{"id":9,"date":"2012-11-30T13:41:17","date_gmt":"2012-11-30T12:41:17","guid":{"rendered":"http:\/\/prawo.pracemgr.com.pl\/?p=7"},"modified":"2012-11-30T13:41:17","modified_gmt":"2012-11-30T12:41:17","slug":"swoiste-zrodla-prawa-pracy-w-swietle-art-87-konstytucji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/swoiste-zrodla-prawa-pracy-w-swietle-art-87-konstytucji\/","title":{"rendered":"Swoiste \u017ar\u00f3d\u0142a prawa pracy w \u015bwietle art. 87 Konstytucji"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (1 vote) <\/div>\n <\/div>\n

Tre\u015b\u0107 stosunk\u00f3w pracy kszta\u0142towana jest przez liczne i zarazem r\u00f3\u017cnorodne w swej formie \u017ar\u00f3d\u0142a prawa pracy. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na\u0144 zar\u00f3wno akty o charakterze ustawowym stanowione przez organy w\u0142adzy i administracji pa\u0144stwowej (Konstytucja, ustawy zwyk\u0142e, rozporz\u0105dzenia), jak i akty o specyficznym charakterze, w\u0142a\u015bciwe tylko dla prawa pracy. W nauce prawa pracy przyj\u0119\u0142a si\u0119 na okre\u015blenie tej kategorii \u017ar\u00f3de\u0142 nazwa swoiste lub autonomiczne. Do swoistych \u017ar\u00f3de\u0142 prawa pracy zalicza si\u0119:<\/p>\n

–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 uk\u0142ady zbiorowe pracy<\/p>\n

–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 inne, oparte na ustawie, porozumienia zbiorowe<\/p>\n

–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 regulaminy pracy, wynagradzania, itp.<\/p>\n

–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 statuty okre\u015blaj\u0105ce prawa i obowi\u0105zki stron stosunk\u00f3w pracy.<\/p>\n

Na mocy art. 9 kp w brzmieniu po nowelizacji w 1996 r. wy\u017cej wskazane akty maj\u0105 rang\u0119 r\u00f3wn\u0105 ustawowym \u017ar\u00f3d\u0142om prawa.<\/p>\n

Swoiste \u017ar\u00f3d\u0142a prawa pracy mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c klasyfikowa\u0107 wed\u0142ug kryterium terytorialnego zakresu zastosowania. B\u0119d\u0105 to akty o charakterze:<\/p>\n

–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 bran\u017cowym (ponadzak\u0142adowe uk\u0142ady zbiorowe pracy, porozumienia zbiorowe)<\/p>\n

–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 lokalnym (zak\u0142adowy uzp lub porozumienie zbiorowe, regulaminy, statuty)<\/p>\n

W\u015br\u00f3d swoistych \u017ar\u00f3de\u0142 prawa pracy szczeg\u00f3lne znaczenie ma uk\u0142ad zbiorowy pracy jako instrument prawny umo\u017cliwiaj\u0105cy pracownikom wp\u0142yw na kszta\u0142towanie warunk\u00f3w zatrudnienia.<\/p>\n

Powstanie instytucji uk\u0142ad\u00f3w zbiorowych pracy pozostaje w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z rozwojem europejskiego ruchu zwi\u0105zkowego w drugiej po\u0142owie XIX w. Pierwsz\u0105 form\u0105 uzp by\u0142y porozumienia postrajkowe jako \u015brodek \u0142agodzenia\u00a0 i likwidacji zatarg\u00f3w zbiorowych pracy, funkcjonuj\u0105cy podobnie jak inne instytucje pojednawczo-rozjemcze. Poniewa\u017c zapewnia\u0142y one d\u0142u\u017cszy spok\u00f3j spo\u0142eczny, z czasem zawierano je tak\u017ce w sytuacjach niekonfliktowych. Ich tre\u015bci\u0105 by\u0142o pocz\u0105tkowo prywatnoprawne zobowi\u0105zanie pracodawcy do zapewnienia pracownikom okre\u015blonych minimalnych stawek wynagrodzenia.
\nZ biegiem czasu przedmiot regulacji takich porozumie\u0144 stale si\u0119 rozszerza\u0142. Na pocz\u0105tku XX w. uzp zosta\u0142y uregulowane prawnie przez co zyska\u0142y charakter normatywny i uzyska\u0142y statut \u017ar\u00f3d\u0142a prawa pracy. Na ziemiach polskich pierwszym aktem prawnym reguluj\u0105cym problematyk\u0119 uk\u0142ad\u00f3w zbiorowych pracy by\u0142o niemieckie rozporz\u0105dzenie o umowach zbiorowych z 1918 r. W 1937 r. uchwalono ustaw\u0119 o uzp, kt\u00f3ra obowi\u0105zywa\u0142a do czasu uchylenia jej przez kodeks pracy w 1974 r. Obecnie postuluje si\u0119 uregulowanie problematyki porozumie\u0144 kolektywnych w oddzielnym kodeksie zbiorowych stosunk\u00f3w pracy.<\/p>\n

Uk\u0142ad zbiorowy pracy jest porozumieniem normatywnym zawartym mi\u0119dzy przedstawicielami pracownik\u00f3w (zwi\u0105zki zawodowe) i pracodawc\u0105 (lub ich organizacj\u0105), ustalaj\u0105cym warunki pracy i p\u0142acy obowi\u0105zuj\u0105ce w stosunkach pracy obj\u0119tych zakresem podmiotowym jego regulacji. W tre\u015bci uzp mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 postanowienia o charakterze obligacyjnym okre\u015blaj\u0105ce wzajemne zobowi\u0105zania stron uk\u0142adu oraz postanowienia normatywne, czyli takie kt\u00f3re wyznaczaj\u0105 tre\u015b\u0107 stosunk\u00f3w pracy. Pierwsze z nich s\u0105 wi\u0105\u017c\u0105ce, analogicznie jak ka\u017cda umowa, inter partes. Drugie, jak ka\u017cdy akt prawny, obowi\u0105zuj\u0105 wszystkich adresat\u00f3w norm uk\u0142adowych. Jak wywodzi B. Wagner\u00a0 uk\u0142ad zbiorowy pracy, chocia\u017c powszechnie zaliczany do \u017ar\u00f3de\u0142 prawa pracy, wedle zdecydowanie przewa\u017caj\u0105cej opinii nie zawiera norm prawnych w znaczeniu przedmiotowym. Zbudowany z postanowie\u0144, nie za\u015b z przepis\u00f3w, b\u0119d\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142em prawa, nie jest nim zarazem[1].<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie podstawowa funkcja uk\u0142ad\u00f3w zbiorowych pracy polega na kolektywistycznej reglamentacji warunk\u00f3w pracy i p\u0142acy przez partner\u00f3w spo\u0142ecznych celem ustalenia optymalnych rozwi\u0105za\u0144 satysfakcjonuj\u0105cych obie strony. Ze spo\u0142eczno-politycznego punktu widzenia nale\u017cy przypisa\u0107 uk\u0142adom zbiorowym pracy funkcj\u0119 jednej z form \u015bcierania si\u0119 przeciwstawnych interes\u00f3w pracownik\u00f3w (zainteresowanych wzrostem wynagrodze\u0144 i lepszymi warunkami pracy) i pracodawc\u00f3w (kt\u00f3rych celem jest maksymalizacja zysku). S\u0142u\u017c\u0105 wi\u0119c os\u0142abieniu napi\u0119cia tej walki i utrwaleniu tzw. pokoju spo\u0142ecznego opartego na wynegocjowanym wsp\u00f3lnie kompromisie.<\/p>\n

Uk\u0142ady zbiorowe pracy zapewniaj\u0105 pracownikom wp\u0142yw na warunki ich zatrudnienia, stanowi\u0105c tym samym podstawowy instrument dzia\u0142ania zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Konkretyzuj\u0105 ca\u0142y szereg uprawnie\u0144 pracowniczych, kt\u00f3rych minimalny standard okre\u015bla ustawodawstwo pracy, w tym zw\u0142aszcza\u00a0 kodeks pracy. Ustanawiaj\u0105 nowe uprawnienia pracownicze i socjalne. Postanowienia uzp nie mog\u0105 by\u0107 zarazem mniej korzystne dla pracownik\u00f3w ni\u017c ustawowe przepisy prawa pracy lub przepisy wydane na ich podstawie (art. 9\u00a72 kp). A contrario, mog\u0105 by\u0107 bardziej korzystne lub korzystne w takim samym stopniu. Uszczeg\u00f3\u0142owieniem wynikaj\u0105cej z art. 18 kp zasady uprzywilejowania pracownika jest art. 24113\u00a71 kp, kt\u00f3ry stanowi, i\u017c korzystniejsza dla niego regulacja uk\u0142adowa, z dniem jej wej\u015bcia w \u017cycie, zast\u0119puje ipso iure wynikaj\u0105ce z dotychczasowych przepis\u00f3w prawa pracy warunki umowy o prac\u0119 lub innego aktu b\u0119d\u0105cego podstaw\u0105 nawi\u0105zania stosunku pracy. Ustawodawca przyj\u0105\u0142 tu regu\u0142\u0119 automatyzmu prawnego, kt\u00f3ra dzia\u0142a tylko w jednym kierunku. W przypadku, gdy postanowienia uk\u0142adu s\u0105 mniej korzystne dla pracownika wymagane jest z\u0142o\u017cenie wypowiedzenia zmieniaj\u0105cego.<\/p>\n

Uzp spe\u0142niaj\u0105 te\u017c pewne og\u00f3lniejsze zadania w procesie stanowienia norm reguluj\u0105cych stosunki spo\u0142eczne . S\u0105 przede wszystkim przejawem decentralizacji procesu normotw\u00f3rczego, w tym sensie, \u017ce za ich spraw\u0105 kompetencje w zakresie regulacji stosunk\u00f3w pracy ulegaj\u0105 podzia\u0142owi mi\u0119dzy pa\u0144stwo i partner\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Nie spos\u00f3b przeceni\u0107 tzw. promocyjnej funkcji uk\u0142ad\u00f3w zbiorowych pracy. Polega ona na upowszechnianiu nowych rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re sprawdzone w praktyce mog\u0105 by\u0107 wzorem dla p\u00f3\u017aniejszych regulacji ustawowych. Jak zauwa\u017ca T. Zieli\u0144ski[2] koncepcje zawarte w uzp, zrazu rzadkie i niedostrzegalne, zatacza\u0142y p\u00f3\u017aniej kr\u0119gi coraz szersze, powszechniejsze, a\u017c w ko\u0144cu przenikn\u0119\u0142y na teren skodyfikowanego prawa. Tak\u0105 post\u0119pow\u0105 funkcj\u0119 spe\u0142nia\u0142y dla rozwoju polskiego prawa g\u0142\u00f3wnie konstrukcje s\u0142u\u017c\u0105ce stabilizacji stosunk\u00f3w pracy, m.in. postanowienia uk\u0142adowe, w kt\u00f3rych proklamowano zasad\u0119 ochrony przed zwolnieniem z pracy pracownik\u00f3w w wieku przedemerytalnym\u00a0 (por. art. 39 kp).<\/p>\n

Wymienione wy\u017cej cechy swoiste uk\u0142ad\u00f3w zbiorowych pracy ukazuj\u0105 ich donios\u0142\u0105 rol\u0119 jak\u0105 pe\u0142ni\u0107 mog\u0105 w systemie \u017ar\u00f3de\u0142 prawa pracy. Sprzyja to d\u0105\u017ceniu do modelu prawa pracy opartego na tzw. autonomii socjalnej, polegaj\u0105cej na tym, i\u017c warunki zatrudnienia s\u0105 negocjowane przede wszystkim przez partner\u00f3w spo\u0142ecznych, za\u015b prawo stanowione przez pa\u0144stwo gwarantuje jedynie minimum uprawnie\u0144 pracowniczych. W obecnych polskich realiach prawo uk\u0142adowe nie zaistnia\u0142o jednak w pe\u0142ni. Analizuj\u0105c ten stan rzeczy przedstawiciele nauki i praktyki podejmuj\u0105c dyskusj\u0119 w tej kwestii zauwa\u017cyli, i\u017c przyczyny niedostatk\u00f3w w praktyce uk\u0142adowej mo\u017cna podzieli\u0107 na pozaprawne i tkwi\u0105ce w obowi\u0105zuj\u0105cym prawie.<\/p>\n

Do pierwszej kategorii przyk\u0142adowo nale\u017c\u0105: kr\u00f3tki up\u0142yw czasu od chwili wprowadzenia w \u017cycie nowych przepis\u00f3w, brak przygotowania i do\u015bwiadczenia, a niekiedy dobrej woli, partner\u00f3w spo\u0142ecznych w prowadzeniu rokowa\u0144, przyzwyczajenie do dotychczasowych wzorc\u00f3w regulacyjnych w postaci porozumie\u0144 o zak\u0142adowym systemie wynagradzania, s\u0142abo\u015b\u0107 organizacji pracodawc\u00f3w oraz spadek przynale\u017cno\u015bci zwi\u0105zkowej i rozdrobnienie ruchu zwi\u0105zkowego.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d przyczyn natury formalnej niedorozwoju prawa uk\u0142adowego podstawowe znaczenie ma – jak podnoszono – obowi\u0105zuj\u0105cy w Polsce model prawa pracy, charakteryzuj\u0105cy si\u0119 dominacj\u0105 prawa ustawowego. Kodeks pracy mianowicie, wraz z ustawami towarzysz\u0105cymi, szczeg\u00f3\u0142owo reguluj\u0105cy indywidualny stosunek pracy oraz ustalaj\u0105cy na do\u015b\u0107 wysokim poziomie uprawnienia pracownicze (kt\u00f3re jeszcze wzros\u0142y w wyniku nowelizacji kodeksu z 1996 r.), nie pozostawia wiele miejsca na rozwi\u0105zania uk\u0142adowe. Sytuacja ta, jakkolwiek korzystna dla pracownik\u00f3w, hamuje jednak rozw\u00f3j regulacji uk\u0142adowej. Innym czynnikiem os\u0142abiaj\u0105cym rol\u0119 uk\u0142ad\u00f3w zbiorowych pracy jest konkurencja regulamin\u00f3w wynagradzania, ch\u0119tniej stosowanych przez pracodawc\u00f3w.<\/p>\n

Zak\u0142adowe \u017ar\u00f3d\u0142a prawa pracy s\u0105 usytuowane najni\u017cej w hierarchii \u017ar\u00f3de\u0142 prawa pracy. Na mocy art. 9\u00a71 kp zalicza si\u0119 je do katalogu \u017ar\u00f3de\u0142 prawa pracy, jako tzw. akty trzecioplanowe (po ustawach i uzp). Okre\u015bla si\u0119 je tak\u017ce mianem akt\u00f3w wewn\u0105trzzak\u0142adowych lub zbiorcz\u0105 kategori\u0105 lokalne \u017ar\u00f3d\u0142a prawa pracy. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na\u0144 regulaminy i statuty, obwarowane dodatkow\u0105 przes\u0142ank\u0105 okre\u015blania zakresu uprawnie\u0144 i obowi\u0105zk\u00f3w stron indywidualnego stosunku pracy.<\/p>\n

Na gruncie przepis\u00f3w kodeksu pracy mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwa rodzaje regulamin\u00f3w: regulamin wynagradzania (art. 77 par. 2 kp) oraz regulamin pracy (art. 104 kp). Regulamin pracy w og\u00f3lno\u015bci okre\u015bla prawa i obowi\u0105zki pracodawcy i pracownika zwi\u0105zane z zapewnieniem porz\u0105dku oraz sprawnej organizacji pracy. Reguluje ponadto szereg praktycznych kwestii zwi\u0105zanych z \u015bwiadczeniem pracy. Regulamin pracy powinien zawiera\u0107 informacje o karach stosowanych z tytu\u0142u odpowiedzialno\u015bci porz\u0105dkowej pracownik\u00f3w. Pracodawca, kt\u00f3ry zatrudnia co najmniej 5 pracownik\u00f3w i nie jest zwi\u0105zany postanowieniami uk\u0142adu zbiorowego pracy jest obowi\u0105zany wyda\u0107 regulamin wynagradzania. W regulaminie tym ustalane s\u0105 warunki wynagradzania\u00a0 oraz zasady przyznawania innych \u015bwiadcze\u0144 zwi\u0105zanych z prac\u0105.<\/p>\n

Wspomniane regulaminy ustala jednostronnie pracodawca, tylko gdy w danym zak\u0142adzie nie dzia\u0142a zak\u0142adowa organizacja zwi\u0105zkowa lub brak konsensu w kwestii ich zatwierdzenia. W pozosta\u0142ych przypadkach akty te s\u0105 negocjowane przez partner\u00f3w spo\u0142ecznych (ustawa u\u017cywa tu poj\u0119cia uzgadniane). Regulaminy pracy i wynagradzania s\u0105 mimo wszystko alternatywnymi aktami prawnymi wzgl\u0119dem uk\u0142ad\u00f3w zbiorowych pracy. Regulaminy wynagradzania obowi\u0105zuj\u0105 do czasu obj\u0119cia pracownik\u00f3w postanowieniami uk\u0142ad\u00f3w zbiorowych pracy, na podstawie kt\u00f3rych jest mo\u017cliwe okre\u015blenie indywidualnych warunk\u00f3w um\u00f3w o prac\u0119 (art. 772\u00a73 kp). Ka\u017cdy uzp reguluje zasady wynagradzania pracownik\u00f3w. Zatem zawarcie uk\u0142adu zbiorowego pracy zawsze spowoduje utrat\u0119 mocy obowi\u0105zywania regulaminu wynagradzania. Poniewa\u017c nie ka\u017cdy uk\u0142ad zbiorowy pracy reguluje porz\u0105dek i organizacj\u0119 pracy w zak\u0142adzie, regulamin pracy jest alternatywnym aktem prawnym wy\u0142\u0105cznie wobec uk\u0142adu zbiorowego pracy, w kt\u00f3rym nie zosta\u0142y uregulowane kwestie porz\u0105dku i organizacji pracy .<\/p>\n

Pod poj\u0119ciem statut\u00f3w jako \u017ar\u00f3de\u0142 prawa pracy kodeks pracy rozumie przede wszystkim statuty sp\u00f3\u0142dzielni pracy ustanawianych w oparciu o przepisy ustawy – Prawo sp\u00f3\u0142dzielcze z 16 wrze\u015bnia 1982 r.\u00a0 Statut ten mo\u017ce okre\u015bla\u0107 prawa i obowi\u0105zki stron sp\u00f3\u0142dzielczej umowy o prac\u0119 uwzgl\u0119dniaj\u0105c specyfik\u0119 dzia\u0142alno\u015bci sp\u00f3\u0142dzielczej.<\/p>\n

\n
\n
\n

[1] B. Wagner, Uk\u0142ad zbiorowy pracy a umowa o prac\u0119<\/i>, PiZS 3\/95.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[2] T. Zieli\u0144ski, Prawo pracy. Zarys systemu, cz\u0119\u015b\u0107 I Og\u00f3lna<\/i>, Warszawa – Krak\u00f3w 1986.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tre\u015b\u0107 stosunk\u00f3w pracy kszta\u0142towana jest przez liczne i zarazem r\u00f3\u017cnorodne w swej formie \u017ar\u00f3d\u0142a prawa pracy. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na\u0144 zar\u00f3wno akty o charakterze ustawowym stanowione przez organy w\u0142adzy i administracji pa\u0144stwowej (Konstytucja, ustawy zwyk\u0142e, rozporz\u0105dzenia), jak i akty o specyficznym charakterze, w\u0142a\u015bciwe tylko dla prawa pracy. W nauce prawa pracy przyj\u0119\u0142a si\u0119 na okre\u015blenie tej … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[71],"class_list":["post-9","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prace-licencjackie","tag-swoiste-zrodla-prawa-pracy-w-swietle-art-87-konstytucji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}