{"id":183,"date":"2019-07-05T11:19:49","date_gmt":"2019-07-05T09:19:49","guid":{"rendered":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/?p=183"},"modified":"2019-07-05T11:19:49","modified_gmt":"2019-07-05T09:19:49","slug":"system-wyborczy-estonii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/system-wyborczy-estonii\/","title":{"rendered":"System wyborczy Estonii"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 5\/5 - (2 votes) <\/div>\n <\/div>\n

Konstytucja Estonii, przyj\u0119ta w referendum 28 czerwca 1992 r., przewiduje w esto\u0144skim modelu ustrojowym faktyczn\u0105 supremacj\u0119 jednoizbowego parlamentu \u2013 Riigikogu. Wybierane na czteroletnia kadencj\u0119 101-osobowe Zgromadzenie Pa\u0144stwowe uchwala m.in. nowe ustawy, ratyfikuje traktaty mi\u0119dzynarodowe, wybiera premiera i prezydenta (tego drugiego wi\u0119kszo\u015bci\u0105 2\/3 g\u0142os\u00f3w na 5 lat), mo\u017ce wprowadzi\u0107 stan wyj\u0105tkowy. Zatwierdza s\u0119dzi\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego spo\u015br\u00f3d kandydat\u00f3w przedstawionych przez prezydenta. Parlament decyduje o rozpisaniu referendum, udziela premierowi pe\u0142nomocnictw do sformowania gabinetu. Mo\u017ce przeg\u0142osowa\u0107 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 51 g\u0142os\u00f3w wotum zaufania, lub odm\u00f3wi\u0107 go, osobno, premierowi, rz\u0105dowi i poszczeg\u00f3lnym ministrom. Przewaga parlamentu nad prezydentem szczeg\u00f3lnie widoczna jest w procesie tworzenia rz\u0105du i zmian w nim zachodz\u0105cych. Zgodnie z Konstytucj\u0105 prezydent nie mo\u017ce nie zaakceptowa\u0107 zmian personalnych w rz\u0105dzie, mo\u017ce im si\u0119 natomiast przeciwstawi\u0107, lub wym\u00f3c je, parlament, przeg\u0142osowuj\u0105c wotum nieufno\u015bci dla danego ministra lub ca\u0142ego rz\u0105du. Wotum nieufno\u015bci dla premiera lub rz\u0105du daje wprawdzie prezydentowi prawo do rozpisania przedterminowych wybor\u00f3w, ale tylko na wniosek ust\u0119puj\u0105cego gabinetu. Konstytucja daje prezydentowi prawo weta wobec ustaw uchwalonych przez Riigikogu, ale parlament mo\u017ce je odrzuci\u0107 zwyk\u0142\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w.<\/p>\n

Wybory odbywaj\u0105 si\u0119 zawsze w pierwsz\u0105 niedziel\u0119 marca, co cztery lata. Wyj\u0105tek zrobiono w wypadku pierwszego wybranego w niepodleg\u0142ej Estonii parlamentu. W d\u0105\u017ceniu do zapewnienia jak najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa prawa posiadania w\u0142asnych reprezentant\u00f3w w Zgromadzeniu Pa\u0144stwowym, z g\u00f3ry postanowiono skr\u00f3ci\u0107 kadencj\u0119 wybranego w 1992 r. VII Riigikogu do trzech lat. W 1995 bowiem roku, zgodnie z uchwalonym ustawodawstwem o obywatelstwie, cz\u0119\u015b\u0107 tych mieszka\u0144c\u00f3w Estonii, kt\u00f3ra nie otrzyma\u0142a jej obywatelstwa automatycznie (w chwili odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci), mog\u0142a je ju\u017c uzyska\u0107. By\u0142o to wyra\u017ane ust\u0119pstwo wobec mniejszo\u015bci rosyjskiej.<\/p>\n

Wybory w 1992 r. przeprowadzono jeszcze w oparciu o stare ustawodawstwo sowieckiej republiki (uchwa\u0142a RN ESRS \u201cO wyborach do Rady Najwy\u017cszej Esto\u0144skiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej\u201d; \u201cOrdynacja wyborcza do RN ESRS\u201d) i \u201cOrdynacj\u0119 wyborcz\u0105 do Riigikogu Republiki Estonii\u201d z 1992 r. Now\u0105 ordynacj\u0119 uchwalono 7 czerwca 1994, a wesz\u0142a ona w \u017cycie 11 lipca 1994 r. Na jej podstawie przeprowadzono wybory w 1995 r. i p\u00f3\u017aniej, w 1999 r. (po wprowadzeniu istotnych poprawek jesieni\u0105 1998).<\/p>\n

Ordynacja przewiduje wybory tajne, powszechne, bezpo\u015brednie i r\u00f3wne. Czynne prawo wyborcze przys\u0142uguje obywatelom, maj\u0105cym uko\u0144czone 18 lat \u017cycia, kandydowa\u0107 mog\u0105 ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 minimum 21 lat. Kraj podzielono na 11 wielomandatowych okr\u0119g\u00f3w wyborczych (valimisringkonnad<\/em>, piirkonnad<\/em>).<\/p>\n

Okr\u0119gi wyborcze<\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Tallinn: dzielnice Haabersti, P\u00f5hja-Tallinn, Kristiine<\/li>\n
  2. Tallinn: dzielnice Kesklinn, Lasnam\u00e4e, Pirita<\/li>\n
  3. Tallinn: dzielnice Mustam\u00e4e, N\u00f5mme<\/li>\n
  4. Harjumaa (bez Tallina), Raplamaa<\/li>\n
  5. Hiiumaa, Saaremaa, L\u00e4\u00e4nemaa<\/li>\n
  6. L\u00e4\u00e4ne-Virumaa, Ida-Virumaa<\/li>\n
  7. J\u00e4rvamaa, Viljandimaa<\/li>\n
  8. J\u00f5gevamaa, Tartumaa (bez Tartu)<\/li>\n
  9. Tartu<\/li>\n
  10. V\u00f5rumaa, Valgamaa, P\u00f5lvamaa<\/li>\n
  11. P\u00e4rnumaa<\/li>\n<\/ol>\n

    Cztery okr\u0119gi ograniczaj\u0105 si\u0119 do dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych miast kraju. W sk\u0142ad siedmiu pozosta\u0142ych wchodzi 15 rejon\u00f3w (rajoonide<\/em>, maakonnad<\/em>) \u2013 podstawowych jednostek administracyjnych.<\/p>\n

    Na ka\u017cdy z okr\u0119g\u00f3w przypada od 7 do 13 mandat\u00f3w. Ich liczba zale\u017cy generalnie od liczby uprawnionych do g\u0142osowania. Im wi\u0119cej uprawnionych, tym wi\u0119cej miejsc do obsadzenia w parlamencie, przypadaj\u0105cych na dany okr\u0119g. Ustala to, w ci\u0105gu pi\u0119ciu dni od og\u0142oszenia wybor\u00f3w, centralna Pa\u0144stwowa Komisja Wyborcza. Ustalenie obszaru okr\u0119g\u00f3w wyborczych, a potem podzia\u0142 mi\u0119dzy nie mandat\u00f3w poselskich, mo\u017ce mie\u0107 po\u015bredni wp\u0142yw na rezultat wybor\u00f3w. Wy\u0142\u0105czenie stolicy z Harjumaa, i po\u0142\u0105czenie tego rejonu z innym \u2013 Raplamaa, nie by\u0142o np. korzystne dla Rosjan, kt\u00f3rych sporo jest w miasteczkach rejonu Harju, natomiast w Raplamaa nie ma ich prawie wcale. Podobny efekt mia\u0142o po\u0142\u0105czenie w jeden okr\u0119g rejonu L\u00e4\u00e4ne (pewna liczba Rosjan, g\u0142\u00f3wnie w mie\u015bcie Haapsalu) z, zamieszka\u0142ymi prawie w 100% przez Esto\u0144czyk\u00f3w, wyspami Saare i Hiiu. Maksymalnie z jednego okr\u0119gu mo\u017cna wybra\u0107 13 pos\u0142\u00f3w. Z najbardziej zrusyfikowanego okr\u0119gu nr VI w 1995 r. wybrano 11 pos\u0142\u00f3w. Cztery lata p\u00f3\u017aniej, w zwi\u0105zku z gwa\u0142townym wzrostem liczby uprawnionych do g\u0142osowania, mandat\u00f3w by\u0142o 13. Wi\u0119cej ju\u017c jednak nie b\u0119dzie, mimo, \u017ce spodziewa\u0107 si\u0119 mo\u017cna dalszego dynamicznego przyrostu liczby uprawnionych do g\u0142osowania (g\u0142. oczywi\u015bcie Rosjan).<\/p>\n

    Ka\u017cdy okr\u0119g wyborczy podzielony jest na obwody wyborcze. Obw\u00f3d wyborczy pokrywa si\u0119 na og\u00f3\u0142 terytorialnie z najmniejszymi jednostkami samorz\u0105du i administracji \u2013 wiejskimi gminami, miasteczkami lub dzielnicami du\u017cych miast. W ka\u017cdym obwodzie jest jeden punkt wyborczy.<\/p>\n

    Przygotowuj\u0105 i przeprowadzaj\u0105 wybory: Pa\u0144stwowa Komisja Wyborcza, okr\u0119gowe komisje wyborcze i obwodowe komisje wyborcze. Cz\u0142onkowie PKW i komisji okr\u0119gowych wybierani s\u0105 na 4-letni\u0105 kadencj\u0119. W sk\u0142ad siedmioosobowej centralnej komisji wchodz\u0105: dwaj s\u0119dziowie wyznaczeni przez przewodnicz\u0105cego S\u0105du Najwy\u017cszego, przedstawiciel przewodnicz\u0105cego SN, przedstawiciel Pa\u0144stwowego Urz\u0119du Kontroli, prokurator reprezentuj\u0105cy Prokuratur\u0119 Generaln\u0105, przedstawiciel Kancelarii Riigikogu oraz reprezentant Kancelarii Premiera.<\/p>\n

    Zmiany w podziale mandat\u00f3w mi\u0119dzy okr\u0119gi wyborcze \u201895-\u201999<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
    Okr\u0119g wyborczy<\/strong><\/td>\n1995<\/strong><\/td>\n1999<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n
    Tallinn (Haabersti, P\u00f5hja-Tallinn, Kristiine)<\/td>\n8<\/td>\n8<\/td>\n<\/tr>\n
    Tallinn (Kesklinn, Lasnam\u00e4e, Pirita)<\/td>\n9<\/td>\n10<\/td>\n<\/tr>\n
    Tallinn (Mustam\u00e4e, N\u00f5mme)<\/td>\n8<\/td>\n8<\/td>\n<\/tr>\n
    Harjumaa, Raplamaa<\/td>\n11<\/td>\n12<\/td>\n<\/tr>\n
    Hiiumaa, Saaremaa, L\u00e4\u00e4nemaa<\/td>\n8<\/td>\n7<\/td>\n<\/tr>\n
    L\u00e4\u00e4ne-Virumaa, Ida-Virumaa<\/td>\n11<\/td>\n13<\/td>\n<\/tr>\n
    J\u00e4rvamaa, Viljandimaa<\/td>\n10<\/td>\n9<\/td>\n<\/tr>\n
    J\u00f5gevamaa, Tartumaa<\/td>\n8<\/td>\n8<\/td>\n<\/tr>\n
    Tartu<\/td>\n9<\/td>\n8<\/td>\n<\/tr>\n
    V\u00f5rumaa, Valgamaa, P\u00f5lvamaa<\/td>\n11<\/td>\n10<\/td>\n<\/tr>\n
    P\u00e4rnumaa<\/td>\n8<\/td>\n8<\/td>\n<\/tr>\n
    razem<\/em><\/td>\n101<\/td>\n101<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

    W wyborach w 1995 r. startowa\u0107 mog\u0142y partie polityczne, koalicje (np. zwyci\u0119ski KM\u00dc), jak i niezale\u017cni kandydaci. Po zmianie ordynacji w listopadzie 1998, wykluczono mo\u017cliwo\u015b\u0107 rejestracji list wyborczych koalicji. Nazwa listy wyborczej musi odpowiada\u0107 dok\u0142adnie nazwie partii politycznej, kt\u00f3ra list\u0119 zg\u0142asza do rejestracji. W 1995 r. nazwa mog\u0142a by\u0107 dowolna i nie musia\u0142a si\u0119 zgadza\u0107 z nazw\u0105 partii lub koalicji firmuj\u0105cej dan\u0105 list\u0119 (np. Parem Eesti \/ Eesti Kodanik). Pewnym ograniczeniem, wynikaj\u0105cym z uchwalonego w 1994 r. \u201cPrawa o Rejestracji Partii Politycznych\u201d (wesz\u0142o w \u017cycie dopiero po wyborach 1995) by\u0142a konieczno\u015b\u0107 posiadania minimum tysi\u0105ca cz\u0142onk\u00f3w przez parti\u0119, by zosta\u0142a ona zarejestrowana. Na dodatek cz\u0142onkiem partii mo\u017ce by\u0107 tylko esto\u0144ski obywatel. Z tego powodu nie mog\u0142o w 1999 r. wystartowa\u0107 samodzielnie kilka partii (m.in. rosyjska RNP). Po otrzymaniu i rejestracji wszystkich list wyborczych, PKW uk\u0142ada list\u0119 krajow\u0105 wszystkich kandydat\u00f3w i listy dla poszczeg\u00f3lnych okr\u0119g\u00f3w (kandydat nie mo\u017ce startowa\u0107 w wi\u0119cej, ni\u017c jednym, okr\u0119gu).<\/p>\n

    System wyborczy jest systemem proporcjonalnym i wykazuje pewne podobie\u0144stwa do modeli wyborczych w Niemczech i Finlandii. Opiera si\u0119 na trzech rundach liczenia g\u0142os\u00f3w o przydzielania mandat\u00f3w i do prostych system\u00f3w nie nale\u017cy. \u0141\u0105czy wyb\u00f3r kandydat\u00f3w indywidualnie (bezpo\u015brednio) z wyborem z list partyjnych. Ordynacja przewiduje trzy warianty zdobycia mandatu \u2013 i wyr\u00f3\u017cnia trzy typy mandatu: isikumandaad<\/em>, nimekirjamandaad<\/em> i kompensatsioonimandaad<\/em>.<\/p>\n

      \n
    1. Najtrudniej jest zdoby\u0107 isikumandaad<\/em>. Wyb\u00f3r bezpo\u015bredni ma miejsce, je\u015bli kandydat osi\u0105gnie wymagan\u0105 liczb\u0119 g\u0142os\u00f3w w jego okr\u0119gu \u2013 tzw simple quota<\/em>. Liczb\u0119 t\u0119 otrzymuje si\u0119, dziel\u0105c wszystkie wa\u017cne g\u0142osy w okr\u0119gu przez liczb\u0119 mandat\u00f3w przypisanych temu okr\u0119gowi. I tak np. w okr\u0119gu wyborczym nr I w 1995 r. simple quota<\/em> wynios\u0142a 5314,25 (42 514 wa\u017cnych g\u0142os\u00f3w podzielone przez 8), a osi\u0105gn\u0119\u0142o j\u0105 dw\u00f3ch kandydat\u00f3w, pozostawiaj\u0105c sze\u015b\u0107 pozosta\u0142ych miejsc do obsadzenia w inny spos\u00f3b. Wyb\u00f3r bezpo\u015bredni to jedyna mo\u017cliwo\u015b\u0107 znalezienia si\u0119 w parlamencie kandydat\u00f3w, kt\u00f3rych partie nie przekroczy\u0142y progu wyborczego 5 proc. (jeszcze si\u0119 tak nie zdarzy\u0142o).<\/li>\n<\/ol>\n
        \n
      1. Kandydat mo\u017ce zdoby\u0107 miejsce w parlamencie, b\u0119d\u0105c wybranym na poziomie okr\u0119gu (nimekirjamandaad<\/em>) \u2013 z listy okr\u0119gowej partii. Pod uwag\u0119 bierze si\u0119 kandydat\u00f3w tylko tych partii, kt\u00f3re przekroczy\u0142y barier\u0119 5% w skali kraju. Liczb\u0119 g\u0142os\u00f3w oddanych na list\u0119 partii w danym okr\u0119gu dzieli si\u0119 przez simple quota<\/em> tego okr\u0119gu. Partia zdobywa tyle mandat\u00f3w, ile razy suma zdobytych przez ni\u0105 g\u0142os\u00f3w przekroczy simple quota<\/em>. Np.: partia X zdobywa w okr\u0119gu 11 957 g\u0142os\u00f3w, a partia Y \u2013 9 995 g\u0142os\u00f3w. Simple quota<\/em> wynosi 5 282.8. Je\u015bli przez ni\u0105 podzielimy powy\u017csze liczby g\u0142os\u00f3w, to oka\u017ce si\u0119, \u017ce partia X zdoby\u0142a dwa mandaty (11 957 : 5 282.8 = 2.263), a partia Y jeden mandat (9 995 : 5 282.8 = 1.892). Mandaty otrzymuj\u0105 kandydaci z pierwszych miejsc okr\u0119gowej klasyfikacji partii (o kolejno\u015bci decyduje liczba zdobytych przez nich g\u0142os\u00f3w). Warunkiem dodatkowym jest wym\u00f3g zdobycia przez kandydata liczby g\u0142os\u00f3w stanowi\u0105cej minimum 10% simple quota<\/em> (w tym omawianym przyk\u0142adzie musia\u0142oby to by\u0107 528 g\u0142os\u00f3w).<\/li>\n
      2. Teoretycznie naj\u0142atwiej uzyska\u0107 kompensatsioonimandaad<\/em>. Kandydat wchodzi w\u00f3wczas do parlamentu z listy krajowej partii (dotyczy to oczywi\u015bcie tych list, kt\u00f3re przekroczy\u0142y 5-proc. barier\u0119). Sumuje si\u0119 wszystkie mandaty w kraju, kt\u00f3re nie zosta\u0142y przydzielone wed\u0142ug procedury nr 1 i 2, i dzieli si\u0119 je mi\u0119dzy partie przy u\u017cyciu zmodyfikowanego dzielnika d\u2019Hondta. Metoda ta szczeg\u00f3lnie faworyzuje wi\u0119ksze partie. Zdobywcy mandatu poselskiego w tym wariancie ciesz\u0105 si\u0119 na og\u00f3\u0142 mniejsz\u0105 popularno\u015bci\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie, a o ich wyborze decyduje faktycznie nie wyborca, a kierownictwo partii, uk\u0142adaj\u0105ce listy krajowe ugrupowania.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        Konstytucja Estonii, przyj\u0119ta w referendum 28 czerwca 1992 r., przewiduje w esto\u0144skim modelu ustrojowym faktyczn\u0105 supremacj\u0119 jednoizbowego parlamentu \u2013 Riigikogu. Wybierane na czteroletnia kadencj\u0119 101-osobowe Zgromadzenie Pa\u0144stwowe uchwala m.in. nowe ustawy, ratyfikuje traktaty mi\u0119dzynarodowe, wybiera premiera i prezydenta (tego drugiego wi\u0119kszo\u015bci\u0105 2\/3 g\u0142os\u00f3w na 5 lat), mo\u017ce wprowadzi\u0107 stan wyj\u0105tkowy. Zatwierdza s\u0119dzi\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego spo\u015br\u00f3d … Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[79],"class_list":["post-183","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prace-magisterskie-2","tag-system-wyborczy-estonii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/183","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=183"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/183\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=183"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=183"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pracemgr.com.pl\/politologia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=183"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}