{"id":180,"date":"2019-11-25T14:14:47","date_gmt":"2019-11-25T13:14:47","guid":{"rendered":"http:\/\/prawo.pracemgr.com.pl\/?p=180"},"modified":"2019-11-25T14:14:47","modified_gmt":"2019-11-25T13:14:47","slug":"sytuacja-prawna-swiadka-jego-prawa-i-obowiazki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/prawo\/sytuacja-prawna-swiadka-jego-prawa-i-obowiazki\/","title":{"rendered":"Sytuacja prawna \u015bwiadka – jego prawa i obowi\u0105zki"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (3 votes) <\/div>\n <\/div>\n

Prawa \u015bwiadka<\/h3>\n

Prawo do odmowy sk\u0142adania zezna\u0144 – art. 182 kpk.<\/h4>\n

Prawo odmowy sk\u0142adania zezna\u0144 przys\u0142uguje osobie najbli\u017cszej dla podejrzanego (art. 182 \u00a7 1). Celem tego rozwi\u0105zania jest stworzenie \u015bwiadkowi mo\u017cliwo\u015bci unikni\u0119cia konfliktu psychicznego w razie potrzeby wyboru mi\u0119dzy z\u0142o\u017ceniem zezna\u0144 prawdziwych, lecz obci\u0105\u017caj\u0105cych podejrzanego, a nara\u017caniem siebie na odpowiedzialno\u015b\u0107 karn\u0105 z art. 233 kk. Poj\u0119cie osoby najbli\u017cszej zdefiniowane jest w art. 115 \u00a7 11 kk. Ustalenie stosunku \u201ebycia najbli\u017cszym\u201d ma znaczenie zar\u00f3wno w prawie karnym materialnym, jak i w prawie procesowym.<\/p>\n

Dla istoty \u201ebycia najbli\u017cszym\u201d wa\u017cny jest stosunek faktyczny lub prawny, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy okre\u015blone osoby ze sob\u0105.<\/p>\n

Prawo odmowy zezna\u0144 trwa mimo ustania ma\u0142\u017ce\u0144stwa lub przysposobienia (art. 182 \u00a72).<\/p>\n

Z definicji osoby najbli\u017cszej zawartej w art. 115 \u00a7 11 kk. wynika, \u017ce s\u0105 to:<\/p>\n

    \n
  • ma\u0142\u017conek (ze zwi\u0105zku zawartego pomi\u0119dzy m\u0119\u017cczyzn\u0105 i kobiet\u0105 zar\u00f3wno przed kierownikiem urz\u0119du stanu cywilnego, jak i w formie ma\u0142\u017ce\u0144stwa konfesyjnego),<\/li>\n
  • krewni w linii prostej:<\/li>\n
  • wst\u0119pni – rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.,<\/li>\n
  • zst\u0119pni – dzieci wnuki, prawnuki itd.,<\/li>\n
  • krewni w linii bocznej – rodze\u0144stwo (bracia, siostry), w tym rodze\u0144stwo przyrodnie, tj. maj\u0105ce tylko wsp\u00f3lnego ojca lub matk\u0119),<\/li>\n
  • powinowaci w linii prostej:<\/li>\n
  • wst\u0119pni – ojczym (m\u0105\u017c matki, babki, prababki itd.) oraz macocha (\u017cona ojca, dziadka, pradziadka),<\/li>\n
  • zst\u0119pni – ma\u0142\u017conkowie (zi\u0119\u0107, synowa) dzieci, wnuk\u00f3w, prawnuk\u00f3w itd. w\u0142asnych oraz dzieci (pasierb, pasierbica) wnuki prawnuki itd. ma\u0142\u017conka,<\/li>\n
  • powinowaci w linii bocznej:<\/li>\n
  • rodze\u0144stwo ma\u0142\u017conka (szwagier, bratowa),<\/li>\n
  • m\u0105\u017c siostry (szwagier), \u017cona brata (bratowa),<\/li>\n
  • przysposabiaj\u0105cy i jego ma\u0142\u017conek lub przysposobiony i jego ma\u0142\u017conek,<\/li>\n
  • osoba pozostaj\u0105ca we wsp\u00f3lnym po\u017cyciu.<\/li>\n<\/ul>\n

    Odm\u00f3wi\u0107 zezna\u0144 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c osoba b\u0119d\u0105ca wsp\u00f3\u0142uczestnikiem czynu, kt\u00f3rej sprawa rozpatrywana jest w post\u0119powaniu wy\u0142\u0105czonym do odr\u0119bnego prowadzenia (art. 182 \u00a7 3).<\/p>\n

    W razie stwierdzenia, \u017ce osobie przes\u0142uchiwanej przys\u0142uguje prawo do odmowy zezna\u0144, przes\u0142uchuj\u0105cy bezwzgl\u0119dnie powinien j\u0105 o tym pouczy\u0107. Je\u017celi \u015bwiadek nie chce skorzysta\u0107 z powy\u017cszego prawa, nale\u017cy go przes\u0142ucha\u0107, pouczaj\u0105c o odpowiedzialno\u015bci karnej z art. 233 kk.<\/p>\n

    Policjant odnotowuje w protokole przes\u0142uchania decyzj\u0119 \u015bwiadka, co do sk\u0142adania lub odmowy sk\u0142adania zezna\u0144 na podstawie art. 182 kpk. Prawo \u015bwiadka, o kt\u00f3rym mowa w art. 182 kpk.:<\/p>\n

      \n
    • odnosi si\u0119 do zdarze\u0144 zar\u00f3wno przed jak i po przedstawieniu zarzutu,<\/li>\n
    • przys\u0142uguje tylko w takim zakresie, w jakim zeznania te mia\u0142yby dotyczy\u0107 tego podejrzanego.<\/li>\n<\/ul>\n

      Policjant odnotowuje w protokole przes\u0142uchania uchylenie si\u0119 \u015bwiadka od odpowiedzi na pytania na podstawie art. 183 \u00a7 1 kpk. Z gwarancji przewidzianej w art. 183 \u00a7 1 kpk. mo\u017ce korzysta\u0107 tak\u017ce osoba najbli\u017csza, kt\u00f3ra uprawniona jest do odmowy zezna\u0144 na podstawie art. 182 kpk., ale z tego prawa nie korzysta.<\/p>\n

      Prawo uchylenia si\u0119 od odpowiedzi na niekt\u00f3re pytania – art. 183 \u00a7 1 kpk.<\/h4>\n

      Prawo to przys\u0142uguje \u015bwiadkowi w sytuacji, gdy odpowiadaj\u0105c na pytanie m\u00f3g\u0142by narazi\u0107 na odpowiedzialno\u015b\u0107 za przest\u0119pstwo lub przest\u0119pstwo skarbowe siebie lub osob\u0119 najbli\u017csz\u0105. O prawie tym nale\u017cy \u015bwiadka pouczy\u0107 gdy przed przes\u0142uchaniem lub w jego trakcie ujawni si\u0119 ww. okoliczno\u015b\u0107. Brak takiego pouczenia i z\u0142o\u017cenie zezna\u0144 fa\u0142szywych wy\u0142\u0105cza odpowiedzialno\u015b\u0107 karn\u0105 z art. 233 kk.<\/p>\n

      Uregulowanie to ma przede wszystkim na wzgl\u0119dzie ochron\u0119 \u015bwiadka przed dylematami moralnymi, nie stawianie ich w konfliktowej i przymusowej sytuacji, w kt\u00f3rej musieliby dokonywa\u0107 wyboru – k\u0142ama\u0107 czy te\u017c m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119 obci\u0105\u017caj\u0105c siebie lub osob\u0119 najbli\u017csz\u0105.<\/p>\n

      Prawo \u017c\u0105dania zwolnienia od z\u0142o\u017cenia zezna\u0144 lub odpowiedzi na pytanie osoby pozostaj\u0105cej w szczeg\u00f3lnie bliskim stosunku osobistym – art. 185 kpk.<\/h4>\n

      Prawo to przys\u0142uguje \u015bwiadkowi w\u00f3wczas, gdy pozostaje on w szczeg\u00f3lnie bliskim stosunku osobistym z podejrzanym. Szczeg\u00f3lnie bliski stosunek osobisty – to istniej\u0105ca mi\u0119dzy \u015bwiadkiem a podejrzanym silna wi\u0119\u017a uczuciowa, powoduj\u0105ca, i\u017c sk\u0142adanie zezna\u0144 mo\u017ce prowadzi\u0107 do wewn\u0119trznego konfliktu u \u015bwiadka. Chodzi o d\u0142ugotrwa\u0142e wi\u0119zy przyja\u017ani i kole\u017ce\u0144stwa lub wynikaj\u0105ce z opieku\u0144stwa, narzecze\u0144stwa lub wsp\u00f3\u0142\u017cycia, nie maj\u0105cego cech trwa\u0142o\u015bci.<\/p>\n

      W gr\u0119 zatem mo\u017ce wchodzi\u0107 np. faktyczna opieka nad osob\u0105 kalek\u0105, dzieckiem, g\u0142\u0119bokie wi\u0119zi przyja\u017ani zwi\u0105zane z prowadzon\u0105 wsp\u00f3lnie dzia\u0142alno\u015bci\u0105 gospodarcz\u0105 czy wsp\u00f3lnie w zasz\u0142o\u015bci prze\u017cytymi trudno\u015bciami, tragediami \u017cyciowymi.<\/p>\n

      Wyst\u0119puj\u0105cy o zwolnienie musi uprawdopodobni\u0107 istnienie takiego stosunku, czyli doprowadzi\u0107 do uzyskania przez organ procesowy przekonania (subiektywnej pewno\u015bci) co do dowodzonych fakt\u00f3w ubocznych.<\/p>\n

      Je\u017celi \u015bwiadek, na podstawie art. 185 kpk. wnosi o zwolnienie go od zeznania w ca\u0142o\u015bci lub od odpowiedzi na konkretne pytania, wniosek z\u0142o\u017cony ustnie nale\u017cy odnotowa\u0107 w protokole przes\u0142uchania wraz z decyzj\u0105 dotycz\u0105c\u0105 zwolnienia. Wniosek z\u0142o\u017cony na pi\u015bmie do\u0142\u0105cza si\u0119 do protoko\u0142u przes\u0142uchania, a w tre\u015bci przes\u0142uchania nale\u017cy umie\u015bci\u0107 adnotacj\u0119 o decyzji dotycz\u0105cej przedmiotowego zwolnienia. Decyzj\u0119 o ewentualnym zwolnieniu podejmuje prowadz\u0105cy post\u0119powanie przygotowawcze.<\/p>\n

      Prawo do przes\u0142uchania z wy\u0142\u0105czeniem jawno\u015bci art. 183 \u00a7 2 kpk.<\/h4>\n

      Uprawnienie to odnosi si\u0119 jedynie do jawnej rozprawy, a \u015bwiadek mo\u017ce wnosi\u0107 o utajnienie jego zeznania wobec publiczno\u015bci. Poj\u0119cie \u201eha\u0144by\u201d winno by\u0107 rozumiane tak, jak okre\u015blenie to jest odbierane spo\u0142ecznie, chodzi wi\u0119c w szczeg\u00f3lno\u015bci o okoliczno\u015bci drastyczne, dotycz\u0105ce spraw osobistych, intymnych, kt\u00f3re w odczuciu spo\u0142ecznym \u201eponi\u017caj\u0105\u201d osob\u0119 zachowuj\u0105c\u0105 si\u0119 w dany spos\u00f3b.<\/p>\n

      Prawo do swobody wypowiedzi – art. 171 kpk.<\/h4>\n

      Przepis ten z jednej strony zabrania stosowania jakichkolwiek niedozwolonych form nacisku na \u015bwiadka, a z drugiej strony okre\u015bla procesowy tryb jego przes\u0142uchania. Rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 tutaj dwie fazy przes\u0142uchania. Faz\u0119 spontanicznych zezna\u0144 i faz\u0119 pyta\u0144 i odpowiedzi. Zeznania z\u0142o\u017cone w warunkach wy\u0142\u0105czaj\u0105cych swobod\u0119 wypowiedzi lub uzyskane wbrew wymienionym w przepisie (art. 171 \u00a7 5 ) zakazom, nie mog\u0105 stanowi\u0107 dowodu (art. 171 \u00a7 6).<\/p>\n

      Podczas swobodnej wypowiedzi \u015bwiadka niedopuszczalne jest:<\/p>\n

        \n
      • przerywanie toku wypowiedzi \u015bwiadka, chyba \u017ce wypowied\u017a ta w szerokim zakresie wykracza poza granice okre\u015blone celem przes\u0142uchania,<\/li>\n<\/ul>\n
          \n
        • okazywanie zniecierpliwienia, ponaglanie w celu przyspieszenia relacji,<\/li>\n
        • rozpraszanie \u015bwiadka, prowadzenie rozmowy z innymi osobami,<\/li>\n
        • pouczanie lub ocenianie \u015bwiadka,<\/li>\n
        • przedstawianie w\u0142asnego punktu widzenia lub w\u0142asnej oceny zdarze\u0144.<\/li>\n<\/ul>\n

          Prawo do wzmo\u017conej ochrony prawnej \u015bwiadka – art. 245 kk.<\/h4>\n

          Przepis ten chroni \u015bwiadka przed wp\u0142ywaniem na tre\u015b\u0107 jego zezna\u0144 lub wykonywaniem przez niego procesowych obowi\u0105zk\u00f3w, a tak\u017ce przed zemst\u0105 za z\u0142o\u017cenie okre\u015blonych zezna\u0144.<\/p>\n

          Z chwil\u0105 uzyskania informacji o dzia\u0142alno\u015bci skierowanej przeciwko \u015bwiadkom, organy \u015bcigania powinny przedsi\u0119wzi\u0105\u0107 dzia\u0142ania z w\u0142asnej inicjatywy, aby nie dopu\u015bci\u0107 do tego, by \u015bwiadek, kt\u00f3ry pomaga organom w wykryciu sprawcy przest\u0119pstwa, ponosi\u0142 konsekwencje za swoj\u0105 obywatelsk\u0105 postaw\u0119.<\/p>\n

          Prawo do zastrze\u017cenia danych dotycz\u0105cych miejsca zamieszkania \u015bwiadka – art. 191 \u00a7 3 kpk.<\/h4>\n

          Z przepisu tego wynika, \u017ce je\u015bli istnieje niebezpiecze\u0144stwo u\u017cycia wobec \u015bwiadka lub osoby dla niego najbli\u017cszej przemocy lub gro\u017aby bezprawnej w zwi\u0105zku z jego zeznaniami – jego adres zamieszkania mo\u017cna zastrzec do wy\u0142\u0105cznej wiadomo\u015bci prokuratora lub s\u0105du.<\/p>\n

          W protokole przes\u0142uchania nale\u017cy w\u00f3wczas poda\u0107 adres dla dor\u0119cze\u0144 wskazany przez \u015bwiadka.<\/p>\n

          Uzasadniona obawa, o kt\u00f3rej mowa w \u00a7 3 art. 191, oznacza, \u017ce okre\u015blony stan w \u015bwietle informacji podanych przez \u015bwiadka winien by\u0107 realny. Mo\u017ce on wynika\u0107 z charakteru czynu, w zwi\u0105zku z kt\u00f3rym ma zeznawa\u0107, os\u00f3b, co do kt\u00f3rych b\u0119dzie zeznawa\u0142, \u015brodowiska, w jakim osoby te si\u0119 obracaj\u0105, jak i \u015brodowiska, z jakiego on sam si\u0119 wywodzi. Je\u017celi \u015bwiadek nie jest w stanie poda\u0107 \u017cadnych okoliczno\u015bci, kt\u00f3re uzasadnia\u0142yby obaw\u0119 niebezpiecze\u0144stwa wskazanego w \u00a7 3 art. 191, organ mo\u017ce odm\u00f3wi\u0107 przyj\u0119cia do wiadomo\u015bci o\u015bwiadczenia \u015bwiadka o zastrze\u017ceniu jego miejsca zamieszkania.<\/p>\n

          W razie zastrze\u017cenia przez \u015bwiadka danych dotycz\u0105cych jego miejsca zamieszkania, na podstawie art. 191 \u00a7 3 kpk., policjant stosuje tryb post\u0119powania wskazany w ust. 2-4 tego przepisu.<\/p>\n

          Konsekwencj\u0105 zastrze\u017cenia danych dotycz\u0105cych miejsca zamieszkania \u015bwiadka do wy\u0142\u0105cznej wiadomo\u015bci prokuratora lub s\u0105du jest nie umieszczanie tych danych w protokole. W polu formularza protoko\u0142u przes\u0142uchania, oznaczonym jako \u201emiejsce zamieszkania\u201d, umieszcza si\u0119 adnotacj\u0119 w brzmieniu \u201edo wy\u0142\u0105cznej wiadomo\u015bci prokuratora lub s\u0105du\u201d.<\/p>\n

          Policjant przekazuje prokuratorowi lub s\u0105dowi notatk\u0119 urz\u0119dow\u0105, w kt\u00f3rej umieszcza informacj\u0119 o miejscu zamieszkania \u015bwiadka, kt\u00f3ry zastrzeg\u0142 dane dotycz\u0105ce miejsca zamieszkania i wskazuje adres, pod kt\u00f3ry b\u0119d\u0105 kierowane pisma procesowe. Notatki tej nie w\u0142\u0105cza si\u0119 do akt przekazywanych prokuratorowi lub s\u0105dowi.<\/p>\n

          Zg\u0142oszone zastrze\u017cenie, o kt\u00f3rym mowa w ust. 1, rozci\u0105ga si\u0119 na wszystkie p\u00f3\u017aniejsze czynno\u015bci dokonywane z udzia\u0142em tego \u015bwiadka w tym post\u0119powaniu.<\/p>\n

          Prawo do zachowania w tajemnicy danych osobowych \u015bwiadka (\u015bwiadek incognito) – art. 184 kpk.<\/h4>\n

          Przepis ten umo\u017cliwia w okre\u015blonej sytuacji utajnienie wszelkich danych umo\u017cliwiaj\u0105cych identyfikacj\u0119 danego \u015bwiadka. Stwarza on szans\u0119 skuteczniejszego zwalczenia przest\u0119pczo\u015bci, bo tajemnica to\u017csamo\u015bci powinna o\u015bmiela\u0107 i zach\u0119ca\u0107 do sk\u0142adania zezna\u0144.<\/p>\n

          Utajnienie \u015bwiadka jest odst\u0119pstwem od zasady jawno\u015bci i bezpo\u015brednio\u015bci, dlatego nale\u017cy j\u0105 stosowa\u0107 wyj\u0105tkowo, gdy jest to konieczne dla uzyskania wa\u017cnych zezna\u0144 i r\u00f3wnocze\u015bnie zachodzi niebezpiecze\u0144stwo dla \u017cycia, zdrowia, wolno\u015bci, mienia w znacznych rozmiarach \u015bwiadka lub osoby mu najbli\u017cszej.<\/p>\n

          Obawa o bezpiecze\u0144stwo \u015bwiadka musi by\u0107 uzasadniona, a zatem musz\u0105 istnie\u0107 okoliczno\u015bci, w \u015bwietle kt\u00f3rych mo\u017cna si\u0119 realnie spodziewa\u0107 zamachu na \u015bwiadka lub na jego mienie.<\/p>\n

          Utajnieniu podlegaj\u0105 nie tylko dane personalne \u015bwiadka, lecz r\u00f3wnie\u017c fragmenty zezna\u0144, na podstawie kt\u00f3rych mo\u017cna ustali\u0107 jego to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n

          Decyzj\u0119 o uznaniu konkretnego \u015bwiadka za \u015bwiadka anonimowego podejmuje s\u0105d, a w post\u0119powaniu przygotowawczym – prokurator. Po uprawomocnieniu si\u0119 postanowienia s\u0105du lub prokuratora dane dotycz\u0105ce \u015bwiadka obj\u0119te s\u0105 tajemnic\u0105 pa\u0144stwow\u0105. Przes\u0142uchiwa\u0107 go mo\u017ce tylko prokurator lub s\u0105d.<\/p>\n

          Prawo do \u017c\u0105dania wci\u0105gni\u0119cia do protoko\u0142u wszystkiego, co dotyczy praw i interes\u00f3w \u015bwiadka oraz innych os\u00f3b bior\u0105cych udzia\u0142 w czynno\u015bciach – art. 148 \u00a7 2 kpk oraz prawo \u017c\u0105dania odczytania fragment\u00f3w ich wypowiedzi wyci\u0105gni\u0119tych z protoko\u0142u – 148 \u00a74 kpk.<\/h4>\n

          Prawo do zwrotu poniesionych koszt\u00f3w z tytu\u0142u wezwania i stawiennictwa – Rozporz\u0105dzenie Ministra Sprawiedliwo\u015bci z dnia 04.07.1990 r. w sprawie wysoko\u015bci nale\u017cno\u015bci…<\/h4>\n

          \u015awiadkowi przys\u0142uguje:<\/p>\n