{"id":272,"date":"2025-12-31T23:19:04","date_gmt":"2025-12-31T22:19:04","guid":{"rendered":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/?p=272"},"modified":"2026-01-01T12:21:20","modified_gmt":"2026-01-01T11:21:20","slug":"psychologia-spoleczna-kompleksowe-studium-zjawisk-i-procesow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/psychologia-spoleczna-kompleksowe-studium-zjawisk-i-procesow\/","title":{"rendered":"Psychologia spo\u0142eczna – kompleksowe studium zjawisk i proces\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (1 vote) <\/div>\n <\/div>\n

Rozw\u00f3j dyscypliny i przedmiot bada\u0144<\/h3>\n

Analizuj\u0105c histori\u0119 psychologii spo\u0142ecznej, wyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cna dwa zasadnicze etapy: okres przednaukowy oraz okres naukowy. W fazie przednaukowej istotn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 Gabriel Tarde (w notatkach jako Gustaw Trade), kt\u00f3ry sformu\u0142owa\u0142 prawo imitacji, wskazuj\u0105c na na\u015bladownictwo jako kluczowy element procesu socjalizacji, dzi\u0119ki kt\u00f3remu ludzie ucz\u0105 si\u0119 zachowa\u0144 od siebie nawzajem. Za moment prze\u0142omowy uznaje si\u0119 publikacje z pocz\u0105tku XX wieku. W 1908 roku (w notatkach 1903) William McDougall wyda\u0142 prac\u0119 \u201eIntroduction to Social Psychology\u201d, k\u0142ad\u0105c\u0105 podwaliny pod nurt instynktywistyczny, natomiast Edward Ross opublikowa\u0142 \u201eSocial Psychology\u201d, co da\u0142o pocz\u0105tek socjologicznemu wariantowi tej dyscypliny, badaj\u0105cemu zjawiska i procesy psychiczne wyst\u0119puj\u0105ce w szerszym \u017cyciu spo\u0142ecznym.<\/p>\n

W okresie naukowym Stanis\u0142aw Mika zdefiniowa\u0142 psychologi\u0119 spo\u0142eczn\u0105 jako nauk\u0119 badaj\u0105c\u0105 procesy psychiczne i zachowanie si\u0119 ludzi znajduj\u0105cych si\u0119 w sytuacjach spo\u0142ecznych, to znaczy wsz\u0119dzie tam, gdzie wyst\u0119puj\u0105 inni ludzie. Wed\u0142ug C. i M. Sherif\u00f3w sytuacje spo\u0142eczne mo\u017cna podzieli\u0107 na bezpo\u015brednie i po\u015brednie. Sytuacje bezpo\u015brednie obejmuj\u0105 interakcje, w kt\u00f3rych inni wyst\u0119puj\u0105 jako konkretne jednostki (indywidua), jako cz\u0142onkowie ma\u0142ej grupy spo\u0142ecznej, jako cz\u0119\u015b\u0107 zbiorowo\u015bci (na przyk\u0142ad t\u0142umu), jako cz\u0142onkowie sformalizowanych instytucji lub organizacji spo\u0142ecznych, a wreszcie jako cz\u0142onkowie spo\u0142ecze\u0144stwa globalnego, na przyk\u0142ad narodu polskiego. Z kolei sytuacje spo\u0142eczne po\u015brednie to te, w kt\u00f3rych kontakt z drugim cz\u0142owiekiem odbywa si\u0119 poprzez materialne i niematerialne wytwory ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci, czyli kultur\u0119. Do wytwor\u00f3w materialnych zaliczamy dzie\u0142a sztuki, architektur\u0119 oraz przedmioty u\u017cytkowe, natomiast do niematerialnych \u2013 j\u0119zyk, religi\u0119, prawo oraz obyczaje.<\/p>\n

Metodologia bada\u0144 w psychologii spo\u0142ecznej<\/h3>\n

W psychologii spo\u0142ecznej stosuje si\u0119 r\u00f3\u017cnorodne metody badawcze. Pierwsz\u0105 z nich jest metoda obserwacyjna, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy opisowi natury zjawiska. Mo\u017ce ona przybiera\u0107 form\u0119 obserwacji systematycznej, w kt\u00f3rej badacz przyst\u0119puje do odpowiedzi na pytania dotycz\u0105ce okre\u015blonego zjawiska spo\u0142ecznego, obserwuj\u0105c je i koduj\u0105c zachowania zgodnie z wcze\u015bniej przygotowanym zbiorem kryteri\u00f3w. Inn\u0105 form\u0105 jest obserwacja uczestnicz\u0105ca, b\u0119d\u0105ca odmian\u0105 obserwacji systematycznej, gdzie obserwator wchodzi w bezpo\u015brednie interakcje z badan\u0105 grup\u0105, staraj\u0105c si\u0119 jednak nie wp\u0142ywa\u0107 na przebieg sytuacji. Specyficzn\u0105 form\u0105 jest tak\u017ce analiza dokument\u00f3w archiwalnych, takich jak dzienniki, monografie czy prasa, co pozwala bada\u0107 na przyk\u0142ad zmiany postaw spo\u0142ecznych na przestrzeni czasu.<\/p>\n

Kolejn\u0105 metod\u0105 jest sonda\u017c ankietowy, b\u0119d\u0105cy technik\u0105 zadawania pyta\u0144 w kontakcie bezpo\u015brednim lub poprzez wysy\u0142anie ankiet do dom\u00f3w respondent\u00f3w. Istotne znaczenie ma r\u00f3wnie\u017c metoda korelacyjna, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy przewidywaniu, czy na podstawie zmiennej X mo\u017cemy przewidzie\u0107 warto\u015b\u0107 zmiennej Y. Pomiarom podlegaj\u0105 tu dwie zmienne, a badacz szacuje relacje mi\u0119dzy nimi. Wyr\u00f3\u017cniamy korelacj\u0119 pozytywn\u0105, gdzie wzrost warto\u015bci X wi\u0105\u017ce si\u0119 ze wzrostem Y (maksymalnie +1), oraz korelacj\u0119 ujemn\u0105, gdzie wzrost X powoduje spadek Y (minimalnie -1). Brak korelacji oznacza brak zwi\u0105zku mi\u0119dzy zmiennymi. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce metoda korelacyjna nie wskazuje na zwi\u0105zek przyczynowo-skutkowy. Warunkiem niezb\u0119dnym jej stosowania jest reprezentatywno\u015b\u0107 pr\u00f3by dla populacji oraz losowy dob\u00f3r, gwarantuj\u0105cy ka\u017cdemu tak\u0105 sam\u0105 szans\u0119 znalezienia si\u0119 w grupie badanej.<\/p>\n

Najbardziej precyzyjn\u0105 metod\u0105 jest eksperyment, kt\u00f3ry pozwala bada\u0107 przyczynowo\u015b\u0107, czyli ustali\u0107, czy zmienna X jest przyczyn\u0105 zmiennej Y. Eksperymenty dzielimy na naturalne, gdzie obiekt nie wie, \u017ce jest badany, oraz laboratoryjne, kt\u00f3re zapewniaj\u0105 du\u017c\u0105 precyzj\u0119 pomiaru, ale nios\u0105 ryzyko, \u017ce badany wejdzie w rol\u0119 \u201edobrej osoby badanej\u201d, co mo\u017ce tworzy\u0107 artefakty badawcze, czyli wyniki sztuczne. Badacz musi zwraca\u0107 uwag\u0119 na dwa rodzaje trafno\u015bci. Trafno\u015b\u0107 wewn\u0119trzna eksperymentu oznacza pewno\u015b\u0107, \u017ce tylko zmienna niezale\u017cna wp\u0142ywa na zmienn\u0105 zale\u017cn\u0105, co wymaga \u015bcis\u0142ej kontroli wszystkich zmiennych ubocznych. Trafno\u015b\u0107 zewn\u0119trzna to stopie\u0144, w jakim wyniki badania mog\u0105 by\u0107 generalizowane na inne sytuacje oraz innych ludzi, czyli na sytuacje spo\u0142eczne nieeksperymentalne.<\/p>\n

W kontek\u015bcie generalizacji na inne sytuacje kluczowy jest realizm sytuacyjny, oznaczaj\u0105cy maksymalne podobie\u0144stwo sytuacji eksperymentalnej do sytuacji realnych \u017cycia spo\u0142ecznego, oraz realizm psychologiczny, okre\u015blaj\u0105cy stopie\u0144, w jakim eksperyment anga\u017cuje procesy psychiczne podobne do tych wyst\u0119puj\u0105cych w \u017cyciu codziennym. Generalizacja na innych ludzi wymaga losowego doboru pr\u00f3by oraz powtarzalno\u015bci eksperymentu wobec r\u00f3\u017cnych os\u00f3b i w r\u00f3\u017cnych sytuacjach.<\/p>\n

Problematyka postaw<\/h3>\n

Poj\u0119cie postawy zosta\u0142o uznane za centraln\u0105 kategori\u0119 w psychologii spo\u0142ecznej przez Floriana Znanieckiego i Williama Thomasa. Postaw\u0105 cz\u0142owieka wobec pewnego przedmiotu nazywamy og\u00f3\u0142 wzgl\u0119dnie trwa\u0142ych dyspozycji do oceniania tego przedmiotu i emocjonalnego na\u0144 reagowania. Towarzysz\u0105 temu wzgl\u0119dnie trwa\u0142e przekonania o naturze i w\u0142a\u015bciwo\u015bciach tego przedmiotu oraz dyspozycje do okre\u015blonego zachowania si\u0119 wobec niego. Obiektami postaw mog\u0105 by\u0107 rzeczy, ludzie, klasy przedmiot\u00f3w, zdarzenia i sytuacje, a tak\u017ce obiekty, co do kt\u00f3rych istnienia nie jeste\u015bmy pewni.<\/p>\n

W strukturze postaw wyr\u00f3\u017cniamy r\u00f3\u017cne ich typy. Asocjacje afektywne to postawy oparte na komponencie oceniaj\u0105co-emocjonalnym, rozwini\u0119te przy szcz\u0105tkowej wiedzy i braku programu zachowania. Postawy poznawcze charakteryzuj\u0105 si\u0119 wiedz\u0105 o obiekcie, ale s\u0142abo rozwini\u0119tym programem zachowa\u0144. Postawy behawioralne zawieraj\u0105 komponent emocjonalno-oceniaj\u0105cy i rozwini\u0119ty program dzia\u0142ania. Postawy pe\u0142ne to takie, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 wszystkie trzy komponenty: emocjonalno-oceniaj\u0105cy, poznawczy (wiedza o obiekcie) oraz behawioralny (program dzia\u0142ania). Cechy postaw obejmuj\u0105 mi\u0119dzy innymi tre\u015b\u0107 przedmiotow\u0105, zakres, z\u0142o\u017cono\u015b\u0107, stopie\u0144 rozwini\u0119cia komponent\u00f3w oraz zawarto\u015b\u0107, czyli zgodno\u015b\u0107 wiedzy z komponentami pod wzgl\u0119dem znaku i si\u0142y. Wa\u017cny jest tak\u017ce stopie\u0144 powi\u0105zania postaw z \u201eJa\u201d, innymi osobami znacz\u0105cymi i warto\u015bciami, a tak\u017ce trwa\u0142o\u015b\u0107 postawy i stopie\u0144 jej internalizacji (uwewn\u0119trznienia).<\/p>\n

Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce postawa nie zawsze r\u00f3wna si\u0119 zachowaniu. Na rozbie\u017cno\u015b\u0107 t\u0119 wp\u0142ywaj\u0105 czynniki osobowo\u015bciowe, takie jak postawa wobec innych obiekt\u00f3w, inne motywy, brak umiej\u0119tno\u015bci werbalnych do opisania postawy czy brak umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142ecznych. Istotne s\u0105 te\u017c czynniki sytuacyjne: presja wa\u017cnych os\u00f3b, rola spo\u0142eczna, istnienie alternatywnych zachowa\u0144, zmiana w poziomie og\u00f3lno\u015bci przedmiotu postawy, przewidywane konsekwencje zachowania zgodnego z postaw\u0105 oraz nieprzewidziane zdarzenia.<\/p>\n

Badania nad zmian\u0105 postaw, prowadzone m.in. przez Carla Hovlanda na Uniwersytecie Yale, wskazuj\u0105 na znaczenie kompetencji i wiarygodno\u015bci nadawcy (wiedza ekspercka), stopnia podobie\u0144stwa postaw mi\u0119dzy nadawc\u0105 a odbiorc\u0105, og\u00f3lnej atrakcyjno\u015bci nadawcy oraz oceny jego intencji. Ludzie ch\u0119tniej ulegaj\u0105 komunikatom, kt\u00f3re mog\u0105 im pom\u00f3c. Wa\u017cna jest konstrukcja samego komunikatu: czy ko\u0144czy si\u0119 wnioskiem, jaka jest kolejno\u015b\u0107 argumentacji (efekt \u015bwie\u017co\u015bci), czy jest to przekaz jedno- czy dwustronny. Istotny jest tak\u017ce poziom wykszta\u0142cenia odbiorcy i znak jego pierwotnej postawy. Zjawisko efektu uodpornienia polega na tym, \u017ce zmiana postaw wobec jednej sytuacji mo\u017ce uodparnia\u0107 na kontrargumenty w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Charakterystyka odbiorcy wp\u0142ywaj\u0105ca na zmian\u0119 postaw obejmuje jego wykszta\u0142cenie, stopie\u0144 zaanga\u017cowania, p\u0142e\u0107, og\u00f3ln\u0105 podatno\u015b\u0107 na perswazj\u0119 (zwi\u0105zan\u0105 np. z nisk\u0105 samoocen\u0105) oraz to, czy odbi\u00f3r jest aktywny czy bierny. Strategie zmiany postawy mog\u0105 by\u0107 centralne (oparte na argumentach) lub peryferyczne (zale\u017cne od d\u0142ugo\u015bci przekazu czy osoby nadawcy).<\/p>\n

Zachowania prospo\u0142eczne<\/h3>\n

Zachowanie prospo\u0142eczne to ka\u017cde dzia\u0142anie przynosz\u0105ce korzy\u015b\u0107 innej osobie. Z perspektywy socjobiologicznej geny sprzyjaj\u0105ce przetrwaniu jednostki s\u0105 utrwalane w toku ewolucji, co oznacza, \u017ce wiele zachowa\u0144 spo\u0142ecznych ma pod\u0142o\u017ce genetyczne. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa norma wzajemno\u015bci, zak\u0142adaj\u0105ca, \u017ce inni b\u0119d\u0105 nas traktowa\u0107 tak samo, jak my ich. Teoria wymiany spo\u0142ecznej analizuje zyski i koszty zwi\u0105zane z pomaganiem.<\/p>\n

Do koszt\u00f3w udzielenia pomocy zalicza si\u0119 strat\u0119 czasu, zagro\u017cenie dla zdrowia i \u017cycia, odpowiedzialno\u015b\u0107 prawn\u0105, uzale\u017cnienie osoby wspomaganej oraz odroczenie w\u0142asnych cel\u00f3w. Z kolei kosztami nieudzielenia pomocy mog\u0105 by\u0107: obni\u017cenie samooceny oraz dezaprobata spo\u0142eczna. Zyskami z udzielenia pomocy s\u0105: poprawa samooceny, uznanie spo\u0142eczne, unikni\u0119cie odpowiedzialno\u015bci za zaniechanie, nagroda pieni\u0119\u017cna, rozg\u0142os i s\u0142awa. Zyskiem z nieudzielenia pomocy jest unikni\u0119cie straty czasu, zagro\u017cenia i odpowiedzialno\u015bci prawnej za ewentualne pogorszenie stanu ofiary.<\/p>\n

Kluczowe poj\u0119cia w tym obszarze to altruizm i empatia. Altruizm to dzia\u0142anie ukierunkowane na pomoc innej osobie z pomini\u0119ciem w\u0142asnego interesu. Empatia to zdolno\u015b\u0107 postawienia siebie na miejscu drugiej osoby i wsp\u00f3\u0142odczuwania jej emocji, co sk\u0142ania do pomocy bez wzgl\u0119du na konsekwencje. Czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na zachowania prospo\u0142eczne to osobowo\u015b\u0107 altruistyczna, wp\u0142yw nagr\u00f3d, modelowanie (dostarczanie wzorc\u00f3w, np. w domu) oraz p\u0142e\u0107, kt\u00f3ra wp\u0142ywa na formy udzielania pomocy. Badania Isen i Levin wykaza\u0142y, \u017ce dobry nastr\u00f3j sprzyja dostrzeganiu radosnych stron \u017cycia i przed\u0142u\u017ca ch\u0119\u0107 pomagania.<\/p>\n

Determinanty sytuacyjne obejmuj\u0105 \u015brodowisko, czas oraz reakcje innych \u015bwiadk\u00f3w zdarzenia. Zjawisko kumulacji ignorancji polega na tym, \u017ce \u015bwiadkowie obserwuj\u0105 swoj\u0105 wzajemn\u0105 oboj\u0119tno\u015b\u0107, interpretuj\u0105c zdarzenie jako niegro\u017ane, co hamuje interakcj\u0119. Licz\u0105 si\u0119 tak\u017ce w\u0142asne kompetencje oraz charakterystyka ofiary.<\/p>\n

Zachowania agresywne<\/h3>\n

W analizie agresji pojawia si\u0119 poj\u0119cie katharsis, sugeruj\u0105ce, \u017ce agresja mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 oczyszczaj\u0105c\u0105, cho\u0107 badania nad mordercami wykaza\u0142y u nich nadmiern\u0105 socjalizacj\u0119 i samokontrol\u0119, co przeczy prostej wersji tej teorii. Koncepcja etologiczna Konrada Lorenza wyja\u015bnia zachowania spo\u0142eczne czynnikami biologicznymi, wskazuj\u0105c na wrodzon\u0105 gotowo\u015b\u0107 do walki u ludzi i zwierz\u0105t. Ludzie reaguj\u0105 agresywnie na wspomnienia lub przewidywania przysz\u0142o\u015bci. W \u015bwiecie zwierz\u0105t osobnik przegrywaj\u0105cy sygnalizuje poddanie si\u0119, co hamuje agresj\u0119 zwyci\u0119zcy, natomiast u ludzi okazywanie uleg\u0142o\u015bci mo\u017ce czasem zwi\u0119ksza\u0107 agresj\u0119. Cz\u0142owiek wypracowa\u0142 te\u017c instrumenty zabijania na odleg\u0142o\u015b\u0107, co os\u0142abia naturalne hamulce.<\/p>\n

Fizjologiczne pod\u0142o\u017ce agresji wi\u0105\u017ce si\u0119 z obszarami m\u00f3zgu takimi jak cia\u0142o migda\u0142owate i podwzg\u00f3rze. Eksperymenty pokaza\u0142y, \u017ce mo\u017cna sterowa\u0107 agresj\u0105 zdalnie \u2013 sygna\u0142y radiowe do cia\u0142a migda\u0142owatego mog\u0142y zatrzyma\u0107 atak byka, a stymulacja podwzg\u00f3rza zmienia\u0142a poziom agresji. P\u0142at skroniowy odpowiada za kontrol\u0119 zachowania. W\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w skazanych za agresj\u0119 cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje uk\u0142ad chromosom\u00f3w XYY. M\u0119\u017cczy\u017ani cz\u0119\u015bciej stosuj\u0105 agresj\u0119 czynn\u0105, a kobiety werbaln\u0105.<\/p>\n

Wed\u0142ug koncepcji Dollarda i Millera agresja jest pop\u0119dem nabytym, wynikaj\u0105cym z frustracji. Frustracja to stan zablokowania aktywno\u015bci celowej. Agresja wywo\u0142ana frustracj\u0105 mo\u017ce zosta\u0107 przemieszczona na obiekt s\u0142abszy. Teoria spo\u0142ecznego uczenia si\u0119 Alberta Bandury traktuje agresj\u0119 jako zachowanie wyuczone przez obserwacj\u0119 modela. Je\u015bli agresywne zachowanie modela przynosi korzy\u015bci, obserwator je na\u015bladuje; je\u015bli model zostaje ukarany, agresja u obserwatora spada. Rodzina jest pierwotnym \u015brodowiskiem modelowania.<\/p>\n

Czynnikami zwi\u0119kszaj\u0105cymi agresj\u0119 s\u0105: zag\u0119szczenie w miastach, bierno\u015b\u0107 lub walka o przetrwanie, zanik opieku\u0144czo\u015bci, hiperseksualizm, a nawet akty kanibalizmu (w skrajnych warunkach). Dojazdy do pracy generuj\u0105 zm\u0119czenie i l\u0119k, co przek\u0142ada si\u0119 na agresj\u0119 w rodzinie. Rozproszenie odpowiedzialno\u015bci, anonimowo\u015b\u0107 i deindywiduacja r\u00f3wnie\u017c nasilaj\u0105 agresj\u0119, co pokaza\u0142 eksperyment z malowaniem twarzy \u2013 grupy z pomalowanymi twarzami wykazywa\u0142y wy\u017csz\u0105 agresj\u0119. Wandalizm przybiera r\u00f3\u017cne formy: zaborczy (dla zysku), taktyczny (dla zwr\u00f3cenia uwagi), ideologiczny, m\u015bciwy, zabawowy oraz z\u0142o\u015bliwy (wynikaj\u0105cy z frustracji). Redukcja agresji jest mo\u017cliwa poprzez logiczn\u0105 argumentacj\u0119, stosowanie kar (ale nie skrajnych), karanie agresywnych modeli, nagradzanie zachowa\u0144 alternatywnych oraz rozwijanie empatii.<\/p>\n

Stereotypy i uprzedzenia spo\u0142eczne<\/h3>\n

Stereotyp to schemat lub wz\u00f3r cech dotycz\u0105cych okre\u015blonej grupy spo\u0142ecznej. Cechuje si\u0119 mniejsz\u0105 adekwatno\u015bci\u0105 ni\u017c rzeczywisto\u015b\u0107, wyostrzaniem cech przypisywanych grupom, zwi\u0119kszaniem r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzygrupowych oraz przypisywaniem cech na zasadzie uog\u00f3lnienia. Stereotypy s\u0105 spo\u0142ecznie tworzone i rozpowszechniane, a tak\u017ce sztywne i trwa\u0142e. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 ze wzgl\u0119du na przedmiot (rasowe, narodowe, zawodowe), znak (pozytywne, negatywne), si\u0142\u0119, z\u0142o\u017cono\u015b\u0107, stopie\u0144 rozpowszechnienia, trwa\u0142o\u015b\u0107 i adekwatno\u015b\u0107.<\/p>\n

Stereotypy pe\u0142ni\u0105 funkcje poznawcze (ekonomizacja poznania), przystosowawcze (u\u0142atwianie decyzji) oraz s\u0142u\u017c\u0105 umacnianiu i obronie warto\u015bci grupowych. Pozytywny stereotyp grupy w\u0142asnej, zw\u0142aszcza w zestawieniu z negatywnym stereotypem grupy obcej, s\u0142u\u017cy racjonalizacji agresji. \u0179r\u00f3d\u0142em stereotyp\u00f3w jest proces kategoryzacji poznawczej, prowadz\u0105cy do zwi\u0119kszania r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzygrupowych i zacierania r\u00f3\u017cnic wewn\u0105trzgrupowych (unifikacja \u201eobcych\u201d). Zjawisko iluzorycznej korelacji polega na b\u0142\u0119dnym \u0142\u0105czeniu rzadkich zjawisk z rzadkimi cechami. Wyst\u0119puje te\u017c nieprawid\u0142owa generalizacja. \u0179r\u00f3d\u0142a motywacyjno-emocjonalne obejmuj\u0105 frustracj\u0119 interes\u00f3w w\u0142asnej grupy i konflikty mi\u0119dzygrupowe.<\/p>\n

Samoutrwalanie si\u0119 stereotyp\u00f3w wynika z ich wczesnego powstawania, selekcji informacji (zauwa\u017canie tylko tego, co zgodne ze stereotypem), uznawania cz\u0119\u015bciowego potwierdzenia za dow\u00f3d ca\u0142o\u015bci, tendencyjnej interpretacji bod\u017ac\u00f3w wieloznacznych oraz zjawiska samospe\u0142niaj\u0105cego si\u0119 proroctwa. Uprzedzenie to postawa negatywna wobec grupy, oparta na niepe\u0142nych danych, silna i odporna na argumentacj\u0119. Wp\u0142yw uprzedze\u0144 obejmuje selekcj\u0119 informacji, dychotomiczne spostrzeganie, projekcyjno\u015b\u0107 oraz wra\u017cliwo\u015b\u0107 na zagro\u017cenie. Niwelowanie stereotyp\u00f3w jest mo\u017cliwe poprzez hipotez\u0119 kontaktu Gordona Allporta (kontakt r\u00f3wnolicznych grup o r\u00f3wnej pozycji, w warunkach kooperacji) oraz edukacj\u0119 wielokulturow\u0105.<\/p>\n

Ma\u0142a grupa spo\u0142eczna<\/h3>\n

Wed\u0142ug A. Hare\u2019a, aby m\u00f3wi\u0107 o ma\u0142ej grupie spo\u0142ecznej, musz\u0105 wyst\u0105pi\u0107: bezpo\u015brednie interakcje, cele grupowe, normy, struktura oraz poczucie odr\u0119bno\u015bci. Tajfel i Turner podkre\u015blaj\u0105, \u017ce podstaw\u0105 grupy jest subiektywne poczucie odr\u0119bno\u015bci \u201eMY\u201d, czyli identyfikacja spo\u0142eczna. Interakcje w grupie mo\u017cna analizowa\u0107 systemem Balesa, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c dziedzin\u0119 spo\u0142eczno-emocjonaln\u0105 (pozytywn\u0105: \u017cartowanie, zgadzanie si\u0119; negatywn\u0105: wrogo\u015b\u0107, niezgadzanie si\u0119) oraz zadaniow\u0105 (pr\u00f3by rozwi\u0105zywania, kierowanie, pytania o opinie).<\/p>\n

Cel grupowy to punkt opatrzony warto\u015bci\u0105 dodatni\u0105. Wa\u017cna jest jego jasno\u015b\u0107 i operacyjno\u015b\u0107. Cele mog\u0105 mie\u0107 genez\u0119 formaln\u0105 (narzucone) lub by\u0107 wypadkow\u0105 cel\u00f3w cz\u0142onk\u00f3w. Normy grupowe to przepisy zachowania, kt\u00f3re sprzyjaj\u0105 osi\u0105ganiu celu i tworz\u0105 struktur\u0119 grupy. Struktura grupy obejmuje hierarchi\u0119 awansu, w\u0142adzy, komunikowania i atrakcyjno\u015bci interpersonalnej (socjometryczn\u0105). Podstawy w\u0142adzy to przestrzeganie norm, kompetencje, system kar i nagr\u00f3d oraz identyfikacja.<\/p>\n

Teoria cech lidera wymienia: inteligencj\u0119, empati\u0119, potrzeb\u0119 osi\u0105gni\u0119\u0107, pewno\u015b\u0107 siebie i odporno\u015b\u0107 na stres. Antyzdolno\u015bci przyw\u00f3dcze to m.in. nieopanowanie, afektacja, nieprzychylno\u015b\u0107 i generowanie l\u0119ku. Koncepcja interakcyjna \u0142\u0105czy cechy osobowo\u015bci z wymogami sytuacji. Fiedler wyr\u00f3\u017cnia style kierowania: autokratyczny, demokratyczny i liberalny, uzale\u017cniaj\u0105c ich skuteczno\u015b\u0107 od jasno\u015bci celu i pozycji lidera.<\/p>\n

Wp\u0142yw grupy objawia si\u0119 przez konformizm, czyli zmian\u0119 zachowania pod naciskiem. Wyr\u00f3\u017cniamy konformizm informacyjny (na\u015bladowanie innych, by mie\u0107 racj\u0119) i normatywny (uleg\u0142o\u015b\u0107 dla akceptacji). Czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na konformizm to cechy grupy (wielko\u015b\u0107 3-4 osoby, jednomy\u015blno\u015b\u0107, sp\u00f3jno\u015b\u0107), cechy sprawy (trudno\u015b\u0107, niejasno\u015b\u0107) oraz cechy osoby (p\u0142e\u0107, samoocena, pozycja). Przeciwie\u0144stwem jest nonkonformizm (w\u0142asne zdanie) i antykonformizm (zawsze na \u201enie\u201d).<\/p>\n

Wydajno\u015b\u0107 w grupie opisuj\u0105 zjawiska facylitacji i pr\u00f3\u017cniactwa spo\u0142ecznego. Facylitacja (u\u0142atwienie) to wp\u0142yw obecno\u015bci innych na pobudzenie \u2013 wed\u0142ug Roberta Zajonca obecno\u015b\u0107 innych poprawia wykonywanie zada\u0144 \u0142atwych i dobrze opanowanych, a pogarsza wykonywanie zada\u0144 trudnych i nowych (z powodu l\u0119ku przed ocen\u0105). Pr\u00f3\u017cniactwo spo\u0142eczne to spadek wysi\u0142ku w dzia\u0142aniu grupowym, wynikaj\u0105cy z rozproszenia odpowiedzialno\u015bci i braku indywidualnej oceny; w tym przypadku zadania proste wykonywane s\u0105 gorzej, a trudne mog\u0105 by\u0107 wykonywane lepiej dzi\u0119ki relaksacji.<\/p>\n

Decyzje grupowe charakteryzuj\u0105 si\u0119 tendencj\u0105 do ryzyka (rozproszenie odpowiedzialno\u015bci, rola lidera, ryzyko jako warto\u015b\u0107). Zjawisko polaryzacji grupowej oznacza przyjmowanie przez grup\u0119 stanowisk bardziej skrajnych ni\u017c pocz\u0105tkowe pogl\u0105dy jednostek. Najbardziej niebezpieczne jest my\u015blenie grupowe (groupthink), gdzie d\u0105\u017cenie do sp\u00f3jno\u015bci i solidarno\u015bci przewa\u017ca nad realizmem. Syndromy to iluzja wszechmocy i niezwyci\u0119\u017cono\u015bci, lekcewa\u017cenie ostrze\u017ce\u0144, wiara w moralno\u015b\u0107 grupy, stereotypizowanie wroga, presja na dysydent\u00f3w, autocenzura i obecno\u015b\u0107 \u201estr\u00f3\u017cy poprawnego my\u015blenia\u201d. Aby temu zapobiec, lider powinien wyznacza\u0107 role krytyk\u00f3w, by\u0107 bezstronnym, powo\u0142ywa\u0107 niezale\u017cne grupy oceniaj\u0105ce, dzieli\u0107 grup\u0119 na podzespo\u0142y, zaprasza\u0107 ekspert\u00f3w z zewn\u0105trz (by zg\u0142aszali w\u0105tpliwo\u015bci), ustanowi\u0107 rol\u0119 \u201eadwokata diab\u0142a\u201d i przygotowywa\u0107 alternatywne scenariusze. Wa\u017cne jest odbywanie powt\u00f3rnych spotka\u0144 po wst\u0119pnym uzgodnieniu decyzji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozw\u00f3j dyscypliny i przedmiot bada\u0144 Analizuj\u0105c histori\u0119 psychologii spo\u0142ecznej, wyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cna dwa zasadnicze etapy: okres przednaukowy oraz okres naukowy. W fazie przednaukowej istotn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 Gabriel Tarde (w notatkach jako Gustaw Trade), kt\u00f3ry sformu\u0142owa\u0142 prawo imitacji, wskazuj\u0105c na na\u015bladownictwo jako kluczowy element procesu socjalizacji, dzi\u0119ki kt\u00f3remu ludzie ucz\u0105 si\u0119 zachowa\u0144 od siebie nawzajem. Za moment … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[114],"class_list":["post-272","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-psychologia-spoleczna-kompleksowe-studium-zjawisk-i-procesow"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=272"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":275,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272\/revisions\/275"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=272"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=272"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=272"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}