nauki przez Hansa Selye, kanadyjskiego fizjologa w\u0119gierskiego pochodzenia. W swoim fundamentalnym dziele \u201eStres \u017cycia\u201d (Warszawa 1960) zdefiniowa\u0142 on stres jako stan, kt\u00f3ry przejawia si\u0119 swoistym zespo\u0142em zmian, sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 ze wszystkich nieswoistych reakcji wywo\u0142anych w uk\u0142adzie biologicznym. Sk\u0142adnikami tego stanu s\u0105 widoczne zmiany, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 niezale\u017cnie od ich bezpo\u015bredniej … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[116,115],"class_list":["post-276","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-mechanizmy-i-wplyw-na-zycie-czlowieka","tag-stres-istota-zjawiska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/276","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=276"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/276\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":278,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/276\/revisions\/278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=276"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=276"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=276"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}