{"id":187,"date":"2021-02-02T15:56:41","date_gmt":"2021-02-02T14:56:41","guid":{"rendered":"http:\/\/psychologia.pracemgr.com.pl\/?p=187"},"modified":"2021-02-02T15:56:41","modified_gmt":"2021-02-02T14:56:41","slug":"podstawy-psychologiczne-dysleksji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/psychologia\/podstawy-psychologiczne-dysleksji\/","title":{"rendered":"Podstawy psychologiczne dysleksji"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (3 votes) <\/div>\n <\/div>\n

Dysleksja prawdopodobnie istnieje ju\u017c od tego chwili, w kt\u00f3rej ludzie zacz\u0119li porozumiewa\u0107 si\u0119 pomi\u0119dzy sob\u0105 przy pomocy pisma. Po raz pierwszy dysleksj\u0119 u dzieci opisano jednak dopiero w XIX wieku. W literaturze naukowej spotyka si\u0119 r\u00f3\u017cnice definicji dysleksji. \u015awiatowa Federacja Neurolog\u00f3w w 1968 przyj\u0119\u0142a jako obowi\u0105zuj\u0105c\u0105:<\/p>\n

„Specyficzna rozwojowa dysleksja to zaburzenia manifestuj\u0105ce si\u0119 trudno\u015bciami w nauce czytania, mimo stosowania obowi\u0105zuj\u0105cych metod nauczania, normalnej inteligencji i\u00a0sprzyjaj\u0105cych warunk\u00f3w spo\u0142eczno-kulturowych”<\/em> (cyt. za M. Bogdanowicz, O dysleksji, Lubin 94, s. 32).<\/p>\n

Zaburzenia dyslektyczne przejawiaj\u0105 si\u0119 jako specyficzne trudno\u015bci w uczeniu si\u0119 czytania, pisania i techniki pisania, w niekt\u00f3rych wypadkach wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105 z trudno\u015bciami w operowaniu liczbami. Aktualnie okre\u015bla si\u0119 je odr\u0119bnymi nazwami:<\/p>\n

    \n
  1. dysleksja – to trudno\u015bci w nabyciu umiej\u0119tno\u015bci czytania,<\/li>\n
  2. dysortografia – trudno\u015bci w nabyciu umiej\u0119tno\u015bci poprawnego pisania,<\/li>\n
  3. dysgrafia – trudno\u015bci osi\u0105gania dobrego poziomu graficznego pisma,<\/li>\n
  4. dyskalkulia – specyficzne zaburzenia zdolno\u015bci matematycznych.<\/li>\n<\/ol>\n

    U podstaw czynno\u015bci czytania i pisania le\u017c\u0105 funkcje poznawcze, tj. percepcja (spostrzeganie wzrokowe, s\u0142uchowe, kinestetyczne, dotykowe), pami\u0119\u0107, uwaga, mowa, my\u015blenie – i ruchowe, tj. motoryka r\u0105k, czynno\u015bci ruchomych narz\u0105d\u00f3w mowy oraz po\u015brednio motoryka ca\u0142ego cia\u0142a. W\u00a0czynno\u015b\u0107 czytania i pisania zaanga\u017cowane s\u0105 te\u017c procesy emocjonalno-motywacyjne. Za wyst\u0119powanie specyficznych trudno\u015bci w uczeniu si\u0119 czytania i pisania odpowiedzialne s\u0105 przede wszystkim zaburzenia funkcji ruchowych (g\u0142\u00f3wnie motoryki r\u0105k) oraz ich wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania (koordynacji).<\/p>\n

    Trudno\u015bci w uczeniu si\u0119 uwarunkowane zaburzeniami spostrze\u017ce\u0144 wzrokowych<\/h2>\n

    Istotne znaczenie w procesie nabywania umiej\u0119tno\u015bci pisania i czytania ma analizator wzrokowy. Zaburzenia tego analizatora powoduj\u0105 deformacje w postrzeganiu. W rezultacie deficyt\u00f3w analizy i syntezy wzrokowej dziecko wadliwie odzwierciedla kszta\u0142t liter, ma powa\u017cne k\u0142opoty w r\u00f3\u017cnicowaniu, zapami\u0119tywaniu i odtwarzaniu figur geometrycznych, liter, struktur graficznych (w tym struktur wyraz\u00f3w). Myli litery podobne, r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 drobnymi elementami graficznymi (np. l-\u0142, a-o, a-\u0105) oraz litery asymetryczne, r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 po\u0142o\u017ceniem wzgl\u0119dem osi pionowej (np. p-g, d-b) i poziomej (np. b-p, m-w). Dziecko takie niepoprawnie przepisuje te\u017c teksty ze wzoru.<\/p>\n

    Zbyt d\u0142uga koncentracja nad rozpoznawaniem liter i syntez\u0105 wyraz\u00f3w powoduje, \u017ce dzieci te nie mog\u0105 opanowa\u0107 techniki czytania w przewidzianym czasie – zgaduj\u0105 znaczenie wyraz\u00f3w lub ucz\u0105 si\u0119 czyta\u0107 na pami\u0119\u0107, opuszczaj\u0105 i przestawiaj\u0105 litery albo cz\u0105stki wyraz\u00f3w. Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce dzieci o niskim poziomie percepcji wzrokowej maj\u0105 trudno\u015bci ze wzrokowym zapami\u0119taniem zasad ortograficznych, pope\u0142niaj\u0105 b\u0142\u0119dy typowo ortograficzne, st\u0105d te\u017c nieraz w jednym zdaniu wyst\u0119puje prawid\u0142owa i b\u0142\u0119dna forma zapisu tego samego wyrazu. W wy\u017cszych klasach szkolnych trudno\u015bci dodatkowo pojawiaj\u0105 si\u0119 wsz\u0119dzie tam, gdzie materia\u0142 nauczania odwo\u0142uje si\u0119 do percepcji wzrokowej, wzrokowo-przestrzennej i koordynacji wzrokowo-ruchowej (np. w geometrii, geografii – g\u0142\u00f3wnie orientacja na mapie, w fizyce i chemii – g\u0142\u00f3wnie schematy, zapis reakcji chemicznych, na zaj\u0119ciach plastycznych, w nauce j\u0119zyka obcego).<\/p>\n

    Zaburzeniom percepcji wzrokowej towarzyszy zwykle s\u0142aba pami\u0119\u0107 wzrokowa, dlatego u dyslektyk\u00f3w z trudem utrwalaj\u0105 si\u0119 obrazy struktur graficznych wyraz\u00f3w, stanowi\u0105ce wzory poprawnej pisowni.<\/p>\n

    Trudno\u015bci w uczeniu si\u0119 uwarunkowane zaburzeniami spostrze\u017ce\u0144 s\u0142uchowych<\/h2>\n

    Dzieci o niskim poziomie rozwoju percepcji s\u0142uchowej maj\u0105 nawet k\u0142opoty ze zrozumieniem bardziej skomplikowanych polece\u0144 s\u0142ownych (szczeg\u00f3lnie d\u0142u\u017cszych). Z trudem wydzielaj\u0105 g\u0142oski w wyrazie, dokonuj\u0105 syntezy s\u0142uchowej i r\u00f3\u017cnicuj\u0105 g\u0142oski zbli\u017cone fonetycznie (sz-\u017c, cz-c). Wyra\u017ane trudno\u015bci uwidaczniaj\u0105 si\u0119 w pisaniu ze s\u0142uchu. Dzieci te opuszczaj\u0105, dodaj\u0105, przestawiaj\u0105 litery i sylaby w wyrazach, \u0142\u0105cz\u0105 wyrazy, \u017ale je przenosz\u0105, myl\u0105 litery odpowiadaj\u0105ce g\u0142oskom zbli\u017conym fonetycznie (np. r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 tylko d\u017awi\u0119czno\u015bci\u0105 f-w, p-b, t-d), \u017ale zapisuj\u0105 zmi\u0119kczenia, myl\u0105 i-j, nie odr\u00f3\u017cniaj\u0105 samog\u0142osek nosowych od zespo\u0142\u00f3w d\u017awi\u0119kowych, np. \u0105 od on, om. Cz\u0119sto trudno\u015bciom tym towarzyszy wada wymowy.<\/p>\n

    Istnieje te\u017c grupa dzieci, kt\u00f3ra mimo prawid\u0142owej artykulacji, ma trudno\u015bci z wypowiadaniem bardziej z\u0142o\u017conych wyraz\u00f3w (np. zamiast: laboratorium<\/em> m\u00f3wi\u0105 rabolatorium<\/em>). Przy du\u017cych zaburzeniach s\u0142uchowych uczniowie ucz\u0119szczaj\u0105cy do klas ni\u017cszych szko\u0142y podstawowej upraszczaj\u0105 s\u0142uchowo i zniekszta\u0142caj\u0105 pisowni\u0119 w takim stopniu, \u017ce wyrazy staj\u0105 si\u0119 w og\u00f3le nie do odczytania.<\/p>\n

    Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce dzieci z trudem dokonuj\u0105 syntezy s\u0142uchowej wyraz\u00f3w, maj\u0105 problemy z przeczytaniem tekstu: literuj\u0105 (g\u0142oskuj\u0105) bez mo\u017cliwo\u015bci dokonania syntezy wyrazu, przekszta\u0142caj\u0105 wyrazy, cz\u0119\u015b\u0107 odczytuj\u0105c, a cz\u0119\u015b\u0107 zgaduj\u0105c, zamieniaj\u0105 g\u0142oski, opuszczaj\u0105 je, czytaj\u0105 nierytmicznie i wolno. Skupiaj\u0105c si\u0119 na technicznej stronie czytania, nie rozumiej\u0105 przeczytanej tre\u015bci.<\/p>\n

    Zaburzeniom percepcji s\u0142uchowej towarzyszy zwykle s\u0142absza pami\u0119\u0107 s\u0142uchowa, dlatego dzieci z trudem ucz\u0105 si\u0119 tabliczki mno\u017cenia, wierszy i wszelkich ci\u0105g\u00f3w s\u0142ownych (dat, chronologii, alfabetu, nazw miesi\u0119cy, p\u00f3r roku). Myl\u0105 nazwy podobne fonetycznie, lecz r\u00f3\u017cne znaczeniowo (np. pryszcze<\/em> i prysznice<\/em>), przedrostki w wyrazach (np. przek\u0105pa\u0142am si\u0119<\/em> zamiast wyk\u0105pa\u0142am si\u0119<\/em>). Z tego samego powodu niewiele ucz\u0105 si\u0119 ze s\u0142uchu na lekcji.<\/p>\n

    Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce dzieci z niskim poziomem rozwoju percepcji s\u0142uchowej najpowa\u017cniejsze trudno\u015bci ujawniaj\u0105 podczas pisania ze s\u0142uchu (trudno\u015bci te utrzymuj\u0105 si\u0119 d\u0142u\u017cej ni\u017c problemy z czytaniem). W wy\u017cszych klasach ich szkolne niepowodzenia rozszerzaj\u0105 si\u0119 na inne przedmioty (matematyk\u0119, biologi\u0119, muzyk\u0119, j\u0119zyki obce).<\/p>\n

    Trudno\u015bci w uczeniu si\u0119 uwarunkowane op\u00f3\u017anieniem i zaburzeniem rozwoju ruchowego<\/h2>\n

    W wieku przedszkolnym dzieci z zaburzeniami funkcji ruchowych postrzegane s\u0105 jako ma\u0142o sprawne ruchowo. Maj\u0105 trudno\u015bci w wykonywaniu \u0107wicze\u0144 na lekcjach wychowania fizycznego, s\u0105 nieudolne w grach i zabawach sportowych. Nie lubi\u0105 majsterkowania, szycia, lepienia, wycinania, rysowania. W wieku szkolnym objawy te utrzymuj\u0105 si\u0119, dodatkowo pojawiaj\u0105 si\u0119 trudno\u015bci w pisaniu.<\/p>\n

    Do najcz\u0119stszych objaw\u00f3w zaburze\u0144 rozwoju kinestetyczno-ruchowego zalicza si\u0119:<\/p>\n